Βιβλίο Ο υπνωτιστής 
Τίτλος πρωτοτύπου Hypnotisören
Συγγραφέας Lars Kepler
Μεταφραστής Γιώργος Μαθόπουλος
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Πατάκης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το πρώτο μυθιστόρημα της σειράς βιβλίων με ήρωα τον Λίννα μου άφησε αντικρουόμενες εντυπώσεις. Από τη μια μου άρεσε η κλιμάκωση της πλοκής, όπου πρώτα ασχολούμαστε με την υπόθεση του δολοφόνου και στη συνέχεια παρακολουθούμε τις εξελίξεις στη ζωή της οικογένειας του ψυχίατρου, του οποίου ο γιος πέφτει θύμα απαγωγής. Αυτή η τεχνική μου θύμισε πολύ το «Καϊκέν» του Jean-Chrstophe Grangé, όπου έχουμε ένα παρόμοιο μοτίβο πλοκής, ξεκινάμε από κάπου και προχωράμε σε κάτι άλλο, με την αγωνία να κορυφώνεται από κεφάλαιο σε κεφάλαιο. Από την άλλη όμως έχουμε πάρα πολλές πληροφορίες, πάρα πολλές περιγραφές, λεπτομερέστατες σκηνές και κάποιους περιττούς σε έκταση διαλόγους κι έτσι σύντομα κουράστηκα. Στο τέλος μάλιστα, που φτάσαμε σε ανθρωποκυνηγητό, προσπερνούσα τις δασικές εκτάσεις, τους τόπους, τον χώρο για να εντοπίσω τις βασικές εξελίξεις. Έμαθα πολλά για τον υπνωτισμό, ταξίδεψα με διαρκή πρωθύστερα σε προηγούμενες στιγμές της χωροχρονικής δράσης, απέφυγα το εκτενές κεφάλαιο όπου ταξιδεύουμε δέκα χρόνια νωρίτερα για να δούμε τι συνέβη με τις συνεδρίες υπνωτισμού του ψυχιάτρου και γιατί αρνήθηκε να ξανακάνει κάτι τέτοιο και τελικά έφτασα σ’ ένα κινηματογραφικό φινάλε.

Ο πεισματάρης Γιούνα Λίννα είναι αστυνομικός επιθεωρητής της Δίωξης Εγκλήματος, το μοναδικό αστυνομικό σώμα της Σουηδίας με επιχειρησιακή δράση και με την ευθύνη για την καταπολέμηση της εγκληματικότητας κι έχει ως μότο του τη φράση: «Έχω δίκιο, όμως»! Είναι γιος αστυνομικού που σκοτώθηκε στο καθήκον κι έχει διαγράψει σημαντική πορεία ως τώρα, με αποτέλεσμα να ανεβαίνει στην ιεραρχία, χωρίς ωστόσο να είναι αυτός ο σκοπός του. Πείθει τους ανωτέρους του να αναλάβει την υπόθεση της διαμελισμένης οικογένειας κόντρα στις πεποιθήσεις τους πως πρόκειται για ξεκαθάρισμα λογαριασμών από εισπράξεις στοιχημάτων κι έτσι καλεί τον ψυχίατρο Έρικ Μαρία Μπαρκ να υπνωτίσει το παιδί, παρά τους κινδύνους που ελλοχεύουν για την υγεία του τελευταίου. Ο Μπαρκ είναι ικανός στην αντιμετώπιση ψυχικών τραυμάτων κι εργάζεται στο νοσοκομείο Καρολίνσκα, όπου μεταφέρουν το αγόρι. Επειδή, η μέθοδος του υπνωτισμού θεωρείται κατάφωρη παραβίαση των ανθρώπινων δικαιωμάτων, σύντομα ο ψυχίατρος θα μπλεχτεί σ’ έναν κυκεώνα ποινικών ευθυνών όσο αναζητείται η αδελφή του επιζώντος. Στην υπόθεση της δολοφονίας μπλέκονται αρκετοί συνάδελφοι του Λίννα, όπως ο Μπέννυ Ρούμπιν, που δουλεύει στο κέντρο επικοινωνίας, η βοηθός του Γιούνα, Άννια Λάρσον, ο επιθεωρητής και προϊστάμενος Πέττερ Νέσλουντ, η επιθεωρήτρια Μαγκνταλένα Ρονάντερ, που σκοπεύει να ολοκληρώσει τη φοίτησή της στη νομική σχολή και ταυτόχρονα αποφεύγει τον Νέσλουντ που τη φλερτάρει, ο ειδικός στα ζητήματα του οργανωμένου εγκλήματος Ύνβε Σβένσσον, ο διοικητής της Δίωξης Εγκλήματος Κάρλος Ελίασσον και πολλοί άλλοι.

Ο Έριχ Μαρία Μπαρκ έχει αφιερώσει πολλά χρόνια στη μελέτη της δυναμικής των ομάδων και στην ομαδική ψυχοθεραπεία, πιστεύει στη δύναμη της συλλογικότητας και προσπαθεί να κατανοήσει γιατί οι επιζώντες από πολεμικές συγκρούσεις επεξεργάζονται καλύτερα τα ψυχικά τους τραύματα απ’ ό,τι εκείνοι που είχαν βιώσει ολομόναχοι την ίδια βία, γιατί θεραπεύονται ευκολότερα όσοι έχουν υποστεί μαζί βασανιστήρια.  Κάποτε είχε μια ομάδα έξι ατόμων με ψυχικά τραύματα εξαιτίας της κακοποίησης που είχαν υποστεί κι αυτές οι βίαιες καταστάσεις είχαν ερημώσει τον ψυχικό τους κόσμο τόσο πολύ που αναγκάστηκαν να κρύψουν από τον εαυτό τους την κακοποίηση που υπέστησαν ώστε να επιβιώσουν. Κανείς τους δεν ήξερε τι ακριβώς του είχε συμβεί, μόνο πως το παρελθόν τούς κατέστρεψε τη ζωή, ο Μπαρκ λοιπόν χρησιμοποίησε τη μέθοδο της ύπνωσης για να τους βοηθήσει και μετά από κάτι απάνθρωπο και ανατρεπτικό είχε υποσχεθεί στον εαυτό του να μην υπνωτίσει ποτέ ξανά. Είναι παντρεμένος με τη Σιμόν που του κάνει σκηνές ζηλοτυπίας, μιας και μια άτυχη στιγμή την ξαναρίχνει δέκα χρόνια πίσω, τότε που την είχε απατήσει ο άντρας της κι από τότε είχε ορκιστεί πως δε θα την κορόιδευε ξανά, όχι μέχρι τώρα τουλάχιστον. Είναι οι γονείς του αιμορροφιλικού δεκατετράχρονου Μπέντζαμιν, που οι ενέσεις, οι μαλάξεις και η υπερβολική προσοχή σε ατυχήματα και κοψίματα του έχουν γίνει καθημερινή συνήθεια. Ποιος θέλησε λοιπόν να κάνει κακό σε αυτό το παιδί και να το απαγάγει; Θα το βρουν εγκαίρως; Τι ξέρει η κοπέλα του παιδιού, η Άιντα για την οικογένεια του Μπέντζαμιν, την οποία χαρακτηρίζει «σπίτι γεμάτο ψέματα»; Ποιος είναι ο Βάιλορντ και γιατί τα δυο παιδιά νιώθουν πως κινδυνεύουν από αυτόν; Τι γνωρίζει ο διανοητικά καθυστερημένος αδελφός της Άιντα; Η Σιμόν αναγκάζεται να ζητήσει τη βοήθεια του συνταξιούχου αστυνομικού πατέρα της, Κέννετ, κάτι που αναγκάζει τον Μπαρκ να φύγει από το σπίτι, οπότε τι έχει συμβεί ανάμεσα στους δύο άντρες;

Το κτήριο της Γενικής Διοίκησης της Αστυνομίας, το πανεπιστημιακό νοσοκομείο, τα εξοχικά σπίτια, οι αποθήκες, όλα περιγράφονται με ρεαλισμό και οι λέξεις χρησιμοποιούνται με τέτοιο τρόπο που δίνουν ατμοσφαιρικότητα στο κείμενο και μια γοητεία στην πόλη της Στοκχόλμης. Όπως έγραψα και πριν όμως, έχουμε πολλές λέξεις. Μικρές παράγραφοι μας ενημερώνουν για τις καταβολές του κάθε ήρωα και μάλιστα για τα σημαντικότερα πρόσωπα μαθαίνουμε επιπλέον για την οικογενειακή τους κατάσταση κι όλα αυτά στήνουν ένα ενδιαφέρον παζλ ετερόκλητων χαρακτήρων αλλά φορτώνουν αρκετά το κείμενο και καθυστερούν τις εξελίξεις. Για τον Γιούνα δεν μπορώ να εκφέρω γνώμη, μιας και ελάχιστα τον γνώρισα σε αυτήν την πρώτη του περιπέτεια, με τον υπνωτιστή Μπαρκ να είναι σχεδόν ο πρωταγωνιστής του βιβλίου. Πάντως, ο επιθεωρητής έχει μια αναλυτική σκέψη που τον οδηγεί σε συμπεράσματα βάσει των στοιχείων που κρατά στα χέρια του κάθε φορά. Από την άλλη, υπάρχουν διαπιστώσεις και απόψεις που ανατριχιάζουν: «Μια παράξενη σιωπή υπάρχει πάντα έξω από τις πόρτες των σπιτιών όπου μέσα τους δεν υπάρχει ψυχή» (σελ. 74), ή «Οι καταστροφές μάς αλλάζουν» (σελ. 283). «Ο υπνωτιστής» είναι ένα αργό στις εξελίξεις αλλά με κλιμακούμενη αγωνία αστυνομικό μυθιστόρημα που με άφησε με ανάμικτες εντυπώσεις και ποικίλους προβληματισμούς. Σίγουρα θα διαβάσω και το δεύτερο βιβλίο, αφού έχω πάρει ήδη όλους τους τίτλους της σειράς, για να δω πώς οι συγγραφείς που κρύβονται πίσω από το ψευδώνυμο «Λαρς Κέπλερ» θα χειριστούν μια δεύτερη υπόθεση του επιθεωρητή Λίννα, τι θα βελτιώσουν, τι θα αλλάξουν.

Βιβλίο Συμφωνία ζωής
Τίτλος πρωτοτύπου Ditt livs affär
Συγγραφέας Fredrik Backman
Μεταφραστής Γιώργος Μαθόπουλος
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κέδρος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Με αφορμή αυτά τα ερωτήματα, ο Fredrik Backman έγραψε μια συγκινητική ιστορία για το τίμημα που πληρώνεις όταν σώζεις μια ζωή και ταυτόχρονα μια προσωπική του εξομολόγηση για τη γενέθλια πόλη του και ένα αφήγημα γύρω από τον φόβο του για τον θάνατο. Καθημερινά και παντού υπάρχει κι άλλος δρόμος εκτός από αυτόν που επιλέγουμε κι αυτό είναι κάτι που ο αφηγητής τώρα προσπαθεί να ανακαλύψει και να κατανοήσει. «Είναι πρωί στο Χέλσινγμποργ, παραμονή Χριστουγέννων, κι έχω σκοτώσει έναν άνθρωπο…Έχει σημασία τίνος ήταν η ζωή;» (σελ. 17). Έτσι ξεκινάει ένα κείμενο σύντομο, γεμάτο πανανθρώπινες αξίες, διαχρονικές αλήθειες και ωριμότητα.

Ο αφηγητής γνωρίζει ένα πεντάχρονο κορίτσι στο νοσοκομείο να παλεύει με τον καρκίνο. Το παιδί βάφει μια καρέκλα κόκκινη σπαταλώντας είκοσι δύο κουτιά με κηρομπογιές «λες και θα μπορούσε να διώξει την αρρώστια ζωγραφίζοντας». Αγκαλιά με το λούτρινο κουνελάκι της, τη Νέλη, προσπαθεί να κατανοήσει τι της συμβαίνει, να αντιμετωπίσει την πιθανότητα «να πεθάνω αύριο» και συνομιλεί με τον αφηγητή που της φέρεται απόμακρα, η μικρή όμως βρίσκει τον τρόπο να κάμψει τις αντιστάσεις του και να του εγείρει πράξεις, αναμνήσεις και λάθη που πονάνε. Έτσι μαθαίνουμε για τη ζωή του άντρα που αρχικά δείχνει άτρωτος, αμετανόητος, πανίσχυρος, σίγουρος για τον εαυτό του. Να όμως που ο γενέθλιος τόπος του τον ξέρει καλά: «..Ξέρω ποιος είσαι πραγματικά. Είσαι μόνο ένα φοβισμένο αγόρι»! Ο αφηγητής δείχνει σκληρός και πείσμων στις αρχές του και στην προσπάθειά του να γίνει νικητής και να επιβιώσει, αφήνει όμως και κάποιες χαραμάδες για να δούμε μέσα του ποιος πραγματικά είναι! Θεωρεί ότι οι ευτυχισμένοι δεν αφήνουν τίποτα πίσω τους ενώ εκείνος, χάρη στις εμμονές του, κατάφερε πράγματα και αφήνει πίσω του κατάλοιπα. Μήπως όμως η ευτυχία είναι αυτό το κάτι που αξίζει πραγματικά;

Γνωρίζουμε έναν άντρα που επιβιώνει, έναν νικητή που, όπως όλοι όσοι επιβιώνουν, φοβάται τον θάνατο. Έχει μεγάλη ακίνητη περιουσία αλλά του τραβά το ενδιαφέρον το κοριτσάκι με τα μικρά πόδια που «δεν πρόφτασαν να κάνουν κάποιον να ενδιαφερθεί για τα ίχνη που αφήνουν». Ο αυθορμητισμός και η ειλικρίνεια του παιδιού τον κάνουν να γελάει, τον ξαλαφρώνουν από τον δικό του αγώνα. Του θυμίζουν όμως και τον γιο του, που τώρα περιφρονεί τον πατέρα του γιατί αφιέρωσε όλο του τον χρόνο στη δουλειά του. Ο πατέρας του θεωρεί τον εαυτό του πολύ σημαντικό για ν’ ασχολείται με τα συναισθήματα, τις στιγμές, την καθημερινότητα του παιδιού του. Δεν το μετανιώνει παρ’ όλ’ αυτά, γιατί τώρα ο γιος του θα αποκτήσει όλα όσα οι άλλοι άνθρωποι τα κυνηγούν: πλούτη και ελευθερία. Ο γιος όμως έχει γυρίσει την πλάτη σε όσα του εξασφάλιζε ο πατέρας του και δουλεύει μπάρμαν, «ένας άνθρωπος που έμενε ικανοποιημένος από τα λίγα. Δεν φαντάζεσαι τι ευλογία είναι αυτό», παραδέχεται επιτέλους ο πατέρας. Το κείμενο είναι γεμάτο από τραγικές αλήθειες που ο αφηγητής έχει βρει το κουράγιο να τις αντιμετωπίσει, να διαπιστώσει τα λάθη του και να αλλάξει έστω και αργά τη στάση του: «Απέτυχα με σένα. Προσπάθησα να σε κάνω σκληρό κι εσύ έγινες καλός».

Έτσι αρχίζει να ξεδιπλώνεται μια ολοκληρωμένη προσωπικότητα που με συγκίνησε και μου έδειξε όλες τις πλευρές μιας ζωής σπαταλημένης σε στόχους και σκοπούς αλλά χωρίς ευτυχία. Η ιστορία ξεδιπλώνεται πάντα σε πρώτο πρόσωπο από τη σκοπιά του αφηγητή και πότε μαθαίνουμε για την οικογένεια που δημιούργησε και για τον χαρακτήρα του και πότε για την καθημερινότητα της μικρής με το κουνελάκι, για τις σκέψεις και τους φόβους της. Η μικρή είναι το έναυσμα για την ιδιαίτερη και ξεχωριστή αναδίφηση του αφηγητή στην ψυχή του ενώ ταυτόχρονα με διαρκή πρωθύστερα παρακολουθούμε κάποια γεγονότα που αρχικά φαίνονται ασύνδετα με τη ροή της πλοκής, σταδιακά όμως μπαίνουν στη σωστή θέση, ξεδιπλώνοντας μια μεγάλη ανατροπή. Από τη στιγμή που ο αφηγητής κατάλαβε κάποιες σημαντικές αξίες της ζωής που αντιβαίνουν με τη δική του ως τώρα νοοτροπία, αποφασίζει να παρασυρθεί από τα συναισθήματά του και να έρθει αντιμέτωπος με το πραγματικό τίμημα της παράτολμης πράξης του. Είναι πραγματικά έτοιμος να προχωρήσει; Ποια είναι η μυστηριώδης γυναίκα με την γκρίζα ζακέτα και το ντοσιέ στο χέρι; Τι δουλειά κάνει; Γιατί δεν της επιτρέπεται να έχει έναν ευνοούμενο στα καθήκοντά της;

«Δεν αποφασίζουμε εμείς ποιος φεύγει και ποιος μένει. Και γι’ αυτόν τον λόγο, πηγαίνουμε ενάντια στους κανόνες όταν πονάμε» (σελ. 60).

Βιβλίο Η γιαγιά μου σας χαιρετά και ζητάει συγνώμη
Τίτλος πρωτοτύπου Min mormor hälsar och säger förlåt
Συγγραφέας Fredrik Backman
Μεταφραστής Γιώργος Μαθόπουλος
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κέδρος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το μυθιστόρημα διαδραματίζεται μέσα από τα μάτια του επτάχρονου κοριτσιού, που αφηγείται την ιστορία σε πρωτοπρόσωπη γραφή κι έτσι έχουμε τη δυνατότητα να παρακολουθήσουμε απερίσπαστοι τις αντιλήψεις της για τον κόσμο στον οποίο μεγαλώνει, να γελάσουμε σε κάποια σημεία για την αλληλουχία των γεγονότων όπως συνδέονται στο μυαλουδάκι της, να θαυμάσουμε τον ηρωισμό της, τη δοτικότητά της, την ειλικρίνειά της και τον τόσο μεγαλόκαρδο χαρακτήρα. Είναι ένα παιδί που αγαπάει να διαβάζει ξανά και ξανά τις ιστορίες του Χάρι Πότερ, μεγαλώνει με τα κόμικς και τις ταινίες των μεταλλαγμένων X-Men και φυσικά φοβάται κάποια πράγματα.

Το εντελώς διαφορετικό σε αυτό το βιβλίο, είναι η υπέροχη δουλειά που έχει κάνει ο συγγραφέας πάνω στον παραλληλισμό του κόσμου μας και της καθημερινότητας της Έλσα με τους ανθρώπους, τις περιπέτειες και τα τοπία της Σχεδόν Ξυπνητής Χώρας, που αφηγούταν η γιαγιά στην εγγονή της με κάθε ευκαιρία σχεδόν. Σωστοί παραλληλισμοί, αχαλίνωτη φαντασία, ολοκληρωμένοι χαρακτήρες και σωστά δομημένη ιστορία σε ένα περιβάλλον με κακούς, μαχητές, τρόπαια, απαγορευμένες χώρες κ.λπ.. Με κλόνισε ο επιφανειακά απλοϊκός τρόπος με τον οποίο αντιλαμβανόταν το πανέξυπνο αυτό κορίτσι την πραγματικότητα, μιας και μες στην αθωότητά της έλεγε πράγματα που θέλουν επεξεργασία και δεύτερες σκέψεις:

-Η γιαγιά σου ήταν ηλικιωμένη.
-Για μένα δεν ήταν ηλικιωμένη. Την ήξερα μόνο εφτά χρόνια (σελ. 300).

Κι όμως, η Σχεδόν Ξυπνητή Χώρα υπάρχει! Αυτό είναι κάτι που ανακαλύπτει η Έλσα σταδιακά, παραλληλίζοντας τους ανθρώπους που συναναστρέφεται και τις καταστάσεις που ζει με όσα της αφηγήθηκε η γιαγιά της!

Δυστυχώς, όμως, οι υπερβολικά πολλές λεπτομέρειες αυτών των αφηγήσεων, η πληθώρα των χαρακτηριστικών γνωρισμάτων των ανθρώπων γύρω από το παιδί που δίνονται μέσα από τα δικά του μάτια -άρα έχουμε επαναλήψεις, μια λογική αλληλουχία που θέλει υπομονή ώσπου να την κατανοήσεις, μιας και αφηγείται ένα μικρό παιδί, απλές προτάσεις κ.λπ.- και ταυτόχρονα η μεγάλη έκταση του κειμένου, σύντομα με κούρασε και έψαχνα ανάμεσα στις σελίδες να βρω κάτι συναρπαστικό για να μου κρατήσει το ενδιαφέρον λίγο ακόμα. Ευτυχώς, βρήκα άφθονα περιστατικά, καθώς η πλοκή είναι γεμάτη εκπλήξεις. Πιστεύω παρ’ όλ’ αυτά, πως 500 σελίδες δίνουν άφθονο περιθώριο για μια σωστή σκιαγράφηση χαρακτήρων και ένα αριστοτεχνικό πλέξιμο των σχέσεων μεταξύ των κεντρικών χαρακτήρων, η παιδική αφέλεια όμως και ματιά από ένα σημείο και μετά, προσωπικά με κούρασε.

Στο μυθιστόρημα υπάρχουν υπέροχοι χαρακτήρες που συναποτελούν μια… «συνηθισμένη πολυκατοικία. Σε γενικές γραμμές» (σελ. 38): α) η Μπριτ-Μαρί και ο Κεντ, όπου η σύζυγος φυλάει σαν μαντρόσκυλο την πολυκατοικία, ξέρει τα πάντα για τις αλλαγές έξω και μέσα από τα διαμερίσματα, κουνάει το δάχτυλο στους παραβάτες, τους οποίους και λατρεύει να επιπλήττει, παθαίνει αποπληξία όταν οι γείτονες παρατυπούν («μια στρίγγλα πλήρους απασχόλησης», όπως λέει και η γιαγιά) ενώ ο εργολάβος σύζυγος λείπει όλη μέρα, β) η αλκοολική «γυναίκα με τη μαύρη φούστα», που προτιμά να κλειστεί στον εαυτό της και να ουρλιάζει στους φόβους της τα βράδια παρά να αντιμετωπίσει σωστά το πρόβλημά της, γ) ο Λέναρτ και η Μοντ, όπου εκείνος φτιάχνει συνέχεια καφέ κι εκείνη ετοιμάζει όλη την ώρα κέικ, δ) ο οδηγός ταξί Αλφ που βρίζει σαν νταλικέρης, ε) «η μαμά με το αγόρι που έχει το σύνδρομο», στ) το άγνωστο και μυστηριώδες Τέρας που προκαλεί τον φόβο και τον τρόμο στην πολυκατοικία και ζ) ο Φίλος, ένας αρκουδόσκυλος που κερδίζει σταδιακά την αγάπη της Έλσα.

Όλοι αυτοί οι άνθρωποι είναι κλασικοί τύποι ενοίκων πολυκατοικίας και ο συγγραφέας τούς χρησιμοποιεί όχι τόσο για να περιγράψει τα προβλήματα που παρουσιάζονται κάθε τόσο από τη γειτνίαση ή το πώς συμπεριφέρονται και αλληλεπιδρούν, αλλά για να φτιάξει ένα υπέροχο κοινωνικό ψυχογράφημα γεμάτο ανατροπές, μιας και οι επιστολές της γιαγιάς απευθύνονται κυρίως σε αυτούς κι έτσι σταδιακά, μέσα από μια συγκινητική σειρά γεγονότων, αρχίζουν ν’ αλλάζουν και να αποκαλύπτουν στον αναγνώστη ποιοι πραγματικά είναι. Οι άνθρωποι αυτοί έχουν ο καθένας τον δικό του Γολγοθά να ανέβουν κι ό,τι κάνουν ή λένε τη στιγμή που διαδραματίζεται το μυθιστόρημα, έχουν μια λογική βάση και μια σωστή εξήγηση.

Έτσι άλλαξα πολλές φορές γνώμη για το αν κάποιος από αυτούς είναι ηλίθιος ή ιδιότροπος ή πολύ καλός, με αποτέλεσμα, χωρίς να το καταλάβω, να τους κάνω όλους μέρος της δικής μου ζωής ώσπου να τελειώσει το μυθιστόρημα. Ιδιαίτερη αγάπη έδωσα στην αλκοολική γυναίκα, γιατί η δική της ιστορία είναι η πιο ανατρεπτική και ταυτόχρονα η πιο συγκινητική. Από την άλλη, ο συγγραφέας δεν έριξε σχεδόν καθόλου βάρος στη μαμά με το παιδί που έχει το σύνδρομο.

Και δεν είναι μόνο οι γείτονες που αλλάζουν μπροστά στα μάτια του αναγνώστη, αλλά και η ίδια η οικογένεια της Έλσα: Ποια ήταν στην πραγματικότητα η γιαγιά και τι συνέβη ανάμεσά τους που να προκάλεσε αυτήν την άτυπη αιώνια αντιπαλότητά τους; Τι ήταν η γιαγιά πριν γίνει γιαγιά και πόσο καλά ανέθρεψε την κόρη της; Πόσο υπεύθυνοι είμαστε για τα λάθη των παιδιών μας και ταυτόχρονα πόσο έτοιμοι να επωμιστούμε τα βάρη των δικών μας επιλογών, όσο λανθασμένα κι αν αποδειχθούν με το πέρασμα του χρόνου;

Μέσα από αυτούς τους υπέροχους, ρεαλιστικούς πρωταγωνιστές ξεπηδούν διαχρονικές, καίριες και διεισδυτικές παρατηρήσεις πάνω σε θέματα που δεν είχα σκεφτεί ποτέ πριν. Για παράδειγμα: «Γιατί δεν είναι τέρατα όλα όσα μοιάζουν με τέρατα. Γιατί υπάρχουν πλάσματα που κουβαλούν ένα τέρας μέσα τους» (σελ. 183). Ή οι απόψεις του συγγραφέα για τον θάνατο: «Η ισχυρότερη δύναμη του θανάτου δεν είναι ότι κάνει τους ανθρώπους να πεθαίνουν, αλλά ότι μπορεί να κάνει τους ανθρώπους που μένουν πίσω να θέλουν να πάψουν να ζουν» (σελ. 307). Αυτά είναι ελάχιστα από τα παραδείγματα που μπορεί να συναντήσει ο αναγνώστης διαβάζοντας το βιβλίο, χωρίς να κουραστεί ή να δυσανασχετήσει για τη σοβαρότητά τους, αφού το μαγικό άγγιγμα της παιδικής αφέλειας τους δίνει μια άλλη διάσταση, ενώ το ταλέντο του συγγραφέα είναι αυτό ακριβώς: περιγράφει σχεδόν αμέσως κάτι κωμικό ή εντελώς διαφορετικό ώστε να αποσπαστεί η προσοχή!

Κι ανάμεσα στα παραπάνω μηνύματα που περνάει το βιβλίο, υπάρχει και το θέμα του σχολικού εκφοβισμού ή bullying, μιας και η Έλσα θεωρείται περίεργο κορίτσι και η συμπεριφορά της αποτελεί βούτυρο στο ψωμί κάποιων παιδιών που θεωρούν τους εαυτούς τους σπουδαίους και σημαντικούς. Κάποιες φορές πάντως η Έλσα αντιδρά: «Η Έλσα εξακολουθεί να πιστεύει πως το αγόρι θα έπρεπε να την ευχαριστεί που τον χτύπησε με ένα βιβλίο, γιατί ήταν η πρώτη φορά που αυτό το αγόρι βρέθηκε τόσο κοντά σε ένα βιβλίο» (σελ. 92).

Το μισό μυθιστόρημα διαδραματίζεται στο σχολείο, μιας και φτάνουν οι διακοπές των Χριστουγέννων, οπότε η Έλσα συγκεντρώνεται απερίσπαστη στην αναζήτηση των επιστολών της γιαγιάς, μετατοπίζοντας το κέντρο βάρους της αφήγησης στον κύριο θεματικό άξονα του βιβλίου.

Το μυθιστόρημα «Η γιαγιά μου σας χαιρετά και ζητά συγνώμη» είναι ένα πολυποίκιλο συναισθηματικά κείμενο και αφορά τις ανθρώπινες σχέσεις, οι οποίες περιγράφονται και αναλύονται στις πραγματικές τους διαστάσεις, ελαφρύνοντας τη βαρύτητα με την αθώα και φιλοπερίεργη ματιά ενός οχτάχρονου κοριτσιού. Αν εξαιρέσει κανείς τον μεγάλο αριθμό σελίδων, οπότε ο τρόπος γραφής ίσως κάποια στιγμή κουράσει, το κείμενο ρέει αβίαστα και μου χάρισε γέλιο, συγκίνηση και περίσκεψη. Θέματα που μας απασχολούν όλους, χαρακτήρες που δεν είναι αυτό που δείχνουν, περιγραφές παράλληλες ενός αληθινού κι ενός μεταφορικού, φανταστικού σύμπαντος, ανατροπές και εκπλήξεις, ευρηματική λύση της πλοκής, είναι κάποια χαρακτηριστικά που με κέρδισαν από την αρχή σχεδόν της ανάγνωσης. Και πόσο όμορφα εικονογραφημένες είναι οι αρχές των κεφαλαίων με εικονίδια που αναπαριστούν αντικείμενα από την καθημερινότητα της Έλσα και από τη Σχεδόν Ξυπνητή Χώρα! Γιατί έτσι είναι και η ίδια η ζωή: ακροβατεί ανάμεσα στην πραγματικότητα και τη φαντασία.

Βιβλίο Σκοτεινά μυστικά
Τίτλος πρωτοτύπου Det fördolda
Συγγραφείς Michael Hjorth και Hans Rosenfeldt
Μεταφραστής Γιώργος Μαθόπουλος
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Μπέργκμαν είναι ο χειρότερος αντι-ήρωας που έχω διαβάσει. Κι αυτό το σχόλιο δεν έχει να κάνει με το ωραίο γράψιμο. Ο ίδιος ο ήρωας είναι παλιάνθρωπος. Με την έννοια ότι προτιμά τα one-night stands για να αποκτήσει ξανά νόημα για αυτόν η ζωή του. Ειδικά αφότου έχασε για πάντα τη γυναίκα του και την κόρη του στο τσουνάμι της Ασίας το 2004, δυο γυναίκες που κατάφεραν να τον τραβήξουν από τον βούρκο που αυτός έλεγε ζωή, έγινε χειρότερος! Όπως υποστηρίζει και ο ίδιος: “Δύσκολη παιδική ηλικία, απουσία αγάπης, ενσυναίσθησης και αυτοπεποίθησης και μια κρυφή ανάγκη για επίδειξη δύναμης. Και ο αιώνιος φαύλος κύκλος του άγχους. Είχε ανάγκη από αυτοεπιβεβαίωση και φαντασιωνόταν πως είχε τον έλεγχο της κατάστασης. Η δική του φαντασίωση είχε σχέση με το σεξ…” (σελ. 144). Το μόνο θετικό που του αναγνωρίζω είναι το γεγονός ότι πάνω κάτω τα ίδια φαντασιωνόταν κι ένας κατά συρροήν δολοφόνος,”Ο Σεμπάστιαν έπαιζε πόκερ ποντάροντας σπίρτα ενώ ο κατά συρροή δολοφόνος πόνταρε ράβδους χρυσού”. Όπως έγραψα και πιο πάνω: “Η δική του φαντασίωση είχε σχέση με το σεξ ενώ ο κατά συρροή δολοφόνος ήθελε ν’ αποφασίζει για τη ζωή ή το θάνατο ενός ανθρώπου. Η επίγνωση αυτής της κατάστασης είχε τρομάξει τον Σεμπάστιαν αλλά ταυτόχρονα του πρόσφερε τα κατάλληλα εργαλεία έτσι ώστε να βοηθά με τη δουλειά του την αστυνομία στον εντοπισμό των κατά συρροή δολοφόνων…Είχε την απαιτούμενη δεξιότητα να κατανοεί όσο κανένας άλλος την ψυχολογία του δράστη… βαθιά μέσα του έμοιαζε με τους ανθρώπους που κυνηγούσε” (σελ. 145).

Στο βιβλίο αυτό ο Σεμπάστιαν επιστρέφει στη Βεστερός μετά από τριάντα χρόνια για να πουλήσει το πατρικό του και να κλείσει οριστικά με το παρελθόν. Δυστυχώς όμως η δολοφονία ενός 16χρονου αγοριού, μαθητή στο ιδιωτικό λύκειο που είχε χτίσει ο οικονομικά επιφανής πατέρας του Σεμπάστιαν τον κρατά στην πόλη. Οι θύμησες και οι μνήμες τον στοιχειώνουν. Θυμάται τα δύσκολα παιδικά του χρόνια, την κόλαση που έζησε στο τέλειο σχολείο (το οποίο φυσικά ήθελε ο ίδιος να γκρεμίσει συθέμελα), η επανάσταση απέναντι στην άψογη και τέλεια και υποδειγματική ανατροφή των γονιών του με αποτέλεσμα να το σκάσει από το σπίτι στην εφηβεία του, όλα αυτά έρχονται και τον στοιχειώνουν. Επιπλέον οι μνήμες από το τσουνάμι του 2004 είναι ακόμη νωπές κι έτσι ο ήρωας συνεχίζει να αναζητά το εφήμερο σεξ ως διέξοδο. Και φυσικά τα πράγματα γίνονται χειρότερα όταν ανακαλύπτει ότι η μητέρα του του είχε κρύψει επιστολές από μια γυναίκα που την ενημέρωνε ότι είχε μείνει έγκυος από τον Σεμπάστιαν. Ο ψυχολόγος αρχίζει να έχει μια ελπίδα ότι θα καταφέρει να σταθεί ξανά στα πόδια του εφόσον έχει κι άλλο παιδί. Για να βρει τη διεύθυνση της γυναίκας μπαίνει στην ομάδα για τον εντοπισμό του δολοφόνου και τους βοηθά με τις γνώσεις του αλλά όχι με τη χείριστη συμπεριφορά του. Δημιουργεί πολλές έχθρες, με μεγαλύτερη αυτήν της Βένιας, την οποία βάζει κι αυτός στο μάτι όμως για άλλο λόγο.

Μου έκανε εντύπωση πόσο διαλυμένες είναι οι οικογενειακές σχέσεις που επιλέγουν να φωτίσουν οι συγγραφείς. Μα όλες είναι διαλυμένες πια; Πουθενά δεν βρήκα ευτυχισμένη ολοκληρωμένη οικογένεια. Του Σεμπάστιαν; Πολύ τέλεια για τα γούστα του και την ανατροφή του. Του νεκρού Ρότζερ; Ο πατέρας τους παράτησε και η μάνα του τον μεγαλώνει μόνη της, παραδομένη πλήρως στο εύκολο κέρδος και στους ελαφρούς εκβιασμούς. Στα ίχνη της βάδιζε και ο ίδιος ο Ρότζερ. Ένας επιθεωρητής, ο Χάραλντσον, που κάνει τα πάντα για να του δώσουν σημασία αλλά κάνει γκάφες, αγωνίζεται με τη γυναίκα του να κάνουν παιδί όταν πια το σεξ έχει αποτελέσει πεπερασμένο αντικείμενο πόθου και θέλησης, πλέον κάνουν σεξ για να κάνουν σεξ μπας και κάνουν παιδί. Ο Τόρκελ έχει μια στέρεα δομημένη σχέση με την παντρεμένη Ούρσουλα και έχουν ξεκαθαρίσει ποιοι είναι, τι θέλουν και τι πρέπει να κάνουν. Όμως η πιο τραγική είναι η οικογένεια του καλύτερου φίλου του Ρότζερ, του Γιόχαν, του οποίου η μητέρα είχε εξωσυζυγική σχέση, κάτι που έδιωξε τον πατέρα από το σπίτι κι αυτό κλόνισε την ψυχική υγεία του παιδιού. Τώρα ο πατέρας γύρισε και ο Γιόχαν θα κάνει τα πάντα για να κρατήσει την οικογένειά του ενωμένη. Παντού άγχος λοιπόν, καταπίεση, λάθος διέξοδοι, διαλυμένα αισθήματα, μηδαμινές σκέψεις, κάτω από τον ήλιο του μεσονυχτίου.

Και η υπόθεση; Ένα 16χρονο αγόρι νεκρό. Τι κρύβει η καλύτερή του φίλη και γιατί λέει ψέματα; Γιατί καταγγέλθηκε ο επιστάτης του σχολείου για παράνομη πώληση ποτών σε ανηλίκους από τον ίδιο τον Ρότζερ; Ο άψογος και τακτοποιημένος διευθυντής του σχολείου, αψεγάδιαστος και αδιάφθορος, έχει μια κρυφή, ομοφυλοφιλική ζωή, που αν βγει στο φως θα καταστρέψει τη φήμη του και κυρίως τη φήμη του σχολείου. Κατά πόσο θα συνέβαλε ο Ρότζερ σε αυτό αν το μάθαινε; Μήπως έχει να κρύψει και κάτι άλλο ο διευθυντής του σχολείου; Μήπως τον εκβίαζε κάποιος άλλος για κάποιο άλλο μυστικό; Και πώς θα αντιδρούσε αν στριμωχνόταν; Ο καλύτερος φίλος του Ρότζερ τι ξέρει για τον δολοφονημένο; Ως πού θα έφτανε η μητέρα του για να ξανανιώσει γυναίκα, όταν πια ο ίδιος ο άντρας της θα την παραμελούσε λόγω του αμαρτωλού παρελθόντος της; Γιατί κάηκε ζωντανός ο ψυχολόγος που παρακολουθούσε τον Ρότζερ; Τι μυστικά του είχε εξομολογηθεί το παιδί; Ένα θρίλερ για γερά νεύρα, με κάποια (ελάχιστα) σημεία που κάνουν κοιλιά αλλά από ένα σημείο και μετά οι αποκαλύψεις διαδέχονται η μία την άλλη, τα θύματα πολλαπλασιάζονται και οδηγούμαστε στην τραγική αλήθεια.

ΥΓ Σπιρτούλη [για την 1η έκδοση που είχα διαβάσει]: Δυστυχώς επαναλαμβάνεται ένα τυπογραφικό λάθος, στις παραγράφους των διαλόγων τα εισαγωγικά αγκαλιάζουν όλην την παράγραφο κι όχι τις προτάσεις που δείχνουν ότι κάποιος μιλάει, οπότε ο αναγνώστης μπερδεύεται και δεν ξεχωρίζει αν διαβάζει την αφήγηση ή την κουβέντα. Για παράδειγμα: “Είμαι έτοιμη. Θα ειδωθούμε στο Τμήμα. Η Ούρσουλα στράφηκε προς τη Λένα. Και πάλι τα συλλυπητήριά μου” (σελ. 227).