Βιβλίο  Κρυμμένες ζωγραφιές
Τίτλος πρωτοτύπου Hidden pictures
Συγγραφέας Jason Rekulak
Εικονογράφοι Will Staehle / Doogie Horner
Μεταφραστής Γιώργος Μαραγκός
Κατηγορία Τρόμου
Εκδότης Μεταίχμιο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το μυθιστόρημα του Jason Rekulak είναι υποβλητικό και ανατριχιαστικό. Ξεκινάει ειδυλλιακά, με μια νέα κοπέλα να έχει ξεπεράσει τον εθισμό της, να κάνει μια νέα αρχή σε ένα πανέμορφο σπίτι, να προσέχει ένα ήσυχο και υπάκουο παιδί, ακόμη και να ερωτεύεται τον Έντριεν, τον κηπουρό που κουρεύει το γκαζόν κάθε δεκαπέντε μέρες. Να όμως που σταδιακά νιώθουμε μιαν αόρατη παρουσία στον χώρο κι ο Τέντ αρχίζει να ζωγραφίζει γκραν γκινιόλ σκηνές, με μια νεκρή γυναίκα που τη σέρνει ένας άντρας σ’ έναν λάκκο, με ένα παιδί να παίζει με παιχνίδια χωρίς επίβλεψη και να εξαφανίζεται και πολλά άλλα. Από κεφάλαιο σε κεφάλαιο η ένταση και η αγωνία κορυφώνονται, τα γεγονότα παρουσιάζονται με δυνατές εικόνες κι αρχίζει ένα περίεργο παιχνίδι γάτας και ποντικιού. Ψιθυρίσματα, περίεργοι ήχοι, λερωμένοι τοίχοι, απρόσκλητοι επισκέπτες κι όλα αυτά να μη γίνονται πιστευτά από τους γονείς. Πόσο πολύ θα βοηθήσει την κατάσταση η περίεργη, φλύαρη και κουτσομπόλα γειτόνισσα Μίτζι που ασχολείται με πνεύματα και σεάνς; Είναι αλήθεια πως στο σπίτι όπου φιλοξενείται η Μάλορι έγινε ένας φόνος τη δεκαετία του 1940 που δεν εξιχνιάστηκε ποτέ; Τι πραγματικά κρύβεται πίσω από αυτήν την ανατριχιαστική ιστορία και ποιος κάνει τις άρτιες αλλά μακάβριες ζωγραφιές;

Με γνώμονα το μότο πως «Ένα από τα πιο δύσκολα πράγματα της απεξάρτησης είναι να αποδεχτείς το γεγονός ότι δεν μπορείς πλέον να εμπιστεύεσαι τον εγκέφαλό σου…και είναι πλέον ο χειρότερος εχθρός σου, θα σε οδηγήσει σε κακές επιλογές, θα παρακάμψει τη λογική, κοινή ή μη, και θα διαστρεβλώσει τις πλέον πολύτιμες αναμνήσεις σου για να τα κάνει απίθανες φαντασιώσεις» (σελ. 14), η Μάλορι Κουίν αντιμετωπίζει τον εθισμό της στην ηρωίνη σ’ ένα κέντρο επανένταξης του δήμου για γυναίκες σε προχωρημένο στάδιο απεξάρτησης και ταυτόχρονα βοηθάει στην Ακαδημία Παιδικής Φροντίδας με μαθητές από δύο έως πέντε ετών. Ο υποστηρικτής της και πρώην βοηθός προπονητή σε δρομείς ταχύτητας Ράσελ την προπονεί σε δρόμους μεγάλων αποστάσεων και την εμψυχώνει για μια νέα αρχή σε καινούργιο περιβάλλον. Ο Τεντ και η Κάρολαϊν Μάξγουελ είναι φίλη της αδελφής του και ψάχνουν άτομο να φυλάει το πεντάχρονο παιδί τους, τον Τέντι, οπότε τους φέρνει σε επαφή και όλα πάνε πολύ καλά. Μια σειρά από δέκα κανόνες δεν τρομοκρατούν τη Μάλορι, η οποία συμφωνεί μαζί τους, άλλωστε ήρθε για να προσφέρει στο παιδί ένα περιβάλλον γεμάτο ασφάλεια και φροντίδα, τίποτε άλλο.

Όλοι λένε πως ο Τέντι είναι χαρισματικό παιδί και πολύ προχωρημένο για την ηλικία του. Η αλήθεια είναι πως δεν ασχολούνταν με τη ζωγραφική όσο ζούσαν στη Βαρκελώνη αλλά ξεκίνησε να ζωγραφίζει σαν τρελός μόλις γύρισαν στην Αμερική. Οι ζωγραφιές του είναι τυπικές για παιδιά της ηλικίας του, ζωάκια, χαμογελαστοί άνθρωποι, ηλιόλουστες μέρες. Α, και η ανατριχιαστική Άνια, που παίζει με τον Τέντι όσο λείπουν οι γονείς του. Μάλιστα, το παιδί επιμένει πως κοιμούνται μαζί το βράδυ. Το παιδί χαρίζει αμέσως τη σωματική επαφή και την αγάπη που χρειάζεται η Μάλορι τόσο καιρό που παλεύει με τα ναρκωτικά και τις προκαταλήψεις και γίνονται πολύ καλοί φίλοι. Σταδιακά γνωρίζουμε τους γονείς του παιδιού και τη μεταξύ τους σχέση, πώς συμπεριφέρονται ο ένας στον άλλον, τον Τέντι με τα ιδιαίτερα χαρίσματα και την κατά καιρούς παράξενη συμπεριφορά του, την τυπική ρουτίνα εργασίας της Μάλορι με το παιδί και το πρόγραμμά του. «Δεν είναι δύσκολο να κρατάς τον Τέντι χαρούμενο και ποτέ δεν γκρινιάζει» γιατί είναι έξυπνος, διαχυτικός και γεμάτος απαράμιλλη περιέργεια για τα πάντα. Είναι τόσο όμορφη η περιοχή και διαχυτικοί οι γείτονες που η Μάλορι νιώθει πως ανήκει κάπου χάρη σε αυτήν την αίσθηση της κοινότητας. Ο γοητευτικός Έντριαν είναι το ιδανικό κομμάτι για να συμπληρωθεί το παζλ, μόνο που διστάζει να του πει για το παρελθόν της λόγω της χαμηλής της αυτοεκτίμησης και για τους φόβους ότι θα την εγκαταλείψει αν μάθει για τα ναρκωτικά.

Το κείμενο συνοδεύεται από πραγματικές ζωγραφιές που συμβάλλουν στην ανατριχίλα αφού απροειδοποίητα δίπλα στα κουνελάκια και στα παιδάκια βλέπουμε και … ιδιαίτερους φίλους ή άλλες τρομακτικές σκηνές. Μάλιστα οι εικόνες αυτές σταδιακά βελτιώνονται, αποκτούν σκιάσεις και προοπτικές κι έτσι ο τρόμος και το σασπένς εντείνονται. Ανατρίχιασα μάλιστα όταν οι εικόνες μπήκαν σε μια σειρά και αποτύπωσαν την ιστορία που έπρεπε να βγει στο φως, μόνο που η λύση του μυστηρίου φέρνει στην επιφάνεια κάτι ακόμη πιο σκοτεινό και απάνθρωπο που θα βάλει σε κίνδυνο τη Μάλορι και θα μας οδηγήσει σ’ ένα αναπάντεχο και ανατρεπτικότατο φινάλε.

Οι «Κρυμμένες ζωγραφιές» είναι ένα άκρως ατμοσφαιρικό μυθιστόρημα, με ανάγλυφη ανατριχίλα και διαρκείς ανατροπές. Τα παιδιά ήταν πάντα πιο δεκτικά ως προς τα πνεύματα γιατί το μυαλό τους δεν έχει τους φραγμούς που υψώνουν οι ενήλικες, ο συγγραφέας όμως πάει αυτήν την άποψη ένα μεγάλο βήμα παραπέρα και δημιουργεί μια πλοκή γεμάτη ερωτηματικά που απαντώνται σταδιακά. Υπάρχει κάτι μεταφυσικό ή όχι; Πώς και γιατί επηρεάζεται ο Τέντι από την παρουσία του και γιατί γίνεται το υποχείριό του; Πώς θα αντιδράσουν οι γονείς όταν μάθουν τις προσπάθειες της Μάλορι να βοηθήσει όπως εκείνη νομίζει καλύτερα και γιατί δυσπιστούν; Πώς μπορεί να βοηθήσει η γειτόνισσα με τις σεάνς της και πόσο ειλικρινά αγαπά ο Έντριαν τη Μάλορι; Ποια ήταν η Αν Μπάρετ, πότε και γιατί απήχθη και πόσα μυστικά κρύβει η προσωπική της ιστορία; Πώς θα καταφέρει η Μάλορι να φτιάξει το παζλ μιας χαμένης από καιρό ζωής; Τι πραγματικά συμβαίνει σε αυτό το σπίτι; Δυνατή πλοκή, αποκαλύψεις και ανατροπές, ενδιαφέροντες χαρακτήρες, προσεκτικά σχεδιασμένη ιστορία και ένα αξέχαστο τέλος είναι μερικά μόνο από τα θετικά χαρακτηριστικά ενός βιβλίου που το διάβαζα μόνο τη μέρα.

Βιβλίο Φοβού τους Δαναούς
Τίτλος πρωτοτύπου Greeks bearing gifts
Συγγραφέας Philip Kerr
Μεταφραστής Γιώργος Μαραγκός
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Αστυνομικό μυθιστόρημα 
Εκδότης Κέδρος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Είμαστε στο 1957. «Πιστεύω πραγματικά ότι η νέα Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας μπορεί να γίνει εξαιρετική χώρα όταν θα έχουμε τελειώσει τα μερεμέτια» (σελ. 13), εικάζει ο Μπέρνι Γκούντερ που εργάζεται ως Κρίστοφ Γκαντς στο νεκροτομείο ενός νοσοκομείου του Μονάχου. «…για πόλη της Βαυαρίας, το Μόναχο είναι επίπεδο σαν στρώμα ύπνου και εξίσου αναπαυτικό» (σελ. 48). Αγωνίζεται να ξεχάσει, να προχωρήσει μπροστά κι ας υπάρχουν γύρω του ακόμη ερείπια είτε με τη μορφή κτηρίων είτε με τη μορφή ανθρώπων. Η γνωστή φιλοσοφία του απέναντι στον πόλεμο, τη ματαιότητα κλπ. είναι εμφανής κι εδώ, απλώς πιο «κατασταλαγμένη» και γλυκόπικρη: «Με μικρές πράξεις, όπως και η ίδια η Γερμανία, προσπαθούσα να φτάσω σιγά σιγά στην ηθική αξιοπρέπεια» (σελ. 20). Κάνει μια νέα αρχή, παραμένοντας ανώνυμος και σχεδόν κρυμμένος από τις υπηρεσίες αντικατασκοπείας και ασφαλείας. Κάποια στιγμή όμως τον αναγνωρίζει ο Κρίστιαν Σράμα, ένας βρώμικος μπάτσος που τον αναγκάζει να συμμετάσχει σε μια παράνομη δοσοληψία μεταξύ στρατηγών και πολιτικών.

Ο Γκούντερ καταφέρνει να γυρίσει το παιχνίδι κι αυτό τον φέρνει σ’ επαφή με έναν έμπιστο φίλο από το παρελθόν που, ως αντάλλαγμα, του προτείνει να εργαστεί ως πραγματογνώμων σε ασφαλιστική εταιρεία. Η εταιρεία λοιπόν στέλνει τον πρώην επιθεωρητή στην Ελλάδα για μια τυπική έρευνα γύρω από το ναυάγιο ενός πλοίου γερμανικής ιδιοκτησίας που έχει ασφαλιστεί, μόνο που αυτή η υπόθεση θα φέρει τον Γκούντερ αντιμέτωπο με τον αφανισμό των Εβραίων της Θεσσαλονίκης το 1943 και με τις αποτυχημένες προσπάθειες αποκατάστασης των περιουσιών όσων επέζησαν. Όταν μάλιστα βρίσκει ένα πτώμα στον δρόμο της έρευνας, ο υπαστυνόμος Σταύρος Λεβέντης τον πειθαναγκάζει να βρουν μαζί τον ένοχο! Και σα να μη φτάναν όλα αυτά, στο προσκήνιο έρχεται ένας εγκληματίας πολέμου που πρέπει να συλληφθεί, μόνο που η Ελλάδα δεν έχει κάνει καμία τέτοια δίκη.

Η νέα περιπέτεια του Μπέρνι Γκούντερ είναι εντελώς διαφορετική από τις προηγούμενες και ταυτόχρονα εξίσου πολύπλοκη και ανατρεπτική, με τις απανωτές εκπλήξεις που ρίχνουν τον πρωταγωνιστή από τα χέρια του ενός στην ανάγκη του άλλου να έρχονται με καταιγιστικούς ρυθμούς κι όλα αυτά να δένονται εξίσου σφιχτά όσο και οι προηγούμενες υποθέσεις. Η πλοκή διαδραματίζεται μόνο στο παρόν κι έτσι παρακολουθούμε ανεμπόδιστα τα βήματα που θα οδηγήσουν τον Γκούντερ στην έρευνα περί ασφάλισης, στον τρόπο που χάθηκαν οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης, στο φημολογούμενο μέρος όπου βυθίστηκε ο χρυσός τους και στα ίχνη του Μαξ Μέρτεν, με τους φανταστικούς χαρακτήρες να αναμιγνύονται σωστά με πραγματικά ιστορικά πρόσωπα. Μέσα από το κείμενο διαφαίνονται πολλές από τις εξελίξεις σε οικονομικό, πολιτικό και διπλωματικό επίπεδο στη Γερμανία και γενικότερα στην Ευρώπη. Μου έκανε εντύπωση η επικείμενη κυριαρχία της Γερμανίας μέσω άλλων οδών, κυρίως οικονομικών, μιας και τα πρώτα της βήματα στη σύγχρονη πραγματικότητα, όπου και πάλι έχει τον πρώτο λόγο στα διεθνή πράγματα, δεν τα είχα συνδυάσει με τις εξελίξεις της εποχής του βιβλίου.  Εξίσου άγνωστα μου ήταν και τα πρώτα βήματα της ΕΟΚ με τις αντίστοιχες αντιδράσεις και προσδοκίες των κρατών, ακριβώς όμως επειδή εδραιώθηκε σε περίοδο νέων πολέμων, στις 25 Μαρτίου 1957, μόλις τέσσερα χρόνια μετά τη λήξη του πολέμου της Κορέας και σχεδόν στο τέλος της σύρραξης στην Αίγυπτο: «Μια κοινότητα οικονομικών συμφερόντων φάνταζε εντελώς άσχετη με τις ανάγκες των απλών ανθρώπων» (σελ. 249). «Με τη νέα ΕΟΚ η Γερμανία μπορεί να γίνει αυτό που πάντα ήταν το πεπρωμένο της να γίνει: ο αδιαμφισβήτητος άρχοντας της Ευρώπης» (σελ. 435). Προφητικός Μαξ Μέρτεν ή διεισδυτικός και παρατηρητικός Philip Kerr;

Ο Μαξ Μέρτεν είναι και ο άνθρωπος που σχεδόν πρωταγωνιστεί στο μυθιστόρημα και απασχόλησε τον ελληνικό και διεθνή Τύπο όταν συνελήφθη στην Ελλάδα για εγκλήματα πολέμου το 1957 αλλά εν όψει του δανείου με τη Γερμανία τον Νοέμβριο του 1958 άλλαξε ο σχετικός νόμος το 1959 κι έτσι επιτρεπόταν η απελευθέρωση των εγκληματιών πολέμου, κάτι που προκάλεσε παγκόσμια κατακραυγή! Απελευθερώθηκε και απελάθηκε στη Γερμανία, ξεκινώντας μια σειρά έντονα δυσφημιστικών δημοσιευμάτων και μαρτυριών που γιγάντωσαν το ήδη υπάρχον σάλο. Ο χαρακτήρας του είναι σχεδόν τρισδιάστατος και πολυεπίπεδος, οδηγεί τις εξελίξεις, επιφυλάσσει εκπλήξεις και καταστρέφει μια από τις τελευταίες ελπίδες του Γκούντερ για ήρεμη ζωή. Από το κείμενο περνάνε κι άλλοι εγκληματίες πολέμου κι έτσι έχουμε και πάλι ένα δυνατό, ανατρεπτικό, ενδιαφέρον και τεκμηριωμένο μυθιστόρημα.

Κρίμα όμως που η ματιά του συγγραφέα απέναντι στα ελληνικά πράγματα είναι αρκετά υποτιμητική, έστω και με τη δικαιολογία πως δεν καταγράφει δικές του γνώμες αλλά διατυπώνει ειρωνικά και καυστικά σχόλια μέσω των ηρώων του. Από την αρχή σχεδόν ο διευθυντής της ασφαλιστικής εταιρείας τονίζει: «Η ουσία είναι πως σε ό,τι έχει σχέση με το χρήμα -το δικό μας χρήμα- δεν μπορούμε να εμπιστευτούμε τους Έλληνες. Αυτοί οι κατσικογάμηδες είναι η πιο ακόλαστη φυλή στην Ευρώπη. Γεννιούνται ψεύτες και λωποδύτες… Οι δυνατότητες για κομπίνα είναι ατελείωτες» (σελ. 123). Ο Έλληνας βοηθός πραγματογνώμονας της εταιρείας, Αχιλλέας Γαρλόπης (δεν ξέρω τι είναι χειρότερο, το ονοματεπώνυμό του ή το βαφτιστικό της γραμματέως του, Τελέσιλλα) λέει: «…και οι δύο αυτές υπηρεσίες, όντας ελληνικές, είναι αργές και γραφειοκρατικές…» (σελ. 133). Και το υπερβολικό και ίσως άτοπο: «Πολλοί Έλληνες οπλοφορούν, φυσικά. Εξαιτίας των ναζί. Και πριν από αυτούς, εξαιτίας των Τούρκων» (σελ. 134).

Ο συγγραφέας δε διστάζει να περιγράψει με υποτιμητικά σχόλια την αλλαγή φρουράς και τους Εύζωνες (σελ. 139-140, «…φαινόταν λες και οι δύο άντρες προσπαθούσαν να παρωδήσουν την όλη τελετή, αλλά το μόνο που πρόσθετε αυτό ήταν μια διασκεδαστική γραφικότητα» μεταξύ άλλων) ενώ οι περιγραφές της κυκλοφοριακής συμφόρησης και ο θόρυβος από τα μηχανάκια καταντούν σχεδόν γραφικές. Δεν αντιδρώ από υπερβολική αγάπη για την πατρίδα μου, η οποία, όπως όλες, έχει κι αυτή τα ελαττώματά της, και καταλαβαίνω το πνεύμα του σκεπτικιστή και κυνικού Μπέρνι Γκούντερ, απλώς η όλη αίσθηση που αποκομίζει κανείς είναι αυτή του κιτσαριού, της ελαφρότητας και της κουτοπονηριάς, χωρίς μεγάλα περιθώρια να περιγραφούν άλλες αρετές του λαού. Δείτε για παράδειγμα πόσο πιο έξυπνο και μετριοπαθές είναι αυτό το σχόλιο: «Όχι, η ιστορία του ανθρώπου έχει πιο πολλές τρύπες κι από τις πολιτικές διακηρύξεις της κυβέρνησης» (σελ. 159). Ακόμη κι αυτή η παρατήρηση για το αργασμένο δέρμα των ψαράδων: «Ο λιμενάρχης ανήκε σε ένα είδος που διέφερε από τους αρχαϊκούς ανθρώπους της Ερμιόνης, αφού το δέρμα του προσώπου του δεν ήταν αγορασμένο από το ντόπιο βυρσοδεψείο» (σελ. 295). Επομένως, ίσως να φταίει η επιλογή λέξεων ή η σχεδόν μονοδιάστατη καταγραφή των ελληνικών συνηθειών που να δημιουργεί αυτό το άσχημο κλίμα. Ευτυχώς που έρχεται ο Αυστριακός Γκέοργκ Φίσερ: «Ποιος μπορεί να έχει κακή διάθεση σε μια χώρα όπως αυτή; Μπορεί οι Έλληνες να είναι απερίσκεπτοι αλλά το καλοκαίρι αυτή η χώρα είναι η καλύτερη χώρα στον κόσμο» (σελ. 143). Στα θετικά είναι επίσης το σεργιάνι στην Πλάκα μέσα από εντελώς διαφορετικής κατεύθυνσης τότε δρόμους, κάτι που δείχνει την έρευνα του συγγραφέα, οι πανέμορφες Σπέτσες και η συναρπαστική περιγραφή του Παρθενώνα (πάλι καλά που άρεσε στον Γκούντερ, που μέχρι κι αυτός λύγισε μπροστά στην ομορφιά του).

Το κέντρο της Αθήνας, η πλατεία Συντάγματος με τα ξενοδοχεία της, οι φυλακές Αβέρωφ στη λεωφόρο Αλεξάνδρας, το Παναθηναϊκό Στάδιο, ο Πειραιάς, η Κόρινθος, η Ερμιόνη και η Κόστα, οι Σπέτσες είναι τα σημεία στα οποία διαδραματίζεται η νέα περιπέτεια του Μπέρνι Γκούντερ, με αρκετές ενδιαφέρουσες αποκαλύψεις, βρώμικα μυστικά, σοκαριστικές αλήθειες, διεισδυτικές παρατηρήσεις, κυνισμό, λίγο ρομάντσο και μια δυνατή και εντελώς διαφορετική πρόταση συνεργασίας που θα φέρει στη ζωή του πρώην αστυνομικού τα πάνω κάτω. Πικρές αλήθειες για τον χειρισμό των εγκληματιών πολέμου από τις ευρωπαϊκές χώρες μετά τον πόλεμο, διευκρινίσεις για την τύχη του χρυσού των Εβραίων της Θεσσαλονίκης και ένας μάρτυρας-κλειδί είναι μερικά μόνο από τα πραγματολογικά επιχρίσματα μιας δυνατής, αν και κάπως ανθελληνικής, περιπέτειας.

Βιβλίο Πρωσικό μπλε 
Τίτλος πρωτοτύπου Prussian blue
Συγγραφέας Philip Kerr
Μεταφραστής Γιώργος Μαραγκός
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Αστυνομικό μυθιστόρημα 
Εκδότης Κέδρος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Είμαστε και πάλι στη Γαλλική Ριβιέρα, όπου ο Bernie Gunther εξακολουθεί να δουλεύει σε πολυτελές ξενοδοχείο. Όταν λαμβάνει μια ιδιόχειρη επιστολή της γυναίκας του, Ελίζαμπετ, με την οποία είναι σε διάσταση, δέχεται την πρόσκλησή της για δείπνο, με την ελπίδα μιας συμφιλίωσης. Δυστυχώς, αντ’ αυτής βρίσκει τον Έριχ Μίλκε, υποδιευθυντή της Στάζι και έναν από τους πιο ισχυρούς ανθρώπους στη Λαοκρατική Δημοκρατία της Γερμανίας. Ο εχθρός του είναι έξαλλος μαζί του που κατέστρεψε τη δολοπλοκία της υπηρεσίας του στο προηγούμενο βιβλίο της σειράς, «Η άλλη πλευρά της σιωπής» και του αναθέτει να δολοφονήσει την Ανν Φρεντς, η οποία τώρα έχει καταφύγει στο Λονδίνο, για να μην εκδοθεί στη Γαλλία ώστε να δικαστεί για τον φόνο του Χάρολντ Χένιχ. Ως αντάλλαγμα, μπορεί να αποκτήσει νέο διαβατήριο και να επιστρέψει στη Γερμανία για μια καινούργια αρχή.

Έτσι ξεκινάει μια συναρπαστική περιπέτεια, με τον Gunther να προσπαθεί να βρει τρόπο να το σκάσει στη Γερμανία χωρίς τους διώκτες του, ώστε επιτέλους να ξεκινήσει τη ζωή που θέλει, καλά κρυμμένος. Στο ταξίδι αυτό τον συνοδεύει αρχικά και τον κυνηγάει έπειτα ο Φρίντριχ Κορς, τον οποίο είχε βοηθό το 1938 και 1939, όταν ήταν επιθεωρητής στο Εγκληματολογικό, και τώρα εργάζεται ως μυστικός πράκτορας για τη Σοβιετική Ένωση. Αυτή η επανεμφάνιση θα θυμίσει στον Gunther την υπόθεση που εξιχνίασε στις Βαυαρικές Άλπεις το 1939, την περίοδο που η Γερμανία προσήρτησε τμήματα της τότε Τσεχοσλοβακίας. Όταν δραπετεύει, ξεκινάει ένα ιδιόμορφο road trip στη Γαλλία, στην προσπάθειά του να βρει τρόπο να πλησιάσει τα σύνορά της με τη Γερμανία. Πόλεις και κωμοπόλεις, ποτάμια και βουνά, χαράζουν την πορεία του μέχρι την «ελευθερία». Κρύβεται, ταξιδεύει, μασκαρεύεται, τρέχει, ξαγρυπνάει. Κι όταν φτάνει στα Σπήλαια Σλόσμπεργκ γίνεται η μεγάλη ανατροπή.

Πίσω στο 1939, ο Ράινχαρντ Χάιντριχ, αρχηγός της μυστικής υπηρεσίας ασφαλείας, αναθέτει στον Gunther μια αποστολή και ο πρωταγωνιστής προσέχει διπλά, γιατί, με την άνοδο του ναζισμού, οι σοσιαλδημοκρατικοί δεν είναι καλοδεχούμενοι στη Γερμανία. Παρόντες στη συζήτηση ήταν ο αρχηγός της Κρίπο, Άρτουρ Νέμπε, με τον βοηθό του, Πάουλ Βέρνερ και άλλοι αξιωματικοί. Ο Μάρτιν Μπόρμαν, ένας από τους πιο ισχυρούς άντρες της Γερμανίας, υπάρχει η φήμη πως εκβιάζεται από τον ίδιο του τον αδελφό, τον Άλμπερτ, υπασπιστή του Αδόλφου Χίτλερ και επικεφαλής της Καγκελαρίας στο Ομπερσάλτσμπεργκ ενώ ένας πολιτικός μηχανικός δολοφονήθηκε στη βεράντα της ιδιωτικής κατοικίας του Χίτλερ σ’ εκείνη την περιοχή και ο Ερνστ Καλτενμπρούμερ, επικεφαλής της αστυνομίας στην Αυστρία, εργάζεται για μια νησίδα κυβερνητικής αυτονομίας στη χώρα του. Έτσι, ο Gunther πρέπει από τη μια να βρει οποιαδήποτε «βρόμα» αυτών των τριών αντρών και από την άλλη να εξιχνιάσει τον φόνο του Καρλ Φλεξ, οπότε ζητάει να πάρει μαζί και τον βοηθό του, Φρίντριχ Κορς.

Η υπόθεση καταλαμβάνει τα 2/3 του βιβλίου και προχωράει ικανοποιητικά με απανωτές εκπλήξεις, ανακρίσεις, απρόσμενα γεγονότα, μόνο και μόνο για να διαπιστώσουμε πως και πάλι ο Gunther είναι ανάμεσα και απέναντι στα ναζιστικά μεγαθήρια Χάιντριχ, Μπόρμαν και Καλτενμπρούνερ που δεν έχουν και τις καλύτερες σχέσεις μεταξύ τους. Η έρευνα γύρω από τη δολοφονία του πολιτικού μηχανικού όμως είναι αρκετά δύσκολη: «-…οι μισοί άνθρωποι με τους οποίους θα μιλήσω δεν θα μου πουν τίποτα γιατί φοβούνται τον Μπόρμαν. Και οι άλλοι μισοί δεν θα μου πουν τίποτα γιατί ελπίζουν πως ο δολοφόνος θα τη βγάλει καθαρή. Επειδή πιστεύουν πως ο Καρλ Φλεξ πήγαινε γυρεύοντας. Κι ακόμη παραπάνω» (σελ. 144). Είναι εντυπωσιακές οι λεπτομέρειες που παραθέτει ο συγγραφέας για τα κτίσματα του Χίτλερ στις βαυαρικές Άλπεις και πόσο ιδιαίτερης αρχιτεκτονικής αξίας ήταν. Όλα αυτά με παρακίνησαν να ψάξω λίγο περισσότερο αλλά δεν είχε νόημα: τα πάντα καταστράφηκαν από τον βομβαρδισμό των Συμμάχων λίγες μέρες μετά την αυτοκτονία του. Ο συγγραφέας παραθέτει με συναρπαστικές λεπτομέρειες την κατάσταση στον οικισμό γύρω από το κτήριο Μπέργκχοφ, πρώην Χάους Βάχενφελντ, όπου κατέλυαν επιφανείς αξιωματικοί και φίλοι του Χίτλερ, αναγκάζοντας τους ιδιοκτήτες να πουλάνε τα σπίτια τους μισοτιμής! Όλη η περιοχή των βαυαρικών Άλπεων άλλαξε ριζικά και ως προς τη χρήση και ως προς τη ρυμοτομία όταν επελέγη όχι μόνο για απλό κατάλυμα αλλά ακόμη και για κεντρικό αρχηγείο! Και πάλι ο συγγραφέας στήνει με αριστοτεχνικό τρόπο ένα ιστορικό περιβάλλον και συνδέει υποδειγματικά όχι μόνο τους κεντρικούς χαρακτήρες μεταξύ τους σε συνωμοσίες και δολοφονίες αλλά και ανατρέποντας συνεχώς τα δεδομένα ως την τελική λύση. Που και πάλι, δεν αρκεί να βρεθεί ο δολοφόνος αλλά και ο Φύρερ να μη μάθει τίποτα επ’ αυτού, επομένως…

Νουάρ ατμόσφαιρα, οι γνωστές ειρωνικές και πετυχημένες παρομοιώσεις και μεταφορές του πρωταγωνιστή κατά την αφήγησή του, ισοπεδωτικό και απρόσμενο χιούμορ, ένα διαφορετικό road trip γεμάτο αγωνία ως προς το αν θα ξεφύγει τελικά ο Gunther τώρα, ένα σωρό μυστικά στα ανώτερα κλιμάκια του Εθνικοσοσιαλιστικού Κόμματος τότε, μικρά συναρπαστικά περιστατικά που δείχνουν τον κύκλο του Gunther και διαδέχονται το ένα το άλλο ώστε να σχηματίσουν καλύτερα τον τόπο και την ατμόσφαιρα είναι μερικά από τα γνωστά πλέον θετικά χαρακτηριστικά των βιβλίων με ήρωα τον Bernie Gunther που κι εδώ με κέρδισαν, αν και όχι τόσο απόλυτα. 667 (χμμμ…) σελίδες κύλησαν σχετικά αργά, με τα πισωγυρίσματα στον χρόνο να μη με έχουν κουράσει ούτε αποπροσανατολίσει στιγμή αλλά από ένα σημείο και μετά οι πληροφορίες ήταν παραπάνω από αρκετές.

Είναι ίσως το πιο γεμάτο κείμενο από αναφορές σε λογοτεχνία, μυθολογία, Ιστορία, κινηματογράφο, καλές τέχνες, όλα στον βωμό του σαρκασμού και της «εξυπνάδας» του Gunther, και ίσως το πιο εκτεταμένο και πυκνογραμμένο μυθιστόρημα της σειράς. Ομολογώ πως ήταν μεν συναρπαστικό αλλά έφτασα σε σημείο πλήρωσης με όλες αυτές τις παράπλευρες πληροφορίες που τεκμηριώνουν σωστά εποχή, τόπο και αντιλήψεις και τονίζουν την ικανότητα σαρκασμού του Gunther αλλά πραγματικά «μπούχτισα». Το βάρος της πλοκής δίνεται στην υπόθεση του 1939, μιας και το 1956 έχουμε μια απηνή καταδίωξη σε όλη σχεδόν τη Γαλλία με προορισμό τα γερμανικά σύνορα, επομένως τα πρόσωπα και οι θέσεις ισχύος τους στον ναζιστικό μηχανισμό, οι απανωτές αποκαλύψεις, οι δολοφονίες που ακολουθούν την πρώτη, οι εκβιασμοί, οι συνωμοσίες, τα μυστικά που πρέπει να μείνουν καλά κρυμμένα και πολλά άλλα στοιχεία με «ανάγκασαν» να παραμείνω κολλημένος σε κάθε σειρά και παράγραφο, με τον κίνδυνο να χάσω κάτι σημαντικό αν παρέλειπα έστω και το παραμικρό. Όταν μάλιστα φτάσαμε στο τελευταίο σκέλος, στον ίδιο τον Άλμπερτ Μπόρμαν, που πρωταγωνίστησε σε αρκετές από τις τελευταίες σελίδες, με τον δικό του ρόλο στην υπόθεση, εκεί σήκωσα τα χέρια ψηλά.

Έχοντας πάψει από την αρχή σχεδόν να ψάχνω με ποια σειρά πρέπει να διαβάσω τα βιβλία με πρωταγωνιστή τον Gunther, αν και πλέον πιστεύω πως μπήκα σε καλή ακολουθία, μιας κι άρχισε να υπάρχει νοητή αλυσίδα μεταξύ τους, επικεντρώνομαι πλέον στην υποβλητική ατμόσφαιρα της εκάστοτε εποχής και περιοχής που διαλέγει ο συγγραφέας να τοποθετήσει τον ήρωά του και στην εκπληκτική ψυχογράφηση του ήρωα αυτού, που σε κάθε μα κάθε βιβλίο όλο και κάποιο πετραδάκι προστίθεται. Η στάση του απέναντι στον θάνατο είναι αξιοσημείωτη: «Ποτέ δεν φοβόμουν τον θάνατο όταν κοιτούσα τον ουρανό, γεννηθήκαμε από κοσμική σκόνη και στην κοσμική σκόνη θα γυρίσουμε. Δεν νομίζω να έδωσα και μεγάλη σημασία στον ηθικό νόμο μέσα μου, ίσως εντέλει να ήταν μια πολυτέλεια πέρα από τον ορίζοντα του βλέμματός μου. Βάλε και το ότι ήταν σκέτος μπελάς να κοιτάω προς τα κει, πόσο μάλλον και επικίνδυνο» (σελ. 338). Ο αυτοσαρκασμός του σπάει κόκαλα: «Αυτή η υπόθεση τα έχει όλα, είπα μέσα μου: παραδοξότητες, αποξένωση, υπαρξιακό άγχος και μπόλικους πιθανούς και απίθανους υπόπτους. Αν ήμουν πολύ έξυπνος Γερμανός, από εκείνους που γνώριζαν τη διαφορά ανάμεσα στους γιους του Δία, στον Λόγο και στο Χάος, μπορεί και να ήμουν αρκετά ηλίθιος να γράψω κι ένα βιβλίο γι’ αυτή» (σελ. 353). Και ξεκαθαρίζει: «Για να απογοητευτείς, σημαίνει πως πιστεύεις σε κάτι, και τώρα τελευταία δεν πιστεύω σε τίποτα. Και σίγουρα σε ελάχιστα από το 1933 και μετά. Ο μόνος λόγος που εξακολουθώ να είμαι μπάτσος δεν είναι επειδή πιστεύω στον νόμο ή σε κάποια ηθική τάξη αλλά επειδή οι ναζί θέλουν να είμαι μπάτσος. Μου είπαν να γυρίσω γιατί θέλουν μια μαριονέτα να κάνει τις λάθος ερωτήσεις τη σωστή στιγμή. Και γι’ αυτό κατά πάσα πιθανότητα είμαι εξίσου κακός μ’ εκείνους» (σελ. 388).

Το πρωσικό μπλε είναι μια συνθετική χρωματική ουσία που λειτουργεί ως αντίδοτο στο θάλλιο. Η θέση του όμως ως έννοια και ως φράση είναι πανέξυπνη και καταλυτική σε κομβικό σημείο μάλιστα της ιστορίας! Το ομότιτλο μυθιστόρημα είναι μια χορταστική, γεμάτη περιπέτεια στα έγκατα του Ομπερσάλτσμπεργκ και ταυτόχρονα στα άδυτα του εθνικοσοσιαλιστικού κόμματος, ένα παιχνίδι ανατροπών και εκπλήξεων και μια μεγάλη εγκυκλοπαίδεια πληροφοριών για τον τόπο αναψυχής του Αδόλφου Χίτλερ, για τα πρόσωπα εμπιστοσύνης του και για όλα αυτά που προετοίμαζαν τον δεύτερο αιματηρό πόλεμο του 20ού αιώνα. Πυκνογραμμένο, πολυεπίπεδο, τεκμηριωμένο, ανατρεπτικό, θέλει τον χρόνο του για μεγαλύτερη απόλαυση.

Βιβλίο Αν οι νεκροί δεν ανασταίνονται 
Τίτλος πρωτοτύπου If the dead rise not
Συγγραφέας Philip Kerr
Μεταφραστής Γιώργος Μαραγκός
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Αστυνομικό μυθιστόρημα 
Εκδότης Κέδρος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο πρωταγωνιστής αναγκάστηκε σε παραίτηση από το σώμα επιθεωρητών της αστυνομίας του Βερολίνου εξαιτίας της πίστης του στην παλιά Δημοκρατία της Βαϊμάρης κι αυτό τον έχει γεμίσει πίκρα: «Τα λάθη της Δημοκρατίας ήταν πολλά, αυτό ήταν αλήθεια, αλλά τουλάχιστον ήταν πραγματική δημοκρατία. Και μετά την κατάρρευσή της το Βερολίνο, η πόλη όπου γεννήθηκα, ήταν σχεδόν αγνώριστο. Προηγουμένως ήταν το πιο φιλελεύθερο μέρος στον κόσμο. Τώρα έδινε την εντύπωση πως ήταν χώρος στρατιωτικών παρελάσεων. Οι δικτατορίες πάντα φαίνονται καλές, μέχρι που κάποιος αρχίζει να σου υπαγορεύει» (σελ. 17). Με τους νέους νόμους περί καθαρότητας της αρίας φυλής, ο Gunther, με γιαγιά Εβραία, αγωνίζεται να σβήσει το παρελθόν του και καταφεύγει στην «άρια μετάγγιση» μέσω έμπιστού και ικανού πλαστογράφου. «Δεν είμαι Ναζί. Είμαι Γερμανός. Και ένας Γερμανός είναι διαφορετικός από τους Ναζί. Γερμανός είναι αυτός που κατορθώνει να ξεπερνάει τις χειρότερες προκαταλήψεις του. Ναζί είναι αυτός που τις κάνει νόμους» (σελ. 130). Και δε χάνει στιγμή προκειμένου να τονίζει πόσο ολέθρια είναι όλη αυτή η κατάσταση με την άνοδο του Αδόλφου Χίτλερ: «Είναι η μοίρα κάθε φυλής να πιστέψει πως είναι η εκλεκτή του Θεού… Αλλά είναι η μοίρα λίγων μόνο φυλών να είναι αρκετά ηλίθιες ώστε να προσπαθήσουν να το εφαρμόσουν» (σελ. 404).

Ταυτόχρονα, έχει να αντιμετωπίσει την καταγγελία ενός πελάτη του πολυτελούς ξενοδοχείου στο οποίο εργάζεται ότι κλάπηκε ένα κουτί ασιατικής τεχνοτροπίας που τελικά έχει εξαφανιστεί από το Μουσείο Ασιατικής Τέχνης, τον Έριχ Λίμπερμαν φον Σόνενμπεργκ, επικεφαλής της Δίωξης Εγκλήματος του Βερολίνου, που του ζητά να μελετήσει κάνα δυο υποθέσεις του επιθεωρητή Ρίχαρντ Μπέμερ και να τον συμβουλεύσει για την πορεία των ερευνών που οφείλει ο τελευταίος να κάνει, κι όλα αυτά σε μια ατμόσφαιρα που μυρίζει μπαρούτι: στην πόλη φτάνει ένα μέλος της Αμερικανικής Ολυμπιακής Επιτροπής για να αποφασίσει αν είναι κατάλληλη για να φιλοξενήσει τους Αγώνες σε δύο χρόνια, με αποστολή να βρει στοιχεία για το αν η κυβέρνηση κάνει διακρίσεις εναντίον των Εβραίων. Η εισήγησή του είναι θετικότατη και η Επιτροπή δέχτηκε την πρόσκληση της Γερμανίας να συμμετάσχει στην Ολυμπιάδα του Βερολίνου. Λίγες εβδομάδες αργότερα, στο πλαίσιο της δυσαρέσκειας για τη θετική αυτήν εισήγηση, στο Άντλον καταλύει η Νορίν Χαραλαμπίδη, θεατρική συγγραφέας και δημοσιογράφος στη Herald Tribune της Νέας Υόρκης, με σκοπό να γράψει ένα αντικειμενικό άρθρο για την επικείμενη Ολυμπιάδα του Βερολίνου. Προτείνει λοιπόν στον Gunther να ερευνήσει για λογαριασμό της την ταυτότητα και τις συνθήκες θανάτου του πτώματος ενός Εβραίου που σταμάτησε να εξιχνιάζει πλέον ο Μπέμερ λόγω της φυλής του νεκρού. Τα ίχνη οδηγούν στις κατασκευές των ολυμπιακών έργων. «Μια Ολυμπιάδα χωρίς την Αμερική δε θα είχε νόημα. Γι’ αυτό είναι σημαντικό το μποϊκοτάζ. Επειδή αν οι Αγώνες δεν διεξαχθούν εδώ, θα ήταν το πιο σοβαρό χτύπημα που θα μπορούσε να υποστεί το κύρος των Ναζί μέσα στη Γερμανία» (σελ. 223).

Έχουμε και πάλι μικρές ψηφίδες που συγκροτούν ένα μεγαλύτερο παζλ διαφθοράς, καχυποψίας, προδοσίας και φρίκης, με τον ναζισμό να κερδίζει ολοένα και μεγαλύτερο έδαφος και τον Gunther να αποκτά όλο και περισσότερους εχθρούς. Είμαστε ακόμη στα πρώτα του βήματα στο σύμπαν που δημιούργησε ο διορατικός συγγραφέας Philip Kerr, οπότε είναι πιο καυστικός από ποτέ και έντονα αντίθετος στον ρόλο που αρχίζει να δείχνει πως έχει ο Αδόλφος Χίτλερ. Περνάει τα πάντα από κόσκινο και σχολιάζει με τον δικό του τρόπο τα γεγονότα, χαρακτηριστικό που άρχισε να μαλακώνει, αν όχι να λειαίνεται, από τα μεταγενέστερα συμβάντα της ζωής του που παρατέθηκαν σε άλλα βιβλία της σειράς. Το γεγονός πως είμαστε στην αρχή του τέλος του κόσμου όπως τον ήξεραν δίνει άφθονη τροφή στον Gunther να προφητεύει και να μαντεύει τα μελλούμενα, αλλά όχι και το μέγεθος της επαπειλούμενης φρίκης. Ειδικά στο δεύτερο μέρος υπάρχουν πολλές αναφορές στις περιπέτειες που έζησε κατά τη διάρκεια του πολέμου αλλά και αργότερα, στην Αργεντινή, ιστορίες που γνωρίζουμε μέσα από τα άλλα βιβλία με ήρωα αυτήν την αξιοπρόσεκτη προσωπικότητα.

Έχοντας πάψει από την αρχή σχεδόν να ψάχνω με ποια σειρά πρέπει να διαβάσω τα βιβλία με πρωταγωνιστή τον Gunther, επικεντρώνομαι πλέον στην υποβλητική ατμόσφαιρα της εκάστοτε εποχής και περιοχής που διαλέγει ο συγγραφέας να τοποθετήσει τον ήρωά του και στην εκπληκτική ψυχογράφηση του ήρωα αυτού, που σε κάθε μα κάθε βιβλίο όλο και κάποιο πετραδάκι προστίθεται. Ο Gunther, που παραμένει είρων, πανέξυπνος, φλύαρος και αντιναζιστής, σε αυτό το βιβλίο, εκτός του ότι και πάλι μπλέκεται σε μπελάδες που θ’ αλλάξουν τη ζωή του ριζικά, ανακαλύπτουμε πως αγαπάει πολύ τον μοντελισμό και συγκεκριμένα τα τρενάκια: «Μου αρέσει ο τρόπος που πηγαίνουν γύρω γύρω, σαν μια απλή, αθώα σκέψη στο κεφάλι μου. Μ’ αυτόν τον τρόπο μπορώ να αγνοώ όλες τις άλλες σκέψεις εκεί μέσα» (σελ. 398).

Η ιστορία όμως λύνεται κατά το ήμισυ, θα έλεγα, για να μεταβούμε είκοσι χρόνια αργότερα στην Κούβα του δικτάτορα στρατηγού Φουλχένσιο Μπατίστα που υποστηρίζεται σθεναρά από τις Ηνωμένες Πολιτείες κι έχει αναγνωριστεί ως Πρόεδρος της χώρας του τη στιγμή που ο Φιντέλ Κάστρο ετοιμάζει την απάντησή του. Ο Gunther έχει φύγει από την Αργεντινή και ζει στην Κούβα, προσπαθώντας να βρει τρόπο να επιστρέψει στη Γερμανία για να εξαφανιστεί και πάλι. Φυσικά θέλει να αποφύγει το Βερολίνο γιατί είναι περίκλειστο από την κομμουνιστική Λαϊκή Δημοκρατία της Γερμανίας αλλά κυρίως επειδή καταζητείται για τη δολοφονία δύο γυναικών στη Βιέννη το 1949 (άλλη μια επιτυχημένη παγίδα των εχθρών του).

Στο σημαντικό αυτό νησί ο Gunther συναντάει ξανά τη Νορίν Χαραλαμπίδη και συναναστρέφεται ανθρώπους που πιστεύουν και υποστηρίζουν έμπρακτα την αγάπη του Φιντέλ Κάστρο για τον λαό, επομένως οι επαναστατικές του κινήσεις για την ανατροπή της δικτατορίας βρίσκουν άφθονους θιασώτες. Τελικά βρίσκει δουλειά ως γενικός διευθυντής σ’ ένα καλό τοπικό ξενοδοχείο και καζίνο και μπλέκεται για τα καλά σ’ έναν φόνο που είναι σε θέση να ξεσηκώσει πόλεμο συμμοριών στο νησί! Εδώ το ιστορικό μυθιστόρημα μετατρέπεται καθαρά σε αστυνομικό νουάρ, με την εμπλοκή του πρωταγωνιστή στον υπόκοσμο του νησιού και με τα βήματα που ακολουθεί ως την επίλυση της δολοφονίας ενώ ταυτόχρονα αγωνίζεται να διατηρήσει ισορροπίες με το καθεστώς ώστε να μπορέσει να διαφύγει. Όσο συναρπαστικό και γνώριμο ήταν το στυλ, το ύφος και το περιεχόμενο του πρώτου μέρους, τόσο διεκπεραιωτικά διάβαζα το δεύτερο, απλώς και μόνο για να δω γιατί κάποιοι σημαντικοί χαρακτήρες του βιβλίου ξαναβρέθηκαν και πώς θα επηρεάσει αυτό τις σχέσεις τους. Το αποτέλεσμα είναι μια ψυχολογική μεταστροφή του Gunther, απότοκη όχι μόνο των γεγονότων του 1934 αλλά και όλων σωρευτικά των περιπετειών που βίωσε σε Σιβηρία, Γερμανία και όπου αλλού τον έστειλε η λαίλαπα για την οποία είχε εξαναγκαστεί να δουλεύει. Η εμμονή μάλιστα στις γνωστές λεπτομέρειες που αναπαριστούν υπέροχα την ατμόσφαιρα και τον τόπο με κούρασε λίγο περισσότερο, αφού πλέον είχα ήδη νιώσει πλήρης με το πρώτο μέρος.

Νουάρ ατμόσφαιρα, οι γνωστές ειρωνικές και πετυχημένες παρομοιώσεις και μεταφορές του πρωταγωνιστή κατά την αφήγησή του («Η φωνή της φάνηκε να κομπιάζει, να πιάνεται κάπου σαν κασμιρένιο πουλόβερ σε καρφί», σελ. 413), ισοπεδωτικό και απρόσμενο χιούμορ («Το μαγιό ήταν αφημένο στο μονοπάτι για την πισίνα, δίπλα στα σάλια μου», σελ. 464), πολλές πληροφορίες και τοποθεσίες του Βερολίνου και της Κούβας, διαδοχικά βήματα επίλυσης της υπόθεσης, μικρά συναρπαστικά περιστατικά που δείχνουν τον κύκλο του Gunther και διαδέχονται το ένα το άλλο ώστε να σχηματίσουν καλύτερα τον τόπο, την ατμόσφαιρα και τα καθήκοντα του πρώην αστυνομικού πριν μπούμε στην καθαυτή δράση είναι μερικά από τα γνωστά θετικά χαρακτηριστικά των βιβλίων με ήρωα τον Bernie Gunther που κι εδώ με κέρδισαν ως έναν βαθμό. Δε γίνεται να μη βγεις κερδισμένος ως αναγνώστης από βιβλίο που τελειώνει έτσι: «Ίσως τελικά το σπίτι να ήταν στοιχειωμένο. Και αν δεν ήταν στοιχειωμένο, ξέρω πως ήμουν εγώ, μάλλον για πάντα. Κάποιοι από μας πεθαίνουν σε μια μέρα. Κάποιοι, όπως εγώ, χρειάζονται πολύ περισσότερο χρόνο. Ίσως και χρόνια… Αν οι νεκροί δεν ανασταίνονται, τότε τι συμβαίνει στο πνεύμα ενός ανθρώπου; Και αν τελικά ανασταίνονται, σε ποιο σώμα θα κατοικήσουν; Δεν είχα τις απαντήσεις. Κανείς δεν τις είχε. Ίσως αν μπορούσαν να αναστηθούν οι νεκροί και να είναι αδιάφθοροι και αν μπορούσα εγώ να αλλάξω εν ριπή οφθαλμού για πάντα, τότε ίσως αυτός ο θάνατος να άξιζε τον κόπο να σκοτωθώ ή ν’ αυτοκτονήσω» (σελ. 599).

Βιβλίο Η άλλη πλευρά της σιωπής 
Τίτλος πρωτοτύπου The other side of silence
Συγγραφέας Philip Kerr
Μεταφραστής Γιώργος Μαραγκός
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Αστυνομικό μυθιστόρημα 
Εκδότης Κέδρος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Είμαστε στο 1956. Ο Bernie Gunther, καυστικός και σphiαδιστής, άρτι εγκαταλειμμένος από τη σύζυγό του, Ελίζαμπετ και με ψυχολογικά προβλήματα απότοκα των όσων πέρασε στον πόλεμο και στα στρατόπεδα συγκέντρωσης, πλέον στα εξήντα του περνά τον καιρό του δυστυχισμένος και ζει κάπου όπου δεν ανήκει. Δεν έχει όμως άλλη λύση, μιας και στο Βερολίνο του την έχουν φυλαγμένη επειδή ως (πρώην) αστυνομικός κατάφερε να δυσαρεστήσει και τις δύο πλευρές. Στον ελεύθερο χρόνο του παίζει ή διαβάζει για το μπριτζ ενώ δουλεύει ως κονσιέρζ σε φημισμένο ξενοδοχείο της πόλης με ψεύτικο διαβατήριο (Βάλτερ Βολφ), δώρο του Έριχ Μίλκε, υποδιευθυντή της Στάζι, του ανατολικογερμανικού Υπουργείου Κρατικής Ασφαλείας. Για τον πρώην αστυνομικό, η Ριβιέρα είναι ένας τόπος όπου «η μεγάλη ηλικία και η πρώιμη ομορφιά πάνε χέρι χέρι -το ένα ρυτιδιασμένο- συνήθως προς την παραλία, τα καταστήματα, την τράπεζα και μετά το κρεβάτι, αν και όχι πάντα με τόσο ευπρεπή σειρά» (σελ. 18).

Από την άλλη, ο Ουίλιαμ Σόμερσετ Μομ (1874-1965) ήταν Άγγλος συγγραφέας, «πρωτότυπος, φλεγματικός και κοσμοπολίτης», με πιο γνωστά του έργα την «Ανθρώπινη δουλεία» (1915) και «Στην κόψη του ξυραφιού» (1944). Δε θα μπορούσε λοιπόν να λείπει από το περιβάλλον στο οποίο εργάζεται ο Bernie Gunther, να μην είναι μπλεγμένος σε ομοφυλοφιλικό σκάνδαλο και φυσικά να μη ζητήσει τη βοήθεια του αγαπημένου μου ήρωα. Στα 82 του «η συγγραφή έχει γίνει συνήθεια, πειθαρχία και, ως ένα βαθμό, καταναγκασμός…». Τον εκβιάζουν λοιπόν: «Είμαι πλούσιος, γέρος και αδερφή. Έχω πιο πολλά μυστικά κι από Ρωμαίο γερουσιαστή. Ο εκβιασμός για μένα δεν είναι κίνδυνος του επαγγέλματος αλλά υπαρξιακή κατάσταση». Ποιος του ζητά χρήματα; Ο Χάρολντ Χένιχ, λοχαγός κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου πολέμου στην Υπηρεσία Ασφαλείας των Ες Ες, υπεύθυνος για χιλιάδες δολοφονίες αμάχων, οι περισσότεροι εκ των οποίων ήταν φίλοι του Gunther. Καθώς ξεδιπλώνεται η πανέξυπνη πλοκή, επιστρέφουμε σύντομα στο παρελθόν των δύο αντρών, οι οποίοι συναντήθηκαν δύο φορές: το 1938 και το 1945.

Την πρώτη φορά, έχουμε μια εξίσου σοβαρή περίπτωση εκβιασμού ομοφυλόφιλου, πίσω στο Βερολίνο, τότε που ο Gunther είχε παραιτηθεί από την αστυνομία λόγω των πολιτικών του πεποιθήσεων και εργαζόταν ως ιδιωτικός ερευνητής. Μόνο που ο άνθρωπος που ζήτησε τη βοήθειά του, ο λοχαγός Άχιμ Φον Φρις, είχε μπλεχτεί άθελά του επ’ αφορμή του εκβιασμού σε μια σκευωρία μέσα στις τάξεις της Γκεστάπο, με στόχο τον αντιναζί αρχιστράτηγο Φράιχερ Βέρνερ Φον Φριτς. Μέλη του στρατού και της αστυνομίας έψαχναν τρόπους να καθαρίσουν από εχθρούς του Χίτλερ κι έτσι ο Άχιμ παγιδεύτηκε σε κάτι πολύ χειρότερο από απλό εκβιασμό περί της ομοφυλοφιλίας του. Πολύ συνοπτικά, μέσα σε ένα κεφάλαιο, ξετυλίχτηκε ένα πολιτικό σκάνδαλο και διαπιστώθηκε πόσο ψηλά στην ιεραρχία φτάνει αυτή η συνωμοσία και τι συνέπειες είχε για όσους τα έβαλαν με τα μεγάλα κεφάλια του εθνικοσοσιαλισμού (για παράδειγμα, η υπόθεση τράβηξε την προσοχή του στρατηγού Χάιντριχ που τελικά εκβίασε τον Gunther για να επιστρέψει στην  Αστυνομία και συγκεκριμένα στην Υπηρεσία Ασφαλείας). Είμαστε έναν χρόνο πριν την κήρυξη του Β΄ Παγκοσμίου πολέμου κι ο Αδόλφος Χίτλερ έχει βάλει τη φωτιά στο Ράιχσταγκ, έχει οδηγήσει τα γεγονότα στη Νύχτα των Μεγάλων Μαχαιριών και τώρα ευνουχίζει τον στρατό, δείχνοντας έτσι ποιος πραγματικά κάνει κουμάντο. Έχουμε να κάνουμε δηλαδή με ναζί που θέλουν να παραμείνουν στην εξουσία κι έτσι ο Gunther θα μπλέξει σε κάτι αφάνταστα μεγάλο κι επικίνδυνο. «Έτσι ήταν τα πράγματα εκείνες τις μέρες. Απίστευτα γρήγορα. Καθόλου περίπλοκα. Κανείς δεν ανέφερε την αγάπη, το γάμο ή τις συνέπειες. Κανείς δεν σκεφτόταν το μέλλον, επειδή κανείς δεν πίστευε ότι είχε μέλλον» (σελ. 141-142).

Ο Gunther και ο Χένιχ ξανασυναντήθηκαν το 1944 στο Κένιγκσμπεργκ της Ανατολικής Πρωσίας (σημερινό Καλίλινγκραντ στη Ρωσία), όπου είχε μετατεθεί ο πρώτος ως υπολοχαγός για να εκτιμήσει τις σοβιετικές δυνατότητες και προθέσεις, τη στιγμή που ο κλοιός των Ρώσων είναι ασφυκτικός και πολιορκεί την πόλη. Ο διοικητής Ανατολικής Πρωσίας Έριχ Κοχ έχει στην κατοχή του το Κεχριμπαρένιο Δωμάτιο, δώρο του Φρειδερίκου Γουλιέλμου Α΄ προς τον τσάρο Πέτρο τον Μέγα και όγδοο θαύμα του κόσμου. Θέλει λοιπόν να στείλει αυτά τα κομψοτεχνήματα στο Βερολίνο με ένα πλοίο γεμάτο πρόσφυγες, το περίφημο Βίλχελμ Γκούστλοφ, και χρειάζεται τον Gunther για να βρει τρόπο ώστε οι Ρώσοι να μάθουν για τη μεταφορά και να μη βυθίσουν το πλοίο που μεταφέρει τον εθνικό τους θησαυρό. Η πραγματική ιστορία του Δωματίου είναι συναρπαστική και οφείλει κανείς να το ψάξει περισσότερο ενώ το πλοίο χρησίμεψε για τη μεταφορά του στρατιωτικού προσωπικού της ναυτικής βάσης της Πομερανίας και του άμαχου πληθυσμού της περιοχής, μιας και οι Ρώσοι επελαύνανε εναντίον των Γερμανών. Στο πλοίο φορτώθηκαν 6 με 10.000 άτομα από τους οποίους δεν έζησαν πάνω από 1000 όταν το ανακάλυψαν ρωσικά υποβρύχια και το βύθισαν στα τέλη Ιανουαρίου του 1945.

Και να’μαστε πάλι στο σήμερα. Ο Χάρολντ Χένιχ ζητά χρήματα από τον Μομ κρατώντας μια πρόστυχη φωτογραφία του με άλλους άντρες κι είναι ο ίδιος που του ζητά να στραφεί στον Gunther για βοήθεια! Η προσωπικότητα του Άγγλου συγγραφέα έχει μελετηθεί σωστά κι έχει αποδοθεί χωρίς ίχνος κιτρινισμού. Η συγγραφική και κατασκοπική του ζωή βγαίνει στο φως τόσο όσο χρειάζεται για να δικαιολογήσει την ανάμιξή του με τον εκβιαστή και τις αγγλικές μυστικές υπηρεσίες για τις οποίες εργάστηκε στον Μεγάλο Πόλεμο: «…δεν υπάρχει αμφιβολία ότι το να είσαι ένας συγγραφέας διεθνούς φήμης είναι καλή βιτρίνα για μπόλικη κατασκοπεία. Από πολλές απόψεις ήταν ο ιδανικός πράκτορας: με εξαιρετική αντίληψη και εκ φύσεως κρυψίνους. Έγραψε μέχρι και μυθιστόρημα για την κατασκοπεία, με τίτλο Ασέντεν» (σελ. 237).

Η ιστορία της καθαυτής φωτογραφίας είναι εξίσου συναρπαστική κι επιπλέον, παρ’ όλο που συνήθως πλέον ο κόσμος αδιαφορούσε για τις ερωτικές προτιμήσεις των άλλων, η ομοφυλοφιλία στην Αγγλία ήταν ακόμη παράνομη κι ο Μομ ίσως θελήσει κάποια στιγμή να γυρίσει στην πατρίδα του. Με μια έξυπνη, όπως πάντα, ανατροπή όμως ο Gunther βρίσκεται μπλεγμένος σε κάτι βαθύτερο: «Έχεις τα ιδανικά στοιχεία… Αξιόπιστος. Έξυπνος. Και έχεις να χάσεις τόσα πολλά» (σελ. 123). Τι είναι αυτό; «Ο Χέμπελ είχε κάτι άλλο να πουλήσει. Κάτι πολύ πιο σημαντικό από μια φωτογραφία γυμνών αντρών που χαριεντίζονταν γύρω από μια πισίνα το 1937. Αυτό δεν ήταν παρά το δόλωμα, σχεδιασμένο ώστε να τραβήξει την προσοχή όλων. Να αποδείξει τι μπορούσε να κάνει ο Χέμπελ» (σελ. 125). Έτσι, αργά και μεθοδικά, ο Gunther βυθίζεται σ’ ένα τέλμα όπου δεν μπορεί να ξεχωρίσει τον εχθρό από τον φίλο, όπου οι μυστικές υπηρεσίες, με απανωτές μπλόφες και ρίσκα, αποδύονται σε αγώνα δρόμου για να βάλουν πρώτες τρικλοποδιά η μία στην άλλη. Διπλοί πράκτορες, προδοσίες κι ένα καλά στημένο παιχνίδι μου δημιούργησαν πρωτόγνωρη ένταση και αγωνία, αν και προς το τέλος μπερδεύτηκα αρκετά ως προς τους πραγματικούς ρόλους κάποιων χαρακτήρων. Αυτός είναι και ο λόγος που από ένα σημείο και μετά απλώς διάβαζα για να φτάσω στο τέλος, προσπερνώντας τις πλαστές και αληθινές ταυτότητες, τους ρόλους και τις μπλόφες, χωρίς να συγκρατώ τα ονόματα κλπ. Έξυπνο σαν ιδέα αλλά απαιτητικό και χρειάζεται τον χρόνο του για να κατανοήσει κανείς καλύτερα τι εξυφαίνεται.

Έχοντας πάψει από την αρχή σχεδόν να ψάχνω με ποια σειρά πρέπει να διαβάσω τα βιβλία με πρωταγωνιστή τον Gunther, επικεντρώνομαι πλέον στην υποβλητική ατμόσφαιρα της εκάστοτε εποχής και περιοχής που διαλέγει ο συγγραφέας να τοποθετήσει τον ήρωά του και στην εκπληκτική ψυχογράφηση του ήρωα αυτού, που σε κάθε μα κάθε βιβλίο όλο και κάποιο πετραδάκι προστίθεται. Ο Gunther, που παραμένει είρων («-Χαρακτηριστικό των Γάλλων. Να αυτοπυροβολούνται. Είναι η μόνη τους αξιόπιστη σκοπευτική ικανότητα», παρατηρεί σκωπτικά στη σελίδα 23), πανέξυπνος, φλύαρος και αντιναζιστής, σε αυτό το βιβλίο θυμάται τα παιδικά του χρόνια πλάι στον παππού του, δημόσιο υπάλληλο στην πρωσική Βουλή των Αντιπροσώπων του Βερολίνου και τις ευτυχισμένες στιγμές του πρώτου γάμου του αμέσως μετά τον Α΄ Παγκόσμιο πόλεμο. Κάποια γεγονότα θα τον φέρουν αντιμέτωπο με τον πραγματικό του εαυτό και θα τον οδηγήσουν στα όριά του, κάνοντάς με να βρεθώ σε δίλημμα: να τον επικροτήσω για τις τελικές πράξεις του ή να τον μισήσω;

Χιούμορ, σαρκασμός («Η ατμόσφαιρα ήταν γεμάτη ένταση και προσμονή και, ως συνήθως, πιο μοχθηρή και ύπουλη από μπαλέτο σε καμπαρέ στη δημοκρατία της Βαϊμάρης, σελ.239), κυνισμός, ανατρεπτικές αποκαλύψεις, αναπάντεχοι λυρισμοί («Το πρωί της Κυριακής ήταν καυτό σαν ξεροψημένο τζιτζίκι», σελ. 94) και διαχρονικές αλήθειες διατυπωμένες με ωμότητα («Χωρίς συναισθήματα ο πόνος είναι απλώς πόνος, μόνο το ανθρώπινο συναίσθημα κάνει τον πόνο απόλυτη αγωνία», σελ. 352) στολίζουν ένα πολυεπίπεδο, ανατρεπτικό μυθιστόρημα, με ιστορίες μέσα στην ιστορία που σφιχταγκαλιάζονται σταδιακά πάνω στην πλοκή και κλιμακώνουν την αγωνία και την ένταση όσο αποκαλύπτονται μυστικά και το κάθε βήμα οδηγεί στο επόμενο κι από κει σ’ ένα άλλο. Μόνο που θέλει λίγη παραπάνω προσοχή κατά την ανάγνωση συγκριτικά με τα υπόλοιπα βιβλία της σειράς.