Βιβλίο Η μυστική ζωή των συγγραφέων 
Τίτλος πρωτοτύπου La vie secrete des ecrivains
Συγγραφέας Guillaume Musso
Μεταφραστής Εύη Γεροκώστα
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το μυθιστόρημα του Guillaume Musso παίζει με τον αναγνώστη ήδη από τον τίτλο και μπλέκει έξυπνα τη φαντασία με την πραγματικότητα. Πότε με πρωτοπρόσωπη (Μπατάιγ), πότε με τριτοπρόσωπη αφήγηση ξεδιπλώνεται μια ιστορία γεμάτη ανατροπές και καλά κρυμμένα μυστικά. Ο αφηγητής, απελπισμένος από τις συνεχείς απορρίψεις, αποφασίζει να ρισκάρει και να κυνηγήσει τον απρόσιτο συγγραφέα Νατάν Φολ, μια δημοσιογράφος με τους δικούς της μύχιους σκοπούς κυνηγάει κι αυτή τον ίδιο άνθρωπο, ένα πτώμα οδηγεί στον αποκλεισμό του νησιού ώσπου να ολοκληρωθούν οι έρευνες, ένα βιβλιοπωλείο ετοιμάζεται να κλείσει, μια φωτογραφική μηχανή πέφτει στη θάλασσα της Χαβάης και ξεβράζεται στην Ταϊβάν με αποτέλεσμα μια απίστευτη χιονοστιβάδα εξελίξεων κι όλα αυτά σε μόλις 270 σελίδες! Η αρχική, σχετικά χαλαρή, αφήγηση, μέχρι να πάρουν όλα τα πρόσωπα τις θέσεις τους, δίνει αμέσως και χωρίς προειδοποίηση τη θέση της σε μια σωρεία ανατροπών και εκπλήξεων που οδηγούν στο απρόσμενο τέλος, αφήνοντάς με λαχανιασμένο να προσπαθώ να αφομοιώσω τα γεγονότα. Η πλοκή απογειώνεται, οι χαρακτήρες αλλάζουν θέσεις και ρόλους, οι ανατροπές διαδέχονται η μία την άλλη, οι αποτυπώσεις των γεγονότων μπαίνουν στη σωστή τους θέση και τελικά λύγισα μπροστά στη μεγάλη αποκάλυψη που φέρνει στο φως καλά κρυμμένα μυστικά.

Βρήκα καλή την ιδέα και τη βασική πλοκή, τα γεγονότα όμως έρχονταν πολύ γρήγορα, χωρίς να υπάρχει εμβάθυνση ή έστω μια πιο αναλυτική προσέγγιση, με αποτέλεσμα να μου αφήσει μια ημιτελή, ευχάριστη όμως, γεύση. Ο συγγραφέας δίνει μια συγκινητική και σκληρή ιστορία, εναλλάσσει τη γαλήνια ζωή στο νησί με τη φρίκη στους πολέμους της Γιουγκοσλαβίας και όλα τελειώνουν με την ηθική και την τιμωρία να παίζουν πρωταγωνιστικό ρόλο στο τελευταίο κεφάλαιο. Πρέπει λοιπόν να αποδίδουμε δικαιοσύνη και να παίρνουμε τον νόμο στα χέρια μας; Πώς μπορεί κανείς να ζει με μια τραγωδία στην πλάτη του; Πόσο τυχαία είναι κάποια γεγονότα που οδηγούν στη χιονοστιβάδα των αποκαλύψεων; Πόσο έξυπνα παίζει ο συγγραφέας με τον αναγνώστη χωρίς να τον κοροϊδεύει και πώς φωτίζει τις εξελίξεις;

Οι βιβλιόφιλοι θα απολαύσουν επιπλέον τα σχόλια και τις αιχμές για τα σεμινάρια δημιουργικής γραφής, για τον ρόλο των εκδοτών που απορρίπτουν βιβλία που θα καταξιωθούν αργότερα, για το μέλλον των βιβλιοπωλείων, για το ποιος είναι πραγματικά συγγραφέας («…περνάει νύχτες ολόκληρες πασχίζοντας να βρει μια φράση, την οποία τα τρία τέταρτα των ελάχιστων αναγνωστών του δεν θα προσέξουν καν», σελ. 48), για την περιβόητη πραγματική λογοτεχνία, για τα θετικά και τα αρνητικά της γραφής κάποιου, για το πώς παγιδεύεται ο συγγραφέας και γίνεται αιχμάλωτος του βιβλίου του όταν αυτό γίνεται κλασικό έργο της εμπορικής λογοτεχνίας και χαρακτηρίζεται φαινόμενο και πολλά άλλα. Τσιτάτα και αναφορές σε Φίλιπ Ροθ, Ίταλο Καλβίνο, Χένρι Μίλερ και πολλούς άλλους εναλλάσσονται με αξιοσημείωτες παρομοιώσεις: «…εκείνη η υπόσχεση χάθηκε στη διαδοχή ημερών, εβδομάδων και χρόνων που σκούριασαν τη ζωή τους» (σελ. 104).

«Η μυστική ζωή των συγγραφέων» είναι ένα ενδιαφέρον αλλά γρήγορο, σχεδόν βιαστικό, μυθιστόρημα που εκτυλίσσεται στο φανταστικό νησί του Μπομόν και περιπλέκει τους χαρακτήρες με πρωτοφανή τρόπο σε μια ιστορία φρίκης και τρόμου που μας γυρίζει πίσω στους αιματηρούς πολέμους της Γιουγκοσλαβίας. Οι βιβλιοφιλικές αναφορές συνυπάρχουν με τον πόνο και την αδικία της κατ’ επίφασιν δικαιοσύνης, οι χαρακτήρες έχουν άσους στο μανίκι τους που φανερώνονται την κατάλληλη στιγμή, ανατρέποντας τα ως τότε δεδομένα, και τίποτα δεν είναι αυτό που δείχνει στο γαλήνιο και «κλειστό» περιβάλλον του νησιού. Έχετε το θάρρος να αποβιβαστείτε στις ακτές του;

Βιβλίο Μπλε νότες σε κόκκινο φόντο
Τίτλος πρωτοτύπου Les Harmoniques
Συγγραφέας Marcus Malte
Μεταφραστής Κώστας Κατσουλάρης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κέδρος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η ιστορία ξεκινάει μετά τον θάνατο της Βέρας, όπου ο Μίστερ, με τη βοήθεια του φιλοσόφου ταξιτζή και φίλου του, Μπομπ, αρχίζει να κάνει τις δικές του έρευνες. Δεν τον καθησυχάζει το γεγονός ότι για τη δολοφονία της κοπέλας συνελήφθησαν και φυλακίστηκαν δύο συμπατριώτες της, που ομολόγησαν ότι τη σκότωσαν για εμπορικές δοσοληψίες ναρκωτικών. Έτσι ξεκινάει ένα ταξίδι γεμάτο ανατροπές και εμπόδια για δυο ανθρώπους που είναι αρμονικά δεμένοι με την κατανυκτική ατμόσφαιρα της τζαζ ο ένας και με τη φιλοσοφία της ανθρωπότητας ο άλλος. Ο συγγραφέας δίνει με πρωτότυπο τρόπο ένα προς ένα τα ίχνη που ανακαλύπτουν αυτοί οι αταίριαστοι φίλοι, μας παραθέτει πολλές περιγραφές του Παρισιού και της καθημερινότητας των δύο πρωταγωνιστών (σε σημείο φλυαρίας θα έλεγα), όμως από τη στιγμή που εντοπίζεται ένας άνθρωπος-κλειδί, ο ζωγράφος Τζόζεφ Κρίστι, η δράση είναι καταιγιστική και όλα ανατρέπονται. Παράλληλα με την εξέλιξη της πλοκής παρεμβάλλονται κεφάλαια από τη ζωή της Βέρας Ναντ τις σκληρές μέρες του εμφυλίου στην πρώην Γιουγκοσλαβία.

Ανατρεπτικό λοιπόν το βιβλίο, νουάρ ατμόσφαιρα από την αρχή ως το τέλος, μηνύματα ανθρωπιάς και αγωνίας για το μέλλον των Σερβοκροατών προσφύγων στη Γαλλία (και γενικά των προσφύγων σε όλον τον κόσμο), συγκινητικά και φρικιαστικά αποσπάσματα από μια ζωή κλεμμένη, ειρηνική στην αρχή και με το που ήχησαν τα τύμπανα του πολέμου, μαυρισμένη, σακατεμένη. Θα σταθώ στο κεφάλαιο που η γιαγιά της Βέρας της μάθαινε τους κλασικούς θεατρικούς συγγραφείς και με πόνο ψυχής κατέθαψε τα βιβλία της στον κήπο για να μην τα βρουν οι εισβολείς, όταν αναγκάστηκε να φύγει πρόσφυγας σε άλλη περιοχή της πατρίδας της. Επίσης δε θα ξεχάσω τη λεηλασία και τις καταστροφές που υπέστησαν τα μνημεία και οι βιβλιοθήκες της χώρας, παρά τις σαφείς οδηγίες του ΟΗΕ, σε καιρό πολέμου να σηματοδοτούνται οι πολιτιστικοί φορείς για να μην καταστρέφονται. Ναι, καλά! Ο εύκολος στόχος. Πόσα κειμήλια λεηλατήθηκαν και βρέθηκαν σε ιδιωτικές συλλογές και δημοπρασίες της Ευρώπης, πόσα εκατομμύρια βιβλία έγιναν στάχτη και εξαφανίστηκε για πάντα το πολιτιστικό παρελθόν ενός ακόμη δοκιμασμένου λαού…

Δυστυχώς η δολοφονία της Βέρας δεν είναι τίποτα μπροστά στο παιχνίδι εκδίκησης που ετοιμάζεται για τον υπουργό Εσωτερικών Καρολί, ο οποίος υπήρξε φίλος, συνεργάτης και οικονομικός αποδέκτης από παραστρατιωτικές οργανώσεις του εμφυλίου στην πρώην Γιουγκοσλαβία και εγκληματιών πολέμου. Ο Μίστερ και ο Μπομπ, έκθαμβοι, ξεθάβουν ένα ένα τα πετραδάκια που χτίζουν το οικοδόμημα της εκδίκησης και συνειδητοποιούν πόσο βαθιά στη γαλλική νύχτα είναι χωμένοι και κρυμμένοι άνθρωποι που πλούτισαν τις μαύρες μέρες του 1992 και πόσο δύσκολο είναι να χτυπηθεί ο πανίσχυρος άνθρωπος της Γαλλίας. Αίμα, βία, λεηλασίες, καπηλεύματα, βρώμικο χρήμα, πετρελαιοπηγές για αντάλλαγμα, μπροστά σε αυτά η δολοφονία της Βέρας είναι ένα αμελητέο εμπόδιο-αναποδιά για την ολοκλήρωση της καταστροφής του Καρολί. Ένα δυνατό αστυνομικό μυθιστόρημα που θα σας γεμίσει με πολλές σκέψεις για τη ματαιότητα των πολέμων και θα σας χαρίσει άφθονη αγωνία ως το τέλος. Διαβάζεται ακούγοντας Έλλα Φιτζέραλντ, Blue in green, τρυφερά κομμάτια που ταιριάζουν απόλυτα με την ατμόσφαιρα του βιβλίου.

Βιβλίο Μαύρη αυγή
Συγγραφέας Θάνος Δραγούμης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το κείμενο είναι καταπληκτικό. Κοφτές προτάσεις, αφήγηση σε πρώτο πρόσωπο και μια από τις καλύτερες εισαγωγές σε βιβλίο: περιγράφει πρόσωπα και καταστάσεις και τα συνδέει με έναν τρόπο που αφήνει τον αναγνώστη άφωνο. Όταν έχετε τελειώσει με τις «συστάσεις» και αρχίζει να κλιμακώνεται η πλοκή, δεν υπάρχει περίπτωση να το αφήσετε από τα χέρια σας. Χάρη σε αυτό το βιβλίο έμαθα πολλά πράγματα για το λόγο ύπαρξης της τρομοκρατίας από τη δεκαετία του 1970, πώς συνδέεται η τρομοκρατία με τα διεθνή κανάλια εμπορίας σαρκός, όπλων και ναρκωτικών, κατάλαβα από πού πηγάζει η άνοδος, η ύπαρξη και η δύναμη της Χρυσής Αυγής, πώς συνδέεται η τρομοκρατία από χώρα σε χώρα στα Βαλκάνια, πληροφορίες που όμως ο συγγραφέας τις βασίζει σε πηγές. Μπράβο του λοιπόν και για τον τρόπο γραφής και για τις γνώσεις αυτές που προσωπικά με βοήθησαν πολύ να συνδέσω ονόματα και καταστάσεις, αίτια και αιτιατά. Στο βιβλίο ζούμε τις τραγικές στιγμές της πυρπόλησης της πόλης μετά τον θάνατο του Αλέξανδρου Γρηγορόπουλου, ξαναζούμε την πυρκαγιά της Marfin και τους νεκρούς που άφησε πίσω της, διαβάζουμε για τις πορείες και τα επεισόδια των αναρχικών και τι κρύβεται πίσω τους και πώς είναι αριστοτεχνικά σχεδιασμένα και στοχευμένα κάθε φορά και πολλά άλλα.

Τι να γράψω για τον αστυνόμο Βερέμη και για τις ωμές σκηνές που έζησε στη Γιουγκοσλαβία, για το αίμα και τον θάνατο που αντίκριζε σε κάθε του βήμα; Τι να γράψω για την ομοφυλόφιλη Μαρόγλου, που μιλάει σαν νταλικέρης και η γνωριμία της με τον Βερέμη θα αλλάξει για πάντα τη ζωή, τα συναισθήματα και τη νοοτροπία της; Όπως είπα και πιο πάνω οι δύο ντετέκτιβ είναι πολύ καλοδουλεμένοι και η σχέση τους περνάει διά πυρός και σιδήρου. Η δε κεντρική ιδέα είναι δυνατή: πτώματα αρχίζουν να εμφανίζονται παντού (ο συγγραφέας μας τους συστήνει όλους με μοναδικό και πρωτότυπο τρόπο, όπως είπα και πιο πριν), λογαριασμοί κλείνουν, στόματα επίσης, κάποιος θέλει να προλάβει τις εξελίξεις και να μη βρεθούν ενοχοποιητικά στοιχεία εναντίον του και εναντίον της εταιρείας που χρησιμοποιεί για ξέπλυμα χρήματος. Τι συμβαίνει; Πώς συνδέονται οι νεκροί; Υπεράκτιες εταιρείες, μίζες, όπλα, γυναίκες, όλα μπλεγμένα σε ένα αιμάτινο κουβάρι, από το οποίο δύσκολα ξεχωρίζεις την άκρη και θέλει μεγάλη προσοχή να μη σε φάνε πριν ξεμπλέξεις! Αφήνω το ίδιο κείμενο να πείσει και τους υπόλοιπους δύσπιστους αναγνώστες!

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Πίσω από τις ένστολες διμοιρίες ένας συρφετός από πενήντα περίπου άτομα. Ελληνικές σημαίες, ξύλινα παλούκια και μαύρες μπλούζες, πολλά ξυρισμένα κεφάλια. Είναι οι φασίστες που πολλές φορές σπεύδουν να συνδράμουν αυτόκλητοι τις δυνάμεις καταστολής και αποκατάστασης τάξης, τους φυσικούς τους συμμάχους, όπως τους θεωρούν. Χρήσιμοι, ούτε δεσμεύσεις από νόμους ούτε δελτία Τύπου ούτε ζόρικες ερωτήσεις από δημοσιογράφους ούτε εξηγήσεις στα παράθυρα των καναλιών, οι ερασιτέχνες κάνουν όλη τη βρόμικη δουλειά που δεν μπορούν να κάνουν οι επαγγελματίες. Η κατάσταση σε μικρογραφία θυμίζει ορδή σταυροφόρων, εμπρός η αριστοκρατία των ιπποτών, πίω η πλέμπα των πλιατσικολόγων» (σελ. 63).

«Μια ευτραφής πενηντάρα, βαμμένη σαν σκουριασμένο κάγκελο που θέλει επειγόντως πέρασμα με μίνιο, ανοίγει την ξύλινη φθαρμένη πόρτα. -Καλώς τον Μπάμπη… -Έχεις πελάτη; -Ανάσκελα σου άνοιξα την πόρτα, ρε μόρτη; -Όχι… -Ε, τότε τι ρωτάς» (σελ. 76).

«Λίγους μήνες σχέση, κάτι μεταξύ Καμπούλ, Δαμασκού και πλατείας Ταχρίρ. Δύο στα τρία βράδια τους θύμιζαν βομβαρδισμένο τοπίο». (σελ. 83).

«…αλλά ένεκα το ανοιξιάτικο δείλι και η ώρα, οι κούνιες ήταν πιο γεμάτες και από τρόλεϊ μέρα που απεργεί το μετρό» & «…αλλά με το στομάχι του να γαζώνει σαν κουμποτρυπού σε διπλοβάρδια, η υπομονή του είχε εξαντληθεί» (σελ. 182).

«Μέχρι το τρίτο ποτάκι, όπως ο κάθε μέσος άνθρωπος, η Δάφνη έλεγχε την κατάσταση -ο ορθολογισμός μπροστά στη σημαία και ο συναισθηματισμός πιο πίσω, τιμητικό άγημα, ούτως ειπείν. Μετά το τρίτο και μέχρι το πέμπτο ποτό, η σημαία άλλαξε χέρια, συναίσθημα μέχρι τα μπούνια, δάκρυ στο μάτι, κεφάλι παρκαρισμένο στο λακαρισμένο ξύλο, σήκωμα μόνο για πόση, μονόλογοι, ονόματα, στεναγμοί, σιχτίρια, όλο το πακέτο μιας απελπισμένης ψυχής» (σελ. 232).

«…μετά το ξέσπασμα της κρίσης τα καλόπαιδα με τα μαύρα μπουφάν, τα άρβυλα και τα ξυρισμενα κεφάλια έχουν κάνει τον βίο αβίωτο στους ομοεθνείς του, λες κι αυτοί φταίνε για τΟ χάλι της χώρας, λες και δεν ήταν δικοί μας όσοι τους στοίβαζαν πενήντα πενήντα σε τρώγλες με πέντε ευρώ το κεφάλι ή τους έβαζαν να λιώνουν όλη μέρα στα χωράφια και μετά τους έδερναν και τους ξαπόστελναν απλήρωτους» (σελ. 239).

«Μανάδες…Χρειάζονται είκοσι χρόνια για να κάνουν τα αγόρια τους άντρες κι άλλα σαράντα για να τα ξανακάνουν παιδιά» (σελ. 329).

«Κάποιοι έχουν πει πως τρεις είναι οι μοχλοί που κινούν τον άνθρωπο: φόβος, απληστία και περιέργεια. Λάθος. Τέσσερις. Ο τέταρτος, ο πιο δυνατός απ’ όλους: λαχτάρα. Άλλοι τη λένε έρωτα, άλλοι μίσος. Λαχτάρα για κάτι. Δυνατή, καθαρή λαχτάρα να ταράζει τα σωθικά» (σελ. 393).

Βιβλίο Παλάτια του Βοσπόρου
Συγγραφείς Γιάννης και Μαρίνα Αλεξάνδρου
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Λιβάνης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Διαβάστε υπόθεση για να καταλάβετε: Η Μαρία Ζάλκα δίνεται πεσκέσι από τον πατέρα της στον Αλέξανδρο Μακρίδη για να τη βγάλει από την αγκαλιά της μάνας της και ταυτόχρονα για να δώσει χρήματα στον Αλέξανδρο να τελειώσει το καράβι που θέλει να φτιάξει για να συμμετάσχει στον Αγώνα του 21. Η Μαρία τσινά αλλά υποκύπτει. Και πηγαίνοντας στην Πέστη για να επισκεφθούν κάτι συγγενείς μαθαίνει ότι ο πατέρας και ο αδερφός φυλακίστηκαν στην Πόλη. Ο Αλέξανδρος ξεκινά τον ναυτικό του αγώνα και η Μαρία, μην έχοντας άλλη λύση, πλευρίζει τον Ρούντολφ φον Στάιμπεργκερ, πρίγκηπα της Βαυαρίας για να μιλήσει ευνοϊκά στον Σουλτάνο! Ο Αλέξανδρος διαπρέπει στον ναυτικό αγώνα του 21 και όταν η γυναίκα του του φέρνει το παιδί τους για το οποίο δεν γνώριζε τίποτα αποφασίζει να αναπαυθεί και να μαζέψει δυνάμεις. Για λίγο. Από κει και πέρα μαζί με τον άντρα της προσπαθούν να συμμετάσχουν όσο και όπως μπορούν στον Αγώνα του 21. Ζουν μεταξύ Τεργέστης, Βενετίας, Βουδαπέστης, Ναυπλίου, Αθήνας. Μετά ερχόμαστε στο σήμερα! Ο Δημήτρης και η Ελένη Μακρίδη, που έχουν ανακαλύψει το ημερολόγιο της μακρινής προγόνου Μαρίας Μακρίδη, ξαναδοκιμάζουν τον γάμο τους, που ήταν έτοιμος να διαλυθεί από τις μπερμπαντιές του συζύγου, όταν μια σκιά από το παρελθόν τους χωρίζει για πάντα: κακοποιά στοιχεία εκβιάζοντας τον νεκρό πατέρα της, απέσπασαν την υπογραφή του σε ένα χρέος και για να ξεπληρωθεί αυτό το χρέος πρέπει η ίδια να συνοδεύσει ένα φορτίο λαθραία στη Γιουγκοσλαβία. Τέλος πάντων μετά από περιπέτειες και ανατροπές η αλήθεια αποκαλύπτεται.

Δυστυχώς δε μου άρεσε καθόλου. Επαναλήψεις λέξεων ακόμη και στην ίδια πρόταση, κενότητα αισθημάτων, ασυνετότητα παρελθόντος με παρόν, οι πρώτες «εικόνες» πριν το κείμενο δεν κατάλαβα γιατί γράφτηκαν. Κουραστικό, ανούσιο, επιφανειακό, ασύνδετο, με κακογραμμένες σκηνές ερωτικού πάθους, χωρίς νόημα. Τα ιστορικά γεγονότα δίνονται ξεχωριστά με πλάγια γραμματοσειρά και η πλοκή σε άλλη γραμματοσειρά (μα εδώ είναι η μαγκιά όταν γράφεις ιστορικό μυθιστόρημα, δεν τα ξεχωρίζεις, ενσωματώνεις την ιστορία στην Ιστορία, δεν τα ανακατεύεις χαρμάνι κι ό,τι βγει, ούτε εκβιάζεις τα ιστορικά πρόσωπα να βγουν από τους τάφους τους και να μπλέξουν με τους χαρακτήρες του έργου σου με το ζόρι).

ΥΓ. Το κείμενο πρωτοδημοσιεύτηκε στο captainbook το 2011.

Βιβλίο  Τα δάκρυα των αγγέλων
Συγγραφέας Θοδωρής Παπαθεοδώρου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Στο τρίτο βιβλίο περιγράφονται τα αιματηρά και βδελυρά γεγονότα του 1949, οι μάχες και η οριστική νίκη του ελληνικού στρατού (παρά τις δηλώσεις του Νίκου Ζαχαριάδη ότι το κόμμα κρατά «το όπλο παρά πόδα», μια πρόταση που τρομοκράτησε το ελληνικό κράτος, με συνέπεια τις εξορίες και τις διώξεις των κομμουνιστών ακόμη και μετά το τέλος του εμφυλίου). Η λογοτεχνική γραφή παραμένει αξεπέραστη, καλολογικά στοιχεία, παρομοιώσεις, μεταφορές, πλοκή σφιχτοδεμένη, χωρίς πολλές εναλλαγές κεφαλαίων και ιστοριών για να μπερδέψουν και να κουράσουν. Παρ’ όλ’ αυτά, το κείμενο θέλει απόλυτη συγκέντρωση γιατί δεν έχουμε να κάνουμε με κάτι απλό, ελαφρύ, ευδιάθετο, εφήμερο. Σίγουρα έχουμε να κάνουμε με μυθιστορηματική ανάπλαση της ιστορίας του Εμφυλίου και του Διχασμού κι έτσι απαιτείται αμέριστη προσοχή κατά την ανάγνωση κι αυτό θα κουράσει και θα ξενίσει. Μην το παρατήσετε αλλά να είστε και προετοιμασμένοι.

Τα γεγονότα που εκτυλίσσονται είναι αιματηρά, άδικα, παράλογα, η νοοτροπία του κόμματος στείρα και ανούσια κι όμως υπήρξαν άνθρωποι που την υποστήριξαν και έχυσαν το αίμα τους γι’ αυτήν. Κρίμα κι άδικο. Εκτενείς αναφορές στο περιβόητο παιδομάζωμα και τις παιδουπόλεις της Φρειδερίκης, τις αιματηρές μάχες σε Γράμμο και Βίτσι, τη διαφωνία του Τίτο με τον Στάλιν με αποτέλεσμα η Γιουγκοσλαβία να κλείσει τα σύνορά της και να μειωθεί αρκετή από την οικονομική και άλλη ενίσχυση προς τον Δημοκρατικό Στρατό Ελλάδος, τα όνειρα και τις προσδοκίες του ΚΚΕ, το οποίο με την Προσωρινή Δημοκρατική Κυβέρνηση που συγκρότησε, ένα ψευδο-κράτος που ποτέ καμία χώρα και καμία κυβέρνηση δεν αναγνώρισε (άσε που περιοριζόταν σε δυο κορυφογραμμές μόνο ανάμεσα Βίτσι-Γράμμο) είχε την πρόθεση να διχοτομήσει τη χώρα και να αποσπάσει το βόρειο κομμάτι της για να εκπληρωθούν τα σχέδια του Στάλιν για Βαλκανική Σοσιαλιστική Ομοσπονδία (μάλιστα το ΚΚΕ στηριζόταν στους προαιώνιους εχθρούς της πατρίδας, Γιουγκοσλάβους και Βούλγαρους).

Οι ηρωίδες αρχίζουν να έρχονται κοντά η μία στην άλλη, αρχίζουμε να αποχαιρετάμε κάποιους χαρακτήρες που μας συντρόφεψαν για τόσες σελίδες, ο συγγραφέας βαδίζει πια στα ίχνη του Ομήρου αφηγούμενος έναν πιο πρόσφατο πόλεμο, έναν πόλεμο θύμα του οποίου υπήρξε ο παππούς του, ένας άμαχος εργάτης στη σιδηροδρομική γραμμή στα Μαράσια Ανατολικής Θράκης (επί τη ευκαιρία περιγράφονται οι σχέσεις των ντόπιων βουλγαρόφωνων και σλαβόφωνων κατοίκων με τους πρόσφυγες που εγκαταστάθηκαν εκεί το 1922, μια δύσκολη σχέση μέχρι και το ξέσπασμα του εμφυλίου). Ειλικρινά αν το περιστατικό που περιγράφεται στις σελίδες 179-181 όντως το έζησε ο πατέρας του συγγραφέα και όντως ο πατέρας του συγγραφέα ήταν αυτόπτης μάρτυς στην τυχαία ανατίναξη μιας νάρκης από εργάτη με τον οποίο δούλευε ο συνονόματος παππούς του, τότε δεν έχω λόγια για τους αυτόπτες μάρτυρες τέτοιων φρικιαστικών και άδικων σκηνών, που σε μια στιγμή μέσα σού καταστρέφουν ό,τι υπήρξες ποτέ στη ζωή σου. Και μπράβο στον συγγραφέα που μετέτρεψε τον πόνο του σε έργο, σε δημιουργία, κατακόκκινη από το αίμα, μαύρη από την αδικία αλλά δημιουργία.

Ο συγγραφέας είναι δριμύτατος: «Γιατί λοιπόν; Γιατί όλη αυτή η σφαγή; Πέρα από τις εθνικές κορόνες του νικηφόρου ελληνικού στρατού και τους λαϊκούς δεκάρικους του ηττημένου ΚΚΕ, το γιατί η λαοπρόβλητη κι αλάθευτη ηγεσία του τιμημένου κόμματος επέλεξε την τελική σύγκρουση και τη βέβαιη ήττα κι έτσι ωμά και ανυπολόγιστα θυσίασε τον ανθό του ελληνικού λαού, μένει αναπάντητο και κανείς λογικός κι εχέφρων νους δεν μπορεί να εξηγήσει» (σελ. 308).

Έληξε ο πόλεμος, οι αντάρτες ηττήθηκαν (το Κόμμα ποτέ δεν ηττάται, απλώς έχουμε μια υποχώρηση!), οι ζημίες και τα θύματα καταμετρήθηκαν. Και τώρα; Σε αυτό το ερωτηματικό απαντάει ο συγγραφέας στο επόμενο και τελευταίο βιβλίο του. Ανυπομονώ να το διαβάσω!

SPOILERS

Στη συνέχεια καταγράφω τα βασικά σημεία της πλοκής για να βοηθήσουν κι εμένα στη συνέχεια της ανάγνωσης και όσους αναγνώστες επιθυμούν να εντρυφήσουν σε μια διαφορετική εξιστόρηση του Εμφυλίου, αυτήν μέσα από τα μάτια των απλών ανθρώπων που την έζησαν.

-Στο Μυριόφυλλο, οι αντάρτες έχουν εγκατασταθεί για τα καλά κι αναγκάζουν τους κατοίκους του χωριού να τους παραδίδουν κάθε τρόφιμο που έχουν, να μαγειρεύουν φαγητό για όλους τους. Επιπλέον όσοι είναι δυνατοί και ικανοί για δουλειά, άντρες και γυναίκες, αναγκάζονται να φτιάξουν οχυρωματικά έργα. Ανάμεσα στους αντάρτες είναι και ο Ηλίας, ο οποίος αρνείται τη φιλοξενία της μητέρας του και γίνεται μάρτυρας σε ένα δυσάρεστο επεισόδιο: τυφλωμένος από την καθοδήγηση του κόμματος αναγκάζεται να δεχτεί ότι ο αγαπημένος του γερο-Ζιάκας, ο σεβάσμιος γέροντας του χωριού και δεύτερος παππούς του, είναι εχθρός των ανταρτών και η μαρτυρία του οδηγεί τον ηλικιωμένο στο εκτελεστικό απόσπασμα. Το καλοκαίρι του 1948 μετά από σειρά γεγονότων οι αντάρτες υποχωρούν από το Γράμμο κι έτσι η ζωή των κατοίκων επανέρχεται σε γνώριμους ρυθμούς, αν εξαιρέσεις ότι η Χωροφυλακή εκτοπίζει στην εξορία κάθε συγγενή και φίλο των ανταρτών που δρουν στα βουνά, αποκόπτωντάς τους έτσι κάθε φίλιο έδαφος!.

– Η Φανή, στα 16 της πια, είναι κομματική επίτροπος και κομματική υπεύθυνη στις γυναίκες του στρατοπέδου εφοδιασμού του Αρχηγείου Μακεδονίας του ΔΣΕ. Εκεί πολεμάει μαζί με τον πατέρα της εναντίον των «μοναρχοφασιστών» στις τελευταίες απελπισμένες και λυσσώδεις μάχες του ΔΣΕ. Αργότερα, με υπερηφάνεια ο Σπύρος ανακοινώνει στην κόρη του τα νέα της καθήκοντα: «Από το Μάρτη που μας πέρασε, το Κόμμα μας πήρε μια μεγάλη απόφαση για το μέλλον του λαϊκού αγώνα. Αποφασίσαμε να μαζέψουμε τα παιδιά των περιοχών που ελέγχουμε και να τα στείλουμε στις Λαϊκές Δημοκρατίες, για να τα προστατέψουμε από τους μοναρχοφασίστες και τον πόλεμο, για να τα σώσουμε από το κακό και τη σφαγή» (σελ. 104). Έτσι η Φανή στέλνεται στο Βελιγράδι εμπιστευτικά μαζί με πέντε άλλες κοπέλες για να προετοιμάσουν τους χώρους υποδοχής των παιδιών και να πείσουν τους αδελφούς σοσιαλιστικούς λαούς για το σκοπό της αποστολής των παιδιών.

Έτσι ξεκινάει η πρωτόγνωρη και οδυνηρή εμπειρία που έζησε η ελληνική ύπαιθρος ενάμιση αιώνα μετά την παύση του γενιτσαρισμού. Συνολικά τη διετία 1948-1949 περίπου 28.000 παιδιά από βρέφη έως 14 ετών συγκεντρώθηκαν από το ΚΚΕ και τους αντάρτες και εστάλησαν στις κομμουνιστικές χώρες ολομόναχα και υπό τις χειρότερες συνθήκες. Κάποια παραδόθηκαν με τη συγκατάθεση των γονέων τους για να σωθούν από τον πόλεμο, κάποια άλλα μαζεύτηκαν από μονάδες στρατολόγησης αλλά τα περισσότερα ξεριζώθηκαν από τα χωριά τους και εγκαταστάθηκαν σε στρατόπεδα. Προς το τέλος του εμφυλίου, που τα πράγματα δυσκόλευαν για τους αντάρτες, όσα ήταν πάνω από 13 ετών οδηγήθηκαν πίσω στην Ελλάδα και πολέμησαν στις τελευταίες μάχες. Ταυτόχρονα με το παιδομάζωμα συγκέντρωσε και η Φρειδερίκη 18.000 παιδιά σε Παιδουπόλεις που λειτούργησαν είτε ως ορφανοτροφεία είτε ως αναμορφωτήρια (για όσα ήταν παιδιά ανταρτών). Τα περισσότερα με το τέλος του εμφυλίου επέστρεψαν στις οικογένειές τους ενώ από τα 28.000 παιδιά που άρπαξε το ΚΚΕ ελάχιστα επέστρεψαν (χάθηκαν ή εξαφανίστηκαν, μιας και οι ανατολικές κομμουνιστικές χώρες απέκρυβαν κάθε στοιχείο των παιδιών κι αρνούνταν στις διεθνείς επιτροπές να επισκεφθούν τα στρατόπεδα).

Η Φανή πολεμάει στο Μπέλες και ζει πολύ άσχημα περιστατικά. Όταν σφίγγει ο κλοιός, το κόμμα τη στέλνει στο Γράμμο κι η χαρά της είναι μεγάλη γιατί θα ανταμώσει την κόρη της και τον άντρα της. Η Γιάννα και ο καπετάν Οδυσσέας συμμετέχουν σε μια από τις μάχες του ΔΣΕ και ο Οδυσσέας της σώζει τη ζωή. Στο νοσοκομείο όπου νοσηλεύεται, η Γιάννα και ο Οδυσσέας αποκαλύπτουν τα αισθήματά τους ο ένας για τον άλλον αλλά τα καταπνίγουν γιατί το κόμμα απαγορεύει τις σχέσεις μεταξύ των συναγωνιστών. Η Φανή φτάνει στις Πρέσπες κι επιτέλους βρίσκει τον άντρα της αλλά έντρομη ανακαλύπτει ότι η κόρη τους έχει ήδη ξεκινήσει για αλλού. Μέσα στην ανάπαυλα του πολέμου, βρίσκουν την ευκαιρία να κάνουν έρωτα και να ξεκλέψουν λίγες στιγμές ευτυχίας και χαράς. Πολύ λίγες.

Η Φανή με ραδιοσήμα ενημερώνεται για τις τελευταίες εξελίξεις και το Κόμμα την καλεί πίσω στο Βίτσι και στο Γράμμο, οπότε ξεκινάει με τις συντρόφισσές της να επιστρέψουν στην Ελλάδα. «Λίγο οι απανωτές ήττες και πολύ περισσότερο ο φανατικός δογματισμός και το άφρον πείσμα, η κατάσταση στις γραμμές των ανταρτών θύμιζε φρενοκομείο» (σελ. 341). Έτσι ο Σπύρος, όταν φτάνει η κόρη του στη μάχη, τη βάζει μαζί με άλλες τέσσερις κοπέλες να πάει στην πρώτη γραμμή και να μιλήσει με χωνιά στους στρατιώτες απέναντι, σίγουρος ότι θα τους μεταπείσει και θα έρθουν με το μέρος των κομμουνιστών! Έτσι και τα πέντε κορίτσια βρίσκουν φριχτό θάνατο. Ο συγγραφέας στις σελίδες 346-347 κεντά με χρυσοκέντητη κλωστή τις αδικοχαμένες τελευταίες στιγμές πέντε ανθών, πέντε νέων ανθρώπων που πίστεψαν σε κάτι απίστευτο.

– Η Κατερίνα συμμετέχει στην εφοδιοπομπή που κατευθύνεται προς την Κρυσταλλοπηγή, όπου τα όπλα και τα εφόδια θα δοθούν στους αντάρτες που θα τα περνούσαν στο ελληνικό έδαφος και θα τα μετέφεραν με ασφάλεια στις αντάρτικες μονάδες, αλλά στην πορεία τραυματίζεται και νοσηλεύεται στο Ζντάνοφ, το γιουγκοσλαβικό χωριό όπου το ΚΚΕ είχε φτιάξει αναρρωτήριο και θεραπευτήριο για τους πληγωμένους. Η Κατερίνα συνεχίζει να γράφει πυρετωδώς γράμματα στη μητέρα της, γράμματα που ποτέ δε θα παραλάβει εκείνη, η μάνα που της λείπει τόσο μα τόσο πολύ.

Μετά τη σύγκρουση Τίτο-Στάλιν η Γιουγκοσλαβία κλείνει τα σύνορά της για τους Έλληνες αντάρτες και παύει να τους ενισχύει. Έτσι οι τραυματισμένοι αντάρτες μεταφέρθηκαν σε βουλγαρικό και αλβανικό έδαφος. Η Κατερίνα μεταφέρεται στην αλβανική πλευρά της Μεγάλης Πρέσπας και προσφέρει τις υπηρεσίες της ως νοσοκόμα, έχοντας πια γίνει καλά. Η προϋπηρεσία της την καθιστά ικανή να υπηρετήσει στο νοσοκομείο των ανταρτών στο Βροντερό, ανάμεσα στις δύο Πρέσπες. Με τη λήξη του πολέμου όλοι μαζί αποσύρονται στα εδάφη της Αλβανίας για να σωθούν πριν κλείσουν τα σύνορα.

– Στην Αθήνα η Αριάδνη γνωρίζει μέσω της φίλης της, Ιωάννας Τσάτσου, τον Γιώργο Σεφέρη. Η Αριάδνη δεν μπορεί να συνέλθει από τη μοναξιά της και με το που φεύγει ο αδερφός της, Μανώλης, για το μέτωπο, ζητά τη βοήθεια της Ιωάννας Τσάτσου να προσφέρει βοήθεια οπουδήποτε έξω από την Ελλάδα. Τελικά η Αριάδνη ταξιδεύει ως Γραμματέας Β΄ στο Ελληνικό Προξενείο Αδριανούπολης, που παίζει σημαντικό ρόλο και στηρίζει τους ανταρτόπληκτους χωρικούς του Έβρου και της Θράκης γενικότερα. Η Αριάδνη αναλαμβάνει να καταγράφει τις ελλείψεις και να παρέχει ιατροφαρμακευτική περίθαλψη σε πρόχειρο προσφυγικό καταυλισμό στα Μαράσια, κοντά στα ελληνο-τουρκικά σύνορα, όπου καταφεύγουν οι ντόπιοι από φόβο για τις ληστρικές επιδρομές των ανταρτών στα χωριά τους. Μετά την έκρηξη της νάρκης στην κοντινή γέφυρα (όπως ανέφερα ανωτέρω) αντάρτες επιτίθενται και ο στρατός τους αποδεκατίζει. Ανάμεσα στους νεκρούς και η Δήμητρα, φίλη της Μέλπως, που κουβαλούσε πάνω της φωτογραφία της Φανής (στην οποία απεικονιζόταν και η Κατερίνα!).

Η Αριάδνη που είναι αυτόπτης μάρτυς της ανατίναξης φροντίζοντας τα πτώματα βρίσκει τη φωτογραφία και παθαίνει σοκ. Επιστρέφει άρον άρον στην Αθήνα, μια Αθήνα που δεν έχει καμία σχέση με τα χωριά των συνόρων, μια Αθήνα που ζει ευτυχισμένη με τα εφόδια του Σχεδίου Μάρσαλ και της ΟΥΝΡΑ, μέχρι και θέατρα ανοίγουν κι ας συνεχίζεται η σφαγή στα βουνά της Μακεδονίας. Η Αριάδνη δεν καταφέρνει να κινήσει τα γρανάζια της γραφειοκρατίας ούτε με τη φωτογραφία της Κατερίνας της κι έτσι κλείνεται στο σπίτι της ξανά, όπου όμως βρίσκει το γράμμα του Γιάννη Στάκα και θυμάται την υπόσχεση που έδωσε στον εκτελεσμένο άντρα να βρει την οικογένειά του και να παραδώσει το γράμμα του. Γεμάτη τύψεις που έδωσε απερίσκεπτα το δαχτυλίδι του για να σώσει τη ζωή του παιδιού της χωρίς να ξέρει ότι δεν θα το πετύχει, με τη βοήθεια του αδερφού της, Μανώλη, πηγαίνει στο Μυριόφυλλο.

Και οι ηρωίδες επιτέλους γνωρίζονται:

Η Αγγέλα καλείται ως μάρτυρας στο Στρατοδικείο Καστοριάς μαζί με άλλες γυναίκες για να αναγνωρίσει τους αντάρτες από το δικό της χωριό και να δηλώσει τα πραγματικά τους ονόματα. Με χαρά παραδίδει τον Μήτσο Ντάκα, προσωπικό της εχθρό και γενικότερα persona non grata στο Μυριόφυλλο, στα χέρια της Χωροφυλακής. Την επομένη της εκτέλεσής του της παραδίδουν τα προσωπικά του αντικείμενα για να τα δώσει στην οικογένειά του. Έντρομη, ανακαλύπτει το δαχτυλίδι του συζύγου της! Όταν τις μεταφέρουν πίσω τις σταματούν στο δρόμο και τις ανακοινώνουν ότι τα χωριά τους καταλήφθηκαν πάλι από τους αντάρτες, οπότε είναι επικίνδυνο να τις γυρίσουν πίσω. Πάνω στον καβγά και τη φασαρία της απελπισίας, η Αγγέλα λιποθυμάει και δέχεται την περιποίηση της Αριάδνης, την οποία σταμάτησαν επίσης οι στρατιώτες, απαγορεύοντάς της να πλησιάσει το Μυριόφυλλο.

Στο Μυριόφυλλο οι αντάρτες απογράφουν τα παιδιά και αρχίζουν να τα μαζεύουν. Η Βασίλαινα νιώθει το κακό να έρχεται αλλά δεν προλαβαίνει να το σκάσει με την εγγονή της. Οι αντάρτες την αρπάζουν και η πορεία της εξαθλίωσης των παιδιών αρχίζει. Η Βασίλαινα σώζει τη ζωή της εγγονής της από πνιγμό αλλά η ίδια, υπερήλικη και ταλαιπωρημένη, δεν τα καταφέρνει να επιβιώσει. Τα παιδιά και οι συνοδοί τους καταφεύγουν σε αλβανικό έδαφος.

Η Αγγέλα και η Αριάδνη παρακολουθούν μαζί στην Καστοριά τις εξελίξεις και τη νίκη του ελληνικού στρατού. Κάθε μέρα μεταβαίνουν στο στρατοδικείο για να εντοπίσουν τα παιδιά της Γιάννας. Εκεί συναντούν την αιχμάλωτη Μέλπω, η οποία λιποθυμά και η Αριάδνη, που την περιποιείται, παρά τις αντιρρήσεις των παρισταμένων, ανακαλύπτει ότι είναι έγκυος! Ανάμεσα στους αιχμαλώτους και ο Ηλίας Στάκας.

Βιβλίο  Οι μάνες της άδειας αγκαλιάς
Συγγραφέας Θοδωρής Παπαθεοδώρου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ομολογώ ότι τα πράγματα δυσκολεύουν. Περιγράφονται τα γεγονότα των ετών 1945-1948, λίγο πριν ανάψει η σπίθα του Εμφύλιου πολέμου. Η λογοτεχνική γραφή παραμένει αξεπέραστη, καλολογικά στοιχεία, παρομοιώσεις, μεταφορές, πλοκή σφιχτοδεμένη, χωρίς πολλές εναλλαγές κεφαλαίων και ιστοριών για να μπερδέψουν και να κουράσουν. Παρ’ όλ’ αυτά, το κείμενο θέλει απόλυτη συγκέντρωση γιατί δεν έχουμε να κάνουμε με κάτι απλό, ελαφρύ, ευδιάθετο, εφήμερο. Σίγουρα έχουμε να κάνουμε με μυθιστορηματική ανάπλαση της ιστορίας του Εμφυλίου και του Διχασμού κι έτσι απαιτείται αμέριστη προσοχή κατά την ανάγνωση κι αυτό θα κουράσει και θα ξενίσει. Μην το παρατήσετε αλλά να είστε και προετοιμασμένοι. Τα γεγονότα που εκτυλίσσονται είναι αιματηρά, άδικα, παράλογα, η νοοτροπία του κόμματος στείρα και ανούσια κι όμως υπήρξαν άνθρωποι που την υποστήριξαν και έχυσαν το αίμα τους γι’ αυτήν. Κρίμα κι άδικο. Εκτενείς αναφορές σε Μπούλκες, καταστροφή Καλαμάτας, αμνήστευση των εκτοπισμένων, βία και αναρχία από πρώην ταγματασφαλίτες, νυν μέλη ακροδεξιών συμμοριών. Μέσα σε όλα αυτά έρχεται και ο βασιλιάς Γεώργιος Β΄: «Μετά τη λαϊκή άφιξη του ηγέτη του ΚΚΕ, ήρθε κι η εθνικόφρων άφιξη του Βασιλέως των Ελλήνων. Το σκηνικό είχε στηθεί, οι πρωταγωνιστές χαιρέτισαν το κοινό τους, τώρα έμενε μονάχα να βγουν οι κομπάρσοι στο προσκήνιο. Αυτοί που θα πλήρωναν με το αίμα τους την παράσταση των δυο πρωταγωνιστών». (σελ. 333). Στις σελίδες 348-349 δίνονται σύντομα οι λόγοι δημιουργίας του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδος (ΔΣΕ) και του Γενικού Αρχηγείου Ανταρτών και οι σκέψεις του Κόμματος για την έναρξη του ένοπλου κομμουνιστικού αγώνα.

Πλέον ο συγγραφέας, συγκλονισμένος, παίρνει θέση στα γεγονότα που περιγράφει:

«…άχρηστο κομματικό ιερατείο…αυτοί έγιναν οι πρώτοι και καλύτεροι κόλακες της νέας εξουσίας του, ενώ οι καπεταναίοι της Αντίστασης και οι μπαρουτοκαπνισμένοι μαχητές του ΕΛΑΣ αντιμετωπίζονταν υποτιμητικά και απαξιώνονταν συστηματικά. Ο Ζαχαριάδης ήθελε να ξεγράψει τις πιο χρυσές σελίδες του Κόμματος, ιδίως επειδή δεν είχε λάβει μέρος σε αυτές» (σελ. 290).

Ή σε άλλο σημείο:

«Την απεγνωσμένη προσπάθεια ανάκαμψης του παραγωγικού ιστού της χώρας την αποδυνάμωναν και τη δυναμίτιζαν πλήρως οι απεργίες και οι διαδηλώσεις που εξαπέλυε σε καθημερινή βάση ο ΕΡΓΑΣ, ο οποίος ελεγχόταν από το ΚΚΕ και ο οποίος…οργίαζε στα εργατικά συνδικάτα και στις δημοσιοϋπαλληλικές ενώσεις, αδιαφορώντας προκλητικά για την τραγική κατάσταση της χώρας και του λαού, χωρίς να συναισθάνεται τις ευθύνες των καιρών ή χωρίς να υπολογίζει τίποτα και κανέναν μπροστά στα στενά συμφέροντα του Κομμουνιστικού Κόμματος. Αιτήματα πλήρως ανεδαφικά λόγω των περιστάσεων και αδιαφορία στις προσκλήσεις διαλόγου της κυβέρνησης, απουσία κάθε διάθεσης συμβιβασμού και σκληρή αρνητική στάση απέναντι στην κοινή εθνική προσπάθεια, αυτή ήταν η γραμμή που είχε επιβάλει το ΚΚΕ και επικρατούσε στα συνδικάτα, στα σωματεία και στις ομοσπονδίες που διοικούνταν από τον ΕΡΓΑΣ. Σήκωμα της γροθιάς, νταηλίδικη στάση, εύπεπτα και ευήκοα συνθήματα, εκτόξευση απειλών για παλλαϊκούς ξεσηκωμούς, φωνασκίες και κραυγές αλλά και πλήρη έλλειψη πειστικών, ουσιαστικών και πρακτικών προτάσεων και λύσεων…Στου κουφού την πόρτα όσο θέλεις βρόντα. Ιδιαίτερα όταν ο κουφός έχει τα μάτια του στραμένα μόνο προς τον Βορρά, προς τον «πατερούλη» Στάλιν και τη Μεγάλη Σοβιετική Πατρίδα, από την οποία το ΚΚΕ περίμενε εναγωνίως εντολές για το κάθε του βήμα» (σελ. 251-252).

SPOILERS

Στη συνέχεια καταγράφω τα βασικά σημεία της πλοκής για να βοηθήσουν κι εμένα στη συνέχεια της ανάγνωσης και όσους αναγνώστες επιθυμούν να εντρυφήσουν σε μια διαφορετική εξιστόρηση του Εμφυλίου, αυτήν μέσα από τα μάτια των απλών ανθρώπων που την έζησαν.

-Η Αριάδνη επέστρεψε στην Αθήνα μαζί με τις πρώτες ομάδες ομήρων που απελευθερώθηκαν από τα χέρια των κομμουνιστών που έφευγαν από την Αθήνα ηττημένοι. Μετά τη Συμφωνία της Βάρκιζας ο ΕΛΑΣ (κατ’ ουσίαν το ΚΚΕ) αρνήθηκε ν’ αφήσει ελεύθερα 5000 άτομα, τα οποία ισχυριζόταν ότι είναι δωσίλογοι και συνεργάτες των Αρχών Κατοχής. Έτσι, μέσω του Συλλόγου προς Αναζήτηση Αγνοούμενων Ομήρων η Αριάδνη και ο αδερφός της, Μανώλης, ψάχνουν την Κατερινούλα τους. Για να μη σαλέψει το μυαλό της από την απραξία η Αριάδνη αποφασίζει να μεταβεί στην Καλαμάτα, όπου χειροτονήθηκε Μητροπολίτης ο Χρυσόστομος, βοηθός του Αρχιεπισκόπου Δαμασκηνού με τον οποίο η Αριάδνη συνεργάστηκε στην Κατοχή με τα συσσίτια και τις επισκέψεις σε φυλακισμένους. Η Αριάδνη προσφέρει έτσι εθελοντικές υπηρεσίες σε νοσοκομεία και συσσίτια αλλά και σε φυλακές κομμουνιστών όπου εκκρεμούν καταδίκες για πράξεις που τιμωρούνται από τον ποινικό κώδικα. Δυστυχώς η περίοδος δεν είναι και η πιο κατάλληλη. Στην επαρχία, εκτός από τη δυσκολία της μεταφοράς των τροφίμων, του ιματισμού και των φαρμάκων μέσα από τους κατεστραμμένους δρόμους, εκτός από την απουσία ουσιαστικού κυβερνητικού ελέγχου, οι προσωπικές διαφορές και οι βίαιες πολιτικές αντιδικίες έκαναν αφόρητη την καθημερινή ζωή. Οι κάτοικοι ακόμη και των μικρών αστικών κέντρων ήταν έρμαια στο έλεος των κάθε λογής ανεξέλεγκτων καπετανάτων (ακροδεξιών αποχρώσεων), οι οποίοι, ενθαρρυμένοι από την ανοχή των επίσημων κατά τόπους αρχών είχαν αποδυθεί σε κυνήγι αντεκδικήσεων με θύματα αμέτοχους πολίτες αριστερών πεποιθήσεων ή στοχευμένους ανθρώπους με τους οποίους είχαν προσωπικές διαφορές. Επιθέσεις εναντίον σταθμών Χωροφυλακής, δολοφονίες και λεηλασίες έπαιρναν δέκα φορές πιο σκληρή απάντηση, ήτοι δολοφονίες αριστερών πολιτών, καταδιώξεις και συλλήψεις.

Ακόμη χειρότερα για την Καλαμάτα (και την Αριάδνη) τον Γενάρη του 1946 ξεκίνησε μια βεντέτα που βούλιαξε στο αίμα τη νότια Πελοπόννησο. Έτσι στις 20 Ιανουαρίου 1946 περίπου χίλιοι οργανωμένοι ακροοδεξιοί από όλη την Πελοπόννησο, συγκεντρώθηκαν στο χωριό Θουρία και επιτέθηκαν αιφνιδιαστικά στην πόλη της Καλαμάτας: κατέλυσαν όλες τις Αρχές, λεηλάτησαν, έσφαξαν, κράτησαν σε ομηρία όλη την πόλη ενώ η ισχνή δύναμη της Χωροφυλακής αμυνόταν όπως μπορούσε. Όλα αυτά ήταν ένας μικρός εμφύλιος που προμηνούσε τον μεγάλο, ο οποίος θα ξεκινούσε δυο μήνες αργότερα και θα βύθιζε τη χώρα σε τρίχρονο λουτρό αίματος. Ο Μανώλης, χάρη σε φίλο του δημοσιογράφο, με χαρά ανακαλύπτει μια φωτογραφία της Κατερινούλας χωμένη ανάμεσα σε αντάρτες, φωτογραφία τραβηγμένη πρόσφατα! Με χαρά τη δίνει στην Αριάδνη, που επέστρεψε τραυματισμένη από την Καλαμάτα και η οποία αρχίζει νέο γύρο ερευνών αλλά πάλι εις μάτην. Η Αριάδνη κάνει απόπειρα αυτοκτονίας. Ο φίλος του Μανώλη τον προειδοποιεί επίσης ότι το ΚΚΕ ετοιμάζεται να ξεκινήσει πόλεμο σύντομα.

– Στη Θεσσαλονίκη (όπου οι κάτοικοι ζούσαν με τον τρόμο, περιμένοντας τις εφόδους είτε της Χωροφυλακής παρουσία εισαγγελέα είτε ακροδεξιών συμμοριών σε σπίτια αριστερών πολιτών και αυθαίρετες συλλήψεις) η Μέλπω μαθαίνει ότι ο άντρας της, Σπύρος, πιάστηκε στη μεγάλη υποχώρηση του ΕΛΑΣ από την Αθήνα (αρχές Γενάρη 1945) και κλείστηκε στις φυλακές Αβέρωφ. Μετά από πορεία διαμαρτυρίας η Μέλπω γυρίζοντας σπίτι της με τη φίλη της, Δήμητρα, πέφτουν πάνω σε έλεγχο ταυτοτήτων. Η Δήμητρα αρνείται να δείξει τη δική της, γιατί ο άντρας δε φορά στολή αστυνομικού, κάτι που προκαλεί την οργή του και τη χτυπά. Η Δήμητρα επικαλείται το όνομα του Βελουχιώτη και ότι θα νικήσει τους εχθρούς του κομμουνισμού. Ο άντρας, γελώντας, της πετά στη μούρη το φύλλο του Ριζοσπάστη, όπου το ΚΚΕ διαγράφει τον Βελουχιώτη ως τυχοδιώκτη, αφού αρνήθηκε να καταθέσει τα όπλα μαζί με τους υπόλοιπους αντάρτες. Ο Βλάσης Πεχλιβάνης και τα τσιράκια του τις ξυλοκοπούν. Μήνες μετά ο Σπύρος επιστρέφει στη Θεσσαλονίκη και φέρνει άσχημα νέα για τη Μέλπω του: σύντομα κατά διαταγήν του Κόμματος θα πάνε για στρατιωτική εκπαίδευση στο Μπούλκες, πάνω από το Βελιγράδι. Η Μέλπω καταλαβαίνει πως και πάλι δεν έζησε τον άντρα της πάνω από 24 ώρες. Ο Σπύρος από την άλλη της κρύβει το γεγονός ότι ίσως μαζί με τους άντρες περάσουν τα σύνορα για τη Γιουγκοσλαβία κάποιες γυναίκες και παιδιά.

Στις 30/3/1946, παραμονή των πρώτων ελεύθερων εκλογών, τις οποίες το ΚΚΕ κατήγγειλε απέχοντας από τη διαδικασία, το Κόμμα και οι οργανώσεις του, για να επιτύχουν το στόχο του μεγάλου ποσοστού αποχής που είχε θέσει, άσκησε κάθε νόμιμο μέσο πίεσης και προπαγάνδας αλλά και παράνομο κι αιματηρό. Ο καπετάν Οδυσσέας με άλλους αντάρτες επιτίθεται στο Λιτόχωρο, σκορπώντας φωτιά και όλεθρο, έχοντας δώσει γερό χτύπημα κι έχοντας περάσει το μήνυμα του ΚΚΕ στο επίσημο κράτος (το κλίμα τρομοκρατίας και φόβου που θα διαμορφωνόταν τις επόμενες μέρες θα ήταν αποτρεπτικό για συμμετοχή στις εκλογές). Παρ’ όλ’ αυτά η συμμετοχή του κόσμου στις εκλογές ήταν αθρόα, διαψεύδοντας τις προσδοκίες του ΚΚΕ. Μετά την επίθεση, ο καπετάν Οδυσσέας συζητά με τον Λιάκο Στάκα και μαθαίνει ότι ο νεαρός Λιάκος πήγε με τον Σπύρο Ελευθεριάδη στο Βελιγράδι και μάλιστα είδε και την κόρη του, Φανή!

Η Μέλπω ξαφνικά συλλαμβάνεται από ασφαλίτες που ψάχνουν να συνδέσουν τον θείο της, Φίλιππο Ντερίδη, με το ΚΚΕ και την οργάνωση. Ο Φίλιππος έχει συλληφθεί, οδηγούν μπροστά του τη Μέλπω, η οποία ατσαλώνεται και κάνει ότι δεν τον αναγνωρίζει. Το σοκ της πάντως είναι μεγάλο γιατί δεν ήξερε ότι ήταν κρυφό στέλεχος του ΚΚΕ Θεσσαλονίκης. Ο Φίλιππος υποκύπτει στα τραύματά του κι οι ασφαλίτες τη στέλνουν στον Άη Στράτη. Ένα χρόνο μετά, στις 9/9/1947, μετά την άνευ όρων αμνηστία εις τους καταθέτοντας τα όπλα, αναθεώρηση των εκτοπίσεων και γενική αμνηστία μετά τη λήξη της ανταρσίας, όλα με την υπογραφή του Πρωθυπουργού Σοφούλη, η Μέλπω και η φίλη της, Δήμητρα, επιστρέφουν στη Θεσσαλονίκη. Πριν προλάβουν να ηρεμήσουν και να ξαναφτιάξουν τη ζωή τους, πάρθηκε απόφαση από την Κεντρική Επιτροπή το κέντρο βάρους της κομματικής δουλειάς να μεταφερθεί στον πολεμικό επιχειρησιακό τομέα κι έτσι ο Δημοκρατικός Στρατός Ελλάδας που συγκροτήθηκε να ενισχυθεί σημαντικά. Ο τρόμος τους μεγαλώνει όταν διαπιστώνουν ότι το κόμμα τις χρειάζεται στη Θράκη, στην οροσειρά του Μπέλες. Μετά από πορεία δύο μηνών φτάνουν στον προορισμό τους, όπου η Μέλπω βρίσκει γράμμα της κόρης της και δυο φωτογραφίες του άντρα της και του παιδιού της. Με απόφαση του κόμματος, η Δήμητρα τοποθετείται στα βουνά της Ροδόπης, στην Ταξιαρχία Θράκης ενώ η Μέλπω, που δεν είχε περάσει από εκπαίδευση και λόγω της συγγένειας του πιστού μέλους Σπύρου, θα παραμείνει στο Μπέλες. Οι δυο φίλες χωρίζονται κλαίγοντας.

– Στο Μυριόφυλλο, η Αγγέλα υποδέχεται με χαρά την επιστροφή του γιου της, Ηλία, και των συντρόφων του, οι οποίοι, κυνηγημένοι από τον τακτικό στρατό και τη Χωροφυλακή, κατευθύνονται προς τα σύνορα. Με λύπη του ο Ηλίας ανακοινώνει στη μητέρα του ότι η περιβόητη συμμορία του Καλαμπαλίκη επιτέθηκε στο στρατόπεδο του ΕΛΑΣ στα Άγραφα και το διέλυσε, αιχμαλωτίζοντας τα γυναικόπαιδα, ανάμεσά τους και τη Γιάννα! Στην πραγματικότητα, η Φανή και η Γιάννα είναι από τις πρώτες που ανακρίνουν οι συμμορίτες, οι οποίοι μάλιστα λιγουρεύονται τα κορίτσια. Η Φανή τραβά την προσοχή των αντρών και τους ερεθίζει για να μην ξεσπάσουν στη 12χρονη Γιάννα. Την «ανάκριση» διακόπτει ο λοχαγός Ιατρόπουλος της Εθνοφυλακής και ο λόχος του, ο οποίος επιπλήττει τους συμμορίτες και παίρνει τις γυναίκες του ΕΛΑΣ για τη Λάρισα ώστε να ανακριθούν κανονικά. Ανάμεσα σ’ αυτές τις γυναίκες είναι και η Κατερινούλα που την έφεραν αιχμάλωτη!

Στο δρόμο πέφτουν σε ενέδρα: μετά τη Συμφωνία της Βάρκιζας και την απόφαση για τη δημιουργία Σώματος Εθνοφυλακής που θα αναλάμβανε την τήρηση της τάξης μέχρι να δημιουργηθεί επαρκής τακτικός εθνικός στρατός, το Κομμουνιστικό Κόμμα αποφάσισε να διαβρώσει την καινούργια δύναμη και την κατάλληλη στιγμή να την ενσωματώσει στο σχεδιασμό του ή, έστω, να την αφαιρέσει από τον έλεγχο της κυβέρνησης. Έδωσε εντολή σε ολόκληρο τον κομματικό μηχανισμό να καταταγούν τα μέλη του στο νέο σώμα, δίχως όμως να φανερώσουν την κομματική τους ταυτότητα ή την πολιτική τους τοποθέτηση. Μέσα στις μονάδες θα οργανώνονταν με το γνωστό και δοκιμασμένο από την παρανομία σύστημα των τριάδων που εφάρμοζε το ΚΚΕ και θα άρχιζαν τη συνωμοτική δουλειά, τη διάβρωση και το σαμποτάρισμα του στρατού από τα μέσα. Πολλές φορές αυτοί οι πυρήνες του ΚΚΕ έγιναν πλειοψηφία μέσα στις μονάδες, με αποτέλεσμα να τις καταλάβουν ή να το σκάσουν, παίρνοντας τον οπλισμό και τα πυρομαχικά τους, ή ακόμη και να στραφούν εναντίον τους σε συνεννόηση με τους ομοϊδεάτες τους στα βουνά κι επιτιθέμενοι από κοινού (σελ. 165-166). Έτσι η Γιάννα, η Φανή και η Κατερίνα απελευθερώνονται από τους ομοϊδεάτες τους και το κόμμα τις στέλνει μαζί με άλλα γυναικόπαιδα σε ομάδες των πέντε, καθ’ υπόδειξιν του καπετάν-Οδυσσέα, σε διάφορα χωριά της Μακεδονίας φίλα προσκείμενα και συμπαθούντα προς τον κομμουνισμό. Η Φανή και η Γιάννα ξεκουράζονται στο χωριό Ζιάκα των Αγράφων και ξανακερδίζουν τη φιλία τους μετά την αυτοθυσία της Φανής.

Τέλη καλοκαιριού του 1945 την έννομη τάξη πέριξ της πόλεως των Γρεβενών ανέλαβε επιτέλους η Χωροφυλακή και πολλές φορές πραγματοποιούνταν έφοδοι με τη συνδρομή των άτακτων ένοπλων ομάδων της Ακροδεξιάς. Σε μια από αυτές, την οριστική, η έφοδος στο Ζιάκα (τη μικρή Μόσχα όπως έλεγαν το χωριό) οδήγησε στη σύλληψη πολλών αντρών και γυναικών αλλά ακόμη χειρότερα διαλύθηκαν οι σύνδεσμοι, αποκαλύφθηκαν κρυψώνες, όλη η συνωμοτική οργάνωση του ΚΚΕ διαλύθηκε. Ακόμη χειρότερα κάποιες αντάρτισσες λύγισαν στα βασανιστήρια και αποκάλυψαν πολλά μυστικά, που εξάρθρωσαν το παράνομο δίκτυο του ΚΚΕ σε όλο τον νομό, με μεγαλύτερη απώλεια τα όπλα. Έτσι στη σύσκεψη του αρχηγείου ανταρτών Βοΐου και Γράμμου, για να αποφευχθούν αντίστοιχες προδοσίες στο μέλλον, αποφασίστηκε τα γυναικόπαιδα να περάσουν κρυφά τα σύνορα της Γιουγκοσλαβίας και της Αλβανίας και να καταφύγουν σε στρατόπεδα που παραχωρούν στο ΚΚΕ οι συναγωνιστές αυτών των δύο Λαϊκών Δημοκρατιών. Τα γυναικόπαιδα θα πάνε με τα πόδια και ας είναι μακριά και ας είναι χειμώνας, δεν υπάρχει άλλη λύση. Η Κατερινούλα εξακολουθεί να είναι στην ίδια ομάδα με τις δυο κοπέλες.

Στη συνέχεια παρακολουθούμε τη ζωή των κοριτσιών στο Μπούλκες της Γιουγκοσλαβίας: χωριό στη Βοϊβοντίνα που παραχωρήθηκε εν λευκώ από τον Τίτο στο ΚΚΕ κι εκεί οργανώθηκε ένα ιδιότυπο λαϊκό κράτος μέσα στο γιουγκοσλαβικό έδαφος. Εκεί εγκαταστάθηκαν περίπου 3.000 μέλη του ΚΚΕ αρχικά, τα οποία έφτασαν τις 7.000 όσο το Κόμμα έστελνε τους πιστούς του για να εκπαιδευτούν στρατιωτικά και κομματικά. Το Μπούλκες οργανώθηκε σαν αυτόνομη κοινότητα με σύνορα, νόμους, νόμισμα κλπ. Κύριος στόχος ήταν η παραγωγή μαχητών, ανταρτών αξιωματικών και κομματικών στελεχών που θα πολεμούσαν πίσω στην Ελλάδα κατά του ελληνικού στρατού. Παράλληλα όμως λειτούργησε απίστευτος χαφιεδισμός, σπίλωση και συκοφάντηση. Στα μέσα του 1948 βγαίνει διαταγή όλες οι γυναίκες από 14 και πάνω να φύγουν από το Μπούλκες και να παρουσιαστούν στην έδρα του Γενικού Αρχηγείου του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδος στην Πύλη των Πρεσπών (οι κάτω των 16 θα μείνουν στο νοσοκομείο ή στην Επιμελητεία, οι άλλες θα πολεμήσουν).

Στο Μυριόφυλλο οι αντάρτες επιστρέφουν για να δημιουργήσουν περιμετρικές οχυρώσεις, πολυβολεία και χαρακώματα. Όσοι έχουν ανθρώπους στον Ελληνικό Στρατό ή συμπαθούντες του Παπανδρέου το σκάνε πάλι στα βουνά. Με μεγάλη χαρά και έκπληξη η Αγγέλα δέχεται την ξαφνική επίσκεψη της Γιάννας που ήρθε να μείνει στο σπίτι της με τη Φανή και την Κατερινούλα, την οποία η Αγγέλα αναγνωρίζει. Η στάση της Φανής είναι απόλυτα προσαρμοσμένη στη γραμμή του κόμματος με τσιτάτα και λοιπά, κάτι που δυσαρεστεί την Αγγέλα και τη θεια Βασίλαινα.

Βιβλίο Αγώνες θανάτου
Τίτλος πρωτοτύπου Private Games
Συγγραφείς James Patterson, Mark Sullivan
Μεταφραστής Νίκος Σπυριδάκης
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Bell (εξαντλημένο στον εκδότη)
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Καλογραμμένο, ανατρεπτικό και ισομοιρασμένο ανάμεσα στη φαντασία και την πραγματικότητα, μιας και οι συγγραφείς ανέμειξαν αληθινά ονόματα και πραγματικά στοιχεία από την Ολυμπιάδα του 2012 με την ιστορία που είχαν στο μυαλό τους. Ρεαλιστικές περιγραφές των εγκαταστάσεων, των αθλητών, των τελετών, των ρεκόρ, των παραγόντων, του Λονδίνου της Ολυμπιάδας και μια σειρά από απανωτές εκπλήξεις ως προς τον τρόπο με τον οποίο υλοποιούνταν κάθε φορά τα χτυπήματα και κυρίως για την πραγματική ταυτότητα του «Κρόνου». Ήταν αρκετά αγωνιώδες βιβλίο και μου έδειξε πόσο εύκολο είναι για κάποιον αν το θελήσει να τινάξει όλα τα μέτρα ασφαλείας στον αέρα και να πετύχει τον στόχο του. Υπάρχει όμως και ο ανθρώπινος παράγοντας, οπότε κάποια στιγμή το άψογο σχέδιο αρχίζει να ραγίζει. Και τότε…

Η αλήθεια είναι ότι υπήρξαν και κάποια λαθάκια, όπως π. χ. το γεγονός της τρομερής σύμπτωσης να βρει ο Νάιτ νταντά ακριβώς τη στιγμή που τη ζητούσε, σε μια περίοδο που κανένα πρακτορείο νταντάδων δεν μπορούσε να του διαθέσει λόγω των Αγώνων. Και πού τη βρήκε; Στο πάρκο! Είναι πράκτορας, έχει διασυνδέσεις αλλά αυτήν τη συμπτωματική γνωριμία, ακριβώς τη στιγμή που χρειαζόταν νταντά, δεν την ερεύνησε σε βάθος παρά μόνο επιδερμικά. ΟΚ, κάπως καλύφθηκε όταν πλησιάζαμε στο τέλος και κάποιος δικός του άνθρωπος τον επέπληξε αλλά ήταν πολύ καλό για να είναι αληθινό (μέχρι κι εγώ ψυλλιάστηκα!). Ποια είναι στην πραγματικότητα η νταντά; Ας διαβάσει ο αναγνώστης το βιβλίο και θα καταλάβει.

Οι αναφορές στην αρχαία ελληνική μυθολογία και στο ιδεώδες των πρώτων Ολυμπιακών αγώνων ήταν εντάξει. Η ανάμιξη του εμφυλίου της Γιουγκοσλαβίας και των ειρηνευτικών δυνάμεων του ΝΑΤΟ στην περιοχή τη δεκαετία του 1990 ήταν άκρως ρεαλιστικές, μόνο που μου θύμισαν μυθιστορήματα του Frederick Forsyth, που κατ’ εμέ είναι καλύτερος στην εξιστόρηση και στην εμβάθυνση των χαρακτήρων, οπότε κάπως αδυνάτισε στα δικά μου μάτια το κομμάτι ετούτο. Παρ’ όλ’ αυτά, οι «Αγώνες θανάτου» είναι γρήγοροι, γεμάτοι εκπλήξεις, με μια διαφορετική κεντρική ιστορία για τον πρωταγωνιστή Πίτερ Νάιτ κι ένα οικογενειακό υπόβαθρο που τον έκανε αρκετά αληθοφανή. Το βιβλίο ανήκει στη συλλογή Private, που έχει κυκλοφορήσει, αμετάφραστα στην Ελλάδα, τουλάχιστον άλλα 13 βιβλία (αν και μόνο τα 6 είναι αναπόσπαστη σειρά, σύμφωνα με το site του συγγραφέα, τα άλλα, ανάμεσά τους και οι Αγώνες θανάτου, δε θεωρούνται μέρος της σειράς)  και μπορώ να πω ότι με εξίταρε αρκετά για να διαβάσω κι άλλα όταν με το καλό κυκλοφορήσουν στα ελληνικά.

Βιβλίο Ο Γκιούλιβερ στη χώρα των γιγάντων / Ο Γκιούλιβερ στη χώρα των νάνων
Συγγραφέας Νίκος Τσιφόρος
Κατηγορία Χιούμορ / Συλλογή διηγημάτων
Εκδότης Ερμής
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Έξοχο και απολαυστικό, διασκεδαστικό και παραμένει επίκαιρο μέχρι σήμερα (αν και γράφτηκε το 1966-1967). Στη χώρα των γιγάντων (Ελβετία, Γερμανία και Ιταλία) και των νάνων (Ελλάδα, Βουλγαρία, Ρουμανία, Γιουγκοσλαβία). Συγκρίσεις, παρατηρήσεις για την κουλτούρα και τη νοοτροπία με το γνωστό χιούμορ του Τσιφόρου που εδώ κεντά. Και φυσικά ό,τι παρατηρεί και καταγράφει ισχύει ακόμη και σήμερα (με εξαίρεση τις περιπέτειες με τα συναλλάγματα που πλέον έχουμε ευρώ). Κατά τα άλλα η καθαριότητα, η αυστηρότητα και η έλλειψη κουτοπονηριάς και μίζας στην Ευρώπη και η αγαθότητα, η κουτοπονηριά, η εξυπηρέτηση και η ελπίδα για το αύριο που ισχύουν στα Βαλκάνια. Μια Ευρώπη δύο ταχυτήτων. Ανακαλύψτε το, αξίζει.

Χαρακτηριστικό απόσπασμα:
«-Πού είναι η τουαλέτα;  Ένα νεύμα προς τα αριστερά. Πάω πρώτος γι’ ανίχνευση. Έκανα καλά. Μόλις άνοιξα την πόρτα, δυο εκατομμύρια μύγες με υποδεχτήκανε με ζητωκραυγές…Φεύγω τρεχάλα… Το ένα γαλάζιο σακάκι φέρνει τέσσερα ποτήρια. Τα δυο με χρώμα καφέ, δολοφονηθέντος κατόπιν ενέδρας. Τα άλλα δυο με χρώμα λεμονί, πεθαμένου σε κακή δολοφονία. -Καφές! Δεν είναι. Μπορεί να είναι ζουμί από λούπινα, αλισίβα από μπουγάδα, απονέρια από ποδόλουτρο, ό,τι θέλεις αλλά καφές αποκλείεται. Αν τον έδινες σε έναν παπαγάλο της Βραζιλίας θα πήγαινε να διαμαρτυρηθεί στη βραζιλιανή πρεσβεία. -Άστον… Το άλλο υγρό που παίζει τη λεμονάδα πρέπει να είναι πολύ κακός ηθοποιός. Κάτι που δεν είναι μήτε κιτρικό οξύ παριστάνει το λεμόνι, κάτι που δεν είναι μήτε ζαχαρίνη παριστάνει τη ζάχαρη, το ίδιο το ποτήρι παριστάνει τη δροσιά του φρέσκου αλογοκάτουρου» (σελ. 182).

Βιβλίο Βρεγμένο ρούχο
Συγγραφέας Γιώργος Μπράμος
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Καστανιώτης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο πόνος, η απορία και ο φόβος ενός άντρα που δουλεύει για τον κομμουνισμό και γνωρίζει τον έρωτα στα μαύρα μάτια μιας Τουρκάλας στο διχοτομημένο Βερολίνο. Η Αϊσέ έκαψε τα σωθικά του μέσα βαθιά, τον έκανε να ξεχάσει κάθε μέτρο προφύλαξης στην ξένη κι άγνωστή του πόλη κι όταν ήρθε η ώρα του χωρισμού εκείνος δεν την ξέχασε ποτέ. Επέστρεψε στην Ελλάδα κι αφοσιώθηκε στην οργάνωση που έβαλε στόχο το άγαλμα Τρούμαν. Η βόμβα δεν εξερράγη ποτέ κι ο ήρωάς μας φυγαδεύτηκε στη Ρώμη κι επέστρεψε στην Ελλάδα μετά το τέλος του Ψυχρού πολέμου ώστε να παντρευτεί και να εξαφανιστεί μες στη ρουτίνα της καθημερινότητας. Δυστυχώς η Αϊσέ θα τον σημαδεύει ακόμη κι η αποτυχία της αποστολής του θα τον τυραννά μια ζωή: τι έφταιξε και δεν εξερράγη η βόμβα.

Αφήγηση άμεση και λιτή, ο πόνος του ήρωα τρισδιάστατος, αυθεντικός, γνήσιος. Έχουμε μια κατάθεση ψυχής, ενός ανθρώπου που ποτέ δεν έπαψε να είναι άνθρωπος κι ας τον ήθελαν οι επιταγές της ομάδας να είναι ένα άψυχο, σιωπηλό ρομπότ για να μη γίνει αντιληπτός από τη μυστική αστυνομία. Δεν ενδιαφέρει το πώς και το γιατί του Ψυχρού πολέμου, δεν ενδιαφέρει ποιος έχει άδικο και δίκιο σε αυτόν τον πόλεμο. Το βιβλίο αφορά έναν άνθρωπο και την ψυχή του, που λαβώθηκε από δυο μαύρα μάτια. Δυο μαύρα μάτια που τον περιμένουν κι ας παντρεύτηκε, κι ας απέκτησε παιδιά κι ας πέθανε. Μετά το τέλος του Ψυχρού πολέμου κάθε λίγο και λιγάκι ετοιμάζεται να επιστρέψει στο Βερολίνο, μήπως ξαναβρεί την Αϊσέ. Αλλά ποτέ δε βρίσκει το θάρρος να το κάνει. Μόνο μέχρι τη Γιουγκοσλαβία καταφέρνει να φτάσει σε μία από αυτές τις απόπειρες. Κι η γυναίκα του πάντα τον περιμένει, σιωπηλά αποδεχόμενη το βάρος που κουβαλά ο άντρας της. Ποτέ δεν περίμενα ότι θα διάβαζα ένα τόσο συναισθηματικό βιβλίο και μάλιστα από άντρα συγγραφέα. Μια τόσο τρυφερή και σύνθετη ψυχολογία για έναν άντρα; Μπράβο μας, έχουμε συναισθήματα τελικά! Και το ρώσικο τραγούδι “Ότσι τσιόρνιγια” να συντροφεύει όλες τις σελίδες σαν ένα παράπονο ανικανοποίητο.

Βιβλίο Ο Εκδικητής
Τίτλος πρωτοτύπου Avenger
Συγγραφέας Frederick Forsyth
Μεταφραστής Βαγγέλης Κατσάνης
Κατηγορία Περιπέτεια
Εκδότης Ψυχογιός (εξαντλημένο στον εκδότη)
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ένα απίστευτο θρίλερ. Αφήγηση που σε παρασέρνει, πραγματικά δεν μπορούσα να το αφήσω. Θα μπορούσα να πω ότι σαν ιστορία απλή θα κρατούσε ούτε το μισό βιβλίο. Αλλά με τις δευτερεύουσες πλοκές (που δεν κουράζουν) και τους υπόλοιπους χαρακτήρες φτάσαμε σε αυτό το μέγεθος. Κλασική περιπέτεια αγωνίας με απίστευτο ρυθμό που φτάνει στα όρια του υπερβολικού στα τελευταία κεφάλαια ώσπου να απαγάγει ο Εκδικητής το θύμα του αλλά αυτό που με συγκλόνισε και μου έκανε εντύπωση είναι ότι ο συγγραφέας αναφέρεται σε όλα τα γεγονότα που προκάλεσαν την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης και τη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας, μιλά για την πραγματικότητα στα Βαλκάνια και για τον Μιλόσεβιτς, για τις διεθνείς και τις αμερικανικές οργανώσεις δίωξης και λαθρεμπορίου, ακόμη και για την Αλ Κάιντα και τη βιογραφία του Οσάμα Μπιν Λάντεν! Δηλαδή έχουμε έναν μικρό καθρέφτη της σύγχρονης παγκόσμιας Ιστορίας που προσωπικά με ώθησε να ψάξω για περισσότερες πληροφορίες.