Βιβλίο Μελίνα
Συγγραφέας Γιάννης Σκαραγκάς
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κριτική
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ποιος μπορεί να τιθασεύσει την ορμή του λόγου και των ιδεών της Μελίνας; Ποιος μπορεί να κρατήσει στα χέρια του ένα πλάσμα σαν αυτήν; Ρευστή άμμος που κυλάει αφήνοντας της πίσω της όμως έργα που αποκρυσταλλώνονται στο γυαλί της αιωνιότητας, αυτή ήταν η Μελίνα της Ελλάδας κι αυτήν τη ρευστότητα ακολουθεί ο συγγραφέας. Πρόκειται για μια μυθιστορηματική πρωτοπρόσωπη αφήγηση της Μελίνας Μερκούρη όπου καταγράφονται σε μικρά κεφάλαια τα βιώματά της, οι επιρροές της, η προσωπικότητά της, η καριέρα της, οι άντρες πριν τον Ζυλ Ντασέν, οι σκέψεις και οι ιδέες της. Ταξιδεύουμε στα παιδικά χρόνια αλλά μπαίνουμε και στο νοσοκομείο όπου γίνεται η μάχη με τον καρκίνο, κερδίζουμε βραβεία και τρυπώνουμε σε θεατρικά παρασκήνια, γνωρίζουμε σημαντικούς ανθρώπους όπως τον Σασά Γκιτρί, την Κολέτ, τον Ζαν Μαρέ, την Γκρέτα Γκάρμπο, τον Ανδρέα Παπανδρέου. Ανάμεσά τους εμφανίζονται ο Φειδίας και ο Πύρρος που προηγούνται του Ζυλ, του αξεπέραστου Τζούλη της («Με μάγεψαν τόση αγάπη και τόσο γαλάζιο», σελ. 68), όλα όμως γυρίζουν στον Μεγάλο Σπύρο, τον παππού της, Σπύρο Μερκούρη: «Είχε το πείσμα του μάστορα και την περηφάνια του μάγου. Ή θα διόρθωνε το ελάττωμα ή θα το εξαφάνιζε» (σελ. 12).

Ο συγγραφέας έχει αποτυπώσει προσεγμένα το τσαγανό της Μελίνας, την ορμή της, τη στάση ζωής της, τα θέλω της: «Το χέρι ενός άντρα και το βλέμμα στα αστέρια. Δεν με ένοιαζε τίποτε άλλο» (σελ. 10). Δεν υπάρχει νοητή σειρά, η αφηγήτρια πότε γυρνά στην παιδική της ηλικία, πότε βαφτίζεται ηθοποιός, πότε επιστρέφει στην Κατοχή, πότε καταγράφει την περιοδεία στην Αμερική, πότε ουρλιάζει στην ανθρωπότητα για τη Δικτατορία. Όλα αυτά είναι σκόρπια κομμάτια μιας πολυκύμαντης ζωής που όμως ακολουθούν μια νοητή πορεία που δε με άφησε να χαθώ ούτε στιγμή: «..έζησα μόνο για την αγάπη, την προσδοκία, το στοίχημα, το λίγο ακόμα. Ξέρεις πώς είναι αυτό; Σαν να πέφτεις με τα μούτρα στις αγκαλιές και στα κορμιά» (σελ. 19). Μικρά βήματα, διακριτικοί φωτισμοί γεμάτοι λάμψη και επιβραβεύσεις αλλά και μια δύσκολη ανηφόρα φορτωμένη πόνο. Ανασκαλεύει τη μνήμη της: «Γι’ αυτό λέω αυτήν την ιστορία. Γιατί κανείς δεν θα καταλάβει πως, ό,τι κι αν έκανα στη ζωή μου, το έκανα εξαιτίας αυτής της μοναξιάς [συνεκδοχικά της αγάπης της για την Ελλάδα]» (σελ. 95). Μια γυναίκα χωρίς ταμπού σε μια εποχή γεμάτη ασφυκτικά από αυτά: «Γιατί έτσι ήταν τότε οι γυναίκες…Είχαν την αξιοπρέπεια σαν ρούχο στην κρεμάστρα. Περίμεναν πάντα να το φορέσουν αργότερα…Μόνο μια άλλη γυναίκα μπορούσε να τις κάνει να το βγάλουν από την ντουλάπα…Μπροστά στα μάτια και στα στόματα του κόσμου, χρειάζονταν μα πανοπλία. Ακόμα κι αν μύριζε ναφθαλίνη. Ακόμα κι αν ταίριαζε στα μέτρα κάποιου ονείρου που μαράζωσε στο σκοτάδι» (σελ. 14-15).

Πότε γράφει ο Γιάννης Σκαραγκάς και πότε μιλάει η Μελίνα; Αξεδιάλυτο το μυστήριο και παντρεύει δύο ποταμούς τους οποίους ενώνει σε σημεία απρόσμενα, τους διασταυρώνει εκεί που δεν το περίμενα, λυρισμός και ρεαλισμός γίνονται ένα. Γλυκά και τρυφερά καλολογικά στοιχεία («Κάπου κάπου γύριζε να με κοιτάξει κι εγώ σταματούσα να αναπνέω από την ανακούφιση. Σκεφτόμουν πόση χαρά και πόση λατρεία θέλει για να κοιτάζεις τον άλλον σαν να φοράει τα καλά του», σελ. 76), διαχρονικά νοήματα και σημαντικές παρατηρήσεις («,,,πόσο διαφορετικά μυρίζουν στη μοναξιά τους όσοι τα έχασαν όλα από εκείνους που δεν θα αποκτήσουν τίποτα για να πονέσουν», σελ. 79), όλα αυτά ομορφαίνουν τον μαγικό ρεαλισμό των λόγων και των σκέψεων της Μελίνας, μιας γυναίκας που μεγάλωσε σε εποχές δύσκολες, σε περιόδους όπου η Ελλάδα ακροβατούσε στο κενό. Οι Έλληνες «…κουραστήκαμε πολύ σε αυτή τη χώρα να παριστάνουμε τις πέτρες που ανθίζουν» (σελ. 47). Αποφαίνεται: «Τέτοια μοίρα θα έχει ο τόπος αυτός μέχρι το τέλος. Πάντα ένα ξένο χέρι που ασχολήθηκε, που του αφιερώθηκε. Πάντα μια δανεική πνοή» (σελ. 116). Συμπεραίνει: «Αυτό ήταν η Ελλάδα για δεκαετίες μετά τον πόλεμο και τον εμφύλιο. Ένας κόσμος με θηρία, φονιάδες και αμίλητους μάρτυρες» (σελ. 64). Παραδέχεται: «Από αυτά ήθελα να ξεφύγω. Από την ησυχία ενός κόσμου που μπορεί και χωρίς εσένα. Που δεν σε αντέχει γέρο και μετανιωμένο» (σελ. 26). Αποζητά: «Ήθελα να ερωτευτώ. Να πέσω με τα μούτρα στον έρωτα και να γίνω μια σκιά, μια ιδέα, μια ανάμνηση. Να τους ακολουθώ, να με σκέφτονται και να τους λείπω» (σελ. 27). Θλίβεται: «Δεν σε πονάει η απώλεια αλλά η παρουσία τους τριγύρω…δεν αναρωτιέσαι πώς θα είναι από εδώ και πέρα η ζωή μακριά τους αλλά πώς θα ήταν μαζί τους». (σελ. 17).

Στο νέο του μυθιστόρημα ο Γιάννης Σκαραγκάς ζωντανεύει με σεβασμό την προσωπικότητα της μεγάλης Ελληνίδας πολιτικού και ηθοποιού, φέρνει στο φως αποσπάσματα του βίου της, καταγράφει σε μικρά κεφάλαια τα σημαντικότερα στιγμιότυπα, δημιουργεί ένα φροντισμένο κείμενο που ακροβατεί ανάμεσα στο μυθιστόρημα και στη βιογραφία. «Να θέλουν όλοι ν’ ανοίξουν τα χέρια τους να σε αγκαλιάσουν αλλά να μη σε χωράνε, να μην μπορούν να σε σηκώσουν» (σελ. 10), αυτό είναι η Μελίνα της Ελλάδας.

Βιβλίο Πριν κοιμηθείς με τον διάβολο 
Συγγραφέας Γιάννης Σκαραγκάς
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κριτική
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το νέο βιβλίο του Γιάννη Σκαραγκά σε πρώτη ανάγνωση δείχνει να είναι ένα αστυνομικό και κοινωνικό μυθιστόρημα που φωτίζει ενδιαφέρουσες πτυχές της ελληνικής κοινωνίας, τον κλάδο του πρωτοεμφανιζόμενου κινηματογράφου, τις οικονομικές ανάγκες της χώρας μετά το κραχ του 1929 και άλλα, όσο προχωράει όμως η πλοκή βυθίστηκα σε μια σειρά από αλλεπάλληλα γεγονότα που ανέτρεψαν τους ίδιους τους χαρακτήρες και δημιούργησαν νέες καταστάσεις, ριζικά αντίθετες από αυτές που γνώρισα στην αρχή. Είναι από τα ελάχιστα μυθιστορήματα που έχω διαβάσει ως τώρα που γκρεμίζει σταδιακά τις πρώτες σχέσεις μεταξύ των ηρώων και φέρνει στην κυριολεξία τούμπα τα πάντα: σκέψεις, αντιλήψεις, συμπεριφορές και αισθήματα!

Όταν ξεκίνησα να το διαβάζω, συγκρότησα στο μυαλό μου τη ζωή του Τίμου με την Αμαλία Χαιρέτη και τον άντρα της, με τη δουλειά του στην εφημερίδα, μια θέση ισχύος για όσα θα διαδραματιστούν, με τα ίχνη που ακολουθεί για να ανακαλύψει αμαρτωλά μυστικά του Ζάρμπα και όταν φτάσαμε στο κύκλωμα της πορνείας κατάλαβα πως είχαμε μπει σε μια πολύ καλή σειρά που θα λήξει με την εύρεση των ζητούμενων και με τη λύση μιας δολοφονίας που ανέλαβε ταυτόχρονα ο Ζάρμπας. Και τότε, ράγισε ο καθρέφτης που με άφησε ο συγγραφέας να βλέπω και μου έδειξε τα πραγματικά γεγονότα. Τα πιόνια άλλαξαν στρατόπεδα, οι πραγματικές ταυτότητες αποκαλύφθηκαν και άρχισε ένα ανελέητο κυνηγητό για την αλήθεια που κρύβεται πίσω από όλα αυτά και για το πού θα οδηγηθούν οι ήρωες!

Οι χαρακτήρες είναι διαλεγμένοι πολύ προσεκτικά. Ο Φιλότιμος Βάκχος είναι αμφίθυμος και μποέμ, δεν κρατάει τους τύπους, συμπεριφέρεται υπερβολικά φιλικά ή ασύλληπτα απόμακρα, ζει στη «λαϊκή συνοικία του Κολωνακίου». Φίλη του είναι η Αμαλία Χαιρέτη, παντρεμένη με τον Αμερικανό επιχειρηματία Σάνφορντ, η οποία  χρειάζεται στη ζωή της τον δημοσιογράφο και για να το πετύχει αυτό αποφασίζει να του συστήσει γυναίκες του κύκλου της για να τον παντρέψει. «Αυτός ήταν ο τρόπος της… να μιλά για τα συναισθήματά της. Της ήταν πιο εύκολο να τα μοιράζεται από το να τα περιγράφει. Γιατί στο τέλος ήταν η ίδια καρδιά, με την ίδια χωρητικότητα και τις ίδιες αντοχές, απλώς άλλες φορές χτυπούσε σαν πόρτα που ετοιμάζεται να κλείσει και άλλες σαν κατάρτι που κοντεύει να σπάσει» (σελ. 81).

Ο Σάνφορντ είναι ο εκπρόσωπος της αμερικανικής εταιρείας που έχει υπογράψει με το ελληνικό Δημόσιο για την ανάπτυξη και την κατασκευή των έργων ύδρευσης στην πρωτεύουσα. Αναθέτει στον Τίμο μια δουλειά που τον μειώνει και τον ταπεινώνει ενώ ταυτόχρονα αποκαλύπτει πως ξέρει πράγματα για τη ζωή του, κάτι που ο δημοσιογράφος πρέπει πάση θυσία να ανακαλύψει το πώς. Ο αστυνομικός υποδιοικητής Γρηγόρης Ζάρμπας είναι το παιδί που το έσκασε από την οικογένειά του και μεγάλωσε σε ορφανοτροφείο, δύστροπος και απωθητικός. Μισεί την Αθήνα: «Κανένας δεν μπορούσε να βάλει σε τάξη την Αθήνα, ούτε ο Βενιζέλος ούτε οι σύμμαχοι. Μόνο ο Ζάρμπας μπορούσε να το καταφέρει. Μόνο εκείνος διάβαζε την ψυχή της, ένας μοναχικός μάντης κακών που μπέρδευε τους χρησμούς με τα σφάγια» (σελ. 24-25). Γνωστό κάθαρμα που διευκολύνει τον υπόκοσμο παριστάνοντας τον μαχητή της ηθικής, με τη συμπεριφορά του δυσκολεύει φίλους του Σάνφορντ που θέλουν να επενδύσουν στην Ελλάδα, και γι’ αυτό ο επιχειρηματίας αναθέτει στον Τίμο να βρει στοιχεία για την παράνομη δράση του.

Εκτός αυτών, έχουμε τον Βίκτωρα, τρόφιμο του ψυχιατρικού νοσοκομείου στο Χαϊδάρι: «Δεν ζούσε αποκομμένος σ’ έναν δικό του κόσμο. Τον αποθάρρυνε όμως η πραγματικότητα και την ανεχόταν για λόγους περηφάνιας, επειδή το ενδεχόμενο να παραιτηθεί τελείως τον πρόσβαλλε αντί να τον ανακουφίζει. Δεν ήταν άρρωστος αλλά διαφορετικός. Η ζωή δεν τον ματαίωνε αλλά τον δυσκόλευε… επινοούσε έναν διαφορετικό χρόνο, χώριζε τον κόσμο σε κομμάτια και τον εμπόδιζε να τον συναρμολογήσει με ταχύτητα για να μπορεί να τον αντέχει» (σελ. 88-89). Από τι κρύβεται; Τι κακό έκανε; Γιατί βλέπει τον διάολο στον ύπνο του να του λέει: «-Πριν κοιμηθείς με τον διάβολο, να θυμάσαι ποιος είσαι»; Όποιος τον έκλεισε εκεί, γιατί το ένιωσε ως μοναδική του ευκαιρία να συγχωρεθεί για όσα είχε κάνει; Τέλος, η Νινή είναι μια πόρνη που έχει αγκαλιάσει με αγάπη τον Τίμο και, παρ’ όλο που παίζει σχετικά δευτερεύοντα ρόλο είναι από τις πιο γλυκές και αθώες παρουσίες του κειμένου, την αγάπησα και τη συμπάθησα.

Το πτώμα ενός νεαρού με τατουάζ εκκινεί την ιστορία μας. Είμαστε στην εποχή που οι πρώτες κινηματογραφικές ταινίες στην Ελλάδα είναι γεγονός και ο σκηνοθέτης Ορέστης Λάσκος ετοιμάζει τη «Δάφνι και Χλόη», μόνο που συναντάει προβλήματα στην παραγωγή και τον πάνε από αναβολή σε αναβολή. Τα πράγματα γίνονται χειρότερα, εφόσον ο νεκρός είναι ηθοποιός που θα έπαιζε στην ταινία του! Ναι, στο μυθιστόρημα εμφανίζεται και ο Έντισον Βήχος! Τι ρόλο όμως παίζουν στο περιβόητο κύκλωμα «Παρθενών»; Χμ…. Από το μυθιστόρημα περνάει και ο Μάρκος Βαμβακάρης όταν η ιστορία εξελίσσεται στα στενοσόκακα του Πειραιά και έτσι ντύνεται με τα πλουμίδια της ρεμπέτικης ιστορίας μέσα από τους πρωταγωνιστές του μουσικού αυτού κινήματος που καλωσορίζει τον νεοαφιχθέντα φωνογράφο!

Στη σκιά του Κραχ του 1929 και της ανοικοδόμησης με αφορμή την ανταλλαγή των πληθυσμών αρχίζει να χτίζεται πετραδάκι πετραδάκι ένα σαθρό οικοδόμημα ανδρικής πορνείας που έχει τα πλοκάμια του ακόμη και στο καλλιτεχνικό κύκλωμα: «Τι ύπουλη μοίρα… Να μην έχεις καμιά ελπίδα ν’ αποκτήσεις σχήμα χωρίς τις χούφτες κάποιου τυχαίου πάνω σου» (σελ. 103). Άλλο ένα θετικό χαρακτηριστικό του κειμένου, που δείχνει πόσο σκληρά δούλεψε ο συγγραφέας πάνω σε αυτό, είναι ο λανθάνων ερωτισμός που υπάρχει σε όσες ομοφυλικές σχέσεις σχηματίζονται κατά την εξέλιξη της πλοκής. Ο τρόπος που πλησιάζουν οι πληρωμένοι εραστές νέους πελάτες, η σχέση μεταξύ δύο αντρών που γνωρίζονται σε ένα νυχτερινό κέντρο και συγκατοικούν και άλλα περιστατικά αφήνουν σαφή υπονοούμενα για ερωτισμό και σαρκικό πόθο, κάτι που ποτέ όμως δε δίνεται γραπτώς. Ειδικά η τελευταία σχέση, που γίνεται ακόμη και αντικείμενο συζήτησης με αμφιλεγόμενα αποτελέσματα, ποτέ δε βγαίνει στο φως, ποτέ δεν απογυμνώνεται, περιγράφεται αντιθέτως με προσεγμένες λεπτομέρειες και με τόσο τρυφερό τρόπο που όταν ήρθε η ώρα μιας γενναίας απόφασης με έκανε να δακρύσω.

Εκτός από τη διεισδυτική ματιά του συγγραφέα στην καλή και όχι μόνο κοινωνία της Αθήνας υπάρχουν και προσεγμένες «προφητείες» για την οικονομική και συναλλαγματική κατάσταση της Ευρώπης και της Αμερικής την ίδια περίοδο, που αναγκάζουν τις χώρες να προχωράνε με δισταγμό και αφόρητη πίεση προκειμένου ν’ αποφύγουν την έξοδο της λίρας και του δολαρίου από τη χρυσή βάση, ακόμη κι αν αυτό σημαίνει ενίσχυση της Γερμανίας που δεν μπορούσε να πληρώσει ούτε καν τις πολεμικές αποζημιώσεις: «-Είστε τυχεροί που υπάρχει η Αμερική για να σας βοηθήσει. -Αυτή είναι η μοναδική γέφυρα για το μέλλον; -Η πιο ανώδυνη» (σελ. 108). Ο κόσμος είναι σε μεταβατικό στάδιο αλλά ποια πλευρά ήταν πιο επικίνδυνη; «…αυτοί που είχαν κληρονομήσει τον κόσμο ή εκείνοι που τον άρπαξαν από ανάξια χέρια» (σελ. 211);

Ιδού πόσο εύληπτα και ρεαλιστικά δίνεται η ταυτότητα της ελληνικής πρωτεύουσας: «Η πόλη αυτή δεν είχε φτιαχτεί για ανθρώπους. Ήξεραν τι έκαναν εκείνοι που είχαν θελήσει να την κάνουν προτεκτοράτο του πολιτισμένου κόσμου. Αυτή η γη είχε ρουφήξει τόσο πολύ αίμα μέσα στους αιώνες που μόνο τα κτήνη μπορούσαν να ξαποστάσουν πάνω της. Δεν άντεχε το καλό και το άξιο, τα έφτυνε σαν συλλυπητήρια από στόμα σε στόμα. Προτιμούσε τα κατορθώματα κάποιων αρχαίων παππούδων και τις ιδέες τους αλλά σαν μνημεία, όχι σαν πραγματική ζωή. Σε αυτήν την πόλη ήσουν πρόσφυγας, εγκληματίας ή υπνοβάτης. Και στις τρεις περιπτώσεις χρειαζόσουν λεφτά, τα λεφτά κάποιου άλλου, που είτε τον είχες θάψει είτε τον ανεχόσουν στον σβέρκο σου» (σελ. 24). Ακόμη χειρότερα: «Αυτή ήταν η νυχτερινή Αθήνα στην καινούργια δεκαετία. Αυτή η αναστάτωση των φιλόδοξων, κάποιοι επίγονοι σε ένα κατάστρωμα που μάλωναν με κάποιους απογόνους για το πώς θα μοιράσουν τις αποικίες τους όταν θα πιάσουν στεριά» (σελ. 33).

Όπως τόνισα και προηγουμένως, όλα τα πρόσωπα του μυθιστορήματος έχουν και μια σκοτεινή ή κρυφή πλευρά, που εμφανίζεται μόνο όταν είναι η σειρά της να κουμπώσει στο καλοσχεδιασμένο παζλ της πλοκής, κάνοντάς την όχι πιο περίπλοκη αλλά πιο σύνθετη και συναρπαστική, μιας και το κάθε βήμα με έκανε να ανυπομονώ για το επόμενο που θα με φέρει πιο κοντά στο τέλος. Ειδικά από τη στιγμή που οι ρόλοι ανατρέπονται, που οι πρωταγωνιστές είδα πως κρατούν τα ηνία για εντελώς διαφορετικούς λόγους απ’ ό,τι άφησε ο συγγραφέας να φανεί και που το παρελθόν ενός ορφανοτροφείου στοιχειώνει αρκετούς από αυτούς η πλοκή απογειώθηκε και το κείμενο έτρεχε με γοργό ρυθμό αλλά συγκρατημένα, χωρίς υπερβολές, χωρίς απιθανότητες, χωρίς εύκολες λύσεις.

«Ο κόσμος νομίζει ότι τρέφεται με το κακό αλλά κάνει λάθος. Δεν είναι το κακό στο οποίο επενδύει αλλά τα μυστικά. Τα πιο σκοτεινά και απόκρυφα τέρατα που καταφέραμε να σβήσουμε με τη σιωπή και τις προσευχές μας, με αυτά χτίζει τη στρατιά του ο σατανάς» (σελ. 38-39). Αυτός είναι ο εφιάλτης που προσπαθεί να ξορκίσει ο συγγραφέας με το νέο του μυθιστόρημα, μια συναρπαστική, ανατρεπτική περιπέτεια σε παλαίστρες, χαμαιτυπεία, κινηματογραφικά στούντιο, τράπεζες και εφημερίδες. Το «Πριν κοιμηθείς με τον διάβολο» είναι ένα δυνατό ψυχογράφημα χαρακτήρων και ταυτόχρονα μια ολοζώντανη τοιχογραφία της δεκαετίας του 1930 μέσα από τους αφανείς ήρωες, τον απλό κόσμο, που όλοι έχουν σχέδια, φιλοδοξίες ή και φοβίες και είτε προσπαθούν να τα αντιμετωπίσουν είτε κρύβονται από αυτά, με ολέθριες συνέπειες γι’ αυτούς και τους γύρω τους. Αναπάντεχες εξελίξεις, δυνατή ιστορία, ρεαλισμός και βαθιά εσωτερικότητα αγκαλιάζουν μια πρωτότυπη ιστορία και την απογειώνουν.

ΥΓ. Η φωτογραφία με το μοντάζ της εφημερίδας είναι από την εφημερίδα  Βόρειες Σποράδες.

Βιβλίο Ο ουρανός που ονειρεύτηκες
Συγγραφέας Γιάννης Σκαραγκάς
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κριτική
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η δράση εκτυλίσσεται στην Τιχουάνα, κοντά στα σύνορα των Ηνωμένων Πολιτειών με το Μεξικό, στο πανδοχείο του Κάιν. Εκεί μένουν η Χουλιέτα, η Μαργαρίτα, η Μήδεια και ο Οιδίποδας, άνθρωποι με το δικό τους παρελθόν, τα δικά τους βάρη, τις δικές τους τύψεις, χωρίς ελπίδες, απαντήσεις ή μέλλον. Ποιος είναι ο μυστηριώδης Έντι που τρακάρει έξω από το πανδοχείο; Γιατί η Χουανίτα τον περιμαζεύει ενώ ο Κάιν θέλει να τον σκοτώσει; Ποιος είναι πραγματικά ο μυστηριώδης ξένος και γιατί η Χουλιέτα εκμεταλλεύεται την αμνησία του, παίζοντας με το μυαλό του;

Δεν ξέρω σε ποιον χαρακτήρα να πρωτοσταθώ, δεν ξέρω τι να σχολιάσω που να μην προδώσει το περιεχόμενο και την ιστορία. Όλοι οι πρωταγωνιστές έχουν το δικό τους άχθος ψυχής, μυστικά καλά φυλαγμένα (καλά; χμ….) και όλοι καταφεύγουν στην Τιχουάνα. Εξαίρετες όλες οι σκηνές του μυθιστορήματος, καλοδουλεμένες εικόνες, δυνατή γραφή, ανατροπές και αποκαλύψεις, αληθινοί, σύντομοι και καίριοι διάλογοι, με άφηναν χωρίς ανάσα, με κράταγαν ξάγρυπνο, με παρέσυραν! Ωραίο λεξιλόγιο, άψογος χειρισμός της ιστορίας, των χαρακτήρων, της ψυχολογίας τους, διεισδυτικές, καίριες και αληθινές παρατηρήσεις. Άρχισα να σημειώνω αποσπάσματα αλλά σύντομα τα παράτησα, γιατί ήταν τόσα μα τόσα πολλά!

Το πανδοχείο παραλληλίζεται με το μυαλό του συγγραφέα (είναι όντως ο Έντι, είναι συγγραφέας ο Έντι, είναι κακός ο Έντι, είναι η ανάγκη της Χουλιέτα να ζωντανέψει τον σκοτωμένο εραστή της, τον Έντι;), άργησα να καταλάβω αν όντως οι χαρακτήρες είναι φανταστικοί ή πραγματικοί, δυσκολευόμουν μερικές φορές να πάρω ανάσα, παγιδεύτηκα για τα καλά στο αριστοτεχνικό δίχτυ που λέγεται «Ο ουρανός που ονειρεύτηκες». Ένα γαϊτανάκι αλληλένδετων σχέσεων, μια κλειστή και κλειστοφοβική κοινωνία, γεμάτη ένοχα μυστικά και επικίνδυνα πάθη.

Αν έχετε λοιπόν υπομονή, ψάχνετε κάτι διαφορετικό και λατρεύετε τις πρωτότυπες ιστορίες, διαβάστε αυτό το μυθιστόρημα!

Βιβλίο Η κυρά της Ρω
Συγγραφέας Γιάννης Σκαραγκάς
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κριτική
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το βιβλίο αποτελείται από 80 σελίδες ώριμες, μεστές, καίριες, καλογραμμένες, με κάθε παράγραφο να δημιουργεί μια ολόκληρη, αληθινή και λεπτομερέστατη σκηνή ενώ κάθε σελίδα ζωντανεύει μοναδικά τη γυναίκα, το ήθος της εποχής, τις συνθήκες ζωής του ακριτικού Καστελόριζου στις αρχές του 20ού αιώνα, τον τόπο και τη ρουτίνα τους. Ο συγγραφέας, που τον γνώρισα από τον «Ουρανό που ονειρεύτηκες», έχει ένα αξεπέραστο λυρικό και δυνατό στυλ, πλούσιο λεξιλόγιο και μια ανεπανάληπτη ενάργεια στη γραφή του. Έτσι κι εδώ, αντί να περιγράψει μια ζωή θα έλεγα μονότονη, αν εξαιρέσεις το πάθος και την αγάπη της Δέσποινας Αχλαδιώτη για τον Άνθρωπο, την Ειρήνη, την Πατρίδα, επέλεξε να φωτογραφίσει με ατμοσφαιρικό τρόπο στιγμιότυπα από τη ζωή της γυναίκας Δέσποινας και του συζύγου της, τη δυσκολία του βιοπορισμού, τον ηρωισμό στις δύσκολες στιγμές της πατρίδας τη δεκαετία του 1940 και να χαρίσει στο αναγνωστικό κοινό μια καρδιά που πάλλεται ακόμη, τόσα χρόνια μετά τον θάνατό της, από ζωή, ιδεαλισμό και οικουμενισμό.

Παράγραφοι που μου έφεραν δάκρυα στα μάτια, που με πείσμωσαν, που δεν ήθελα να τελειώσουν γιατί ήξερα πως θα άρχιζααυτό το βιβλίο ξανά αμέσως μόλις το τελειώσω. Και το έκανα, για να ξεκουκίσω το ταλέντο του συγγραφέα, να καταλάβω τι με πρωτοκέρδισε, η γραφή ή οι εικόνες που δημιούργησε. Ένα συμπυκνωμένο κείμενο που θέλει να πει πράγματα και το κάνει, που θέλει να γεμίσει τον αναγνώστη συναίσθημα και ένταση και το πραγματοποιεί αφειδώς. Λέξεις, αράδες, ένα σύνολο ξομπλιασμένο με ρομαντισμό, ένταση, ρεαλισμό και αλήθειες, όλα σωστά υπολογισμένα και στο σωστό μέτρο. Ο συγγραφέας μέσα από το κείμενο καταγράφει τις δικές του σκέψεις για τον φόβο απέναντι στον Θεό, για τη θέση της γυναίκας σε μια κλειστή και ανδροκρατούμενη κοινωνία, για τον ρόλο που έπαιξε αυτή η ηρωίδα μπροστά στον κατακτητή και πολλά άλλα.

Η ζωή του νησιού δόθηκε μέσα σε μία και μόνη παράγραφο: «Αυτό ήταν το νησί μας, Αυτοί ήμασταν κι εμείς. Ευγενικοί κι επίμονοι. Σαν τις φωτογραφίες που βγάζαμε όλοι μαζί. Μία βγάζαμε στον γάμο σου και μία στην κηδεία σου… Και στη χαρά και στον πόνο, αγέλαστοι ήμασταν. Για να μη βλέπει ο άγιος τα μούτρα, αλλά τα κορμιά. Να μην ξεχωρίζει. Αγέλαστοι και πολλοί. Ένας έφευγε, δέκα έρχονταν. Να βλέπει ο άγιος το μπούγιο και να χάνει το μέτρημα» (σελ. 12).

Η θέση της γυναίκας και η τυφλή υπακοή της στον αφέντη που παντρεύτηκε ή την έφερε στον κόσμο ξεχείλισε από ένταση και διαχρονικότητα μέσα σε ελάχιστες λέξεις: «Αυτό ήταν οι γυναίκες. Το θέλημα κάποιου άλλου. Είτε αδελφό τον έλεγες είτε πατέρα είτε τον Θεό τον ίδιο, καλύτερα να έχει δίκιο αυτός παρά εσύ. Καλύτερα να ήσουν το προικοσύμφωνο ενός άντρα, παρά το όνειρο μιας γυναίκας. Όνειρα υπήρχαν για όλες μας. Προικοσύμφωνα όχι» (σελ. 32). Αυτήν την άποψη ο κύριος Σκαραγκάς την αντιδιαστέλλει με την τύχη της Κυράς της Ρω να ερωτευτεί και ν’ αγαπηθεί ταυτόχρονα από τον μέλλοντα σύζυγό της: «Εκείνο το βράδυ κατάλαβα ότι είχα έναν άντρα που, όσο με είχε, εκεί στη άκρη του κόσμου, θα με γλένταγε. Όσο με είχε και τον είχα, θα ήμουν η προσωπική του χαρά. Κι αυτό ακριβώς ήθελα να είμαι. Το γλέντι ενός άντρα που, είτε πατάει στη γη είτε στη χαράδρα είτε στον αέρα, θα με κοιτά και θα γιορτάζει» (σελ. 42).

Και εδώ μία από τις ελάχιστες συναισθηματικές εξάρσεις που αφορούν την πατρίδα μας: «Αυτή είναι η Ελλάδα. Με το ένα μάτι περιμένει τον σύμμαχο και με το άλλο τον εχθρό. Και αυτήν την ερημιά ανάμεσα στους δύο την περνάει για ζωή» (σελ. 66).

Η «Κυρά της Ρω» είναι ένα τρυφερό και σκληρό ταυτόχρονα κείμενο, που με αφορμή την προσωπικότητα αυτού του χαρακτήρα-ορόσημο βυθίζεται στον ψυχισμό της γυναίκας και της κλειστής ακριτικής νησιωτικής κοινωνίας για να ξεχωρίσει τις χαρές του έρωτα, την κόψη της Αντίστασης και την υποτακτικότητα του «αδύναμου» φύλου, αποφεύγοντας να τονίσει τυχόν εθνικοπατριωτικές υπερβολές ή να αφηγηθεί στερεότυπα μια απλή σχετικά ζωή. Ο κύριος Σκαραγκάς για άλλη μια φορά έγραψε ένα εκπληκτικό κείμενο με συναίσθημα, ιδέες και ιδανικά.