Βιβλίο Ο μεγάλος παραμυθάς 
Συγγραφέας Γιώργος Κατσούλας
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Όστρια
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το κείμενο είναι περισσότερο μια ενδοσκόπηση στον ψυχισμό του άντρα-συγγραφέα, του πατέρα και του ίδιου του συγγραφέα. Είναι ένα κείμενο με πολλές φιλοσοφικές, ψυχολογικές και κοινωνιολογικές αναζητήσεις και απόψεις, γραμμένες στρωτά και δοσμένες με τον τρόπο που μόνο ο Γιώργος Κατσούλας ξέρει. Το βιβλίο θα έλεγα ότι απευθύνεται σε όσους θέλουν να διαβάσουν κάτι διαφορετικό, λίγο πιο στατικό αλλά απόλυτα ακριβές και αληθινό. Υπάρχουν ανατροπές στην αφήγηση ενώ η σχέση πατέρα και γιου ξετυλίγεται με τρυφερότητα και μου χάρισε στιγμές συγκίνησης. Μόνο που ένιωθα αρκετές φορές πως ο συγγραφέας παρασύρθηκε και αφέθηκε να επιχειρηματολογήσει εκτενέστατα απέναντι στις συνθήκες της σημερινής κατάστασης στη λογοτεχνία και στην κοινωνία γενικότερα. Στηλιτεύονται συνθήκες και πράγματα που γνωρίζει ο μέσος αναγνώστης και πολίτης με μια στάση ζωής και μια αντίληψη του γράφοντος που σε αρκετά σημεία με βρήκε απόλυτα σύμφωνο. Οι μεγάλες παράγραφοι όμως, οι βωμολοχίες σε ορισμένα σημεία και το βάρος που δίνεται στα αισθήματα και τις, δυστυχώς υποκειμενικές, απόψεις ίσως κουράσουν ή αποθαρρύνουν τη συνέχιση της ανάγνωσης.

Από την άλλη δεν μπορώ να προσπεράσω σημαντικές παρατηρήσεις όπως αυτήν: «Τώρα τα παιδιά μας μαθαίνουν συγγραφή όχι για να προβληματίσουν τον κόσμο, όχι για να τον κάνουν να θυμηθεί αλλά για να ξεχάσει» (σελ. 38). Επίσης, ο συγγραφέας εστίασε σε κάτι πλέον αγνοημένο: κάποτε ο κόσμος ακολουθούσε μια τελετουργία είτε για να ακούσει έναν δίσκο είτε για να δει μια ταινία κλπ. Με τον δίσκο π. χ. ασχολιόσουν αρκετά πριν τον βάλεις στο πικ-απ αλλά και μετά, η ταινία είχε διακεκριμένα στάδια ενώ μια οβερτούρα σε καλωσόριζε στο σύμπαν που θα παρακολουθήσεις. Από την άλλη, ο Γιώργος Κατσούλας στηλιτεύει το εύκολο χρήμα, την έντονη προβολή εφήμερων ινδαλμάτων που μεταλαμπαδεύουν στους νέους την ευτελή αξία του εφήμερου και πολλά άλλα. Λύση σε όλα αυτά υπάρχει; Ναι και δίνεται πολύ σωστά και όχι «δασκαλίστικα».

«Ο μεγάλος παραμυθάς» είναι μια ενδοσκόπηση του αναγνώστη στον κόσμο του γράφοντος, με τον οποίο θα ταυτιστεί σε αρκετά σημεία. Παρ’ όλ’ αυτά, το συστήνω κυρίως στους φανατικούς του συγγραφέα ενώ για όσους δε γνωρίζουν τον συγγραφέα, «Το πιόνι απέναντι στον βασιλιά» είναι ένα καλό εφαλτήριο, οπότε θα έρθουν τρέχοντας να διαβάσουν και αυτό!

Βιβλίο Σονάτα για βιολί και τσέλο
Συγγραφέας Γιώργος Κατσούλας
Κατηγορία Αλληγορία
Εκδότης Αγγελάκης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ένα ολοκληρωμένο, καλογραμμένο ψυχογράφημα ενός αρσενικού και ενός θηλυκού χαρακτήρα, με πολλές διακυμάνσεις και μεταπτώσεις, χωρίς δράση και πολλές περιγραφές, κάτι που δίνει στον συγγραφέα το περιθώριο να στραφεί ανενόχλητος στην ουσία της ψυχής των πρωταγωνιστών του, να τους θέσει προ των ευθυνών τους και να τους ατσαλώσει. Υπέροχη δουλειά από έναν αγαπημένο συγγραφέα, αν και θα προτιμούσα κάποιοι επιθετικοί χαρακτηρισμοί να λείπανε από το κείμενο, γιατί είναι τόσο ονειρική και ποιητική η ατμόσφαιρα που αυτά τα επίθετα με επανέφεραν στην πραγματικότητα και δεν το ήθελα. Μια άλλη διάσταση σε ένα διαφορετικό από τα συνηθισμένα κείμενο περιμένει τον ανυποψίαστο ανανγώστη που ψάχνει αυτό το «κάτι».

Βιβλίο Το πιόνι απέναντι στον βασιλιά
Συγγραφέας Γιώργος Κατσούλας
Κατηγορία Αλληγορία
Εκδότης Αγγελάκης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ένα πραγματικό διαμαντάκι που μου έκοψε την ανάσα με την κλειστοφοβική του ατμόσφαιρα και την πανέξυπνη εφαρμογή των οδηγιών του σκακιού στην πραγματική ζωή. Σε ένα διαρκές παιχνίδι λεκτικού πινγκ-πονγκ ο υπηρέτης και ο Βασιλιάς αγωνίζονται ο μεν να υποστηρίξει το παιχνίδι του ξεπερνώντας τον εγωισμό και την υπεροψία του άρχοντά του, ο δε να μην αφήσει έναν ταπεινό υπηρέτη που εξηγεί τους κανόνες να θεωρεί τον εαυτό του ανίκητο. Δεν πρόκειται για εγχειρίδιο σκακιού, γιατί ο διάλογος ανάμεσα στα δύο πρόσωπα είναι καλοδουλεμένος και γραμμένος απαράμιλλα από τον κύριο Κατσούλα, του οποίου πλέον δηλώνω φανατικός αναγνώστης.

Κάθε σελίδα και μια έκπληξη, μια νέα κόντρα, ένα κείμενο γεμάτο αλλεπάλληλα χτυπήματα, ένας αγώνας που κινδυνεύει να λήξει με ισοπαλία. Όμως όχι, τον τελευταίο λόγο τον έχει η μαθηματική πραγματικότητα. Η κορύφωση της συνάντησης και το απροσδόκητο, ανατρεπτικό τέλος μου θύμισαν την ιστορία του βραχμάνου Σίσσα που θεωρείται ο επικρατέστερος ως εφευρέτης του σκακιού. Δε θέλω να επεκταθώ περισσότερο σε αυτό, όσοι γνωρίζουν την ιστορία του Σίσσα θα καταλάβουν τι εννοώ, όσοι δεν τη γνωρίζουν ας διαβάσουν αυτό το βιβλίο. Και μια παράκληση προς τις εκδόσεις Αγγελάκη: δε χρειάζεται τόόόσο μεγάλη περίληψη στα οπισθόφυλλα των βιβλίων. Δυο-τρεις σειρές είναι υπερ-αρκετές για να τραβήξουν τον αναγνώστη.

Βιβλίο Άνθρωπος, αυτός ο δρομέας
Συγγραφέας Γιώργος Κατσούλας
Κατηγορία Αλληγορία
Εκδότης Αγγελάκης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ένα μικρό διαμαντάκι που με τη σουρεαλιστική κεντρική ιδέα περνάει διαχρονικά μηνύματα και καταφέρνει να περάσει με έξυπνο τρόπο τους λόγους που άντεξε ο άνθρωπος στο πέρασμα του χρόνου, έχοντας δοκιμάσει ασθένειες, εμπόδια, θανάτους, πολέμους, εγωισμούς, ακόμη και τη Μοίρα. Η γραφή ρέει αβίαστα, οι διαφορετικές περιπτώσεις είναι διαλεγμένες πολύ σοφά για να δείξουν την πολυποικιλότητα του ανθρώπου ως ψυχή, σώμα και πνεύμα.

Επιπλέον, ο συγγραφέας δε μένει μόνο στους αγωνιζόμενους αλλά και στο κοινό γύρω του. Καταφέρνει να ξετρυπώσει από τους θεατές εκείνον που θα απογοητευτεί, που θα υποστηρίξει, που θα εμψυχώσει αλλά και θα φανεί μόνο όπου και όπως φυσάει ο άνεμος. Επομένως μέσα σε μόλις 53 σελίδες έχουμε μια μικρογραφία της κοινωνίας και ένα κείμενο γεμάτο μεταφορές, διαχρονικές αξίες και παραλληλισμούς. Διαβάστε το και σκεφτείτε γιατί και πώς θα υπερισχύσει ο ένας από τους δύο αντιπάλους.

Βιβλίο Ψυχίατρος Τυπάλδος
Συγγραφέας Γιώργος Κατσούλας
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Υδροπλάνο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το μυθιστόρημα, παρ’ όλο που κρατάει τα βασικά βήματα ενός αστυνομικού βιβλίου, ανοίγει πολλά θέματα και μου σύστησε πολλά πρόσωπα που ζουν τις δικές τους περιπέτειες, απότοκες του χαρακτήρα και των βιωμάτων τους. Ο συγγραφέας θίγει μέσω υποδειγματικών ιδεών τις δυσκολίες διαβίωσης με σύνδρομο Άσπεργκερ ή / και αυτισμό, θέτει σημαντικά ερωτήματα, όπως την ηθική και τον βαθμό ενοχής ενός εγκληματία, παρουσιάζει χαρακτήρες μονήρεις αλλά και ελάσιμους, δημιουργεί δηλαδή ένα ιδανικό σύμπαν που τράβηξε την προσοχή μου από την αρχή ως το τέλος χωρίς να κουραστώ ούτε να χαθώ σε κανένα σημείο. Πόσο σημαντικά είναι για την ψυχική μας ανάπτυξη τα παιδικά μας χρόνια; Πώς γίνεται κανείς εγκληματίας; Τι ανακόπτει την ορμή του ανθρώπου για το κακό; Είναι πρέπον για κάποιον πραγματικά σχιζοφρενή ή άρρωστο ψυχικά απλώς να φυλακιστεί ή μήπως είναι καλύτερα να κλειστεί σε άσυλο ώστε να παρακολουθείται και η επιστήμη να βγει κερδισμένη; Πρόοδος ή εκδίκηση; Πόσο βοηθάει η παρουσία ενός ψυχολόγου στη ζωή μας; Πώς θα μάθουν οι γονείς τα παιδιά τους να μην ακολουθούν τους ξένους; Ποια η διαφορά της κατάθλιψης από τη μελαγχολία; Κι αν έχεις βρει τον τέλειο άντρα, τι κάνεις όταν διαπιστώνεις πως είναι αδύναμος και πάσχει από κατάθλιψη, την οποία δεν παραδέχεται; Αυτά είναι μερικά μόνο από τα ζητήματα στα οποία επέστησε την προσοχή μου το κείμενο.

Ο συγγραφέας είναι σα να βάζει ένα στοίχημα με τον εαυτό του: να καταγράψει μια αστυνομική ιστορία μ’ ένα ευαίσθητο και δύσκολο θέμα και ταυτόχρονα να καταθέσει σκέψεις και απόψεις του επί διαφόρων προβλημάτων μέσα από αυτό, αποφεύγοντας τον διδακτισμό και την ανία. Κατ’ εμέ, τα κατάφερε, γιατί η γραφή του ρέει και έχει τη δύναμη να στήσει σκηνικά δράσης και να καταγράψει ακαδημαϊκές απόψεις. Τεχνικές ανάκρισης, ψυχολογία προσώπου και μελέτη της ανθρώπινης ψυχής αντιπαραβάλλονται με ολοκληρωμένους χαρακτήρες που δρουν απρόβλεπτα κι ο καθένας τους προβληματίζεται με κάποια από τα ζητήματα που θέλει να φέρει στην επιφάνεια ο συγγραφέας, κάτι που συγκροτεί μια ενδιαφέρουσα κοινωνική πανσπερμία του σήμερα. Η σκιαγράφηση των περισσότερων χαρακτήρων είναι καλοδουλεμένη και προσεγμένη, με κορυφαίο στον τραγικό χορό τον ίδιο τον πρωταγωνιστή.

Ο ψυχίατρος Δημήτρης Τυπάλδος είναι: «Άνθρωπος μοναχικός, χωρίς φίλους, ιδιότροπος και μυστήριος, αν κι αυτό οφειλόταν στο σύνδρομο Άσπεργκερ που είχε, έβρισκε ενδιαφέρον μόνο στη δουλειά του. Στο μόνο πράγμα που μπορούσε να κάνει σχεδόν τέλεια» (σελ. 58). Ο συγγραφέας έχει κάνει πολύ καλή δουλειά, παρουσιάζοντας έναν άνθρωπο με τον δικό του μικρόκοσμο, τις συνηθισμένες κινήσεις (ρουτίνας για μας, ασφαλείας και ηρεμίας για κείνον), παραθέτοντας λεπτομέρειες από τις συνήθειές του και τα ενδιαφέροντά του, κάτι που δίνει αληθοφάνεια και πειστικότητα στη σκιαγράφησή του. Ο αυτισμός του τον εφοδίασε με εντυπωσιακή μνήμη και παρατηρητικότητα. Ασχολείται με ψυχοθεραπείες ασθενών του αλλά κατά καιρούς συνεργάζεται και με την αστυνομία: «Τον ενδιέφεραν εκείνες οι υποθέσεις όπου ο ανθρώπινος εγκέφαλος έχει ξεφύγει τόσο πολύ από τα ανθρώπινα όρια, φτάνοντας σε διαστάσεις ακατανόητες που ακόμα και σήμερα να είναι σχεδόν αδύνατο να ερμηνευτούν απόλυτα από την επιστήμη» (σελ. 61). Ο άνθρωπος όμως Τυπάλδος βιώνει εδώ και τρία χρόνια έναν αβάσταχτο πόνο από κάποιες πολύ σημαντικές απώλειες και παλεύει με κάτι που ντρέπεται να κατονομάσει ως κατάθλιψη. Η συμπεριφορά του, οι αντιδράσεις του, ο εγωισμός του, η τάση του να εθελοτυφλεί, δίνονται με ανατριχιαστική γλαφυρότητα, κάνοντάς με κομμάτι της ζωής του και ταυτόχρονα τόσο ανήμπορο να τον βοηθήσω, να τον στηρίξω. Τα ψυχολογικά του προβλήματα, η ντροπή του να κλαίει μπροστά στον κόσμο, οι αναμνήσεις, η διαρκής εσωτερική πάλη όπου η μια πλευρά του τον κατηγορεί κι η άλλη τον περιθάλπει δημιουργούν μια μοναδική, αληθινή, τρισδιάστατη και μελετημένη προσωπικότητα που ξεπερνά κατά πολύ τη χάρτινη υπόσταση.

Στον αντίποδα έχουμε τον αστυνόμο Διονύση Τετρίγκα, κοφτό, μονήρη, ρατσιστή, λαϊκό, που δεν κατάφερα να τον συμπαθήσω με τίποτα. Δε βλέπει μπροστά του, καταλήγει σε βιαστικά συμπεράσματα, ακολουθεί ένα ένστικτο που έχει πνεύσει τα λοίσθια από γεννησιμιού του μα πάνω απ’ όλα βρίζει ακατάπαυστα (υπερβολικά πολύ, ακόμη και για ένα μυθιστόρημα). Είναι μια καρικατούρα που θέλω να πιστεύω πως φυτοζωεί πια στους κόλπους της αστυνομίας, ένα ξεκάθαρο στερεότυπο που απλώς καθυστερεί άθελά του τις διαδικασίες ενώ μπροστά στην ευταξία και τον κίνδυνο επίπληξης από ανωτέρους δε διστάζει να κάνει τα στραβά μάτια. Γύρω από αυτό το δίπολο παρουσιάζονται η όμορφη, φοβισμένη Μαρία, ο απομονωμένος δικηγόρος Κουρούμαλης, οι απελπισμένοι γονείς Πέτρος και Σοφία, ο λιγότερο προικισμένος από τον Τυπάλδο ανακριτής και άλλοι, πρωταγωνιστές και κομπάρσοι μιας ιστορίας με διαρκή πρωθύστερα και απανωτές ανατροπές.

Η κραυγή αγωνίας του συγγραφέα είναι στεντόρεια: «Οι περισσότεροι παιδόφιλοι δεν ξέρουμε καν τι είναι. Δεν υπάρχουν κατηγορίες… Δεν ξέρεις αν δρα ο άλλος μόνος του ή έχει πίσω του ολόκληρο σύστημα που τον στηρίζει. Είναι άνθρωποι, εξωτερικά φυσιολογικοί… Και χάνουμε. Έχουμε τόση τεχνολογία και παρ’ όλ’ αυτά χάνουμε» (σελ. 90). Είναι ασύλληπτο το μέγεθος του παγόβουνου που αντιμετωπίζει η Δίωξη Ηλεκτρονικού Εγκλήματος όλων των χωρών και πόσα κυκλώματα και πόσος τζίρος κρύβονται πίσω από την παιδεραστία. Κι όλα αυτά είναι το κίνητρο, το ερέθισμα, γιατί όμως οι άνθρωποι φτάνουν στην καθαυτή πράξη; Ποια είναι η προδιάθεση που αναπτύσσεται στον ανθρώπινο εγκέφαλο; Τι ρόλο παίζουν σε αυτές τις πράξεις η σχιζοφρένεια και το ιστορικό κακοποίησης στους ίδιους τους θύτες;

Ως προς τον κύριο θεματικό άξονα της ιστορίας, η απαγωγή είναι η αφορμή και η κακοποίηση το έναυσμα για να ξεδιπλωθούν ανθρώπινες σχέσεις και ν’ αλλάξουν οι χαρακτήρες, κάτι που τονίζεται με την επιλογή του συγγραφέα να καθυστερήσει να παραθέσει τις δύσκολες στιγμές του παιδιού που απήχθη στα χέρια του κτήνους. Πρέπει να φτάσουμε στο έβδομο κεφάλαιο και να ξεπεράσουμε την 100ή σελίδα ώστε να μάθουμε τι συμβαίνει κατά την αιχμαλωσία του ανήλικου θύματος όμως και πάλι όχι για πολύ, μιας και το φως ξαναπέφτει στο περιβάλλον των γονιών, του Τυπάλδου, των φίλων και γειτόνων. Φυσικά, κάποια στιγμή ήρθα αντιμέτωπος με το αναπόφευκτο κι ανατρίχιασα με τις σκηνές που διάβαζα όμως και πάλι δεν ήταν για εντυπωσιασμό αλλά για τεκμηρίωση της κατάστασης που βίωνε το παιδί.

Παρά τον καταιγισμό των εξελίξεων, τις ενδιαφέρουσες προσωπικότητες, τις ανατροπές και τις εκπλήξεις, η συγγραφική ικανότητα του Γιώργου Κατσούλα δύο φορές με έκανε να σταματήσω την ανάγνωση λόγω της άψογης λεκτικοποίησης δύο σημαντικών αισθημάτων. Στη σελίδα 104, όπου βρήκα ένα εξαίρετο, σχεδόν ολοσέλιδο, απόσπασμα για τη σημασία της φιλίας στη ζωή μας και πόσο άτοπα χειρίζονται την απώλεια οι δύσκολοι άνθρωποι και στη σελίδα 338: «Μια φωνούλα αναζητούσε, που θα του έλεγε ότι θα είναι εδώ γι’ αυτόν… Αυτήν τη μικροσκοπική ελαχιστότατη φωνούλα, αυτό το μεγαλειώδη ψίθυρο, τη σπαρακτική κραυγή που είναι τόσο μικρή και αόρατη, όμως και τόσο πανίσχυρη και πομπώδης που φτάνει από μόνη της να γκρεμίσει όλα τα μαύρα κάστρα της ζωής». Κι αυτά είναι ελάχιστα μπροστά στον πλούτο των συναισθημάτων και των ιδεών που ξεπηδούν με σύνεση ανάμεσα στις γραμμές. Τέλος, βρήκα υποδειγματική την πεζή παράθεση και απόδοση των στίχων από τραγούδια όπως το «Φιλαράκι» και το «Να μ’ αγαπάς», το «Πάρτυ» και ο «Άγγελός μου» που ενώθηκαν στρωτά και όμορφα κι έδωσαν την απαραίτητη συναισθηματική βαρύτητα σε μια κρίσιμη εξέλιξη της ιστορίας.

Ακριβώς λοιπόν επειδή ο συγγραφέας δε θέλησε απλώς να παραθέσει ένα μυστήριο που θα λυθεί ακολουθώντας συγκεκριμένα βήματα, οι ενδιαφέρουσες ιδέες που παρουσιάζει και ο τρόπος με τον οποίο τις παραθέτει σε κάποια σημεία ξεφεύγουν λίγο από τον έλεγχό του, με αποτέλεσμα να έχουμε περιττή προφορικότητα διαλόγων (δίνουν ενάργεια, απλώς δεν μπορούν ν’ αποτυπωθούν σωστά στο χαρτί όλες οι εκφάνσεις αυτού του λόγου και το τελικό αποτέλεσμα ίσως ξενίσει κάποιους), εκτενείς παραθέσεις εγκυκλοπαιδικών πληροφοριών γύρω από την εγκληματικότητα, τις ανακρίσεις, την πάλη μεταξύ ιδεών και ορθολογισμού και μάλλον περιττές σκηνές που παρεμβάλλονται χωρίς λόγο, απλώς και μόνο για να μπορέσει ο συγγραφέας να καταγράψει αυτό που θέλει. Ομολογώ πάντως πως δεν προσπέρασα καμία σειρά και σε αυτό μάλλον βοήθησε το στυλ του Γιώργου Κατσούλα που δεν έπαψε στιγμή να δίνει γλαφυρότητα και ζωντάνια στην ιστορία. Τέλος, ελάχιστα αρνητικά σημεία, που δε μειώνουν σε τίποτα τη θετικότατη συνολική αποτίμηση του κειμένου, είναι η σωρεία βωμολοχιών που ως έναν βαθμό ίσως δικαιολογούνται αλλά εκστομίζονται σχεδόν απ’ όλους και με τέτοια ένταση που με ξάφνιασε και τα τυπογραφικά λάθη του κειμένου.

Σφιχτοδεμένη πλοκή, με ενδιαφέροντες χαρακτήρες που διασταυρώνονται οι δρόμοι τους και τα προβλήματά τους, μια σύνθετη ιστορία με συναρπαστικές εξελίξεις, ένα διαφορετικό αστυνομικό και κοινωνικό μυθιστόρημα είναι το νέο βιβλίο του σημαντικού Γιώργου Κατσούλα. Ένα επιτυχημένο αμάλγαμα συγγραφικών πειραματισμών: φιλοσοφικό θρίλερ, αστυνομικό μυθιστόρημα, πραγματεία γύρω από τον αυτισμό, το σύνδρομο Άσπεργκερ και τα αίτια της παιδεραστίας, τις ανθρώπινες σχέσεις. Δεν καταλάβαινα πότε εισχωρεί το ένα στη θέση του άλλου, κι αυτό δημιούργησε ένα πρωτότυπο υφολογικό σύνολο, χωρίς να καθυστερεί την καθαυτή δράση παραπάνω απ’ όσο χρειάζεται. Αυτή η ιδιαιτερότητα, σε συνδυασμό με το δύσκολο για κάποιους θέμα που πραγματεύεται, με οδηγεί να το συστήσω σε αναγνώστες με απαιτήσεις που ζητούν κάτι διαφορετικό και προκλητικά ενδιαφέρον.