Βιβλίο Έστησ’ ο έρωτας χορό
Συγγραφέας Γιώτα Γουβέλη
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Γιώτα Γουβέλη έγραψε ένα τρυφερό μα και σκληρό μυθιστόρημα που με αφορμή μια ρομαντική ιστορία ξεδιπλώνει με τέχνη και μαεστρία μικρά και μεγάλα γεγονότα από την περίοδο του Εθνικού Διχασμού και κυρίως από τη σκληρή Κατοχή του Β΄ Παγκόσμιου πολέμου στην Άμφισσα και στα γύρω χωριά. Πραγματικά πρόσωπα, σημαντικά ιστορικά γεγονότα και άλλα πραγματολογικά στοιχεία μπλέκουν με τις ιστορίες των ηρώων του βιβλίου και δημιουργούν ένα συναρπαστικό κείμενο γεμάτο ανατροπές, διαχρονικά μηνύματα και αξέχαστες σκηνές ηρωισμού, τρυφερότητας, αγάπης και μοιραίων επιλογών. Το μυθιστόρημα είναι διαιρεμένο σε δύο ξεκάθαρους κύκλους (1915-1941 και 1941-1944) που ενώνονται αναπάντεχα και με μαεστρία, κάνοντας τους χαρακτήρες να ξανασυναντιούνται κάτω από διαφορετικές συνθήκες και έχοντας προχωρήσει στη ζωή τους. Ταυτόχρονα, μέσα από ένα παλιό ημερολόγιο που ανακάλυψε η Λενιώ, ταξιδεύουμε για λίγο στο Μεσολόγγι της Επανάστασης του 1821 και της ηρωικής Εξόδου και ζούμε σχεδόν από κοντά την αγωνία, τον φόβο και την απελπισία των κατοίκων της πόλης, τις συνθήκες εξόδου, την προδοσία και τις τύχες της οικογένειας της αφηγήτριας.

Είμαστε στα 1915 και η Λενιώ Παπακώστα σπουδάζει στο Διδασκαλείο της Αθήνας για να γίνει δασκάλα. Με τα χίλια ζόρια εξασφάλισαν χρήματα οι γονείς της, Λάμπης και Εριφύλη, για να τη στείλουν εκεί και να ξεφύγει από τη δύσκολη και σκληρή ζωή της επαρχίας. Φεύγει λοιπόν από το χωριό τους στα ριζά της Γκιώνας και ανακαλύπτει μια Αθήνα γεμάτη μαγεία, εκπλήξεις, ανεμελιά. Εκεί νιώθει προσωπική ανεξαρτησία, αυτενέργεια και ελεύθερη βούληση. Πειθαρχεί όμως στην αυστηρότητα του σχολείου και με συνεπή μελέτη προοδεύει αλλά δεν παύει να παρατηρεί την τόσο διαφορετική ζωή γύρω της: λούστροι και τραμ, μαγαζιά και ανάκτορα, η Βουλή, οι βασιλικοί στάβλοι, τα καφενεία στην πλατεία Συντάγματος (τα «Δαρδανέλλια»), το Πανεπιστήμιο, από το Διδασκαλείο ως την Πλάκα όπου μένει ο θείος που τη φιλοξενεί ζωντανεύουν όμορφες και ρεαλιστικές εικόνες της πρωτεύουσας των αρχών του 20ού αιώνα. Ο θείος Μένιος λοιπόν έχει χασάπικο στην οδό Αθηνάς και στάνες στο Μεταξουργείο, είναι παντρεμένος με τη γελαστή και στοργική θεία Ερμιόνη και η κόρη τους, Αμαλίτσα, με τα κοντυλογραμμένα χαρακτηριστικά, δένεται με γερή φιλία με τη Λενιώ. Είναι απλοί άνθρωποι που θα βιώσουν όμως κι αυτοί τις δικές τους περιπέτειες με την κόρη τους, με μια παράλληλη ιστορία που αντικατοπτρίζει την ηθική και την αυστηρότητα της εποχής.

Όμορφη η Αθήνα αλλά ας μην ξεχνάμε πως είμαστε και στην περίοδο του Εθνικού Διχασμού, όπου βενιζελικοί και βασιλικοί είναι στα μαχαίρια κι έτσι η συγγραφέας καταγράφει με ενάργεια και εμβρίθεια διάφορα χαρακτηριστικά στιγμιότυπα που δείχνουν την κατάσταση στις σωστές της διαστάσεις και δημιουργούν το κατάλληλο ιστορικό φόντο για την πλοκή. Ο γαλλικός στόλος του ντι Φουρνέ στο Φάληρο, ο βομβαρδισμός των ανακτόρων, το πλιάτσικο σε καταστήματα και σπίτια βενιζελικών, το ανάθεμα στον Βενιζέλο στο Πολύγωνο και πολλά άλλα είναι περιστατικά που ξεδιπλώνονται γύρω από τη ζωή της Λενιώς. Και τότε έρχεται ο έρωτας στα μάτια του εύελπι Αρχοντή Βούρου, μόνο που μια μεγάλη παρεξήγηση θα τους χωρίσει και θα τους οδηγήσει σε επιλογές που θα τους απομακρύνουν.

Στη συνέχεια, προχωράμε στην ιταλογερμανική Κατοχή, που καταλαμβάνει και το μεγαλύτερο μέρος του μυθιστορήματος, οπότε παρακολουθούμε τον αγώνα της επιβίωσης της Λενιώς, που εργάζεται ως δασκάλα στο χωριό της και προσπαθεί να στηρίξει τα παιδιά της και τους γονείς της. Η κόρη της, Εριφύλη, έγινε νοσοκόμα και ο γιος της, Περικλής, σπουδάζει Νομική στην Αθήνα. Η Εριφύλη θέλει να μείνει στο νοσοκομείο στην Άμφισσα γιατί, με παρότρυνση του γιατρού που ερωτεύτηκε, εισδύει στην Εθνική Αντίσταση και η Λενιώ ανησυχεί με όσα γίνονται από τους κατακτητές, καταλαβαίνει όμως πως ήρθε η ώρα το παιδί ν’ ανοίξει τα φτερά του και υπαναχωρεί. Ταυτόχρονα, ο Περικλής στρατολογήθηκε κι αυτός στην Εθνική Αντίσταση και επιστρέφει στην Γκιώνα για να πολεμήσει. Τα δυο παιδιά θα ενωθούν για το κοινό καλό, την απελευθέρωση, μια σειρά από μηχανορραφίες όμως ανωτέρων τους θα τους φέρουν σε αντίπαλα στρατόπεδα. Μέσα από μια σειρά πάντα συναρπαστικών περιστατικών ξεδιπλώνεται η Αντίσταση στην Άμφισσα, την Υπάτη και τις γύρω περιοχές, καταγράφονται αιματηρά γεγονότα στα οποία πρωταγωνιστούν οι ήρωες του βιβλίου και σταδιακά ξεδιπλώνεται ο εμφύλιος ανάμεσα στις αντάρτικες ομάδες, στους δημοκρατικούς και τους βασιλόφρονες, και πώς τοποθετούνται οι ήρωες του βιβλίου σε αυτά τα στρατόπεδα και με τι συνέπειες. «…μπερδεμένοι σ’ ένα γαϊτανάκι θανάτου κάτω από τη μαύρη σκιά του κατακτητή» (σελ. 303). Γιατί δυστυχώς: «…πέρα και πάνω από την πολιτική είναι η ανθρωπιά, αλλά την ακυρώνει ο φανατισμός και η αδιαλλαξία» (σελ. 189).

Και φτάνουμε στο ημερολόγιο της Λένης, η οποία εργάζεται ως δασκάλα στο ελληνικό σχολείο της Βιέννης και όταν ξέσπασε η Επανάσταση ήρθε στην Ελλάδα με τον άντρα της, Εμμανουήλ και τα δύο παιδιά τους, τη Ρούσσω και τον Ρήγα. Εμποτισμένοι με τις ιδέες του Ελληνικού Διαφωτισμού, εγκαταστάθηκαν στο Μεσολόγγι με το τραγικό μεγαλείο του κι έπιασαν φιλίες με την οικογένεια του Καπετάν Κότσικα, που είχε κερδίσει τον θαυμασμό του κόσμου για την ανδρεία, τη μόρφωση και την τιμιότητά του. Έτσι ξεδιπλώνονται με μαεστρία και επιλεγμένα πραγματολογικά στοιχεία η κατάσταση του Εμφύλιου πολέμου εκείνη την περίοδο ανάμεσα σε κυβερνητικούς και Πελοποννήσιους για την ηγεσία της επανάστασης, με αποτέλεσμα το Μεσολόγγι να αφεθεί στην τύχη του. Η Ρούσσω ερωτεύεται τον πιο ακατάλληλο άντρα και τη νύχτα της Εξόδου θα παιχτούν ταυτόχρονα πολλά δράματα στις ζωές των ανθρώπων της Λένης. Πώς εξηγούνται όμως κάποιες σημαδιακές ομοιότητες και κάποια κοινά στοιχεία στις ζωές των δύο γυναικών που τις χωρίζουν πάνω από 100 χρόνια; Τι συνέβη τη μοιραία νύχτα της Κυριακής των Βαΐων του 1822;

Το «Έστησ’ ο έρωτας χορό» της Γιώτας Γουβέλη είναι ένα καλογραμμένο μυθιστόρημα που καταφέρνει ν’ αποφύγει τους σκοπέλους των κλισέ και να δημιουργήσει φρέσκες, συναρπαστικές ιστορίες που μου τράβηξαν το ενδιαφέρον από την αρχή ως το τέλος. Προσεκτικός και ενδιαφέρων ο σχεδιασμός της πλοκής, με μια παρεξήγηση να χωρίζει το πρωταγωνιστικό ζευγάρι όπως σε πολλά μυθιστορήματα, οι υπόλοιπες εξελίξεις είναι όμως ανατρεπτικές και πυροδοτούν την πλοκή με αναπάντεχο τρόπο. Όταν ξαναβρεθούν η Λενιώ και ο Αρχοντής τα πράγματα στις ζωές τους και γύρω τους θα είναι εντελώς διαφορετικά. Πόση δύναμη έχουν η αγάπη και η συγχώρεση όμως; Θα καταφέρει τελικά ο έρωτας να στήσει τον χορό του; Μήπως κάποια μυστικά τον εμποδίσουν; «Πόση δύναμη είχε η Ιστορία για να τους κλείσει σε ένα αναπόδραστο κουκούλι όπου μέσα του στριφογύριζαν σαν κολασμένοι Ούτε η δύναμη της αγάπης δεν μπορούσε να νικήσει την αγάπη της δύναμης» (σελ. 122). Μια ανατρεπτική ρομαντική ιστορία γεμάτη καίρια διαχρονικά μηνύματα, έξυπνο σχεδιασμό πλοκής και ενδιαφέροντες χαρακτήρες που αλλάζουν υπό το βάρος των ιστορικών γεγονότων, κάτι όμως μέσα τους παραμένει αναλλοίωτο. Η αγάπη; Η ελπίδα; Η συγχώρεση; Το μίσος; Αυτά και άλλα στοιχεία θα επηρεάσουν και θα καθοδηγήσουν τις επιλογές τους.

Βιβλίο Βεντέτα στον Βόσπορο
Συγγραφέας Γιώτα Γουβέλη
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Γιώτα Γουβέλη στο νέο της μυθιστόρημα εξυφαίνει με ενδιαφέροντα τρόπο μια ιστορία γεμάτη ολοκληρωμένους χαρακτήρες, ανατροπές, σασπένς, έρωτα, μυστικά και εσωτερική πάλη. Η ιστορία ξεκινάει από ένα χωριό της Στερεάς Ελλάδας και μας συστήνει τα τέσσερα αδέλφια Καρασούλη: τον έμπορο Γιώργη, ο οποίος στα πενήντα του αποφάσισε να παντρευτεί και πήρε την αρκετά μικρότερή του Ευθαλία, τη γεροντοκόρη Θεώνη, τη χήρα του Μάρκου Σαλβάογλου Βασιλική, της οποίας ο γιος, Γιαννής, στράφηκε στον κλήρο κι ετοιμάζεται να γίνει μοναχός και τον πλούσιο δικηγόρο Θεμιστοκλή, σύζυγο της Φεριντέ χανούμ, ο οποίος ζει στην Κωνσταντινούπολη. Εκεί μένει με την οικογένειά του και ο κοσμηματοπώλης Λευτέρης Σαλβάογλου που θρηνεί για τον χαμό του αδελφού του, Μάρκου. Η άφιξη της Ευθαλίας στο σπίτι των Καρασούληδων θα φέρει δραματικές αλλαγές, όλες ενορχηστρωμένες από τρεις αδίστακτες Μοίρες. Στη Νύμφη του Βοσπόρου θα καταλύσουν αργά ή γρήγορα οι ήρωες του μυθιστορήματος κι αυτό θα πυκνώσει την πλοκή, θα δώσει κάποιες λύσεις αλλά θα δημιουργήσει καινούργιες περιπέτειες κι όλα αυτά όσο προχωράμε σταδιακά στα αίτια που οδήγησαν στο αιματηρό ξέσπασμα του όχλου κατά της ελληνικής κοινότητας στις 6/7 Σεπτεμβρίου 1955.

Το μυθιστόρημα είναι γεμάτο ρεαλιστικές σκηνές, διεισδυτικά ψυχογραφήματα, ενδιαφέρουσες εξελίξεις που με κράτησαν ως την τελευταία σελίδα μα πάνω απ’ όλα μια πρωτότυπη αφηγήτρια που μας μεταφέρει σε πρώτο πρόσωπο όσα διαδραματίζονται στις σελίδες του βιβλίου. Η Θεώνη και η Ευθαλία μετά τον γάμο έρχονται στην Κωνσταντινούπολη, ένας άντρας μπλέκει με παράνομα φορτία και κοντραμπάντο κι ο δρόμος τον φέρνει στην Κορνουάλη, η αδελφή της Ευθαλίας, Φανή, την ακολουθεί στο ταξίδι της και γνωρίζει από κοντά τη σκοτεινή πλευρά της πόλης, μια διάσημη μοδίστρα ανακαλύπτει το νέο αστέρι της ραπτικής («Αίγλη, φινέτσα, κομψότητα και πίσω από όλα αυτά σκληρή δουλειά, πληγωμένα δάχτυλα, ταλαιπωρημένα μάτια», σελ. 126), ένα παιδί θα εξαφανιστεί, ένας απαγορευμένος έρωτας θα φουντώσει κι οι λανθασμένες επιλογές θα απογειώσουν τις εξελίξεις. «Περίεργους τρόπους έχει η ζωή να διασταυρώνει τους δρόμους των ανθρώπων εν αγνοία τους» (σελ. 296). Η αφηγήτρια μάλιστα παρεμβαίνει κάπου κάπου με σχόλια και προσωπικά της συναισθήματα που τ’ αφήνει να την παρασύρουν σε ανατριχιαστικές προοικονομίες: «Η σειρά των Καρασούληδων σταματά εδώ. Όσα τσαλίμια και να κάνει για να μας ξεφύγει» (σελ. 100). Εξαιτίας όμως αυτής της επιλογής το τέλος το βρήκα βιαστικό και μονόπλευρο, μιας και το πρόσωπο που εξιστορεί παραδέχεται πως δεν την ενδιαφέρουν οι άλλοι, παρά μόνο δύο χαρακτήρες, αφήνοντάς μας να αναρωτιόμαστε τι απέγιναν οι άλλοι! Δυστυχώς τα Σεπτεμβριανά ξεσπούν στις τελευταίες σελίδες και οι ήρωες απλώς μπλέκουν σε αυτά, κάποιοι αλλάζοντας χαρακτήρα ξαφνικά και αναίτια, κάποιοι άλλοι ακολουθώντας απρόσμενα μονοπάτια. Εύρημα πρωτότυπο συγγραφικά αλλά αφήνει εκκρεμότητες αναγνωστικά, μιας και η πλοκή με έκανε να αγαπήσω όλους τους χαρακτήρες! Η πλοκή κατά τα άλλα προχωράει σωστά, με εκπλήξεις και ανατροπές που με άφηναν άφωνο και με παρέσερναν να διαβάσω παρακάτω, με γλαφυρές περιγραφές, με αληθοφάνεια στις πράξεις και στις σκέψεις των ηρώων. Αγωνιούσα για το πού θα βρεθούν οι χαρακτήρες στο επόμενο κεφάλαιο ή τι θα αντιμετωπίσουν και ταυτόχρονα προβληματιζόμουν με διλήμματα, όπως «καρδιά ή καθήκον;», να υποκύψεις στη σάρκα ή να παραμείνεις πιστός στο όραμά σου; Πώς μπορεί να βρει κανείς τη δύναμη της συγχώρεσης, της αληθινής μετάνοιας και της σιδερένιας θέλησης; Πώς να επανορθώσουμε για τα λάθη μας και πώς να υποστηρίξουμε τις επιλογές μας; Μου άρεσε επίσης που, αντί να μακρηγορήσουμε και να εντρυφήσουμε στην οικογενειακή ιστορία των Καρασούληδων πριν τον γάμο, μαθαίνουμε ό,τι χρειάζεται μέσα από τις συζητήσεις της Θεώνης και της Βασιλικής κατά τη διάρκεια των ετοιμασιών κι έτσι το κείμενο ελαφρύνει αρκετά και δεν κουράζει με μακροσκελείς και ίσως περιττές λεπτομέρειες.

Επίσης, πόσο όμορφα, πόσο παραστατικά μας χαρίζεται η Κωνσταντινούπολη, με την ακμάζουσα μετά την κατάργηση του βαρλικιού ελληνική κοινότητα, με το Πέραν και τον Γαλατά, τις επαύλεις και τα φτωχόσπιτα, το Σουλούκουλε όπου η λαγνεία, το χασίς και η πορνεία έχουν τον πρώτο λόγο, με τη Χάλκη και την Πρίγκηπο, το Νεοχώρι και το Σισλί, με το Σταυροδρόμι και την εύπορη κοινότητά του αλλά και το πλήθος των φτωχών κι εγκαταλειμμένων οικογενειών και παιδιών. Μια πόλη που στους δρόμους της κυκλοφορούν μικροπραματευτάδες και ζητιάνοι, καλοντυμένοι και αριστοκράτες κι η συγγραφέας όλα τα παρατηρεί, όλα τα αποτυπώνει στο χαρτί. Καταφέρνει μάλιστα να δώσει τον απαιτούμενο ρεαλισμό με τα γεγονότα που οδήγησαν σταδιακά στην ελληνική «Νύχτα των Κρυστάλλων» του Σεπτεμβρίου του 1955, χωρίς να φέρνει στο προσκήνιο αχρείαστες ιστορικές λεπτομέρειες ή μακροσκελείς αναφορές. Μια συζήτηση από δω, μια σκηνή από την άλλη, ένα άρθρο πιο μετά καταγράφουν τα βήματα που οδήγησαν στον χαλασμό του ελληνικού στοιχείου. Εν κατακλείδι, η «Βεντέτα στον Βόσπορο» είναι μια συναρπαστική ιστορία που ξεδιπλώνεται στη μαγευτική Κωνσταντινούπολη και μας συστήνει ενδιαφέροντες χαρακτήρες που βιώνουν λάθη, πάθη, ανατροπές και εκπλήξεις στη ζωή τους. Ένα ακόμη μυθιστόρημα της Γιώτας Γουβέλη που με άφησε απόλυτα ικανοποιημένο.

Βιβλίο Η παραμάνα 
Συγγραφέας Γιώτα Γουβέλη
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Γιώτα Γουβέλη μάς ταξιδεύει στη Θεσσαλία του 1910, σε μια εποχή πολιτικών, εργατικών, κοινωνικών και εκπαιδευτικών ζυμώσεων για τον τόπο και πλάθει μια ενδιαφέρουσα πυκνή πλοκή γεμάτη ρεαλισμό και τεκμηριωμένα γεγονότα. Η ιστορία ξεκινάει το 1910 με μια σατανική συμφωνία: να πεθάνουν και τα τέσσερα παιδιά του Νικήτα Κοντόπουλου. Ποιος δίνει την εντολή και ποιος θα την πραγματοποιήσει; Ποιος είναι τόσο απελπισμένος από την απάνθρωπη δουλειά στα καπνά που να δεχτεί να διαπράξει ένα τέτοιο έγκλημα; Κι έτσι επιστρέφουμε στο 1908, όπου γνωρίζουμε τις οικογένειες Κωστούλα και Κοντόπουλου, τις ταξικές και οικονομικές τους διαφορές, τη σκληρή από τη μια και τρυφηλή από την άλλη ζωή, τις δυσκολίες, τα προβλήματα, τα εμπόδια, την απελπισία, την κακοποίηση, τις προδοσίες που βιώνουν τα μέλη τους. Στο φτωχό καπνοχώρι εργάζεται σκληρά ο Ζήσης Κωστούλας με τη γυναίκα του («… ένα ξερό κορμί μαθημένο στον παιδεμό», σελ. 210) και τη δεκαεξάχρονη κόρη τους, Μελιχιώ, εκ του αρχαίου ελληνικού ονόματος Μελία και του τούρκικου Μιλιχά που σημαίνει γλυκιά. Η μάνα της όμως που βλέπει τα καμώματά της, μέλι και οχιά την αποκαλεί. Ζουν υποταγμένοι στη θέληση των τσιφλικάδων και δυστυχώς, πότε κακές σοδειές, πότε δάνεια για τα καλλιεργητικά, πότε κακοτυχίες, τα δάνεια έχουν φτάσει στον θεό. Κι ας απελευθερώθηκε η Θεσσαλία είκοσι χρόνια πριν, τίποτα δεν άλλαξε στην κατάστασή τους, παρά μόνο ο αφέντης, ο οποίος πλέον έχει και το δικαίωμα να τους διώξει από τα πατρογονικά τους με οποιαδήποτε αφορμή. «Πώς περνάει ο καιρός. Οι έγνοιες, το αδιάκοπο χερομάχημα μέρα μπαίνει μέρα βγαίνει έκαναν τον χρόνο να κυλάει μέσα από τα χέρια της σαν το νερό» (σελ. 119).

Η Μελιχιώ φυσικά και θέλει να φύγει απ’ αυτήν τη μιζέρια, ντρέπεται «για τα παλιόρουχα, για τη φτώχεια της, για τη μυρωδιά του καπνού που ξερνούσε ο ιδρώτας της» (σελ. 21). Ανεβοκατεβαίνει στη δουλειά της με το τρένο, χαζεύει τα κτήρια της πρωτεύουσας, τους δρόμους, τους ανθρώπους. Καταλαβαίνει πως τίποτα δε θα αλλάξει κι ας αρχίζουν να κινητοποιούνται οι καπνεργάτες για καλύτερες συνθήκες εργασίας, γνωρίζει τη σκληρή πλευρά της ζωής μέσα από γεγονότα που τη σημαδεύουν, την ατσαλώνουν και τη γεμίζουν μίσος απέναντι στους τσιφλικάδες. Ο έρωτάς της με τον Λαυρέντη τη στηρίζει και τη γεμίζει ελπίδες, η ζωή τους όμως κάθε άλλο παρά στρωμένη είναι. Δυσκολίες και εμπόδια, φτώχεια και ανέχεια αλλά και τα ιστορικά γεγονότα θα είναι τα κύρια χαρακτηριστικά που ή θα τους κρατήσουν χώρια ή θα τους ενώσουν για πάντα. Η ιστορία έχει πολλές ανατροπές και οι αλληλεπιδράσεις είναι καλοσχεδιασμένες και άκρως ρεαλιστικές, με αποτέλεσμα η ιστορία να ξεκινάει αλλιώς και διαφορετικά να καταλήγει. Προσεγμένες και τεκμηριωμένες είναι οι περιγραφές της καπνοπαραγωγής και της μεταξουργίας, οι διάφορες θέσεις εργασίας, οι αγροτικές δουλειές, η καπνοκαλλιέργεια και τα προβλήματά της. Και τι τραγική ειρωνεία: «Φυματοδότρα, ωραία λέξη για να πεις πώς γίνεται φθισικός κανείς…» (σελ. 10).

Από την άλλη έχουμε τα αδέλφια Κοντόπουλου, με τον Νικήτα να έχει τη διαχείριση της περιουσίας, μιας και ο πατέρας τους δεν έκρινε τον Βλάση κατάλληλο. Και πράγματι, ο τελευταίος παντρεύτηκε τη Βιργινία, κόρη μεγάλου και τρανού καπνέμπορου στο Κάιρο, για να της ξεκοκαλίσει την περιουσία. Ως γνήσιος μπον βιβέρ και τεμπέλης έκανε μια σειρά από λάθος χειρισμούς, με αποτέλεσμα να εξανεμιστούν τα λεφτά και να ζουν από την ελεημοσύνη του αδελφού του σε ένα κάπως άνετο σπίτι. Ο Βλάσης είναι ο κλασικός κακός χαρακτήρας της ιστορίας που επηρεάζει με τις πράξεις του πολλές εξελίξεις, είναι γυναικάς και αδιαφορεί για τη σύζυγό του, η οποία αρχίζει να χάνει την ψυχραιμία και τη λογική της, βλέποντας τον εαυτό της να ξεπέφτει τόσο τραγικά. Ο Νικήτας Κοντόπουλος, παντρεμένος με την Ταρσίτσα, χειρίζεται σωστά την περιουσία, προσπαθεί να τη μεγαλώσει με δίκαιους και νόμιμους τρόπους και απολαμβάνει τα παιδιά του, τη Θέκλα, την Έλλη, την Καλλιόπη και τον Κωστή. Στη ζωή τους μπαίνει η Μελιχιώ ως παραμάνα και η ιστορία απογειώνεται.

Αυτή είναι μόνο η αρχή μιας ιστορίας γεμάτης ανατροπές και απρόσμενες εξελίξεις που κλιμακώνουν την αγωνία, την ένταση και το σασπένς από σελίδα σε σελίδα. Ολοκληρωμένοι χαρακτήρες που αλλάζουν και επηρεάζονται δρουν σε μια εποχή όπου οι καπνεργάτες αρχίζουν να διεκδικούν τα δικαιώματά τους και ξεσπάνε οι μεγάλες καπνεργατικές απεργίες του Βόλου (1908-1911). Τα γεγονότα των τριών απεργιών αλλά και η εξέγερση του Κιλελέρ είναι ένα προσεγμένο, τεκμηριωμένο ιστορικό φόντο που αναπτύσσεται εύληπτα και χωρίς να δυσχεραίνει τη ροή της ανάγνωσης. Η συγγραφέας, μέσα από συζητήσεις και μαρτυρίες των ηρώων του βιβλίου, αναβιώνει τα τραγικά εκείνα γεγονότα δίνοντας αξιομνημόνευτη αληθοφάνεια στο κείμενο. Πολλές φορές κάποια γεγονότα που γνωρίζω λίγο ή πολύ τα προσπερνώ όταν τα συναντώ σχεδόν αυτούσια σε ένα μυθιστόρημα, η γραφή όμως της κυρίας Γουβέλη με κράτησε από την αρχή ως το τέλος των ελάχιστων παρένθετων αφηγήσεων κι αυτό είναι κάτι που δύσκολα καταφέρνει ένας συγγραφέας. Η ματιά της είναι ακριβοδίκαιη και καταφέρνει να εισχωρήσει σωστά στην ψυχολογία όσων παρίστανται, όσων ακούνε τα περιστατικά, όσων επηρεάζονται από αυτά. Ποιοι λοιπόν οδήγησαν τις εξελίξεις στο Κιλελέρ του 1910; Ήταν δημαγωγοί και επαναστάτες ή καταπιεσμένοι φτωχοί εργάτες; Και τι συνέβη αργότερα στη δίκη τους; Εξίσου συναρπαστική είναι και η ίδρυση του Παρθεναγωγείου Βόλου το 1908, με τον γοητευτικό Αλέξανδρο Δελμούζο («…έναν απόστολο του μαλλιαρικού φρενοκομείου», σελ. 253) να είναι το αντικείμενο συζήτησης μεταξύ των εργατριών. Τα Αθεϊκά του 1911 επίσης εντάσσονται σωστά στην καθημερινότητα της οικογένειας Κοντόπουλου και μου χάρισαν άφθονες πληροφορίες και σωστή οπτική γωνία για το κοινωνικό και οικονομικό status quo της εποχής.

Όλα αυτά δείχνουν πως η συγγραφέας έχει δουλέψει πολύ πάνω στο θέμα της, χωρίς ταυτόχρονα να χάνει το ταλέντο της ή να παρασύρεται από την ορμή των εξελίξεων και να αποπροσανατολίζεται με τις ζωές των χαρακτήρων της. Μια ιστορία που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί απλά ρομαντική και να είναι γεμάτη κλισέ του είδους μετατρέπεται σε ένα στιβαρό ιστορικό και κοινωνικό μυθιστόρημα, χωρίς περιττές σελίδες, πλατειασμούς, ατέλειωτες σκέψεις ή σχοινοτενείς ερωτικές σκηνές. Μέσα από τις σελίδες του μυθιστορήματος ξεπηδούν και φωτογραφίζονται αδρά ενδιαφέρουσες σκέψεις γύρω από τις δύσκολες κοινωνικές και οικογενειακές συνθήκες που βίωναν οι γυναίκες στις αρχές του 20ού αιώνα, όπου ο πατέρας και στη συνέχεια ο μεγάλος αδελφός αποφασίζουν γι’ αυτές, δεν προχωράνε ποτέ στο γυμνάσιο, είναι καταπιεσμένες από παντού, οπότε σε δεύτερο επίπεδο αρχίζουν οι σκέψεις για το αν πρέπει γενικότερα ο άνθρωπος να σκύβει το κεφάλι ή να επαναστατεί, να διεκδικεί το δίκιο του ή να καταπίνει την πικρία του. Δεν πρέπει να ξεσηκωθεί απέναντι σε ό,τι τον προσβάλλει, τον μειώνει, τον σκοτώνει είτε σε επαγγελματικό είτε σε οικογενειακό είτε σε ατομικό επίπεδο; Πάνω σε αυτό κουμπώνουν και οι αντιδράσεις των εργατών που οδήγησαν στο Κιλελέρ του 1910 κι έτσι το μυθιστόρημα δείχνει πως είναι αφιερωμένο σε όσους γεννήθηκαν στη λάθος μεριά του κόσμου, είτε φτωχοί εργάτες είναι αυτοί είτε γυναίκες. Και ποια είναι η δάδα που θα ανάψει το σπίρτο της διαφοράς; Η μόρφωση, εξ ου και στην πορεία της ανάγνωσης δε σταματούν να συγκρούονται οι μαγγανείες και τα μυθεύματα των απλών χωρικών που στηρίζονται στη μαμή για την υγεία τους και στις μάγισσες για τη βελτίωση της ζωής τους, με την επιστήμη.

«Η παραμάνα» της Γιώτας Γουβέλη είναι μια τρυφερή μα και σκληρή, ανατρεπτική, καλοδουλεμένη ιστορία γεμάτη συγκρούσεις, προδοσίες, έρωτα και διαρκείς ανατροπές, με το αρχικό ερώτημα περί εκτέλεσης των τεσσάρων δολοφονιών να περιπλέκεται όσο προχωράμε, γιατί εμφανίζονται αρκετοί χαρακτήρες που θα μπορούσαν είτε να δώσουν την εντολή είτε να σκοτώσουν. Ποιοι είναι οι πραγματικοί ένοχοι όμως αποκαλύπτεται σε κατάλληλο σημείο που πυροδοτεί εξελίξεις και γεγονότα που φέρνουν το μυθιστόρημα σε εντελώς άλλο επίπεδο, επίσης γεμάτο αγωνία και αποκαλύψεις. Παραστατικοί διάλογοι, καλοδουλεμένα πραγματολογικά στοιχεία, σωστό ιστορικό φόντο, άρτια σχεδιασμένη πλοκή, αληθινοί χαρακτήρες, ακριβοδίκαιη παρουσίαση γεγονότων, μελετημένα ψυχογραφήματα είναι μερικά μόνο από τα θετικά χαρακτηριστικά ενός μυθιστορήματος που με ξενύχτησε και με αποχαιρέτησε μ’ ένα γλυκόπικρο χαμόγελο.