Βιβλίο Στη σκιά του Αυγερινού
Συγγραφέας Σοφία Βόικου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Τερέζα Βολάνη, κόρη του ισχυρού αστού και στρατηγού Αλέξανδρου Βολάνη και της Αμαλίας, αδερφή του διπλωμάτη Θεμιστοκλή. Απότομη, σκαιή, αχάριστη, πείσμων, επίμονη, εγωίστρια, κακομαθημένη, αυστηρή με όλους αλλά κυρίως με τον εαυτό της. Ένα αγρίμι που διψά για αγάπη, στήριξη, σιγουριά, ένα άδολο και αληθινό χάδι. Ο πατέρας της αρνείται επισταμένως να την αφήσει να γραφτεί στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών και επιπλέον σαμποτάρει τις προσπάθειές της. Η απόπειρά του να της βρει γαμπρό είναι η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι. Έξαλλη το σκάει μες στη νύχτα και καταφεύγει στο ατελιέ του διάσημου γλύπτη Άγγελου Αυγερινού, εφάμιλλου σε ταλέντο του Μιχάλη Τόμπρου και όχι μόνο.

Άγγελος Αυγερινός: γλύπτης, ταλαντούχος και μονομανής, με ερωτική σύντροφο την Άννα και εκτός γάμου γιο τον Θεοφάνη. Το ατελιέ του είναι ξακουστό σε όλη την Αθήνα κι ας αρνείται επίμονα να τον αναγνωρίσει η Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών. Ενδιαφέρουσα προσωπικότητα, ο χαρακτήρας του σκοινοβατεί ανάμεσα στη σχιζοφρένεια, την παραφροσύνη, το ταλέντο και την απίστευτη αγάπη που έχει για το ωραίο. Η Τερέζα μπαίνει στη ζωή του ζευγαριού και την ανατρέπει για πάντα. Κι αντί να πιαστούν οι δυο γυναίκες στα χέρια, με ήρεμο και πολιτισμένο και διακριτικό τρόπο περιμένουν πότε θα ταπεινωθεί η μια στα μάτια του Άγγελου για να υπερηφανευτεί. Οι προβλέψεις της Άννας πραγματοποιούνται και η Τερέζα από μαθήτρια γίνεται μούσα και μετά ερωμένη. «Στον πήρα τον Άγγελο», λέει η μια, «να τον χαίρεσαι», λέει η άλλη, που ξέρει πόσο σύντομα είναι αυτά τα τερτίπια του γλύπτη.

Ένα απίθανο ερωτικό τρίγωνο, σκηνές απείρου κάλλους, σκαμπανεβάσματα στις ζωές των ηρώων και όλα αυτά με φόντο την Ευρώπη και ειδικότερα την Ελλάδα της δεκαετίας του 1930. Η Νύχτα των Κρυστάλλων, η καθιέρωση του Χίτλερ ως μόνου ηγέτη στη χώρα του, η απόπειρα δολοφονίας του Βενιζέλου, το πραξικόπημά του, η δικτατορία του Μεταξά συμβαίνουν ταυτόχρονα και επηρεάζουν τα κεντρικά πρόσωπα της ιστορίας μας. Διακριτική η αφήγηση της Ιστορίας, σποραδική, κάτι που κάνει πιο έντονη την ουσία του μυθιστορήματος. Ειλικρινά, ίσως η ιστορία φανεί παρατραβηγμένη και δυσαρεστήσει η εξέλιξη αυτού του απρόσμενου έρωτα (σα να συνταιριάζεις τη φωτιά με το ατσάλι), όμως το καλογραμμένο κείμενο και η συγγραφική δεινότητα σε πείθει και σε παρασέρνει. Δεν ψάχνεις δικαιολογίες, δεν ψάχνεις αφορμές, δε ρωτάς, απλώς αφήνεσαι να απολαύσεις το χρώμα της αγάπης, να δεις πώς με τρόπο μαγικό πέφτει πάνω στο έντονο κόκκινο του πάθους το μαύρο του πένθους και πώς η απόχρωση που φτιάχνουν μαζί αυτά τα δυο είναι το κερασί της ζωής. Ο καμβάς μας είναι διάσπαρτος από μουτζούρες, λεκέδες, σκιές, αδρές γραμμές και χρώματα. Και η Τερέζα να προσπαθεί αρχικά να στηρίξει τον Αυγερινό, να θυσιαστεί και να του χαρίσει δικά της δημιουργήματα για να ξαναβγεί στην αφρόκρεμα των εκλεκτών καλλιτεχνών κι όταν μένει έγκυος κι ο Αυγερινός απαιτεί την έκτρωση να κάνει μια πράξη που θα αλλάξει ριζικά τις ζωές όλων τους.

Το υπέροχο Παρίσι, η Μέκκα της ζωγραφικής στο Μεσοπόλεμο και όχι μόνο τότε, μας καλωσορίζει με το βλέμμα της συγγραφέως, μας ταξιδεύει στη Μονμάρτη, στην Πιγκάλ, στη διαβόητη \”Κυψέλη\” (βίλα του Αλφρέντ Μπισέ που τη μετέτρεψε σε κοινόβιο με 64 δωμάτια-ατελιέ για νέους άπορους καλλιτέχνες) και μας συστήνει τη Γερτρούδη Στάιν, τον Ματίς, τον Πικάσο, τη Ζοζεφίν Μπέικερ και τη λεοπάρδαλή της, Τσικίτα, μας εξηγεί τον φωβισμό, τον κυβισμό, μας κάνει να καταλάβουμε πόση ανάγκη είχαν οι καλές τέχνες να γυρίσουν την πλάτη στο παρελθόν και να στραφούν σε ένα πιο ανεξάρτητο, δημιουργικό, ελεύθερο μέλλον.

Αγαπημένη μου μορφή του μυθιστορήματος, η ανδρόγυνη Καλυψώ, που σαν άλλη σειρήνα παρασύρει στα δίχτυα της τους εύφημους, πολιτισμένους και καθώς πρέπει άντρες της Αθήνας, οι οποίοι την άλλη αμέσως μέρα κατακρίνουν και λοιδωρούν αυτούς ακριβώς τους ανθρώπους! Ένα πλάσμα δυστυχισμένο, ένας άνθρωπος διωγμένος από το σπίτι, που επιζεί κάνοντας νούμερα βαριετέ σε θέατρο. Προδομένος από τους εφήμερους εραστές, αγωνίζεται να βρει επιτέλους έναν άνθρωπο με τον οποίο θα πάρει μια ανάσα, θα ησυχάσει και φαίνεται να τον βρήκε στον μυστηριώδη νυχτερινό επισκέπτη του, την ταυτότητα του οποίου δε μαθαίνουμε παρά μόνο όταν πρέπει, ώστε η αποκάλυψη να συνοδεύεται από ανατροπή. Η Καλυψώ συνδέεται φιλικά με την Τερέζα και αλληλοϋποστηρίζονται.

Θα σταθεί στο πλάι του Αυγερινού η Τερέζα; Τι θα συμβεί στη σχέση του με την Άννα και πόσο έντονη αλλαγή θα επιφέρει το απύθμενο μίσος που θα πετάξει λόγια σκληρά και κοφτερά τη στιγμή που δεν πρέπει; Θα παραμείνει στη σκιά του καλλιτέχνη ή θα πάρει την ώθηση που απαιτείται για να ανοίξει τα δικά της φτερά στο Παρίσι; Ο Θεμιστοκλής θα καταλάβει επιτέλους πόσο δεσποτική είναι η μητέρα του και πόσο μεγάλη οδύνη έφερε στις ζωές των παιδιών της η άτεγκτη στάση της απέναντι στην κοινωνία και τον καθωσπρεπισμό; Θα ανοίξει και τα δικά του φτερά στον έρωτα, παρακούοντας τη μητέρα του; Ατμοσφαιρικό, τεκμηριωμένο, καλογραμμένο, θα καταλάβετε από την αρχή σχεδόν ότι ξεφεύγει από την κλασική θεματολογία του ελληνικού μυθιστορήματος κι ελπίζω να σας αρέσει όσο άρεσε και σε μένα. Πηγή έμπνευσης του βιβλίου υπήρξε η Καμίλ Κλοντέλ, μούσα και ερωμένη του Ωγκύστ Ροντέν.

Βιβλίο Η αγαπητικιά
Συγγραφέας Σόφη Θεοδωρίδου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ρομαντικό μυθιστόρημα / Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το νέο μυθιστόρημα της κυρίας Σόφης Θεοδωρίδου ασχολείται με μια περίοδο δύσκολη για την ελληνική ιστοριογραφία, με τα σκληρά και ντροπιαστικά χρόνια που οδήγησαν την Ελλάδα σε διχόνοια και αιματηρές αδελφοκτόνες συγκρούσεις, ξέχωρες από αυτές στην πολεμική κονίστρα. Η πένα της και η ματιά της με βοήθησαν να καταλάβω πολλά σημεία δυσνόητα ή με κρυφές λεπτομέρειες για την πορεία των γεγονότων και τις εσωτερικές και διεθνείς εξελίξεις. Χάρη σ’ εκείνη ανέτρεξα τουλάχιστον τρεις φορές σε εγκυκλοπαίδειες και βιβλία που γράφουν για την εποχή ώστε να μάθω ακόμη περισσότερα, να γνωρίσω βαθύτερα τα πρώτα χρόνια του ελληνικού 20ού αιώνα. Για άλλη μια φορά καταπιάνεται με μια εποχή που απαιτεί μελέτη, προσοχή, ευαισθησία και ουδετερότητα και με μια ερωτική ιστορία, της οποίας κρατά το γενικό κλισέ περίγραμμα μόνο και μόνο για να ανατρέψει κάθε στερεότυπο πλοκής και εξελίξεων. Η ερωτική ιστορία της Ρόσας και του Χάρη διαδραματίζεται στο μεγαλύτερο μέρος του βιβλίου, αναπτύσσεται επαρκώς, αναπαρίσταται στέρεα και ρεαλιστικά, ακολουθεί μονοπάτια πρωτόγνωρα και γεμάτα εκπλήξεις!

Αγαπώ τη γραφή της κυρίας Θεοδωρίδου γιατί ξέρω πως έχει τη δύναμη να με παρασύρει στην εποχή που αναπλάθει και να με κάνει κοινωνό των ιστοριών που θα μου αφηγηθούν οι χαρακτήρες της με πρωτόφαντη αμεσότητα και κινηματογραφικές τεχνικές είτε στην περιγραφή των σκηνών είτε στους διαλόγους. Ξέρω πως οι ερωτικές σκηνές που θα περιγράψει είναι ένα μικρό μόνο κομμάτι του δεσμού των πρωταγωνιστών, μόνο και μόνο για να ολοκληρώσει μια ιστορία τεκμηριωμένη, που δρα ως υποχείριο των ιστορικών και πολιτικών ανακατατάξεων της εποχής που επιλέγεται. Δε δίνει έμφαση στον έρωτα απλώς για να προσφέρει εφήμερη τέρψη στον νου του αναγνώστη που θα την εμπιστευτεί αλλά τον κάνει ταιριαστό και αναπόσπαστο κομμάτι των δρώμενων και της συνολικής πλοκής. Ειδικά στο παρόν μυθιστόρημα, η συγγραφέας αφιέρωσε πάμπολλες σελίδες στη σχέση των δύο νέων, δημιουργώντας μου την ψευδαίσθηση πως αυτή είναι και η κεντρική ιδέα. Έκανα λάθος, μιας και η αφηγηματική τεχνική της και η συγγραφική της ματιά έκοψαν την ιστορία στα δύο, στρέφοντας την πλοκή στη ζωή της Ρόσας μετά το τέλος του πολέμου, μόνο και μόνο για να δημιουργήσει ένα εξαιρετικό, καλογραμμένο, μελετημένο, σφιχτοδεμένο πορτρέτο μιας γυναίκας ελεύθερης, επαναστάτριας, αντίθετης στην εποχή της και τα κούφια στερεότυπα. Ώσπου στο τέλος έρχεται η μεγάλη ανατροπή που μου δημιούργησε εντελώς διαφορετικά συναισθήματα και με άφησε άφωνο με την πληρότητα του μυθιστορήματος!

Η Ρόσα Καλογεροπούλου λοιπόν, κόρη πλούσιου εργοστασιάρχη, με χαρακτηριστικά κόκκινα μαλλιά, με εξοχική έπαυλη στην Κηφισιά και κύρια κατοικία στη λεωφόρο Κηφισίας, είναι ατίθαση, ανυπότακτη, δεν της αρέσουν τα φτιασίδια και οι καλλωπισμοί, αντιτίθεται στη φυσιολογική πορεία της γυναίκας που είναι ο γάμος και το νοικοκυριό, έχει σκοπό να μην επιτρέψει σε κανέναν να της στερήσει την προσωπική και ατομική ελευθερία της, στέκεται αδιάφορη απέναντι στα κουτσομπολιά που ίσως της προσάπτουν διάφοροι. Προέρχεται από οικογένεια βασιλική, όμως δεν εθελοτυφλεί ούτε παρασύρεται από προπαγάνδα. Διαβάζει εφημερίδες (σκάνδαλο!), σχηματίζει άποψη, καταλαβαίνει και διαβλέπει τα προτερήματα και τα ελαττώματα των συνθηκών. Μάλιστα, όταν ξεσπάει ο παγκόσμιος πόλεμος, θέλοντας να προσφέρει στην πατρίδα της, αρχίζει να παρακολουθεί μαθήματα νοσηλευτικής, προκαλώντας με αυτήν την επιλογή τον κύκλο της. Επιπλέον, η Πηνελόπη Δέλτα άσκησε μεγάλη επιρροή στη Ρόσα, που θέλει να γίνει συγγραφέας και γι’ αυτό κρατάει ημερολόγιο της ζωής της.

Αυτή η γυναίκα γνωρίζει τον απαγορευμένο έρωτα, δε χάνει όμως τον έλεγχο και δεν παρατάει τα πάντα γι’ αυτόν. Είναι εγκρατής και εξισορροπημένη, συγκρατείται όχι για την τιμή του ονόματός της αλλά γιατί προέχουν άλλα. Ειδικά όταν επιτέλους η Ελλάδα βγαίνει στον πόλεμο στο πλευρό της Αντάντ δε διστάζει να εγκαταλείψει κρυφά την οικογένειά της και να πάει στο μέτωπο της Μακεδονίας όπου έρχεται αντιμέτωπη με το αίμα, τον πόνο, τους ακρωτηριασμούς, τον ίδιο τον θάνατο! Έχει άποψη και την υποστηρίζει, αν θυμώνει από ασυναρτησίες που ακούει δε διστάζει να παρέμβει ακόμη και σε συζητήσεις μεταξύ αντρών! Φυσικά η μοίρα τα φέρνει να συναντηθεί με τον Χάρη στο μέτωπο υπό δύσκολες συνθήκες όμως αυτό είναι η αρχή πολλών ανατροπών και εκπλήξεων! Με το τέλος του πολέμου επιστρέφει στην οικογένειά της, όπου τίποτα δεν έμεινε ίδιο κι αναλαμβάνει τα πάντα για την επιβίωση των δικών της ανθρώπων. Μόνο που τότε θα έρθει αντιμέτωπη με ένα πρωτόγνωρο δίλημμα, τις συνέπειες του οποίου θα ζήσει κάποια χρόνια αργότερα, όταν όλα έχουν μπει σε μια πορεία. Προς τιμήν της, η συγγραφέας περιγράφει την πυρκαγιά της Θεσσαλονίκης του 1916 και την καταστροφή της Σμύρνης σε δύο το πολύ παραγράφους, ενώ οι συνέπειές τους αλλάζουν άρδην τη μετέπειτα πορεία των γεγονότων.

Το αντίθετο της Ρόσας είναι η εξαδέλφη Μάγδα, που χήρεψε πολύ νωρίς και στη συνέχεια ήταν ελεύθερη να κάνει ό,τι ήθελε στη ζωή της, υλοποιώντας μια ανομολόγητη και σκανδαλώδη ελευθερία! Οι συζητήσεις των δύο γυναικών είναι απολαυστικές και αποκρυσταλλώνουν ακριβώς το εθιμικό και κοινωνικό δίπολο της εποχής: συγκράτηση και τυπικότητες, ελευθερία και ισχυρή προσωπικότητα. Επίσης αγάπησα τον πατέρα, Λευτέρη Καλογερόπουλο, που ανήκει στον κύκλο του Παλατιού κι έχει ξεκοκαλίσει μεγάλο μέρος της γονεϊκής περιουσίας στα χαρτιά, με τα οποία διασκεδάζει μιας και ο γάμος του δεν είναι ευτυχισμένος. Η Μαρκέλλα Καλογεροπούλου, όμορφη αλλά κλειστή και ψυχρή, αποτραβήχτηκε ακόμη περισσότερο όταν γέννησε τη Ρόσα, την οποία εγκατέλειψε σε παραμάνα και γιαγιά. Αυτός ο άνθρωπος αποδείχτηκε δειλός και ανίκανος, φέρνοντας την οικογένειά του στο χείλος της καταστροφής. Οι πράξεις του, οι αντιδράσεις του, το σκεπτικό του, τα λανθασμένα επαναλαμβανόμενα βήματα ήταν άκρως προβλέψιμα, υπό την έννοια πως η συγγραφέας δημιούργησε άλλο ένα ρεαλιστικότατο πρόσωπο, με σάρκα και οστά, χωρίς περιττές κινήσεις ή παράλογες αντιδράσεις.

Από την άλλη, έχουμε τον 17χρονο Χάρη (από το Χαρμόλαος) Παπανικολάου, γεννημένο σε ένα χωριό κοντά στα Βοδενά (σημερινή Έδεσσα), που αναγκάστηκε να εγκαταλείψει τη χήρα μητέρα του όταν σκότωσε έναν Τούρκο που της επιτέθηκε. Θεόφτωχος και μόνος κατέφυγε στην Αθήνα, όπου τον περιμάζεψε ένας μεσήλικας νερουλάς, ο Ευθύμης, που τον έβαλε βοηθό στο κτήμα του στην Κηφισιά. Ο Χάρης, με παρότρυνση του Ευθύμη, έδωσε εξετάσεις και πέτυχε στο γυμνάσιο, οπότε αναγκάστηκε να μείνει στην Αθήνα, σε σπίτι έμπιστης φίλης του Ευθύμη. Ο Χάρης σπουδάζει πλέον Ιατρική όταν γνωρίζει τη Ρόσα κι έχει μετακομίσει στου Ψυρρή, σ’ ένα φτωχό διαμέρισμα με κοινή κουζίνα και μπάνιο. Ο νεαρός λοιπόν είναι φιλόπατρις, ξέρει τι σημαίνει υποδούλωση, αντιπαθεί τον βασιλιά, βλέπει πως η πατρίδα του ακροβατεί ανάμεσα στην ουδετερότητα και την έξοδο στο πλευρό της Αντάντ γι’ αυτό δε διστάζει στιγμή όταν στρατολογείται στο Κίνημα που θα σχηματίσει την προσωρινή κυβέρνηση της Θεσσαλονίκης και τρέχει να πολεμήσει τους Βούλγαρους, που έχουν εκμεταλλευτεί τα γεγονότα για να επιτεθούν εκ νέου στη Μακεδονία.

Η ιστορία ξεκινάει τον  Ιούλιο του 1913, οπότε και υπεγράφη η Συνθήκη του Βουκουρεστίου, που σήμανε τη λήξη του δεύτερου Βαλκανικού πολέμου. Μετά την ομόψυχη και ενιαία υποδοχή του ελευθερωτή Βασιλιά στο Φάληρο τον Αύγουστο του ίδιου έτους, όλα άλλαξαν όταν ξέσπασε ο Α΄ Παγκόσμιος πόλεμος και ο μεν Κωνσταντίνος ήθελε να βγει η Ελλάδα στο πλευρό της Γερμανίας, ο δε Βενιζέλος ήθελε την Αντάντ. Ο Κωνσταντίνος, παρά τη θετική ανταπόκριση του Βενιζέλου στο διπλωματικό πεδίο, εξακολουθούσε ν’ αρνείται τη συμμαχική εμπλοκή, με αποτέλεσμα οι Μεγάλες Δυνάμεις, για ν’ ασκήσουν πίεση, να καταλάβουν με τον στόλο τους αρχικά τη Θεσσαλονίκη και μετά τον Πειραιά. Η Ελλάδα τελούσε υπό συμμαχική κατάληψη, η πείνα θέριζε, οι ξένοι στρατιώτες έκαναν του κεφαλιού τους, οι Έλληνες είχαν επιστρατευτεί αλλά δεν πολεμούσαν και ο Κωνσταντίνος άκαμπτος και αμετάπειστος, με μια γερή προπαγάνδα που έκανε τον λαό να πεινά αλλά να τον προσκυνάει. Υπό αυτές τις συνθήκες έγινε το κίνημα που συγκρότησε την Προσωρινή Κυβέρνηση υπό τον Βενιζέλο κι άρχισε η Ελλάδα να συμμετέχει στον πόλεμο!

Αυτό το σκληρό ιστορικό πλαίσιο καταγράφεται στρωτά και εύληπτα, ζωηρά και τεκμηριωμένα ενώ οι χαρακτήρες ζουν και ασχολούνται με πράγματα που δίνουν αρκετή αληθοφάνεια στο μυθιστόρημα. Οι δρόμοι ακόμη καταβρέχονταν, οι Αθηναίοι έτρωγαν γλυκά στου Ζαχαράτου, γραφικοί τύποι έβγαζαν δημόσια λόγους ή απήγγελλαν αυτοσχέδια ποιήματα υπό την χλεύη των θεατών, η πόλη ήταν γεμάτη βρύσες που δρόσιζαν τους περαστικούς και εφοδίαζαν τα σπίτια, το ηλεκτρικό ρεύμα δεν είχε σταθερή ροή κι έτσι οι διακοπές ήταν συχνές, το Πανεπιστήμιο ήταν ακόμη διαιρεμένο σε Εθνικό και σε Καποδιστριακό!

Η γραφή της κυρίας Θεοδωρίδου φωτίζει ακριβοδίκαια τα γεγονότα, χωρίς να καταφεύγει σε πολλές ιστορικές λεπτομέρειες, που θα βάραιναν το κείμενο, μιας και η περίοδος εκείνη είχε πολλές και απανωτές ανατροπές, ούσα κυριευμένη από ανθρώπινα λάθη και πάθη. Οι πορείες του πρωταγωνιστικού ζευγαριού είναι άκρως συνυφασμένες με τα τραγικά γεγονότα, μιας και στην αρχή απλώς τα παρακολουθούν ή συμμετέχουν σε αυτά αλλά όσο η δράση κορυφώνεται και η Ιστορία μαυροντυνόταν αυτοί οι άνθρωποι παρασύρονται από το ποτάμι του χρόνου. Με πρωτόφαντη ευφυία, η συγγραφέας εντάσσει τη Θεσσαλονίκη στο κείμενο, περιγράφοντάς την εξονυχιστικά και συγκροτώντας μια μαγευτική ατμόσφαιρα. Με τη Ρόσα νοσοκόμα και τον Χάρη στρατιώτη ο αναγνώστης επίσης βιώνει από κοντά τα γεγονότα της κατάληψης του Ρούπελ, της μάχης του Σκρα και όλης της βορειομακεδονικής μεθορίου, ζει τον πόνο και την αδικία του πολέμου, εξοργίζεται με την κατάρα του ελληνισμού κάθε τρεις και λίγο να αδελφοσκοτώνεται. «Κρίμα στους Έλληνες και σε τούτη δω τη χώρα να λες καλύτερα…» (σελ. 159).

Το κείμενο αυτό καθαυτό είναι λεπτοκεντημένο σαν ακριβό υφαντό. Έχει παρομοιώσεις: «Δε βοηθούσε κι η καυτή ανάσα της μέρας, η οποία φάνταζε να συνδαυλίζει ακόμη περισσότερο τον θυμό τους για την προκλητική στάση των Αγγλογάλλων» (σελ. 181). Ή: «Ο ουρανός είχε κατεβεί ν’ ανταμώσει το πούσι μέσα σ’ ένα σύθαμπο που βάραινε την ατμόσφαιρα σαν πένθιμη κουβέρτα» (σελ. 267). Έχει χιούμορ που βοηθάει να ελαφραίνει λίγο η κατάσταση: «Περίεργη κατάσταση μα την αλήθεια αυτή η ξαφνική επιθυμία της τελευταία για ξεπόρτισμα, η οποία είχε βάλει εξαρχής, όχι ψύλλους μα βόδια στ’ αυτιά της παραμάνας» (σελ. 189). Εξισορροπεί τα γεγονότα και τα παρουσιάζει όπως έγιναν (εξίσου ανθρωποφάγα αντέδρασαν οι κωνσταντινικοί όταν κέρδισαν έδαφος λίγο πριν τον αποκλεισμό, εξίσου και οι βενιζελικοί όταν κέρδισε η Ελλάδα τον πόλεμο, με αποκορύφωμα τη δολοφονία του Ίωνα Δραγούμη), όμως η πασιφιστική κεντρική ιδέα είναι διάχυτη. «Γιατί τότε αρχίζει και νιώθει την ανάσα του πολέμου στον σβέρκο του. Κι είναι βαριά αυτή η ανάσα. Κουβαλάει μαζί της την κραυγή των σκοτωμένων, το μπαγιάτικο αίμα που ανακατεύεται με το φρέσκο μες στο χώμα του αμπριού, την υγρή σαπίλα της βιασμένης γης που έχει ανοίξει τα σωθικά της να δεχτεί νεκρά και ζώντα νεανικά κορμιά…» (σελ. 273).

«Η αγαπητικιά» είναι ένα μεστό, πολυεπίπεδο, τεκμηριωμένο μυθιστόρημα, γεμάτο ανατροπές, καλολογικά στοιχεία και εκπλήξεις. Το σύνθετο ιστορικό υπόβαθρο, με το οποίο η κυρία Θεοδωρίδου καταφέρνει να εξοικειώσει τον αναγνώστη, η κλιμάκωση της ιστορίας, οι ρεαλιστικοί και άκρως ανθρώπινοι χαρακτήρες, τα ολοκληρωμένα και σωστά σχεδιασμένα κεφάλαια, η δύναμη του έρωτα που ξεχειλίζει από κάθε σελίδα και παράγραφο, η ωριμότητα του ύφους και της γραφής, είναι ελάχιστα μόνο από τα θετικά χαρακτηριστικά του μυθιστορήματος που με κράτησε σε αγωνία ως το τέλος, με έμαθε πράγματα, μου γέννησε πρωτόφαντης έντασης συναισθήματα και με κέρδισε ολοκληρωτικά, έχοντάς το στο μυαλό μου αρκετές μέρες μετά την ολοκλήρωση της ανάγνωσης.

ΥΓ.  Τα γεγονότα αφηγείται χρόνια αργότερα η Ρόσα στη Μελισσάνθη, ηρωίδα από το βιβλίο «Τα χρόνια της χαμένης αθωότητας», όπου και είχε αναφερθεί η πρώτη συνάντηση των δύο γυναικών!

Βιβλίο Ο θαλασσοσφυριχτής
Συγγραφέας Διονύσης Λεϊμονής
Εικονογράφος Δήμητρα Ψυχογιού
Κατηγορία Παιδικό μυθιστόρημα
Εκδότης Αρτέον
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Διονύσης Λεϊμονής επιστρέφει με μια τρυφερή και γλυκιά ιστορία, γράφοντάς την με υποδειγματικό και συναρπαστικό τρόπο. Το κείμενο διανθίζεται με υπέροχες καλολογικές εκφράσεις, μεταφορές και παρομοιώσεις, ενώ το λεξιλόγιο των ναυτικών της λιμνοθάλασσας δίνει χρώμα και ρεαλισμό στο κείμενο (για την επεξήγηση των όρων υπάρχει γλωσσάρι στο τέλος του βιβλίου) και οι περιγραφές των πτηνών στήνουν ένα ρομαντικό σκηνικό ενώ τονίζουν τη σημασία και την αξία της φύσης. Πώς ζουν και πώς ψαρεύουν οι κάτοικοι της λιμνοθάλασσας, πώς επικοινωνούν μεταξύ τους, πώς χτίζουν τις καλύβες τους, ποιο είναι το πλούσιο λαογραφικό και ιστορικό υπόβαθρό τους;

Κύριο βάρος ρίχνει ο συγγραφέας στους διαλόγους, χαρίζοντας έτσι παραστατικότητα και αμεσότητα. Συναρπαστικές είναι οι περιγραφές του βυθού και με ρεαλισμό αναπαρίσταται η διαδικασία του πυροφανιού. Επίσης παρατήρησα πόσο διακριτική είναι η αντίθεση ανάμεσα στη ζωή των ψαράδων με το βιοτικό τους επίπεδο και τη ζωή στις πελάδες (δηλαδή τις καλύβες με τους ξύλινους πασσάλους πάνω στη λιμνοθάλασσα) με την ηλεκτρονική ζωή των παιδιών που απλώς «γκουγκλάρουν» τις πληροφορίες και δεν αφήνουν τις ατμοσφαιρικές συνθήκες ή τους ίδιους τους βιότοπους να τους εξηγήσουν τα καιρικά φαινόμενα. Σε άλλα βιβλία για μικρούς ή μεγάλους αναγνώστες, πολλές φορές το παγιδευμένο στον ηλεκτρονικό «πολιτισμό» παιδί βρίσκει ευκαιρία μέσα από συναρπαστικές περιπέτειες να απαγκιστρωθεί από το μηχάνημα που κρατά στα χέρια του και ν’ αλλάξει γνώμη για τον χρόνο και τον βαθμό χρήσης του. Εδώ όμως δεν είναι αυτό το θέμα μας ή έστω ο εφαλτήριος άξονας. Κεντρική ιδέα είναι η αγάπη για τη φύση, η απλότητα που χαρίζει στον κουρασμένο άνθρωπο και η διαφορετική ματιά που οφείλουμε να ρίξουμε γύρω μας όσοι έχουμε συνηθίσει στις ανέσεις και την ετοιμότητα της αστικής ζωής.

Ο Στρατής, η μυστηριώδης παρουσία του βιβλίου, από μοναχικό και λιγομίλητο παιδί μεταμορφώνεται μέσα από την αγάπη των καινούργιων του φίλων και πείθεται να τα πάρει μαζί του στις καλαμιές της λιμνοθάλασσας. Παρ’ όλο που χάνονται σε αυτόν τον λαβύρινθο, η μουσική του βιολιού του Στρατή είναι η αρχή για μια μαγική κι ανεπανάληπτη περιπέτεια. Αποστασιοποιημένος, μετρημένος, με τους συγχωριανούς του να σέβονται και να δέχονται τη διαφορετικότητά του, είναι απόλυτα εντεταγμένος στο περιβάλλον όπου ζει. Δεν έχει ακραία ξεσπάσματα, ακόμη κι όταν διαπιστώνει πως χαθήκανε με τη βάρκα του. Βρίσκει τη λύση και δίνει έτσι στον αναγνώστη μια ξεχωριστή ανατροπή. Το δε τέλος της ιστορίας, μετά την ολοκλήρωση της περιπέτειας, ήταν τόσο τρυφερό και γλυκό!

Ο συγγραφέας δε διστάζει να σκορπίσει απλόχερα στις σελίδες του κειμένου λέξεις, ονόματα, όρους, είδη πτηνών και να στήσει μια ανεπανάληπτη εμπειρία για κάθε αναγνώστη από 10 χρονών και πάνω. Ανεπτυγμένες κύριες και δευτερεύουσες προτάσεις, καθόλου περιττοί διάλογοι, αληθοφάνεια και ζωντάνια χαρακτήρων, με ταξίδεψαν στη νερένια πολιτεία, με οδήγησαν να ακούσω τη σιωπή της φύσης, με βοήθησαν να καταλάβω τον τρόπο ζωής των πλασμάτων του νερού, να αγκαλιάσω τη δύσκολη και γεμάτη λυρισμό και παραδόσεις ζωή των ψαράδων. Για μένα ήταν ένα αναπάντεχο και αγαπημένο ταξίδι που ανέβασε τον συγγραφικό πήχη του κυρίου Λεϊμονή ακόμη πιο ψηλά.

Τέλος, η εικονογράφηση της κυρίας Δήμητρας Ψυχογιού μου θυμίζει πολύ το βλέμμα των βυζαντινών εικόνων. Με αδρές γραμμές, ρεαλιστικές λεπτομέρειες, υπέροχα χρώματα στο φόντο του κειμένου, αναπαριστά σωστά, όμορφα και ρεαλιστικά τον μικρόκοσμο της λιμνοθάλασσας και τη δύσκολη ζωή των ψαράδων από το πάστωμα ως τη συντήρηση της γαΐτας και όχι μόνο. Μη διστάσετε λοιπόν να χαρίσετε στα παιδιά σας αυτό το όμορφο και ξεχωριστό βιβλίο.