Βιβλίο Οδός Ευμολπιδών
Συγγραφέας Αδαμαντίνη Κουμιώτου
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ωκεανίδα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η λατρεμένη Αδαμαντίνη Κουμιώτου επιστρέφει μ’ ένα μυθιστόρημα αφιερωμένο στην αξία και τις έννοιες της κλασικής ελληνικής φιλολογίας και στη σημασία του έρωτα και της αγάπης στη ζωή μας. Φέρνει σε επαφή δύο άτομα που αγαπούν εξίσου τα ελληνικά γράμματα ενώ έχουν υποστεί βαριές και ανεπανόρθωτες ζημιές στο παρελθόν τους και καταγράφει με οξυδέρκεια και βαθιά παρατηρητικότητα τις μεταβολές στη σχέση τους. Πρόκειται για ένα κείμενο που δεν έχει έντονη δράση αλλά δεν είναι και αργό, στρέφεται σχεδόν αποκλειστικά στην Όλγα και τον Στέφανο χωρίς όμως να αφήνει απ’ έξω ενδιαφέροντες δεύτερους χαρακτήρες που συμπληρώνουν κατάλληλα τις ζωές τους ενώ η αναφορά σε σημαντικά έργα της ελληνικής λογοτεχνίας και οι παραθέσεις εκτεταμένων αλλά και σύντομων αποσπασμάτων τονίζουν την αξία και τη σημασία της πνευματικής καλλιέργειας και της μόρφωσης χωρίς να επικρίνουν την έλλειψη ή τον περιορισμό της. Η συναρπαστική γραφή και η αγάπη της συγγραφέως για τους ήρωές της δε με άφησαν να προσπεράσω ούτε μία παράγραφο, μιας και είτε θα εξελισσόταν η σχέση τους είτε θα παρετίθεντο ενδιαφέρουσες απόψεις και θεωρίες πάνω στην εξέλιξη της φιλολογίας μας. Ακόμη και το παράπονό της για την έκπτωση των ημερών μας καταγράφεται σωστά, χωρίς αιτιάσεις: «[Η εποχή μας αναπνέει] μέσα από μια κακώς εννοούμενη απελευθέρωση κι ελευθερία, που λαβώνει και ρημάζει την ηθική και τις αξίες» (σελ. 149).

Η Όλγα Δανέλη, «νεαρή Ελληνίδα του καημού και της νοσταλγίας», ολοκληρώνει όλες τις σπουδές και την πανεπιστημιακή της καριέρα κι επιστρέφει γεμάτη λαχτάρα στην Ελλάδα, στο αγαπημένο της νησί. «Πίστευε πως ο καιρός στη ζωή της θα το γύριζε σε μπουνάτσα, σε καλοσύνη» (σελ. 107)! Συγκινητικές και τρυφερές οι περιγραφές των αναμνήσεών της και του πόνου αλλά και της αγάπης που της χαρίζουν τώρα που τα φέρνει στο νου της. «Είχε συνηθίσει στην αγάπη την καθαρή, χωρίς ζαρωματιά καμιά, σαν καθαρό καλοσιδερωμένο ρούχο» (σελ. 40). Οι μεταφορές και οι παρομοιώσεις που συνοδεύουν ηρωίδα και αναγνώστη στη νόστο της, στο ταξίδι της στα πατρογονικά αλλά και στη σύντομη επίσκεψή της στη Φολέγανδρο πριν γνωρίσει τον Στέφανο είναι συγκινητικές και τρυφερές: «Η θάλασσα έβγαινε… στη στεριά, άνοιγε πόρτες σπιτιού και της έστρωνε οικογενειακό τραπέζι. Μπερδεύονταν οι μυρωδιές τότε και το νερό, ποταμίσιο ή θαλασσινό, ανέβαινε στα μάτια της και κυλούσε στο πρόσωπό της» (σελ. 12). Εκτός όμως από αυτά η Όλγα πισωγυρίζει στα λάθη του δικού της παρελθόντος, στις αστοχασιές που πίκραναν τους γονείς και την πολυαγαπημένη της γιαγιά. Με διαρκή πρωθύστερα ξεδιπλώνεται η ιστορία, χαρίζοντάς μου ψήγματα από το χτες που είχε μια συγκεκριμένη πορεία και από το σήμερα που φαίνεται πως ήρθε τούμπα. Τι συνέβη λοιπόν πριν φύγει στο εξωτερικό; Ποια γεγονότα άλλαξαν τα σχέδια και τα όνειρά της;

Από την άλλη ο Στέφανος Σωτηρίου, με τον οποίο φέρνει σε επαφή ο καθηγητής την Όλγα, έχει πολλά κοινά χαρακτηριστικά μ’ εκείνη, απλώς δεν έχει εξίσου εκτεταμένο ρόλο. Έχει επίσης πραγματοποιήσει πλήρεις σπουδές μέχρι μεταδιδακτορικό, έχει διαγράψει διαπρεπή πορεία στον τομέα της φιλολογίας, έχει κάνει καριέρα στο εξωτερικό, δυστυχώς έχει κι αυτός πληγωμένο παρελθόν, και, σαν απαραίτητο συμπλήρωμα, έχει ανοίξει μια πρωτότυπη σχολή Δραματολογίας με θέατρο και αίθουσες ομιλιών, οπότε μαζί με την Όλγα προχωράνε σε αξιόλογες μελέτες για να διδάξουν λογοτεχνία μέσω του θεάτρου. Ενώ την Όλγα τη γνωρίζουμε πριν από την καθαυτή ιστορία, ο Στέφανος μας συστήνεται αργότερα και κυρίως μέσα από τη σχέση με τη γυναίκα που γνώρισε. Επιστρέφουμε και στο δικό του παρελθόν, καταλαβαίνουμε τον πόνο και την πικρία του κι έτσι το σήμερα του χαρίζει μια μεγάλη συγνώμη και ίσως, αν κάνει τις κατάλληλες κινήσεις, καταφέρει να προχωρήσει μπροστά.

Η τέχνη της συγγραφέως, σμιλεμένη από τον χρόνο που έχει περάσει σπουδάζοντας, διαβάζοντας και γράφοντας, είναι άφθαστη και παρουσιάζει τους χαρακτήρες της κομματιαστά μέχρι να συμπληρωθεί η εικόνα που θέλει. Το πατρογονικό νησί δεν κατονομάζεται, δεν έχει και σημασία άλλωστε, ένα κομμάτι γης είναι πάνω σε μια θάλασσα που χαρίζει όμως απλόχερα συναισθήματα, εικόνες, γεύσεις. Οι περιγραφές πάντως αφήνουν διακριτικά υπονοούμενα: «Ακόμα και τα απέναντι παράλια άλλαζαν την ιστορία στα μάτια της. Φιλικά της φαίνονταν, ακίνδυνα, άνευ όρων…» (σελ. 31). Επιπλέον, η Όλγα αφιερώνεται σε κάτι που δεν έχω συναντήσει ως τώρα τόσο εκτεταμένα: έρευνα και μελέτη στη Γεννάδειο Βιβλιοθήκη και στης Βουλής, καταγράφει μάλιστα τις διαδικασίες, την ατμόσφαιρα και τους ανθρώπους που εργάζονται εκεί. Στη δεύτερη μάλιστα πηγαίνει για να διαβάσει τον «Παπαγάλο» της Σοφίας Τρικούπη, ένα δυσεύρετο σήμερα στα παλαιοβιβλιοπωλεία κείμενο, εξ ου και ο τίτλος του μυθιστορήματος, μιας και το κείμενο αυτό γράφτηκε στο σπίτι της οικογένειας Τρικούπη, στην οδό Ευμολπιδών στο Γκάζι! Μόνο που εκεί η Όλγα θα βρεθεί μπροστά σε μια μεγάλη έκπληξη!

Γιώργος Σεφέρης, Οδυσσέας Ελύτης, Δ. Παπαδίτσας και πολλοί άλλοι, ευρύτερα ή λιγότερο γνωστοί, ποιητές και πεζογράφοι στεφανώνουν με αποσπάσματα από το έργο τους την αρχή κάθε κεφαλαίου αλλά και παρεισφρέουν στο καθαυτό κείμενο σαν καλοί φίλοι που ξέρουν πότε να παρουσιαστούν για να σε στηρίξουν περισσότερο. Ποιητικές εκφράσεις και πρωτότυπη σύνταξη επίσης ανακατεύονται με τη στέρεη και δυνατή πεζογραφική μορφή της αφήγησης. Από την άλλη, όσο αναλυτικά κι εκτεταμένα αναφέρονται αποσπάσματα της ελληνικής γραμματείας, με έμφαση στον «Παπαγάλο», χωρίς όμως να παραπονιούνται ο Οδυσσέας Ελύτης και ο Γιώργος Σεφέρης κυρίως, τόσο εξίσου γλαφυρά ζωντανεύουν οι γωνίες της Πλάκας, του Γκαζιού, και γενικότερα όλης της κεντρικής Αθήνας. Τι όμορφες γωνίες ξετρυπώνουν και συστήνονται, τι γοητευτική ατμόσφαιρα αναπηδάει και δημιουργεί το πιο ταιριαστό φόντο για τις σκηνές του μυθιστορήματος!

Μια βόλτα στην Πλάκα και στην ελληνική λογοτεχνία, ένα ταξίδι σε Χίο, Φολέγανδρο και Σάμο, ένα σουλάτσο σε δυο καρδιές που τραυματίστηκαν και τις έφεραν κοντά ένα σπίτι στην Ευμολπιδών κι ένας φλύαρος παπαγάλος, αυτό είναι το νέο μυθιστόρημα της Αδαμαντίνης Κουμιώτου που χαρίζει άλλο ένα ρομαντικό μυθιστόρημα αξιώσεων στη λογοτεχνική μας κονίστρα!

Βιβλίο Ο διχασμός
Συγγραφέας Φιλομήλα Λαπατά
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Με το γνωστό και τόσο αγαπημένο ύφος της, η συγγραφέας επικεντρώνεται αυτήν τη φορά στα στενά της Πλάκας, στο Αλίκοκκο, τη Βλασσαρού, το Ριζόκαστρο, με τα χαμάμ, τη φυλακή του Μεντρεσέ, τους Αέρηδες, το Σταροπάζαρο, αλλά και πιο πέρα, στα Κατσικάδικα (σημερινό Κολωνάκι), στο Γκαζοχώρι και την Κολοκυνθού, σε μια εποχή που αρχίζουν να χτίζονται τα μέγαρα της λεωφόρου Βασιλίσσης Σοφίας και διασπαθίζονται τα δάνεια των Μεγάλων Δυνάμεων που μας έκαναν κράτος. Παρατίθενται συναρπαστικά και εύληπτα πάρα πολλές πληροφορίες για τα πάντα: συγκοινωνίες, ρυμοτομία, επαγγέλματα, αρχιτεκτονική, πολεοδομία, κοινωνικές τάξεις, χιλιομετρικές αποστάσεις, συνθήκες υγιεινής και διαβίωσης, νοοτροπίες και αντιλήψεις. Άφθονα χαρακτηριστικά γνωρίσματα που μόνο κατόπιν εμβριθούς μελέτης και έρευνας μπορεί κάποιος να εντοπίσει, να εμπεδώσει και να αναπαραστήσει.

Οι περισσότεροι από τους ήρωες που αγαπήσαμε στο πρώτο βιβλίο της τριλογίας, «Η επιστροφή», τώρα μεγαλύτεροι σε ηλικία, είναι εδώ να μας αφηγηθούν όσα έζησαν στην κατοπινή ζωή τους αλλά και τα δράματα των επιγόνων τους ενώ νέοι χαρακτήρες μπλέκονται μαζί τους, δημιουργώντας καινούργιες ιστορίες: ο παπα-Βαρνάβας Καψοκώλης, η μαμή Μόρφω Λαρδοξύστη, η ιερόδουλη Ζηνοβία Σπίνου, ο ταχυδρόμος Βησσαρίων Γαζής αλλά και η πρώην λοκαντιέρα Κοραλία Βογιατζόγλου, η ράφτρα Πιπίνα Βαβύλα πρώην Μπιμπίκου, ο Σέργιος Βογιατζόγλου, ο Οδυσσέας Ασλάνογλου, η Λέγκω και ο Ροβέρτος Δούκας κ. ά. είναι ένα εκπληκτικό χαρμάνι στάσεων, τάσεων, νοοτροπιών, συμπεριφορών και χαρακτήρων που δημιουργούν άλλο ένα εκπληκτικής τεχνικής μυθιστόρημα. Ιδιαίτερη αναφορά θα κάνω στον Σουδανό Μπουρνού και στον φλεγματικό Άγγλο λακέ Αρχιβάλδο που αγωνίζονται να κατανοήσουν όλο αυτόν τον κυκεώνα που λέγεται Αθήνα και να ενσωματωθούν στο υπηρετικό προσωπικό των Δούκα, μιας οικογένειας με μυστικά, αστική άνεση και πανσπερμία προσωπικοτήτων.

Η συγγραφέας αργεί να μπει στην κεντρική ιδέα του νέου της βιβλίου, δίνοντας έτσι την ευκαιρία στον αναγνώστη να ταξιδέψει στα στενά της Πλάκας, να γνωρίσει με μια συναρπαστική γραφή πρόσωπα, γεγονότα και καταστάσεις και να διαπιστώσει πόσο εντελώς «χωριό» ήταν η κατοπινή αγλαής πόλη των Αθηνών, γεμάτη χαμόσπιτα, λαϊκούς ανθρώπους, φτωχολογιά, ξιπασμένη αριστοκρατία, ερείπια, θαμμένες αρχαιότητες, άγνοια και αμορφωσιά, χτυπημένη κατά καιρούς από τύφο, χολέρες, ελονοσία και άλλες ασθένειες κι όμως, μετά τον Όθωνα, κυρίως επί Γεωργίου Α΄, απέκτησε το κάλλος της και την αίγλη της. Χάρη στην εξαίρετη αυτή γραφή φωτίστηκαν και πολλά ιστορικά γεγονότα, όπως τα Ιουνιανά του 1863, ένας ακόμη εμφύλιος στην Ελλάδα που ακολούθησε την αποπομπή του Όθωνα και ήταν απότοκος του ασταθούς πολιτικού περιβάλλοντος της εποχής, η εμφάνιση του Επαμεινώνδα Δεληγιώργη, οι λόγοι εκλογής του Γεωργίου Α΄ και του δώρου των Επτανήσων και πολλά άλλα.

Η κυρία Φιλομήλα Λαπατά και πάλι ξεπερνάει την απόσταση που χωρίζει τον συγγραφέα από τον αναγνώστη και του απευθύνεται σε δεύτερο ενικό πρόσωπο, αφήνοντας τον εαυτό της να παρασυρθεί σε ελάχιστες παρεκβάσεις, επιφωνήματα και απόψεις, που δίνουν μια αμεσότητα στην αφήγηση αλλά και σε μια σωρεία πρωτότυπων καλολογικών επιθέτων και «πιπεράτων» λεπτομερειών από τη γέννηση της Αθήνας. Μάλιστα, στη σελίδα 134, σαν άλλη μούσα του Ομήρου, έχει μια λυρικότατη παράγραφο: «Γι’ αυτό, χθόνιοι θεοί της αττικής γης, σας παρακαλώ, μην αφήσετε τη μέρα να ξημερώσει. Κρύψτε τον ήλιο. Διώξτε τη μεθυστική μυρωδιά του γιασεμιού. Εξαφανίστε τις ευωδίες της Πλάκας. Σβήστε το ασήμι του Ελαιώνα. Κάψτε τα περιβόλια των Πατησίων. Βάλτε φωτιά στα βοσκοτόπια του Κολωνακίου. Φτιάξτε μια παρηγοριά γι’ αυτή τη συντετριμμένη μάνα».

Σε αντίθεση με την «Επιστροφή», το παρόν βιβλίο μου φάνηκε λιγότερο πλούσιο από άποψη πλοκής, όχι λόγω της αφθονίας των πληροφοριών και των λεπτομερειών που, ναι, είναι ανισοβαρή ως προς το σύνολο του κειμένου, όμως δεν κλέβουν από τον χώρο της κυρίως δράσης, αλλά λόγω της παράθεσης των γεγονότων της οικογένειας Δούκα και των ιστοριών των παρατρεχάμενών τους σχεδόν εντελώς συνοπτικά, αν και με παραστατικούς διαλόγους, ειδικά αν συγκριθούν με τις προσωπικές ιστορίες των δευτεραγωνιστών που προετοίμασαν το έδαφος για την καθαυτή δράση. Ο απαγορευμένος έρωτας της Ελισάβετ Δούκα με τον ετεροθαλή αδελφό της και η κατάληξη που έδειξε τα όρια της ανθρώπινης αντοχής και τη σκοτεινιά της ανθρώπινης σάρκας, η αποκάλυψη για την πραγματική ταυτότητα της Οδύσσειας, που ατσάλωσε την ήδη κακή ψυχή της, οδηγώντας την σε εξίσου απονενοημένα διαβήματα, ο βαθύς έρωτας των γονιών, Λέγκως και Ροβέρτου, που ήδη είχαμε γνωρίσει στο προηγούμενο βιβλίο, έχω την καθαρά υποκειμενική εντύπωση πως δεν αναπτύχθηκαν όσο θα έπρεπε, ειδικά από τη στιγμή που την Ελισάβετ και τον Ανδρέα τους αφήνουμε σε κρίσιμο σημείο ενώ κάποιους άλλους τους αποχαιρετάμε οριστικά. Αυτό που με συγκλόνισε είναι η ολοκλήρωση ενός κύκλου που ξεκίνησε από την «Επιστροφή», κάτι που μου έδειξε πως η ζωή κάνει κύκλους και πως κανείς δεν μπορεί να ξεφύγει από την κληρονομικότητα του αίματός του, Ό,τι έζησε στα μικράτα της η Λέγκω, το βιώνει τώρα ως μητέρα και συντρίβεται. Ο κύκλος των Ατρειδών μόλις έκλεισε με τρομερό θόρυβο και άφθονο πόνο.

«Ο διχασμός», το δεύτερο βιβλίο της σειράς «Οι κόρες της Ελλάδας», είναι άλλο ένα καλογραμμένο, άρτια μελετημένο και συναρπαστικό μυθιστόρημα με φόντο τη γέννηση και τη μεταμόρφωση της Αθήνας από χωριό σε πρωτεύουσα. Μικρές και μεγάλες ιστορίες, αναπαράσταση οικιών, περιοχών και κτηρίων, εγκάρσια τομή σε ψυχολογίες και νοοτροπίες δημιουργούν ένα ταξίδι στο παρελθόν που δεν ήθελα να τελειώσει ενώ ταυτόχρονα με γέμιζαν με πολλές ιδιαίτερες και λιγότερο γνωστές ιστορίες γύρω από την πρωτεύουσα του νεοσύστατου ελληνικού κράτους.