Βιβλίο Δυο ζωές μακριά
Συγγραφέας Γιόλα Δαμιανού-Παπαδοπούλου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Τελεία
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Γιόλα Δαμιανού-Παπαδοπούλου έγραψε ένα συγκλονιστικό μυθιστόρημα για τη δύναμη της ανθρώπινης ψυχής, έναν κόλαφο για τις απάνθρωπες συνθήκες διαβίωσης της γυναίκας στην Αφρική και ταυτόχρονα ένα κείμενο που ισορροπεί ανάμεσα στη συγχώρεση και στον θυμό. Εξαίρετα και διεισδυτικά ψυχογραφήματα, αξιέπαινος λυρισμός που ζωντανεύει τη σκοτεινή μα και τη φωτεινή πλευρά της Αφρικής, υποδειγματικός χειρισμός πλοκής που μας ταξιδεύει με πρωθύστερα στο παρελθόν και στο παρόν των ηρώων του βιβλίου κι ένας πλούτος ποικίλων συναισθημάτων είναι μερικά μόνο από τα θετικά γνωρίσματα ενός μυθιστορήματος που με μάγεψε, με ταξίδεψε, με προβλημάτισε.

Κατά τη διάρκεια της πανδημίας Covid-19, η Άννα από τη Λευκωσία θα πέσει τυχαία στο facebook profile της Ζωής και θα ανακαλύψει πως έχουν τον ίδιο πατέρα, μόνο που η άλλη κοπέλα ζει στο Κογκό. Μετά το πρώτο σοκ, αρχίζει μια έρευνα γύρω από έναν άνθρωπο που δε βρίσκεται πια στη ζωή ενώ η συνομιλήτριά της της αποκαλύπτει ότι ήξερε για κείνη από καιρό. Έτσι αρχίζουν να ξεδιπλώνονται οι ζωές των δύο κοριτσιών που μεγάλωσαν σε εντελώς διαφορετικές συνθήκες, με κοινό σημείο αναφοράς έναν πατέρα που πηγαινοερχόταν Κύπρο-Αφρική μαζί με την Άννα και τ’ αδέλφια της, ψάχνοντας για μια καλύτερη ζωή. Η μάνα της Άννας, «ψυχρή κι αγέλαστη», δείχνει την αγάπη της στα παιδιά της μόνο με πράξεις κι όχι λόγια, αναζητώντας και υποστηρίζοντας, αρχικά τουλάχιστον, έναν άντρα που ουσιαστικά απουσιάζει από τις ζωές τους. Είναι μια γυναίκα που σκλήρυνε, που αντιμετώπισε δύσκολες καταστάσεις με τον άντρα της και που αφοσιώθηκε τόσο πολύ στα παιδιά της ώστε, όταν αυτά μεγάλωσαν κι ακολούθησαν τις ζωές τους, την έπνιξε η μοναξιά. Ταγμένη  στο καθήκον και σ’ έναν άντρα που ζούσε μακριά της, κάνει ό,τι μπορεί για το καλό του σπιτικού της, μεταβαίνει κι αυτή στο Κογκό όπου τα τοπικά γεγονότα εκείνης της περιόδου την κάνουν ν’ αλλάξει γνώμη και προσπαθεί να βρει τον εαυτό της ανάμεσα στα χαλάσματα της ζωής του συζύγου της.

Μέσα από την οικογένεια της Άννας γνωρίζουμε και την ιστορία της Λευκωσίας πριν και μετά τον Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο, τα γεγονότα που οδήγησαν στην ανεξαρτησία της Κύπρου, τις συνθήκες δημιουργίας της Πράσινης Γραμμής, την εισβολή του Αττίλα, με την κοινωνική τοιχογραφία της εκάστοτε εποχής να ζωντανεύει με αρτιότητα και ρεαλισμό. Εξίσου παραστατικά μας δίνεται και η συναρπαστική ιστορία του Κογκό (με επίκεντρο το Πουτέμπο) και της ελληνικής παροικίας που ζούσε εκεί, σε μια χώρα που στιγματίστηκε από σφαγές και εμφυλίους αλλά έζησε και ήρεμες περιόδους. Πώς μεγάλωσαν λοιπόν η Άννα και τ’ αδέλφια της, πώς στηρίχτηκε η μάνα στα πόδια της για να τα μεγαλώσει σωστά, πώς και γιατί κατέφυγε ο πατέρας στο Κογκό, πώς ήταν τα πράγματα εκεί, τι ακολούθησε στη σχέση των γονιών της Άννας και πολλά άλλα αποκαλύπτονται σταδιακά. Η Άννα μεγαλώνει με αυστηρότητα κι έναν ξένο στην ουσία πατέρα, ακροβατεί ανάμεσα Κύπρο και Κογκό ακολουθώντας πολλές φορές χωρίς τη θέλησή της τους γονείς της, κάτι που στιγματίζει την ψυχολογία της σε μια ευαίσθητη και τρυφερή ηλικία: «Χρειαζόμουν μια γέφυρα να ενώσω τις δύο άκρες του νήματος, χρειαζόμουν μια ιστορία να περπατήσω την απόσταση που μας χώριζε» (σελ. 82). Η ζωή της είναι γεμάτη αδικίες, προσμονή, υποταγή, κινδύνους αλλά και αγάπη, προστασία.

Το εντελώς αντίθετο βίωσε η Ζωή: απάτη, δυστυχία, πόνο, κακοποίηση, με αποκορύφωμα το ξεπούλημα από τη μάνα τη σ’ έναν σύζυγο που δεν έπαψε να τη χτυπάει και να την υποτιμά ενώ ταυτόχρονα τη γέμιζε παιδιά. Η μάνα της, μαθημένη να υπακούει στα απάνθρωπα και παράλογα θέσφατα της φυλής και του τόπου της, είναι κυνική: «Κορίτσια σαν κι αυτήν, μόλις μάθουν να περπατούν, είναι κιόλας γυναίκες, αποκτούν καθήκοντα και μοναδικός τους ρόλος είναι να υπηρετούν τον άντρα και να σπέρνουν τα παιδιά του. Πρώτα ένα κορίτσι ανήκει στον πατέρα και μετά στον άντρα που θα πληρώσει για να το κάνει κτήμα του… ο παππούς μου πλήρωσε τον πατέρα της [γιαγιάς μου] δυο κατσίκες όταν ήταν ακόμη τριών χρονών για να την καπαρώσει» (σελ. 142). Οπότε: «Οι γυναίκες στη χώρα της δεν ψάχνουν, αρπάζονται απ’ αυτό που θα τους λάχει για να είναι καλά» (σελ. 153). Η Ζωή μάς μεταφέρει  στη σκληρή καθημερινότητα του Κογκό και αφηγείται πώς γεννήθηκε και μεγάλωσε. Μουλάτο (νόθο) παιδί και μάλιστα μιγάς, ξεχωρίζει από τους ομοίους της. «Από τα πρώτα χρόνια της ζωής μου έμαθα να συνυπάρχω ανάμεσα στο λευκό και το μαύρο σαν κάτι φυσιολογικό. Μεγαλώνοντας, συνειδητοποιούσα πως αυτά τα δύο δεν είχαν την ίδια βαρύτητα, όμως έμαθα να τ’ αντιμετωπίζω μ’ έναν δικό μου τρόπο» (σελ. 170). Ζει σε μια χώρα όπου η θρησκεία και οι αντιλήψεις δε σου δίνουν το δικαίωμα να είσαι άνθρωπος και κατ’ επέκταση μάνα. Πώς γνωρίστηκε η μητέρα της με τον πατέρα της, πώς και γιατί εκείνος ξεκίνησε παράλληλη σχέση μαζί τους, πόσο δύσκολη ήταν η καθημερινότητά τους, πώς και γιατί άλλαξε η μητέρα της και σχεδίαζε πράγματα εις βάρος της Ζωής πίσω από την πλάτη του πατέρα της συγκροτούν τη δική της πλευρά της ιστορίας και με γέμισαν ποικίλα συναισθήματα.

Η ιστορία της κουμπώνει πάνω σε αυτήν της Άννας, συμπληρώνοντας το παζλ του πατέρα τους. Γνωρίζουμε λοιπόν έναν άντρα που αναδεικνύεται αρχικά μέσα από αυτές τις ιστορίες πότε με γκρίζα και πότε με φωτεινά χρώματα, μόνο που δεν προλαβαίνουμε να τον συμπαθήσουμε ή να τον μισήσουμε, αφού το βάρος των αφηγήσεων των δύο θυγατέρων του είναι πυκνό και ποικίλο. Σε πρώτο πλάνο είναι οι κόρες του, οι μητέρες τους που ακολουθούν η κάθε μία τα δικά της βιώματα και μεταλαμπαδεύει στα παιδιά της απόψεις, σκέψεις και πράξεις που είτε φαίνονται αρχικά λανθασμένες αλλά τις αγνοούν είτε αποδεικνύονται τέτοιες στη συνέχεια, οι τόσο συναρπαστικές χώρες τους και πολλά άλλα. Μέσα από όλα αυτά προσπαθούμε να καταλάβουμε έναν άντρα που αλλιώς ξεκινάει και αλλιώς καταλήγει. Σταδιακά αλλάζει κι αυτός, τιμωρείται, πληγώνεται, παγιδεύεται, παρασύρεται, υποκύπτει, λυγίζει όταν διαπιστώνει τα λάθη που έκανε για τις κόρες του και για τις γυναίκες της ζωής του. Η ιστορία του έχει μια δύναμη μοναδική που τον φέρνει με ευφάνταστο τρόπο σ’ ένα ήδη γεμάτο δράση και ανατροπές προσκήνιο. Διχασμένος ανάμεσα σε δύο οικογένειες αλλά όχι με τον τρόπο που θα περίμενε κανείς, ένας άνθρωπος που ακροβατεί ανάμεσα στην αλαζονεία και την ποταπότητα, στην καλοσύνη και στο κακό. «Πώς κατάφερνε να σκορπά παντού τη συμφορά ενώ είχε πάντα καλές προθέσεις γι’ αυτούς που αγαπούσε;» (σελ. 269). Ξεδιπλώνεται λοιπόν «η τραγωδία ενός ανθρώπου που ενώ θα μπορούσε να διεκδικήσει αγάπη και στοργή, διάλεξε την απομόνωση και τη μοναξιά». Ένας άντρας με δύο οικογένειες, που ορθοπόδησε και γκρεμίστηκε για να ξανασταθεί στα πόδια ου σε δύο χώρες και τελικά κατέληξε μόνος και μπατίρης, χειριστικός με τις γυναίκες αλλά ταυτόχρονα καταπάτησε όλους τους ηθικούς φραγμούς. «Η τραγωδία ενός ανθρώπου που, ενώ θα μπορούσε να διεκδικήσει αγάπη και στοργή, διάλεξε την απομόνωση και τη μοναξιά» (σελ. 371). Τι έφταιξε και πήγε τόσο στράφι η ζωή του; «Οι λανθασμένες επιλογές ή που ήταν ευκολόπιστος και επέτρεψε στους γύρω του να τον εκμεταλλευτούν» (σελ. 371); Αμέλειες και λάθη που έφεραν δυστυχία σε όλους, παιδιά που τελικά δεν μπόρεσε να προστατέψει κι ένα διαρκές μετέωρο: έλλειψη αγάπης ή ανικανότητα να την εκφράσει έμπρακτα;

Το «Δυο ζωές μακριά» είναι ένα μυθιστόρημα για δυο γυναίκες που δεν είναι αντίζηλοι, δεν εποφθαλμιά η μία τη θέση ή τη ζωή της άλλης αλλά αδέλφια που μοιράζονται την ίδια ουτοπία, έναν πατέρα που ουσιαστικά δεν ανήκει σε καμία από τις δύο. Ένα δυνατό, συναρπαστικό κείμενο για δυο γυναίκες που ξεδιπλώνουν τη ζωή τους η μία στην άλλη τίμια και ειλικρινά, δίνοντας χώρο να εκφράσουν πίκρες, απογοητεύσεις, ανεκπλήρωτα όνειρα με κοινό άξονα έναν πατέρα που άθελά του άφησε πίσω του πληγές και παραλείψεις. Μετά από όλα αυτά πώς θα νιώσει η μία για την άλλη; Θα βρεθούν τελικά από κοντά; Τι άλλο έζησαν όταν χάραξαν τη «δική τους» (όσο γίνεται) πορεία στη ζωή; Πώς θα κλείσει αυτή η δυνατή ιστορία;

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Το σκοτάδι έχει έναν παράξενο τρόπο να σε στρέφει στα νοσηρά που δε θέλεις να θυμάσαι» (σελ. 17).

«Γιατί οι γονείς μόνο σαν γεράσουν τολμούν να ξανοιχτούν; Δεν μπορούν να καταλάβουν πως το παρελθόν τους διαμορφώνει το δικό μας παρόν και επηρεάζει το μέλλον των παιδιών τους;» (σελ. 25-26).

Η σαβάνα: «Η πανσέληνος, απαστράπτουσα στο στερέωμα, έριχνε το χρυσαφένιο φως στο νύχτωμα, αφήνοντας ένα μυστήριο να πλανιέται στις σκοτεινές φυλλωσιές… Γύρω μας είχαμε σαν μουσική υπόκρουση την οχλαγωγία της ζούγκλας, μικρές φωνές πουλιών, στριγκλιές μαϊμούδων, κοάσματα βατράχων και μέσα απ’ το βάθος έναν ανατριχιαστικό βρυχηθμό λιονταριού που μας γέμισε ανατριχίλα. Οι νύχτες στην Αφρική κρύβουν ένα μυστήριο που μπορεί να αποπλανήσει και το πιο λογικό πλάσμα» (σελ. 88-89).

Για τους πρόσφυγες: «Η μοίρα του κατατρεγμένου δεν αφήνει περιθώρια περισυλλογής. Αμπαλάρεις σκέψεις κι αισθήματα σ’ ένα κουτάκι του νου και της καρδιάς και ξεκινάς για το επόμενο ταξίδι προς άγνωστο προορισμό. Δεν έχει σημασία που ο μπόγος σε κάθε καινούργιο ξεσηκωμό γίνεται όλο και πιο μικρός…φτάνει να μη χάνεις την ελπίδα σου πως μια μέρα θα ριζώσεις κάπου για πάντα» (σελ. 116).

Βιβλίο Τρεις γενιές σιωπής: Βερεγγάρια 
Συγγραφέας Γιόλα Δαμιανού-Παπαδοπούλου
Εικονογράφος Tanja Stephani
Κατηγορία Παιδικό μυθιστόρημα
Εκδότης Τελεία
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Γιόλα Δαμιανού-Παπαδοπούλου έγραψε μια ιστορία γεμάτη συναισθήματα, τρυφερότητα και αγάπη και μας συστήνει μια χαριτωμένη γατούλα, η οποία όμως προσομοιάζει αρκετά με τους ανθρώπους ως προς τον χαρακτήρα, τις απορίες, τα συναισθήματα, τη συμπεριφορά κλπ. κι έτσι αντικαθρεφτίζονται στις περιπέτειές της βιώματα οικεία σε όλους μας. Η πρωτοπρόσωπη αφήγηση μας βοηθάει να τη γνωρίσουμε καλά, να ανακαλύψουμε το πολυκύμαντο ψυχογράφημά της και να καταλάβουμε τους λόγους για πολλές από τις πράξεις που υλοποιεί. Το μυστήριο και η δράση είναι στο αίμα της, βιώνει από πρώτο χέρι τις αδικίες και τις ανισορροπίες της ζωής, διαπιστώνει πως όλοι οι άνθρωποι δεν είναι ίδιοι αφού άλλοι της φέρονται σκαιά και άλλοι τη φροντίζουν, άλλωστε και με τα γατιά έτσι γίνεται, παντού υπάρχουν κακοί και καλοί χαρακτήρες. Περνάει από σαράντα κύματα μέχρι να καταλήξει στο, όπως φαίνεται, τελευταίο σπιτικό της κι έτσι παρακολουθούμε μια συγκινητική εξιστόρηση, από τα δύσκολα παιδικά της χρόνια που την περιμάζεψαν οι άνθρωποι εκείνη και τ’ αδέλφια της μια μέρα που η μαμά βγήκε για φαγητό και δεν την ξανάδανε, ως τη γυναίκα που την υιοθέησε αλλά της έκαναν έξωση, ως το καταφύγιο κι ως το απάνεμο λιμάνι της. «Είναι σπουδαίο πράγμα να μη φοβάσαι και να μην κινδυνεύεις. Μέχρι να βρω μια κανονική ζωή μου έλειψε αρκετές φορές η ασφάλεια» (σελ. 19).

«…η χαρά της ζωής κρύβεται μέσα στη φύση…» (σελ. 35), τονίζει μεταξύ άλλων η συγγραφέας, η οποία περνάει πολλά σημαντικά, διαχρονικά και καίρια μηνύματα μέσα από το κείμενό της για τη ζωοφιλία, για την αγάπη, για τη δοτικότητα, για τη μητρότητα, για την ανάγκη υιοθεσίας ενός ζώου κι όχι αγοράς του («Δεν ήξερα πως οι άνθρωποι αγοράζουν κατοικίδια. Πίστευα πως τα παίρνουν μόνο από αγάπη», σελ. 64) και πολλά άλλα. Κι έρχεται η στιγμή που η Νίνα αντιμετωπίζει κατάματα την αλήθεια: έχει σπίτι και είναι πάντα χορτάτη και περιποιημένη ενώ την ίδια στιγμή οι άλλοι γάτοι ζουν καθημερινά μια περιπέτεια επιβίωσης και γι’ αυτόν τον λόγο τη θεωρούν ξιπασμένη και απόμακρη! Αυτό ήταν! Η Νίνα θα ζήσει μια περιπέτεια για να τους αποδείξει πως κι εκείνη είναι σαν αυτούς! Μάταια την προειδοποιεί η φωνή της λογικής, ο σκυλο-φίλος της, Πάκο, που επιμένει πως όλο αυτό είναι μια παγίδα για να την παρασύρουν σε μπελάδες ενώ δε χρειάζεται να αποδείξει σε κανέναν ποια πραγματικά είναι! Το συγκινητικό είναι που η Νίνα φτάνει σε σημείο να αναρωτιέται πού ανήκει, ποια είναι η πραγματική της οικογένεια, η αληθινή της ζωή, εκφράζει δηλαδή συναισθήματα και προβληματισμούς εντελώς ανθρωπόμορφα και έτσι με έξυπνο τρόπο ξεπηδάνε ιδέες και νοήματα που δίνουν τροφή για σκέψη στον αναγνώστη, δείχνοντάς του καταστάσεις και στιγμιότυπα που αποτελούν μέρος και της δικής του προσωπικότητας και ψυχοσύνθεσης. Άλλωστε: «…και οι γάτοι έχουν τις στενοχώριες τους. Δεν είμαστε μονάχα για παιχνίδια και γουργουρητά» (σελ. 105). Η εικονογράφηση της Tanja Stephani, αν και ασπρόμαυρη, είναι άκρως ρεαλιστική και παραστατική, ακολουθεί κατά πόδας το κείμενο και του δίνει νέες διαστάσεις, στήνοντας σκηνικά που θα πυροδοτήσουν τη φαντασία των παιδιών. Η Νίνα αλλάζει εκφράσεις και στάσεις, περπατάει και τρέχει, τρώει και κοιμάται αλλά και βιώνει τις πιο δύσκολες στιγμές της ζωής της κι όλα αυτά η εικονογράφος τα στήνει μπροστά στα μάτια μας με όμορφο τρόπο και πλούσιο ταλέντο.

Πώς ανακαλύπτει μια γάτα το νέο της σπίτι, πώς συμπεριφέρεται (ναι, δεν εκπαιδεύεται, κάνει ό,τι εκείνη θέλει), τι μυρίζει, πώς δείχνει τη χαρά της, πώς τονίζει τις δικές της προτεραιότητες έναντι του αφεντικού της, ο οποίος τη θέλει συνέχεια πλάι του, πώς είναι μια γνωριμία με έναν σκύλο, τι έχουν να χωρίσουν, πώς συμπεριφέρονται; Η Γιόλα Δαμιανού-Παπαδοπούλου στο νέο της μυθιστόρημα «Με λένε Νίνα» καταφέρνει να ζωντανέψει με οικείες λεπτομέρειες την καθημερινότητα της συμβίωσης με μια γάτα και να δημιουργήσει μια ανθρωπόμορφη και ανθρωποκεντρική προσωπικότητα που δε θέλει τίποτε άλλο παρά μόνο χάδια. Και φαΐ. Και παιχνίδια. Και ζέστη. Και διάφορα άλλα. Τι έλεγα; Μόνο χάδια; Ναι, χμ….

Βιβλίο Τρεις γενιές σιωπής: Βερεγγάρια 
Συγγραφέας Γιόλα Δαμιανού-Παπαδοπούλου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Τελεία
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Γιόλα Δαμιανού-Παπαδοπούλου εμπνέεται από την πραγματική ιστορία του ξενοδοχείου «Βερεγγάρια» που, κλειστό κι εγκαταλειμμένο πλέον, δεσπόζει ακόμη στο όρος Τρόοδος της Κύπρου και δημιουργεί μια από τις ωραιότερες και συναρπαστικότερες ιστορίες που έχω διαβάσει ως τώρα. Παρελθόν και παρόν μπλέκονται αδιάσπαστα, αδικίες και προδοσίες περιμένουν τη λύτρωση, μια ιστορία αγάπης γεννιέται με φόντο το στοιχειωμένο κτήριο κι όλα αυτά θα δέσουν αρμονικά με το σήμερα μέσα από μια έξυπνη, καλογραμμένη, χορταστική, πολυεπίπεδη υπόθεση. Το 1916 μια ανεμοθύελλα εξαφανίζει την Αντριάννα και την Ερατώ, των οποίων τα ίχνη χάνονται σε μια στιγμή, με μόνο μάρτυρα τον σύζυγο και πατέρα, Αντωνή. Το 1950 ο Πίτερ Χάρισον ταξιδεύει ως την Κύπρο, παρά τις αντίθετες παροτρύνσεις της μητέρας του, για να περπατήσει στον τόπο της και να ανακαλύψει τα ίχνη της, να καταλάβει τι συνέβη και δε θέλει να ξαναδεί το χωριό της. Το 2000 ο Αλέξανδρος, γαλουχημένος με τη νοοτροπία της γιαγιάς του που πρεσβεύει «Άσε το παρελθόν να βρει γαλήνη», προσπαθεί να σκαλίσει το παρελθόν της. Τι κρύβει στο βαρύτιμο μπαούλο της; «Γαλήνη ζητούν οι ψυχές που χάνουν τον δρόμο τους», την ακούει να ψιθυρίζει τώρα που κοντεύει να φύγει «μακριά», όμως ποιο βάρος αποφεύγει να μοιραστεί με όσους αγαπάει; Ψυχές και σώματα σεργιανίζουν, περπατούν, κρύβονται, ζητούν βοήθεια.

Το όνομα «Βερεγγάρια» προέρχεται από τη σύζυγο του Ριχάρδου του Λεοντόκαρδου, Βερεγγάρια της Ναβάρρας, με την οποίο φημολογείται πως το 1191 μ. Χ. επισκέφθηκε το νησί μετά τον γάμο τους και πως στη Λεμεσό στέφτηκε βασίλισσα της Κύπρου. Η κατασκευή του κτηρίου ολοκληρώθηκε το 1931 και σύντομα αγαπήθηκε από διάσημους και εκλεκτούς καλεσμένους κι έγινε ξακουστό για τις χοροεσπερίδες του. Επιβλητικό, πετρόχτιστο, βλοσυρό, με διάχυτη χλιδή και ανεπιτήδευτη κομψότητα, σαν αετός που υπερίπταται πάνω από το δάσος, «σε έθελγε και λες και κρατούσε τις αισθήσεις σου σε ομηρία» (σελ. 64). Το 1984 έκλεισε κι έκτοτε το συνοδεύουν πολλοί μύθοι, καθιστώντας το «στοιχειωμένο» και πόλο έλξης για όσους αρέσκονται σε μεταφυσικά φαινόμενα. Η συγγραφέας έψαξε και έμαθε όσο μπορούσε περισσότερα γύρω από τη χλιδή του παρελθόντος αλλά και τη μυστηριώδη αύρα που ακόμη το περιβάλλει και κατάφερε να ζωντανέψει μια ιστορία που σίγουρα θα μπορούσε να είχε γίνει και στην πραγματικότητα. Το κύριο βάρος του βιβλίου σηκώνει η ιστορία του Πέτρου (Πίτερ) Χάρισον, που περιγράφει διεξοδικά την περιοχή και το ξενοδοχείο, δυο διαμετρικά αντίθετα άκρα ενός νησιού γεμάτου αντιθέσεις. Ο νεαρός, εκτός από τη φυσική ομορφιά του τοπίου και της παραδόσεις του νησιού, προσπαθεί να καταλάβει και τις σχέσεις των Κυπρίων με την Αγγλία, της οποίας αποτελούσε τότε αποικία. Ήταν σχέση κατακτητή και υπόδουλου ή κάτι άλλο; Στο φόντο υπάρχει ο τρόμος που πηγάζει από την επίδειξη δύναμης των κατακτητών, η λυκοφιλία σε κάποιες περιπτώσεις μεταξύ Κύπριων και Τούρκων, τα γεγονότα που βράζουν στα παρασκήνια, μιας και ο λαός θέλει την ελευθερία του, κουρασμένος από τις τόσες απανωτές κατακτήσεις. Αυτή η δίψα και ο κρυφός αγώνας έρχονται σε αντίθεση με την καθημερινότητα του Πέτρου που μεγάλωσε σε μια χώρα με δεδομένη την αγάπη για την πατρίδα, χωρίς να φανατιστεί ποτέ με κάτι, χωρίς να παλέψει για τα δίκια της χώρας του, κι αυτό τον εντυπωσιάζει και τον εξιτάρει, αφού κατά το ήμισυ είναι κι αυτός Κύπριος. Ερωτεύεται την Κασσάνδρα που εργάζεται στο ξενοδοχείο και αυτό θα είναι η αρχή μιας περίπλοκης σχέσης που θα δυσκολέψει αρκετά τις ζωές και των δύο για πολλούς και διάφορους λόγους.

Ο Πέτρος καταλύει στο «Βερεγγάρια» και κάνει παρέα με άλλους συνδαιτυμόνες. μέλη της αριστοκρατίας ή και απλούς πολίτες, ερωτεύεται, διασκεδάζει αλλά δεν ξεχνάει την ουσία του ταξιδιού του. Όλοι τους είναι άνθρωποι που σίγουρα έχουμε συναντήσει στα ταξίδια μας, μητέρες με παιδιά, ζευγάρια, όμορφες γυναίκες και σνομπ κύριοι, περίεργοι ή και αδιάφοροι τύποι. Η γεροντοκόρη Κάθριν (που έχει διαίσθηση, βλέπει οράματα και νιώθει πως ένα μεγάλο κακό τριγυρίζει το ξενοδοχείο) με την αδελφή της, Ντόροθι, ο μυστηριώδης Νικ Τζέσουα που φαίνεται να γνωρίζει τους πάντες στο ξενοδοχείο, η Ιβόν Τόμσον με τον μικρό Τζέρεμι, το νεαρό ζευγάρι Σάλι και Χάρι Τρόι που ήρθαν για μήνα του μέλιτος, ο Αιγύπτιος Φουάτ Νατίμ από την Αλεξάνδρεια με την πανέμορφη σύζυγό του, Σοφία, ο Άγγλος αρχιαστυνόμος Χάνιπαλ με τη γυναίκα του, Μαίρη, ο Κώστας Καρπερός, γιος του ιδιοκτήτη, όλοι λες και συμμετέχουν σε μυθιστόρημα της Agatha Christie και περιμένεις να γίνει ο φόνος. Φλερτ, απιστίες, ξενοιασιά, ανυπομονησία, ξενύχτια, διασκέδαση και μυστηριώδεις φιγούρες που αρχίζουν να στοιχειώνουν τους ενοίκους. Είναι φαντάσματα; Και τι θέλουν; Ποιος θα βρει την άκρη; Τι θέλει να πει η γιαγιά του στον Πέτρο που στοιχειώνει τους εφιάλτες του και δεν τον αφήνει να ηρεμήσει; Η Κασσάνδρα, που εργάζεται στο ξενοδοχείο, ξεναγεί τον αγαπημένο της στο χωριό της, στις συνήθειές τους, στα φαγητά τους, τον προετοιμάζει για τις κακές γλώσσες που θα τους δουν μαζί, κανείς τους όμως δεν περιμένει τις αναπάντεχες εξελίξεις που θα έρθουν στη συνέχεια.

Το μυθιστόρημα, εκτός από τη συναρπαστική και αναπάντεχη πλοκή, έχει άκρως ενδιαφέροντες χαρακτήρες, ολοκληρωμένους, μεστούς, με σωστά ψυχογραφήματα. Ο Πέτρος που σκαλίζει το παρελθόν και γνωρίζει έναν κόσμο κι ένα νησί υποταγμένα και αλλάζουν την ψυχοσύνθεσή του και που επιμένει να φέρει σε πέρας την αποστολή του, η μητέρα του που επιστρέφει στο σκοτεινό παρελθόν και γεμίζει διάφορα συναισθήματα, όπως πόνο, φόβο, προσμονή, ελπίδα, η Κασσάνδρα που γνωρίζει τον έρωτα αλλά η συμπεριφορά της μητέρας της τη σκοτώνει κάθε μέρα είναι αδρά σχεδιασμένοι και οι αντιλήψεις τους δίνουν την αφορμή στη συγγραφέα να φωτίσει επιμέρους κομμάτια της κυπριακής και όχι μόνο πραγματικότητας. Για παράδειγμα, η Κασσάνδρα είναι μια από τις τελευταίες κοπέλες που δεν εξαρτώνται πλέον από τη θέληση των γονιών, κυρίως του πατέρα, αλλά είναι αυτάρκεις και ανεξάρτητες, ταυτόχρονα όμως δεν μπορούν να φύγουν χωρίς την ευχή τους ή δεν μπορούν ν’ αντιπαλέψουν ακόμη και τη σωματική κακοποίηση που ασκείται προκειμένου να περάσει το δικό τους. Επιπλέον, στην περίπτωση της κοπέλας, η μάνα της αρνείται τόσο επίμονα που κινεί υποψίες κι έτσι έχουμε κι άλλο νήμα να ξετυλίγεται, εξίσου ενδιαφέρον και σκληρό. Σε όλα αυτά, έχουμε και την αγωνία για την τύχη του Αντωνή που είχε θάψει τη γυναίκα του (τι του συνέβη, πώς προχώρησε τη ζωή του, γιατί οι συγχωριανοί του επιμένουν πως ζει μόνος στα άγρια βουνά, γιατί προέβη σε τέτοιο έγκλημα κ. π. ά.), έχουμε ατμόσφαιρα μυστηρίου και ανατριχιαστικά μεταφυσικά γεγονότα (που εξηγούνται άκρως πειστικά και συνδέονται άρρηκτα με το μυθιστόρημα), έχουμε τον κοσμοπολιτισμό των δεξιώσεων, έχουμε τη μαγεία της άγριας φύσης γύρω από το κτήριο που αποτυπώνεται με ωραίους επιθετικούς προσδιορισμούς και διακριτικά καλολογικά στοιχεία («αφέθηκε να αρμενίζει στον απέραντο κάμπο των ματιών της που άνθιζε αγιόκλημα και γιασεμί», σελ. 41-42), έχουμε τόσα κι άλλα τόσα που όλα δένουν τρυφερά και δικαιολογημένα με το σήμερα με τέτοιο τρόπο που έκλεισα δακρυσμένος το βιβλίο όταν έφτασα στο τέλος.

Πλούσιο, γεμάτο, πολυσέλιδο μυθιστόρημα το «Τρεις γενιές σιωπής: Βερεγγάρια», με κάθε κεφάλαιο, με κάθε πρόταση να είναι αναπόσπαστο κομμάτι της αφήγησης, χωρίς τίποτα από αυτά περιττό, κουραστικό ή άκαιρο. Η λυρικότητα, ο χειρισμός της πλοκής και τα ψυχογραφήματα είναι τα θετικά χαρακτηριστικά που γλυτώνουν το μυθιστόρημα από το να χαρακτηριστεί επιφανειακό μελό και του χαρίζουν την αίγλη ενός καλού λογοτεχνικού κειμένου που με γέμισε αισθήματα και με ξενύχτησε. Πόσες άνομες πράξεις μπορεί να γίνουν για να θαφτεί ένα μυστικό, πόση υποκρισία υπάρχει για μια ζωή με ψεύτικο περιτύλιγμα, πώς θα δοθεί η συγχώρεση, πώς θα αποσοβηθεί ο κίνδυνος, πώς θα ησυχάσουν οι αδικημένες ψυχές; Ένα μυθιστόρημα όπου «άνθρωποι και πνεύματα αντιπαλεύουν να λύσουν αδικήματα του παρελθόντος» (σελ. 280) με τέτοιο τρόπο που μόνο η Γιόλα Δαμιανού-Παπαδοπούλου μπορεί να ζωντανέψει.

Βιβλίο Ασυγχώρητο λάθος
Συγγραφέας Γιόλα Δαμιανού-Παπαδοπούλου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το μυθιστόρημα είναι αληθινό, μεστό, ρομαντικό, με σκληρές αλήθειες γύρω από την κοινωνική και οικογενειακή ζωή της γυναίκας στην επαρχία τα χρόνια πριν τον πόλεμο όμως και μετά, με αφορμή τις αλλαγές στη ζωή της πρωταγωνίστριας, καταγράφονται περιπτώσεις εκμετάλλευσης και συναισθηματικής μοναξιάς που έβριθαν σε μια κοινωνία που επούλωνε τις πληγές της, έθετε νέους όρους επιβίωσης μα πάνω απ’ όλα εξακολουθούσε να ενισχύει τη θέση του άντρα. Κατά τη διάρκεια της πλοκής του μυθιστορήματος εναλλάσσονται ποικίλα συναισθήματα και πληθώρα στιγμιότυπων, που δεν αφήνουν ασυγκίνητο τον αναγνώστη: από τη χαρά περνάμε στη λύπη, από την απαξίωση στην καταξίωση, από τον έρωτα στον αποχωρισμό, από την αγωνία στην ανακούφιση. Κι όλα αυτά με μια πένα στιβαρή που δοκιμάζεται σε κάτι εντελώς διαφορετικό από το προηγούμενο βιβλίο, την «Ηλέκτρα» . Άλλωστε η ίδια η συγγραφέας μας προετοιμάζει από τον πρόλογο: «Αυτήν τη φορά θα σας ταξιδέψω σε ήπιους τόνους»!

Η κυρία Δαμιανού-Παπαδοπούλου αγαπά, προβάλλει και ασχολείται με τις γυναίκες στα μυθιστορήματά της: από τις τραγικές ηρωίδες του «Αργού χορού» στις κακοποιημένες του «Αν ήξερα αλλιώς να σ’ αγαπώ» κι από τις βιασμένες και πληγωμένες της «Ηλέκτρας» στις ερωτευμένες του «Λάθους». Είναι όμως τέτοια η περίπτωση της Μαργαρίτας ή Μάργκαρετ, με τόσα σκαλοπάτια ανόδου και καθόδου, με μια βεντάλια αισθημάτων, που η συγγραφέας αγωνίζεται να τονίσει την αξία της γυναίκας στο πλαίσιο μιας οικογένειας ειδικότερα και μιας κοινωνίας γενικότερα. Κάθε ήττα της κεντρικής ηρωίδας είναι και μια κραυγή απόγνωσης μα και προειδοποίησης για τις συνέπειες της συμπεριφοράς των άλλων απέναντι σ’ ένα πλάσμα κυνηγημένο από κτίσεως κόσμου ενώ ταυτόχρονα κάθε νίκη, κάθε εξέλιξη είναι και μια ανάσα ανακούφισης, μια επιβράβευση.

Στο «Ασυγχώρητο λάθος» για άλλη μια φορά η συγγραφέας ασχολείται με τον χορό και την κακοποίηση, με τον πρώτο να έχει μεγαλύτερο βάρος στην εξέλιξη της υπόθεσης και τη δεύτερη να είναι το εφιαλτικό εφαλτήριο για μια νέα, ακόμη δυσκολότερη ζωή (η Μαργαρίτα αποστέλλεται σα δέμα να δουλέψει κι εκείνη το δέχεται, μεταξύ άλλων για να γλυτώσει τις σκηνές κακοποίησης της μητέρας της).  Ρωτάει το έντρομο κοριτσάκι όταν την πετάνε με τη βία από τις σχολικές ποδιές σε αυτές της κουζίνας: «-Θα είναι καλοί; -Μη ρωτάς, θα έχεις να τρως» (σελ. 27). Ένα αθώο, αγνό κορίτσι, δουλεύει σαν το σκυλί χωρίς ελπίδα, αντίκρισμα, προσωπικές χαρές και απολαύσεις, ώσπου στα δώδεκά της, άμαθη από ζωή και στερημένη από αγάπη, ψάχνοντας ένα υποκατάστατο πατρικής στοργής, πέφτει στην παγίδα που της στήνει το αφεντικό της και υποκύπτει στις ορέξεις του. Τα πράγματα γίνονται χειρότερα όταν μένει έγκυος και, μέσα από μια συγκλονιστική σειρά διενέξεων, ο Σάλεμ και η γυναίκα του υιοθετούν το βρέφος αλλά πετάνε στον δρόμο τη Μαργαρίτα.

Έτσι ξεκινάει η ιστορία μιας γυναίκας που κατάφερε να ανελιχθεί κοινωνικά, να διατηρήσει την ηθική της ακεραιότητα, να περάσει κυριολεκτικά διά πυρός και σιδήρου, να σφίξει τα δόντια, να ζήσει δύσκολες κι ευχάριστες στιγμές, να γνωρίσει ανθρώπους-κλειδιά που εμπιστεύτηκε, αγάπησε, ερωτεύτηκε και αποχωρίστηκε. Στο πλάι της, πάντα η κυρία Δαμιανού-Παπαδοπούλου, η συγγραφέας, να αδειάζει τον σάκο με τα κοσμητικά επίθετα και τα καλολογικά στοιχεία για να φτιάξει αξιομνημόνευτες σκηνές ή να τον κλείνει απότομα στα κρίσιμα σημεία του μυθιστορήματος. Η Μαργαρίτα είναι μια ηρωίδα καθημερινή, ανθρώπινη, αληθινή, που εξελίσσεται από σελίδα σε σελίδα, χωρίς παρατραβηγμένες αλλαγές ή αψυχολόγητες αντιδράσεις. Η ιστορία της έχει ακριβώς ό,τι χρειάζεται μια αναγνώστρια που αγαπάει τις ερωτικές ιστορίες και θέλει να καταφύγει στον ρομαντισμό για να ξεφύγει από τη ρουτίνα της αλλά ταυτόχρονα έχει και λογοτεχνικές απαιτήσεις! Δεν έχουμε επομένως ένα ελαφρύ ρομάντσο με τις αναμενόμενες δόσεις πάθους, ειδυλλίου και έρωτα αλλά ένα στιβαρό λογοτεχνικό κείμενο που πλάθει ζωντανούς χαρακτήρες μέσα από γεγονότα που θα μπορούσαν να συμβούν και στην πραγματική ζωή.

Προσέξτε πόσο αδειάζει από αγάπη προς την οικογένειά της η Μαργαρίτα όσο περνάει ο καιρός και το κάθε της βήμα τη φέρνει σε άλλο επίπεδο ζωής. Δε μεγαλοπιάνεται, προς Θεού, δεν ξεχνά όμως τον τρόπο που της φέρθηκαν οι άνθρωποι που την έφεραν στο φως, με τον αδερφό της να εισπράττει τους μισθούς από το αφεντικό, χωρίς να ρωτήσει ποτέ για κείνη και την αδερφή της μονάχα μια φορά να έρθει να κοιτάξει κλεφτά από τη γωνία μες στο σπίτι. Όταν η Μάργκαρετ πλέον αποφασίζει να επιστρέψει στον τόπο όπου γεννήθηκε, η σκηνή είναι συγκλονιστική, τόσο άδεια και ταυτόχρονα τόσο γεμάτη από συναίσθημα! Από την άλλη, ο αναγνώστης εύκολα αφήνεται στις εξελίξεις και τη ροή των γεγονότων, παρακολουθώντας μια γυναίκα που φοβάται να αγαπήσει, να εμπιστευτεί, να κερδίσει κάποιον, δημιουργώντας έτσι έναν γυάλινο τοίχο, πάνω στον οποίο όσοι αρνούνται ή βαριούνται ή δε θέλουν να τη γνωρίσουν καλύτερα, πετάνε κάθε λογής κοσμητικά επίθετα. Ραγίζει αυτός ο τοίχος αλλά δε σπάει, γιατί την κατάλληλη στιγμή εμφανίζονται οι σωστοί μάστορες, άντρες-εραστές και γυναίκες-φίλες, που θα κρατήσουν τη Μαργαρίτα από το χέρι. Έτσι πλάθονται οι αληθινοί χαρακτήρες!

Όπως έγραψα και πιο πριν, η ηρωίδα δεν είναι μόνη της σε αυτό το δύσκολο ταξίδι επιβίωσης, δεν ερωτεύεται ούτε εξαπατάται χωρίς να έχει έναν άνθρωπο να στραφεί, μιας και κατά καιρούς δημιουργεί ισχυρές φιλίες, οι οποίες σταδιακά εξασθενούν, χάνονται, αποπροσανατολίζονται, παρασύρονται από το μαγκανοπήγαδο του χρόνου. Ο καλλιτεχνικός διευθυντής του κλαμπ στο οποίο ζήτησε δουλειά, ο Λουί, είναι μια τραγική φιγούρα του μυθιστορήματος. Με ένα ιδιόμορφο ανατομικό πρόβλημα, που του στοίχισε ατέλειωτες ώρες εκφοβισμού και ντροπής στα παιδικά του χρόνια και τελικά απηνή διωγμό από το πατρικό του σπίτι, κατέφυγε, μετά από χιλιάδες δυσκολίες, στο κλαμπ όπου ήρθε τυχαία και η Μαργαρίτα. Ιδιαίτερη προσωπικότητα, αγάπησε από την αρχή την απροστάτευτη κοπέλα και τη φρόντισε και τη βοήθησε όσο και όπως μπορούσε. Εξίσου ενδιαφέρουσα είναι και η Σταυρούλα, η υπηρέτρια του διπλανού από τον Εβραίο έμπορο σπιτιού, που περνάγανε μαζί τις Κυριακές του ρεπό τους και η ζωή τις έδεσε με γόρδιο δεσμό από την αρχή ως το τέλος της ιστορίας! Στηρίζουν η μία την άλλη, σχολιάζουν τα γεγονότα, αλληλοϋποστηρίζονται όπως και όσο ξέρουν και μπορούν, δεν αφήνουν την απόσταση να τις αποξενώσει ώσπου η Σταυρούλα γνωρίζει έναν εστιάτορα και τα πάντα αλλάζουν. Ενδιαφέρουσα τέλος είναι η ιδέα να υπάρχει παράλληλη αφήγηση της ζωής της Κατρίν, της κόρης που αναγκάστηκε η ηρωίδα να αφήσει στα χέρια του Εβραίου εμπόρου. Υπάρχουν σημαντικές κοινωνικές αλλαγές στην καθημερινότητά της, τις οποίες παρακολουθούμε ταυτόχρονα με της μητέρας της. Φυσικά το βάρος των εξελίξεων σηκώνουν οι εφηβικές της ανησυχίες και φιλοδοξίες, καθώς και η κρίσιμη στιγμή της μεγάλης αποκάλυψης. Μαζί αυτές οι δύο παράλληλες ιστορίες τερματίζουν ταυτόχρονα σ’ ένα λυτρωτικό, συναρπαστικό φινάλε.

Κλείνοντας, θα αναφέρω πως στα θετικά του μυθιστορήματος προσμετράται επίσης το γεγονός πως δεν έχουμε εκτενή ιστορικά γεγονότα που ίσως καθυστερούσαν τις εξελίξεις παρά μόνο τη διαβίωση της ηρωίδας μέσα από αυτά, π. χ. όταν φτάνει στη Θεσσαλονίκη για να δουλέψει γίνεται μάρτυρας ενός γερού καβγά ντόπιων με πρόσφυγες που δεν τους θέλουν στον τόπο τους ή στην Κατοχή, που έχει γίνει γνωστή χορεύτρια, αναγκάζεται να συνάψει σχέσεις με Γερμανό αξιωματικό ώστε να πληροφορεί την Εθνική Αντίσταση. Κατά τα άλλα, τις συναρπαστικές εκπλήξεις που έχει η ζωή της Μαργαρίτας τις ζούμε στις παρυφές των χρονικών περιόδων.

Στο νέο μυθιστόρημα της κυρίας Δαμιανού-Παπαδοπούλου έχουμε μια γυναίκα που μεγαλώνει, ωριμάζει, μεταμορφώνεται και γνωρίζει κάποιους ανθρώπους που θα τη βοηθήσουν να προχωρήσει παραπέρα. Ο έρωτας την ατσαλώνει, η κοροϊδία και η εξαπάτηση την πεισμώνουν. Η τύχη είναι με το μέρος της, όμως ο χαρακτήρας της παραμένει ταπεινός και προσγειωμένος. «Ασυγχώρητο λάθος» λοιπόν να μην επενδύσει στην αγάπη και τη φιλία, κι αυτό το διαπιστώνει ο αναγνώστης όλο και περισσότερο όσο προχωράει βαθύτερα στην πλοκή. Η συγγραφέας όμως αποφεύγει τις κακοτοπιές των κλισέ και τον αχρείαστο μελοδραματισμό κι έτσι καταφέρνει να δώσει τον ρεαλισμό και ταυτόχρονα τη συγκίνηση και το σασπένς που απαιτείται για ένα μεστό, στρωτό μυθιστόρημα που με συγκίνησε και με ταξίδεψε.

Βιβλίο Αν ήξερα αλλιώς να σ΄ αγαπώ
Συγγραφέας Γιόλα Δαμιανού-Παπαδοπούλου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ένα υπέροχο κοινωνικό μυθιστόρημα, γεμάτο μηνύματα και συναισθήματα, που δεν επικεντρώνεται μόνο στην ιστορία του Νίκου και της Γιολάντας. Η συγγραφέας με υπομονή και με το εξαιρετικά καλοφτιαγμένο υφάδι της γλώσσας της και του στυλ της ξεδιπλώνει την ιστορία της Γιολάντας και του Πέτρου, την οικογένεια των επιχειρηματιών από τον Βόλο από τη μια και την οικογένεια των προσφύγων από την Καππαδοκία από την άλλη. Εκείνη έχει μεγαλώσει μες στην άνεση και τα πλούτη, εκείνος μες στη φτώχεια, μάρτυρας κακοποίησης της μητέρας του από τον πατέρα του. Πουπουλένιες στιγμές από τη μια, βάναυσες από την άλλη. Χωρίς να τους δικαιολογεί, η κυρία Δαμιανού ξεδιπλώνει την ιστορία τους με ισομέρεια και ενδιαφέρον, χωρίς να με έκανε να νιώσω πουθενά ότι διαβάζω κάτι περιττό. Τα ψυχογραφήματα των πρωταγωνιστών είναι ολοκληρωμένα και αληθοφανέστατα.

Η Γιολάντα παρουσιάστηκε αρχικά τόσο δυναμική και αυτάρκης που έφτασα στο σημείο να πω ότι αυτά δε γίνονται και πως αν ήμουν στη θέση της, με στιβαρό οικονομικό υπόβαθρο, γεμάτο κοινωνικό περίγυρο και σχέδια για το μέλλον μου έναν άντρα σαν τον Νίκο θα τον παράταγα από την αρχή. Κι όμως, χωρίς να το καταλάβω, σελίδα τη σελίδα η πρωταγωνίστρια κατάντησε κουρέλι μπροστά μου! Οι σκηνές της κακοποίησης διαδέχονταν η μία την άλλη κι ένιωσα να ασφυκτιώ σε αυτό το ανθυγιεινό περιβάλλον.

Ένα άλλο ενδιαφέρον σημείο του βιβλίου είναι ότι από κει που έχουμε μια σχετικά στατική εικόνα της πλοκής (με την έννοια ότι αυξάνεται η κακοποίηση αλλά το θύμα παραμένει κοντά στον θύτη του) σταδιακά διακρίνεται μια αγωνία γιατί η σχέση του ζευγαριού περνά σε μια τελείως διαφορετική φάση! Το κοινωνικό κομμάτι αντικαθίσταται από το αστυνομικό και η συγγραφέας ξεδιπλώνει με τις ανατροπές, τις εκπλήξεις και τον χειρισμό της υπόθεσης όλη της τη μαεστρία.

Η κυρία Δαμιανού παίρνει μια ιστορία που συμβαίνει στα διπλανά μας σπίτια, μέσα στις ίδιες τις ζωές μας, και την κάνει κτήμα πολλών. Με καλοδιαλεγμένα λόγια, με ωραίες αλλά και τραγικές σκηνές σε κάνει να θες να ντυθείς με αυτές τις λέξεις της και να βγεις να αντιμετωπίσεις την καθημερινότητά σου. Και μόνο που ασχολήθηκα με τη Γιολάντα, θέλοντας αρχικά να τη σώσω, μετά να τη σφαλιαρίσω, μετά να τη γλυτώσω δείχνει πόσο καλά ξέρει να γράφει η αγαπημένη συγγραφέας και να κρατά κοντά της τον αναγνώστη.

Η κακοποίηση δεν είναι ντροπή, ντροπή είναι η σιωπή. Δεν είστε μόνες σας, μη φοβάστε, σώστε τον εαυτό σας και τα παιδιά σας από τη μάστιγα του άντρα-αφέντη που στην πραγματικότητα δε βλέπει πέρα από τη μύτη του κι αν τον φυσήξετε θα κάνει στην άκρη. Μιλήστε!

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Ποιος είναι χειρότερος φονιάς; Αυτός που σκοτώνει μια φορά, ακαριαία, ή αυτός που μπήγει αργά το μαχαίρι, ύπουλα, και σκοτώνει πρώτα την ψυχή, ενώ το κορμί σπαρταράει για χρόνια αβοήθητο; Στους δολοφόνους της ψυχής και του μυαλού η δικαιοσύνη δεν αποδίδει κανενός είδους τιμωρία, τους επιτρέπει να κυκλοφορούν ανενόχλητοι, έχουν κύρος και χαίρουν εκτίμησης από την κοινωνία, γιατί είναι ευρηματικοί, είναι έξυπνοι, σκαρφίζονται ένα σωρό τεχνάσματα για να καλύπτουν τα νώτα τους και δεν τους παίρνει μυρωδιά κανείς. Όμως δεν ξέρουν πως αυτοί που βιάζουν τις ψυχές των άλλων έχουν ήδη βιάσει τη δική τους» (σελ. 256)

«Τα θύματα είναι άνθρωποι της διπλανής πόρτας, γείτονες του πάνω ή του κάτω ορόφου, τα συναντάμε καθημερινά στις σκάλες, στον ανελκυστήρα, χαιρετούν με χαμόγελο, κι εμείς, που γνωρίζουμε, δε μιλάμε γιατί δε μας αφορά…» (σελ. 314).

Βιβλίο Αργός χορός
Συγγραφέας Γιόλα Δαμιανού-Παπαδοπούλου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα (εξαντλημένο στον εκδότη)
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Είναι το πρώτο βιβλίο που διαβάζω με θέμα την τραγωδία της Κύπρου το 1974 και με κέρδισε αρκετά. Μέσα από την ιστορία της Σοφίας περνά όλη η ιστορία της Κύπρου από τη δεκαετία του 1950 έως τη δεκαετία του 1970. Επανάσταση κατά των Άγγλων, κρίσιμα στάδια των ελληνοτουρκικών σχέσεων, ο πρώτος διωγμός το 1964, η Χούντα, ο Αττίλας Ι και ΙΙ. Με φόντο αυτά τα ιστορικά γεγονότα η Σοφία μεγαλώνει, γίνεται πιο δυνατή, πιο αυστηρή με τον εαυτό της και πιο χαλαρή με τα παιδιά της. Μεγαλωμένη σε ένα αυστηρό περιβάλλον γνωρίζει τον έρωτα στα μάτια του Σωτήρη αλλά οι γονείς της τον απορρίπτουν ως γαμπρό. Η Σοφία δεν πρέπει μόνο να ξεχάσει αυτόν τον άδολο, γνήσιο και δυνατό έρωτα αλλά και να παντρευτεί για το συμφέρον των γονιών της έναν άντρα που δεν τον ξέρει και δεν τον αγάπησε ποτέ. Χρόνια μετά έρχεται αντιμέτωπη με τον εαυτό της και γράφει αυτές τις σελίδες. Χρόνια μετά θα ξανασυναντήσει τον Σωτήρη γιατί δεν τον ξέχασε ποτέ, γιατί η σκέψη του και η ματιά του τη στοιχειώνει ακόμη, γιατί ξέρει πως αν δε μιλήσουν ύστερα από τόσα χρόνια, οι πληγές δε θα κλείσουν. Άραγε, η Σοφία θα ακολουθήσει επιτέλους την καρδιά της; Θα χορέψει μαζί του το τελευταίο βαλς; Πόσο θα επηρεάσουν την απόφασή της οι αναμνήσεις, οι μελωδίες, η σταθερότητα της οικογένειας που δημιούργησε;

Σε παράλληλο σύμπαν έχουμε την αφήγηση του Αλέκου, οπότε η συγγραφέας ξεδιπλώνει με όλη της την αγάπη το ενδιαφέρον της, την έγνοια της, την ανησυχία της για το μέλλον των σημερινών παιδιών, στην Κύπρο και γενικότερα, των παιδιών που γεννιούνται με όνειρα και αναγκάζονται να τα θάψουν στο πιο κοντινό παρκάκι. Στηρίζει την αγωνία των νέων παιδιών και με το γράψιμό της δίνει όσο μπορεί περισσότερη αισιοδοξία ότι κάπου, κάπως, κάποτε θα καλυτερέψουν τα πράγματα.

Συγκρίνοντας το τότε με το σήμερα εντοπίζει τις διαφορές και τις ομοιότητες («Αναρωτιέται, αν συνέβαινε κάτι ανάλογο τώρα, πώς θα το αντιμετώπιζε η δική του, καλομαθημένη γενιά; Ίσως η γνώση πως οι πατρίδες εύκολα ξεπουλιούνται χάριν των συμφερόντων, πως είμαστε υποχείρια των μεγάλων δυνάμεων, να μη δώσει το απαιτούμενο κίνητρο να αγωνιστεί με το ίδιο πάθος όπως οι προηγούμενες γενιές…», σελ. 420), ξεχωρίζει τις περιστάσεις και περιγράφει συγκινητικές στιγμές με αφορμή την έκρηξη τον Ιούλιο του 2011 κοντά στη Ναυτική Βάση της Λευκωσίας που προκάλεσε το χαμό αθώων ανθρώπων.

Όπως γράφει η συγγραφέας: «Η γιαγιά σου είδε την απόγνωση που ζεις και πόσο σε επηρέασαν τα τελευταία γεγονότα και θέλησε μέσα από τη δική της ιστορία να καταλάβεις πως αυτά που συμβαίνουν δεν είναι κάτι πρωτόγνωρο για τον τόπο μας. Διαχρονικά οι άνθρωποι περνούν παρόμοιες καταστροφές και οδύνες και πάντα επιβιώνουν. Θέλησε να σου δώσει ένα μάθημα ζωής, γλυκέ μου. Σου έδωσε ερεθίσματα για να παλέψεις» (σελ. 150).

Ένα συγκινητικό, τρυφερό, αληθινό, αισιόδοξο, μεστό, πολυεπίπεδο μυθιστόρημα που δεν πρέπει να χάσετε. Ένα μυθιστόρημα για την Αμμόχωστο και για τη Σοφία: «-Τι σκέφτεσαι, γιαγιά;-Την Αμμόχωστο, αγόρι μου, γιατί είναι κι αυτή σαν κι εμένα! Γυναίκα που κουβαλάει έναν κρυφό πόνο στην καρδιά και περιμένει ακούραστη μες στα χρόνια τον παλιό έρωτα να χτυπήσει ξανά την πόρτα της», σελ. 540).

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Η καρδιά έχει το χάρισμα να ανοιγοκλείνει σαν ακορντεόν και κάθε φορά ξεφυσά άλλον ήχο, πότε χαρούμενο και πότε πονεμένο» (σελ. 293).

«Ήταν Αύγουστος του 1964, όταν τούρκικα αεροπλάνα βομβάρδισαν το νησί…Από εκείνη τη μέρα, και για χρόνια μετά, τα μάτια μας δεν σφράγιζαν τον ύπνο, κοιμόμασταν με μάτια ορθάνοιχτα, να διαφεντεύουμε στο σκοτάδι τους δράκοντες που δεν προμηνούν την άφιξή τους» (σελ. 298).

«Προσπαθεί να πείσει τον εαυτό του πως αυτό το χαρτί θα είναι το διαβατήριό του στη ζωή. Όχι γιατί θα του το αναγνωρίσει κάποιος και θα του αποδώσει αξία, αυτά δεν γίνονται στην εποχή που ζούμε. Κανείς δεν αναγνωρίζει τίποτε σε κανέναν, απ’ το φόβο μην υπάρξει κανείς καλύτερος από τον ίδιο. Όμως γι\’ αυτόν η βράβευση θα του δώσει τη χαμένη πίστη στον εαυτό του.» (σελ. 313-314).

Βιβλίο Ηλέκτρα: το δάκρυ της Αφρικής
Συγγραφέας Γιόλα Δαμιανού-Παπαδοπούλου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το κείμενο είναι εξαιρετικό από κάθε άποψη και αφορά την περιπέτεια που έζησε η Ηλέκτρα όταν η εκδρομή τελειοφοίτων της Σχολής μετατρέπεται σε τραγωδία και η ίδια με κάποιες μαθήτριές της απάγονται από τζιχαντιστές. Το παρελθόν της Ηλέκτρας ξεδιπλώνεται κατά διαστήματα την περίοδο της ομηρίας της ενώ ταυτόχρονα περιγράφονται απάνθρωπες, βίαιες σκηνές, ποτισμένες στο αίμα. Η περίληψη στο οπισθόφυλλο του βιβλίου δεν έχει καμία σχέση με την ουσία του κειμένου: δεν είναι το ρομάντσο μιας Ελληνίδας που ζει σε μια ξένη χώρα και αγωνίζεται να καλύψει τον άπλετο ελεύθερο χρόνο της όσο ο σύζυγος ταξιδεύει για δουλειές της εταιρείας του. Είναι η ιστορία της Γυναίκας που πονάει, αγωνίζεται να προστατεύσει τη ζωή των παιδιών της και της ίδιας, που θέλει να παλέψει για την ελευθερία της, την αξιοπρέπειά της και τη μοναδικότητά της. Και επιπλέον ο ολοκληρωμένος αυτός χαρακτήρας, γαλουχημένος με τη δυτική παιδεία, πώς θα αντιμετωπίσει συνθήκες απάνθρωπης αιχμαλωσίας από ανθρώπους που είναι αδίστακτοι και υπηρετούν τάχα τον Αλλάχ, οραματιζόμενοι την επικράτηση της σαρία σε όλο τον κόσμο, ακόμη κι αν αυτό μπορεί να υλοποιηθεί από ποταμούς αίματος;

Η κυρία Δαμιανού-Παπαδοπούλου με αυτό το βιβλίο ξεπέρασε κάθε προσδοκία μου. Με λεξιλόγιο αυστηρό, εκφράσεις κοφτές, συναρπαστικές περιγραφές της χώρας, ανατρεπτικές εξελίξεις στο στρατόπεδο αιχμαλωσίας και μια βαθιά αγάπη για τον άνθρωπο, το κείμενό της με συνεπήρε από την αρχή ως το τέλος. Διάλεξε αυτήν τη φορά να αφηγηθεί μια ιστορία διαφορετική, να την τοποθετήσει σε ένα φόντο σπάνιο για τα σημερινά ελληνικά λογοτεχνικά δεδομένα και να την παραδώσει στον αναγνώστη με τον δικό της καλαίσθητο τρόπο. Επιτέλους, μια ιστορία που θεωρεί δεδομένο ότι η πρωταγωνίστρια ερωτεύτηκε, παντρεύτηκε και ξενιτεύτηκε, χωρίς μακροσκελείς αφηγήσεις και περιττούς διαλόγους ή ανούσιες αναποδιές. Το βιβλίο ξεκινάει με την τραγωδία της εκδρομής και σελίδα τη σελίδα παρεισφρέει σε αυτές τις δύσκολες ώρες η ιστορία της Ηλέκτρας, λιτά, ξεκάθαρα, στέρεα. Γνώρισα μια γυναίκα γεμάτη ενδιαφέρον για τον συνάνθρωπο, πρόθυμη να βοηθήσει ουσιαστικά και όχι κενόδοξα προς βράβευση των προσπαθειών της, που αγκάλιασε με στοργή τα παιδιά της πόλης όπου ζούσε ενώ ποτέ δεν κατάφερε να «λύσει τον γρίφο» που λέγεται Αφρική.

Όπως χαρακτηριστικά λέει ο Ηλίας «Η Αφρική μοιάζει με γυναίκα, την πολιορκείς, την κατακτάς και εκεί που πιστεύεις πως γνωρίζεις κάθε πτυχή του σώματος και του μυαλού της, έρχεται μια στιγμή που όλα ανατρέπονται κι έχεις μπροστά σου μια άγνωστη» (σελ. 47). Στη συνέχεια, η ίδια η Ηλέκτρα υποστηρίζει: «Αφρική είναι η γοητεία να προσπαθείς να κατακτήσεις το άγνωστο, αυτό που σου αντιστέκεται, να το καταλάβεις και να ζυμωθείς μαζί του… Να ζεις επικίνδυνα» (σελ. 204). Αυτήν τη χώρα, αν και εξακολουθώ να μην την έχω στον χάρτη των ταξιδιών μου, ειδικά την κεντρική και νότια, μιας και την Αίγυπτο και το Μαρόκο τα έχω επισκεφθεί και αγαπήσει, την είδα με τα μάτια της συγγραφέως και την έκλεισα μες στην καρδιά μου. Από τη μια οι κίνδυνοι, η πολιτική και κοινωνική αστάθεια, η πείνα και από την άλλη η φύση, οι άνθρωποι, τα ζώα, η ατμόσφαιρα. Αντικρουόμενα χαρακτηριστικά που κερδίζουν δια μιάς τον ταξιδιώτη, τον μετανάστη, τον επισκέπτη. Σε αυτό το περιβάλλον μεγάλωσε η Ηλέκτρα και η διεισδυτική ματιά της συγγραφέως μού γνώρισε μια υπέροχη γυναίκα, μια ηρωίδα σχεδόν άμεμπτη, που ακόμη και το μυστικό της παρουσιάστηκε τόσο αναπόφευκτα, ως φυσικό επακόλουθο, που δεν μπόρεσα να την κατηγορήσω, αντίθετα έζησα μαζί της ως το μεδούλι αυτό που ακριβώς ποθούσε η ψυχή της.

Κι αυτή η ζωή, αυτός ο χαρακτήρας, τόσα χρόνια αργότερα, να ζήσει αυτήν την περιπέτεια; Και να περάσει του λιναριού τα πάθη; Στο κείμενο αγάπησα ακριβώς αυτό: η Ηλέκτρα και οι μαθήτριές της, γυναίκες που ζούσαν άνετα και με σχετική ασφάλεια στον μικρόκοσμό τους, από τη μια στιγμή στην άλλη ζουν την απόλυτη φρίκη: κάποιες τις εκτελούν, κάποιες τις αγοράζουν σεΐχηδες που καταφτάνουν στο στρατόπεδο της Μπόκα Χαράμ σε πολυτελείς λιμουζίνες και δε διστάζουν να αγοράσουν ακόμη και πεντάχρονα μωρά για τις ορέξεις τους, μόνο και μόνο για να φύγουν ξανά σαν κύριοι από τη χώρα με το ιδιωτικό τους αεροσκάφος! Πώς θα αντέξουν αυτές τις δυσκολίες τα κορίτσια και η δασκάλα τους; Σε τι πλάσματα θα μεταμορφωθούν μόνο και μόνο για να επιβιώσουν; Και δεν είναι που αναγκάζονται να φάνε έντομα και να ζουν σε συνθήκες εντελώς ακατάλληλες από θέμα υγιεινής αλλά κάποιες μετατρέπονται άθελά τους σε κινούμενες βόμβες-στόχοι, ζωσμένες με εκρηκτικά, κάποιες άλλες αναγκάζονται με τη βία να σκοτώνουν. Αυτές τις απάνθρωπες συνθήκες κράτησης περιγράφει γλαφυρότατα η κυρία Δαμιανού-Παπαδοπούλου, χαρίζοντάς μου άφθονη ανατριχίλα!

Πού είναι ο στρατός της χώρας; Γιατί αργεί τόσο πολύ να εντοπίσει το στρατόπεδο της Μπόκα Χαράμ; Θα γλυτώσουν όλες οι κοπέλες από αυτήν την παραφροσύνη; Πού θα καταλήξει η κάθε μια τους; Ποιες από αυτές θα ξαναδούν τους γονείς τους; Κι αν γλυτώσουν πώς θα καταφέρουν να εμπιστευτούν ξανά άνθρωπο ή να κυκλοφορήσουν σε πολύβουους δρόμους; Τι θα απογίνει η κεντρική ηρωίδα; Ένα σκληρό, αληθινό, μεστό κείμενο για τη γυναίκα που ζει σε μια χώρα υπέρ της κλειτοριδεκτομής, είναι ταγμένη στον άντρα και απαγορεύεται να σκέφτεται ή να ζει με αυτάρκεια. Ρομάντσο και περιπέτεια, έρωτας και καταστροφή, ένα αρμονικό σύνολο που χάρη στη γραφή αποφεύγει να χαρακτηριστεί άρλεκιν, άλλωστε είναι τόσο έντονο, ρεαλιστικό και αληθοφανέστατο που και η πραγματική ζωή ωχριά μπροστά του.