Βιβλίο Μάτια χαμηλά
Συγγραφέας Γλυκερία Γκρέκου
Κατηγορία Συλλογή διηγημάτων
Εκδότης Κέδρος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Νάσος, της Κατίνας ο μοναχογιός, που ξετρελάθηκε με τη Βάγια που ήρθε στο χωριό του να μάθει στα κορίτσια αργαλειό, διαλύει τον αρραβώνα του με την Ελένη και φεύγει για Αυστραλία. Χρόνια μετά, θα επιστρέψει «κουβαλώντας έναν γέρο στο κορμί του», με ένα βλέμμα «που κοιτούσε λες και δεν έβλεπε τίποτα». Μια γερασμένη και αναμαλλιασμένη γυναίκα γίνεται περίγελως των παιδιών της γειτονιάς που δεν ξέρουν την τραγική της ιστορία. Η μυστηριώδης Λούνα αλλάζει τη ζωή ενός συνταξιούχου γιατρού. Ένα παιδί που βαριέται το διάβασμα πιάνει δουλειά ως γκαρσόνι στο καφενείο της πλατείας κι ένα μυστικό θα τον συγκλονίσει. Ένας εκβιασμός θα φέρει τον φόβο στα χαμηλωμένα βλέμματα.Μια παντρεμένη γυναίκα γλυκαίνεται από τον πραματευτή που της φέρνει πεσκέσια κάθε Σάββατο αλλά όταν υποκύψει στον πειρασμό θα τιμωρηθεί σκληρά. Ένα κοριτσάκι πέφτει από μια μηλιά και μεγαλώνει κουτσαίνοντας ως εκείνη τη μέρα που μπήκε φωτιά σε κοντινό μαντρί. Ένα προξενιό δε θα πάει καλά και θα ξεσηκώσει λάθος νύφη. Ο «Καζαμίας» θα φέρει κοντά δυο ετερόκλητους ανθρώπους και θα τους ενώσει για πάντα. Δάκρυσα με το «Κλέφτες κι αστυνόμοι», χαμογέλασα με τη «Λούνα», με εντυπωσίασε ο «Μάρσιπος» με την υπέροχη ιστορία του που δόθηκε λιτά και τόσο παραστατικά στον περιορισμένο χώρο των λίγων σελίδων. Αυτές είναι μερικές μόνο από τις ιστορίες που μας χαρίζει η συγγραφέας και μου γέννησαν ποικίλα συναισθήματα.

Με εναλλάξ πρωτοπρόσωπη και τριτοπρόσωπη αφήγηση, με άντρες και γυναίκες για ήρωες, με γλώσσα δουλεμένη και λεξιλόγιο πλούσιο, με ωραίες παρομοιώσεις και μεταφορές («αργυροδίνης Πηνειός», «μάτια πλάνα, κορμί για παρασυρμό»), με δυνατές εικόνες και ποικίλη θεματολογία ξεδιπλώνονται μικρά σε έκταση κείμενα που έχουν όλα ως κεντρική ιδέα το βλέμμα που χαμήλωσε από διάφορους λόγους και αιτίες. Μέσα από αυτά τα μικρά φωτογραφικά στιγμιότυπα ζωντανεύει η ζωή στο χωριό κυρίως, οι δυσκολίες, ο αγώνας επιβίωσης. Σε κάθε ιστορία γνωρίζουμε και κάτι διαφορετικό, το μίσθωμα του μοναδικού αγοραίου, το λιομάζεμα, ο μανάβης με το αμάξι μια φορά την εβδομάδα, τα πανηγύρια, τα κάλαντα με τα παραδοσιακά κεράσματα, η ηθική και η τιμή της γυναίκας, μουλινέδες DMC και κασετόφωνα, τα κουτσομπολιά κι όλα αυτά σε εποχές και κοινωνίες όπου νόμος είναι ο λόγος του πατέρα και του συζύγου ενώ οι γυναίκες να αναγκάζονται να δουλεύουν αφήνοντας πίσω τους τα γράμματα. Όλα αυτά συγκροτούν όχι μόνο αξιόλογα διηγήματα με ενδιαφέρουσες ιστορίες αλλά πραγματικά ηθογραφήματα μιας εποχής κι ενός τόπου μακρινών αλλά όχι ξεχασμένων.

«Μάτια χαμηλά» και άνθρωποι που ξεσηκώνονται σε συγκεκριμένες στιγμές, παρακινημένοι από αναπάντεχες εξελίξεις που τους φέρνουν αντιμέτωπους με τις δικές τους, πραγματικές επιθυμίες και ανάγκες. Μια καλογραμμένη και ποικιλόμορφη συλλογή διηγημάτων όπου ξεδιπλώνονται η πάλη του έρωτα με την προδοσία, το χιονισμένο βουνό με τις σκληρές μα και τρυφερές αναμνήσεις, η ζωοφιλία, η μητρότητα, η κακοποίηση, ο χλευασμός σε λειψούς στο μυαλό κι αθώους ανθρώπους, οι εξορίες και η «καλοπέραση» των κομμουνιστών, η μετανάστευση, η ψυχική νόσος και πολλά άλλα. «Μάτια χαμηλά», γραφή υψηλή.

Βιβλίο Ένα τάμπλετ μια φορά 
Συγγραφέας Γλυκερία Γκρέκου
Εικονογράφος Carla Cartagena
Κατηγορία Παραμύθι
Εκδότης Κόκκινη Κλωστή Δεμένη 
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Γλυκερία Γκρέκου ασχολείται μ’ ένα πρόβλημα που βασανίζει πολλές οικογένειες: να δώσουν στο παιδί τους ένα τάμπλετ ή όχι; Με έξυπνα ομοιοκατάληκτα στιχάκια εξιστορεί τις αλλαγές στη ζωή του Μηνά από τότε που η νονά του του χάρισε αυτό το παιχνίδι. Αφηγητής είναι το ίδιο το μηχάνημα που, ενώ στην αρχή απλώς περιγράφει τις αλλαγές και στη δική του ζωή (δαχτυλάκια το πατάνε συνέχεια, φορτιστής του δίνει ενέργεια, γονείς γκρινιάζουν) καταλαβαίνει απ’ όσα ακούει γύρω του πως τα πράγματα δεν εξελίσσονται καλά, μιας και το παιδί είναι αφηρημένο και αδιάφορο στο σχολείο, αντικοινωνικό κλπ. Σύντομα μπαίνουν οι απαραίτητοι κανόνες κι έτσι η συγγραφέας κλείνει το κείμενό της μ’ ένα διασκεδαστικό και έξυπνο εύρημα που ελάφρυνε αρκετά την ατμόσφαιρα και τόνισε με σωστό τρόπο πως τα παιδιά πρέπει να παίζουν με τους φίλους τους έξω στο ύπαιθρο κι όχι σκυμένα πάνω από μια συσκευή.

Η εικονογράφηση της Carla Cartagena είναι πανέμορφη. Ρεαλιστική, σχεδόν τρισδιάστατη, πολύχρωμη, με υπέροχες απεικονίσεις και φωτοσκιάσεις, με έκανε να τη χαζεύω για ώρες. Ήταν λες και έβλεπα σε φωτογραφία τον Μηνά να διαλέγει το δώρο του ή να πηγαίνει στο σχολείο του ή να παίζει με το τάμπλετ. Ο σουρεαλισμός (το τάμπλετ έχει μάτια και άκρα, ανεβαίνει σε ένα ψηλό βάθρο με παιδιά να το επευφημούν από κάτω, τα παιχνίδια του Μηνά είναι στενοχωρημένα που δεν παίζει μαζί τους, η φιγούρα του Μπάτμαν έχει γυρισμένη την πλάτη του, μάλλον παραδέχεται την ήττα του για τις σούπερ δυνάμεις της συσκευής) αναμιγνύεται έξυπνα με την πραγματικότητα και την πιστή απεικόνιση της καθημερινότητας του μικρού πρωταγωνιστή, με αποκορύφωμα την προσωπογραφία του παιδιού δύο σελίδες πριν το τέλος. Συνοδεύει ιδανικά το κείμενο και θα βοηθήσει τα παιδιά να ταυτιστούν περισσότερο με τη ζωή του Μηνά.

«Ένα τάμπλετ μια φορά» έφερε μεγάλη αναστάτωση στη ζωή ενός παιδιού και της οικογένειάς του. Η Γλυκερία Γκρέκου με το κείμενό της θα βοηθήσει μικρούς και μεγάλους να κατανοήσουν καλύτερα τη θέση του νέου παιχνιδιού στη ζωή τους και θα δώσει με ευρηματικό τρόπο και μέσα από προσεγμένες ομοιοκαταληξίες την ιδανική λύση για όλους.

Βιβλίο Οι κούκλες του μουσείου 
Συγγραφέας Γλυκερία Γκρέκου 
Εικονογράφος Κατερίνα Χαδουλού
Κατηγορία Παιδικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η κεντρική ιδέα είναι ευρηματική: με τα μάτια των παιχνιδιών ζωντανεύουν τραγικά γεγονότα από την αρχαία ως την πρόσφατη Ιστορία της Ελλάδας, τονίζοντας έτσι την ανάγκη για ειρήνη και την απανθρωπιά του πολέμου. Το κείμενο είναι εντυπωσιακό, με πλούσιο λεξιλόγιο, γεμάτο συναίσθημα και υπέροχες μεταφορές. Η συγγραφέας δε δίνει μασημένη τροφή στον μικρό αναγνώστη, δεν του λέει εξαρχής ποιοι είναι οι πρωταγωνιστές ή τι κάνουν αλλά τον αφήνει να το καταλάβει μόνος του μέσα από προσεγμένες λιτές περιγραφές που αφήνουν υπονοούμενα ως προς την ταυτότητά τους και τη δύσκολη θέση τους. Με αυτόν τον εύληπτο τρόπο ξεδιπλώνονται και οι περίοδοι των πολέμων που έφεραν απόγνωση και δάκρυα σε παιδικά μάτια, κάτι που αποτυπώθηκε στην ψυχή των κουκλών.

Η κούκλα της Φατίμα τρυπώνει στο Μουσείο μαζί με την ιδιοκτήτριά της, που τόσα πέρασαν και δε θέλει να την αφήσει μόνη της. Κι αυτή η νύχτα θα διαφέρει από τις άλλες, μιας και, συζητώντας με τα παιχνίδια του μουσείου, θα ταξιδέψουν μαζί στην ιστορία του παιχνιδιού από την αρχαιότητα ως την εποχή μας. Η πλαγγόνα του 4^ου αιώνα π. Χ., τα νιννία του Βυζαντίου, οι κουτσούνες της Τουρκοκρατίας, η αρχοντική Σμυρνιά κούκλα, οι μαριονέτες του κουκλοθέατρου κινούνται μέσα σε συγκεκριμένο ιστορικό και κοινωνικό πλαίσιο που καταγράφει συναρπαστικές και απλά δοσμένες λεπτομέρειες της εκάστοτε καθημερινότητας: δούλοι και τελάληδες της αρχαίας Αθήνας που υποχωρούν ή προσελκύουν αντίστοιχα τους πλουσίους, ήθη και έθιμα στην Κωνσταντινούπολη του 13ου αιώνα, το φριχτό παιδομάζωμα από τον Οθωμανό δυνάστη και το έθιμο των αρραβωνιασμάτων που τόσο παραστατικά απεικόνισε ο Νικόλαος Γύζης σε πίνακά του, η φινέτσα και η κομψότητα της Σμύρνης πριν το τέλος της, σημαντικές πληροφορίες για το κουκλοθέατρο του μπαρμπα-Μυτούση είναι μερικά από τα χαρακτηριστικά περιστατικά που ζωντανεύουν μέσα από ευφάνταστους διαλόγους μεταξύ των παιχνιδιών.

Πόσο εύσχημος είναι ο τρόπος παραλληλισμού του σήμερα, που έφυγε η Φατίμα κυνηγημένη, με τη σικελική εκστρατεία του 415 π. Χ. που έζησε η πλαγγόνα, με την Άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Σταυροφόρους το 1204 που βίωσε η βυζαντινή κούκλα, με τις φριχτές μέρες κάτω από την τουρκική κυριαρχία τις οποίες μοιράστηκε η κουτσούνα με το παιδί που την κρατούσε, με τη μικρασιατική καταστροφή που ταξίδεψε την Μπεμπέκα ως τον Πειραιά, με την Κατοχή όπου ο Λουκάς αγωνιζόταν να χαρίσει ένα χαμόγελο στα παιδιά που τον παρακολουθούσαν, με αποτέλεσμα, μέσα από κάθε ιστορία, να πηγάζει το ίδιο τρυφερό αντιπολεμικό μήνυμα.

Η συγκίνηση εναλλάσσεται με το κλάμα, οι αστείες αντιπαραθέσεις μεταξύ των παιχνιδιών είτε στο μουσείο είτε με τους συμπρωταγωνιστές τους στις εκάστοτε ιστορίες φέρνουν γέλιο όταν τα δεινά του πολέμου προκαλούν την κατήφεια. Η συγγραφέας παραθέτει σκληρές και δύσκολες στιγμές, χωρίς να τις ωραιοποιεί αλλά και χωρίς να χρησιμοποιεί περιττή βία. Τα γεγονότα δίνονται όπως τα έζησαν οι πρωταγωνιστές, με τους μικρούς αναγνώστες να αφήνονται μόνοι τους να ψάξουν για περισσότερες λεπτομέρειες σε όποια πληροφοριακή πηγή θέλουν. Η ασπρόμαυρη εικονογράφηση της Κατερίνας Χαδουλού ενισχύει τη φαντασία των παιδιών με τις αξιοπρόσεκτες λεπτομέρειες των παιχνιδιών, τα συναισθήματα που αποτυπώνει με ρεαλισμό στα πρόσωπα των παιδιών και με τις σωστές προοπτικές και οπτικές γωνίες.

«Οι κούκλες του μουσείου» είναι ένα συναρπαστικό παιδικό μυθιστόρημα γεμάτο περιπέτειες και ιστορικά γεγονότα που καταγράφονται ολοζώντανα και στρωτά μέσα από τα μάτια των πιο αθώων πλασμάτων, των παιδιών. Πρόκειται για καταγραφή των δεινών που φέρνει ο πόλεμος και μέσα από αυτήν αναδεικνύεται η εξέλιξη του παιχνιδιού ανά τους αιώνες. Γιατί, όπως λέει και ο ψυχολόγος Ζαν Πιαζέ, «Όλα τα συμβάντα στη ζωή των παιδιών, ευχάριστα ή δυσάρεστα, θα έχουν αντίκτυπο στην κούκλα τους». Το βιβλίο είναι κατάλληλο για παιδιά από 10 ετών και πάνω και ανήκει στη Σειρά κατανόησης και ανάγνωσης «Φρούτα», στο στάδιο «Διαβάζω μυθιστορήματα». Η σειρά «Φρούτα» είναι «μια πρώτη γεύση από το πολύχρωμο περιβόλι της λογοτεχνίας, με ελκυστική εικονογράφηση και αισθητική αρτιότητα», ταυτίζεται με το γλωσσικό επίπεδο του παιδιού και το βοηθάει να διαχειρίζεται συναισθήματα με τέτοιο τρόπο που να αγαπήσει το διάβασμα.

Βιβλίο Η μοναξιά των συνόρων
Συγγραφέας Γλυκερία Γκρέκου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Χαρούλα, με καταγωγή από την Τραπεζούντα του Πόντου, ζει μόνη της στον Άγιο Παντελεήμονα κοντά στην Αχαρνών. Μόνη της παρέα η Αλβανίδα Ρόζα που της καθαρίζει το σπίτι και τα σποραδικά τηλεφωνήματα του παντρεμένου γιου της. Αρχίζει να μιλάει στον εαυτό της για να περάσει την ώρα της, κάνει πολλές δουλειές για να κυλήσει η μέρα της κι όλα αλλάζουν όταν στο απέναντι υπόγειο διαμέρισμα έρχεται η Χαμιντάινα με τον αδερφό της, πρόσφυγες από το Αφγανιστάν. Η Χαρούλα κερδίζει την εμπιστοσύνη του παιδιού και η γνωριμία τους εξελίσσεται σε βαθιά φιλία όταν η Χαρούλα αρχίζει να της κάνει μαθήματα ελληνικής γλώσσας!

Στο μικρό αυτό λογοτεχνικό διαμαντάκι η συγγραφέας δίνει τις πραγματικές διαστάσεις της ξενοφοβίας και του ρατσισμού. Τοποθετεί τις πιο φίλα προσκείμενες σε εγγύτητα μορφές, δυο γυναίκες δηλαδή (πιο σπάνιο να ενωθούν κατ’ αυτόν τον τρόπο δυο άντρες χωρίς να υπάρξει κάποια βία, κάποια ωμότητα), να ξεπερνούν το εμπόδιο της γλώσσας και να ενώνουν τις ελπίδες και τα όνειρά τους για το άγνωστο, εφήμερο για τους άτυχους ξένους, όνειρο. Από τη μια με έξυπνο τρόπο παραλληλίζεται η προσφυγιά των Ελλήνων το 1922 (μέσα από το ημερολόγιο του πατέρα της Χαρούλας) και από την άλλη δίνονται γλαφυρότατα οι περιπέτειες, η αγωνία και η αβεβαιότητα των προσφύγων για το αν θα φτάσουν στην Ελλάδα και τι θα βρουν εκεί (σύνορα, τρεχαλητό στα βουνά, διακομιδή με βάρκες και μεγάλη τύχη αν δεν τους πνίξουν οι δουλέμποροι για να μην πιαστούν στα πράσα).

Η Χαμιντάινα είναι ένα παιδί που έχει όνειρα, έχει σχέδια, έχει απορίες, είναι αθώα, δεν μπορεί να καταλάβει γιατί πέρασε τόσα εμπόδια και να έρθει σε μια πατρίδα δανεική, όπου ξένοι άνθρωποι, με άγνωστη γλώσσα, επιτίθενται στους μετανάστες και τους διώχνουν από τις προσωρινές τους κατοικίες. Χωρίς αυστηρό ύφος, χωρίς μεροληψία, χωρίς εξάρσεις και κορόνες, μέσα από το κείμενο καταλαβαίνουμε πόσο σημαντικοί παράγοντες σε αυτόν τον φανατισμό και την ξενοφοβία είναι η φτώχεια και η αμορφωσιά.

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Είναι ξένοι, δε χωράει αμφιβολία. Το χρώμα της επιδερμίδας τους, χρώμα της Ανατολής. Τα μελαγχολικά τους μάτια, χρώμα προσφυγιάς. «Μάνα, να προσέχεις! Γέμισε η γειτονιά εγκληματίες!» Αυτό το λαβωμένο ελάφι της Ανατολής εγκληματίας; Τι κακό μπορούν να κάνουν αυτά τα αδύνατα κλαράκια;» (σελ. 68).

«Η φτώχεια είναι ο εχθρός! Η φτώχεια και η αμορφωσιά!…Η φτώχεια! Που συχνά, ευτυχώς όχι πάντα, έρχεται και κυοφορεί άρρωστα παιδιά: το φόβο, την αμορφωσιά, την κλεψιά, το φόνο» (σελ. 85-86).

Βιβλίο Όταν ήρθαν οι γλάροι
Συγγραφέας Γλυκερία Γκρέκου
Εικονογράφος Έφη Κοκκινάκη
Κατηγορία Παιδικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Γλυκερία Γκρέκου γράφει μια τρυφερή, συγκινητική, πολυδιάστατη και γεμάτη νοήματα ιστορία γύρω από τα προτερήματα μιας φιλίας και το όφελος που έχει κάποιος όταν μοιράζεται πράγματα και συναισθήματα. Το λεξιλόγιο μπορεί να είναι προσεγμένο και η σύνταξη απλή, κατάλληλα για παιδιά 7 και 8 ετών, μέσα από αυτά όμως γεννιούνται έντονα και δυνατά συναισθήματα που θα συγκινήσουν και θα εμψυχώσουν δημιουργικές κουβέντες με τους μεγάλους. Ωραίες σκηνές, μεγάλες ανατροπές και εκπλήξεις, εύληπτες όμως για το παιδικό μυαλό, σχηματίζουν μια ιστορία που οι αναγνώστες δε θ’ αφήσουν από τα χέρια τους. Η συμπεριφορά των γλάρων είναι αρκετά ανθρωπομορφική ώστε τα παιδιά να κατανοήσουν και να εμπεδώσουν καλύτερα τα νοήματα που θέλει να περάσει η συγγραφέας.

Μου άρεσε πολύ η ιδέα της εφαρμογής του πολλαπλασιασμού και της διαίρεσης σε έναν προβληματισμό των μικρών μαθητών του σχολείου που υποδέχτηκε τους γλάρους. Τα παιδιά, των οποίων οι γονείς δε δούλευαν όλοι και γενικότερα η κατάσταση είναι πλέον πιο δύσκολη και δεν περισσεύει ούτε ένα ψίχουλο για τους γλάρους, καταφέρνουν να δώσουν μια τρυφερή και γλυκιά λύση που σίγουρα θα ενστερνιστούν και όσοι διαβάσουν την ιστορία τους. Πάντα ο πολλαπλασιασμός και η διαίρεση είναι από τις πιο δύσκολες έννοιες αλλά η ιστορία της Γλυκερίας Γκρέκου βρίσκει τον τρόπο να βελτιώσει τα πράγματα!

Η εικονογράφηση της Έφης Κοκκινάκη είναι σαν ακουαρέλα, με υπέροχους φωτισμούς, ωραίες λεπτομέρειες, ποικίλες οπτικές γωνίες και πολλά χρώματα. Οι γλάροι απεικονίζονται σε όλες τις στάσεις και μορφές, ξεχωρίζουν τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα των οικογενειών Ασημόγλαρων και Αιγαιόγλαρων και η εικονογράφος δίνει με την ίδια ικανότητα και ταλέντο τόσο την αύρα και το ιώδιο του παραθαλάσσιου χωριού όσο και τη μοναξιά της μεγαλούπολης αλλά και τη λεπτομερή σχολική ζωή! Η εικονογράφηση πότε καταλαμβάνει όλη τη σελίδα και πότε ένα μικρό κομμάτι της, δίνοντας στα παιδιά τη χαρά και την ευκαιρία να ψάξουν για μικρές λεπτομέρειες και να συγκρίνουν το χωριό, την πόλη ή το σχολείο τους με αυτά όπου ζουν και πετάνε οι γλάροι της ιστορίας μας.

Το βιβλίο είναι κατάλληλο για παιδιά 7-8 ετών και ανήκει στη Σειρά κατανόησης και ανάγνωσης «Φρούτα», στο στάδιο «Κατανοώ και διαβάζω μικρές ιστορίες». Η σειρά «Φρούτα» είναι «μια πρώτη γεύση από το πολύχρωμο περιβόλι της λογοτεχνίας, με ελκυστική εικονογράφηση και αισθητική αρτιότητα», ταυτίζεται με το γλωσσικό επίπεδο του παιδιού και το βοηθάει να διαχειρίζεται συναισθήματα με τέτοιο τρόπο που να αγαπήσει το διάβασμα. Τα βιβλία της σειράς είναι πολύτιμα για τα παιδιά που διαβάζουν με τους γονείς αλλά και για τον δάσκαλο που μπορεί να τα συστήσει στους μαθητές του στις ώρες της Ευέλικτης Ζώνης.