Βιβλίο Η άλωση των Αθηνών από τις αδερφές Γαργάρα
Συγγραφέας Γιάννης Ξανθούλης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Χιούμορ
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Γιάννης Ξανθούλης, εμμένοντας σε βασικά μοτίβα που έχουμε συναντήσει και σε άλλα έργα του, καταφέρνει να τα παρουσιάσει με φρέσκια ματιά και εξακολουθεί να βρίσκει πληθώρα περιστατικών και χαρακτήρων που κρατούν αμείωτο το ενδιαφέρον του αναγνώστη δίνοντάς τους ονόματα ξεχωριστά, ιδιαίτερα και απόλυτα ταιριαστά με το ποιόν τους. Τοξικές σχέσεις, λεκτική κακοποίηση, «μαγκιά» και αλητεία, οικογένεια με κανόνες και τύπους που τραυματίζουν ψυχικά τα παιδιά και ταυτόχρονα μια κοινωνία με τους τυπικούς ή και μη χαρακτήρες που βρίσκει κανείς σε μια επαρχιακή πόλη. Άνθρωποι που κουτσομπολεύουν, εποφθαλμιούν, εξαπατούν, προσεύχονται, κρύβονται, ατιμάζουν, δέρνουν, ξεδίνουν, με τον καιρό να περνάει από πάνω τους και να παραμένουν τελματωμένοι στο ίδιο σημείο. Κάθε προσωπική ιστορία κι ένα απολαυστικό εύρημα, κάθε κεφάλαιο και μια παραστατική αφήγηση που δημιουργεί την ίδια στιγμή αντικρουόμενα αισθήματα: γελούσα δυνατά με τα κωμικά ενσταντανέ, κατά βάθος όμως έβλεπα ή ένιωθα την τραγικότητα, τη σκληρότητα, την απελπισία που πήγαζε από αυτά.

Οι γονείς, Κατίνα και Ηρακλής Γαργάρας, είναι παράδειγμα προς αποφυγή. Εκείνος αθλητικός τύπος και παλαιστής στα πανηγύρια, εκείνη μάνα και νοικοκυρά που ερωτεύτηκε τον μέλλοντα άντρα της ακαριαία. Αμάθητη σε αυτά, ήρθε για εργάτρια από τις Σέρρες και τελικά «έδωσε μια περίπου ζωή για μια άλλη ζωή, αχαρακτήριστη και απρόβλεπτη». Έκανε παιδιά και: «Μην έχοντας καιρό και προσβάσεις στην αυτολύπηση, τόκιζε από τότε σε κάτι που έμοιαζε με θυμό γενικής φύσεως» (σελ. 32). Μια γυναίκα «με κούραση σε ανεξίτηλες στρώσεις», με βασανισμένο παρελθόν γεμάτο ανασφάλεια και θανάτους, «ένα σφιχτό κουβάρι μαύρη κλωστή που κάποτε θα ξετυλιγόταν». Από την άλλη, ο Ηρακλής είναι ερωτιδής, στιβαρός, καλογυμνασμένος και διαπρεπής παλαιστής, αντικείμενο πόθου αντρών και γυναικών, με ένα εξίσου αμφίσημο και αμφιλεγόμενο παρελθόν στην Αθήνα τη δεκαετία του 1920 (όπου «οι νίκες, οι ήττες, η πολιτική και η αιμόπτυση πήγαιναν αντάμα») για το οποίο όμως «κλειδοστόμιασε» και ούτε που θέλει να την ξαναδεί την πρωτεύουσα. Μια οικογένεια χωρίς συμπόνια, κατανόηση «και άλλα τέτοια άχρηστα κι αχρείαστα»!

Πρωτότοκος είναι ο Σούλης, «η επιτομή της λέξης παλιοτόμαρο», που πιστεύει ότι έχει εξουσία ζωής και θανάτου στις αδελφές του και τις κοπανάει κάθε τρεις και λίγο, «για να ξεκουράζει την κατάκοπη από τη δουλειά μάνα»! Δεν τέλειωσε το δημοτικό, δε στεριώνει πουθενά, ακολουθεί στη συμπεριφορά και στο τουπέ τον πατέρα του, δε διστάζει να προβεί σε σεξουαλικές και άλλες παρενοχλήσεις σε ό,τι στην κυριολεξία θηλυκό του γυαλίσει και τελικά γίνεται χαφιές της αστυνομίας, με ανυπολόγιστες συνέπειες για όλους. Πατέρας και γιος είναι «κλειδαμπαρωμένοι στο πιο σκληρό κέλυφος αρσενικής υπεροψίας», γαμπρίζουν, επισκέπτονται συχνά το τοπικό πορνείο και γενικώς είναι «όσα πάνε κι όσα έρθουν». Τέλος, το τέταρτο παιδί Γαργάρα είναι η τιμωρία εξ ουρανού κατά τη μάνα του. Μικρός, σιωπηλός και αόρατος, βαφτίστηκε Χαράλαμπος αλλά του έμεινε το Σους, αφού όποτε ανοίγει το στόμα του για να μιλήσει του κάνουν νόημα να πάψει. Οι γονείς του το θεωρούν βλαμμένο και ζαβό, «ούτε φίλους είχε ούτε σπουδαία προκοπή, απ’ ό,τι έλεγαν οι δάσκαλοι». Για να επιβεβαιωθούν τα λεγόμενά τους, ο Χαράλαμπος βλέπει και συζητά με τις πεθαμένες ξαδέλφες του πατέρα του που τον αγάπησαν ερωτικά και οι δύο ταυτόχρονα. Τι θέλουν στη ζωή του παιδιού; Τι προσμένουν και τι του λένε;

Κι ερχόμαστε στη Μαγιοπούλα και στη Φιλοθέη, κορίτσια που μεγάλωσαν με τα βογκητά της μάνας τους, νομίζοντας πως τα «αχ, αχ, αχ» της είναι από πόνο και θα πεθάνει. Η μεγαλύτερη, η Φιλοθέη, ονειρεύεται ξύπνια, αφαιρείται, σε σημείο που η μάνα της τη θεωρεί αγγελοκρουσμένη, θέλει διακαώς να πάει «στας Αθήνας», μια πόλη γεμάτη γιασεμιά και γαζίες σύμφωνα με τις ρομάντζες που ερμηνεύουν οι τραγουδιστές στα ραδιόφωνα, για να σπουδάσει, να δει όλα αυτά τα θαυμαστά και να ξεφύγει από το χωριό. Φυσικά τα  όνειρά της κάνουν έξαλλους πατέρα και μεγάλο αδελφό. Γυρνάει την πλάτη της σε όσα δοξολογούν τα σχολικά βιβλία (υπακοή, αγάπη προς τον πλησίον, θαλπωρή και τρυφερότητα, που έτσι κι αλλιώς είναι ξένα στον οικογενειακό τους μικρόκοσμο), δημιουργεί ένα «μυστικό φυτώριο αισιόδοξων προσδοκιών», βρίσκεται «στο σήμερα με λαθραία εφόδια από ένα προκλητικό αύριο» κι έχει για στόχο την αριστεία. Φυσικά, η μικρότερη, η Μαγιοπούλα, παρηγορεί και στηρίζει την αδελφή της ενώ ταυτόχρονα διαπιστώνει πως αρχίζει να ομορφαίνει επικίνδυνα. Θα καταφέρει λοιπόν η Φιλοθέη να αντικρίσει την Αθήνα; Θα μπορέσει να πραγματοποιήσει αυτόν τον στόχο; Πόσο πολύ θα την πεισμώσουν τα εμπόδια των καιρών και των ανθρώπων;

Συναρπαστικές ιστορίες, εξαίσια και λεπτοκεντημένη πλοκή, γεμάτη διαχρονικά μηνύματα που αντικατοπτρίζουν την παθογένεια της ελληνικής οικογένειας, ενδιαφέροντες και διαλεχτοί χαρακτήρες που εξελίσσονται κι όλα αυτά σε μια εποχή όπου «τα σχολεία στις μοναξιασμένες, ταλαίπωρες επαρχίες πότε άνοιγαν και πότε έκλειναν, ανάλογα με τα σχέδια των πολέμαρχων που είχαν την πεποίθηση ότι στήνουν φυτώρια δάφνης και ένδοξου μαϊντανού. Βασικό λίπασμα το αίμα και η δυστυχία. Στα δέντρα έβλεπες κρεμασμένους τους ήρωες της Κυριακής και ας ήταν μόλις Δευτέρα…Ως την επόμενη Κυριακή, αν δεν είχε βρεθεί κανένας πολύ δικός σου κρεμασμένος, είχες συνηθίσει τις κρεμάλες. Άντε μπρος για λίγο σχολείο και μια φέτα ψωμί με κίτρινο τυρί από γάλα διεθνών αγελάδων ως συσσίτιο» (σελ. 270). Οι λυρικές βελονιές του συγγραφέα ακουμπούν ελαφρά το κείμενο για να μη χαλάσουν την πίκρα που ξεπηδάει από τις λέξεις: «Ο χειμώνας της παλιάς επαρχίας. Με λάσπη κι ερημιά. Λίγα φώτα και θολά τζάμια καφενείων με γκρίζους θαμώνες» (σελ. 274).

Βρισκόμαστε στη Ροδόσταμη της Ανατολικής Μακεδονίας, όπου οι πρόσφυγες του 1922 έφεραν καινούργια πνοή και μυρωδιά. Σε αυτόν τον τόπο το τριαντάφυλλο είναι το πιο αξιόλογο εμπορεύσιμο προϊόν: γλυκά του κουταλιού, ροδέλαιο, ανθόνερο, θυμιάματα, λικέρ με αφροδισιακές ιδιότητες, ακόμη και κλινική για δυσκοίλιους, το «Μπονζούρ», μιας και το διευκολυντικό γλυκό του κουταλιού τριαντάφυλλο έχει εξαιρετικά αποτελέσματα (πολύ σύντομα όμως το καθάρσιο και άλλα φάρμακα θα αποτελέσουν ισχυρούς αντιπάλους για τον «αφοδευτικό τουρισμό» της περιοχής). Το 1959 έχουμε ακόμη Ψυχοσάββατα που βαραίνουν από τα πένθη της Κατοχής και ταυτόχρονα ήρθε η ώρα να φύγει μεταναστευτικό λεφούσι για τη Γερμανία, αποδεκατίζοντας το χωριό και δημιουργώντας σπαραξικάρδιους αποχαιρετισμούς. Οι τραγικές και διαχρονικές αλήθειες έρχονται απρόσμενα: «Το 1959 οι άντρες στη χώρα γενικώς και στη Ροδόσταμη ειδικώς ήταν λιπόσαρκοι…ούτε οι τετρακέφαλοι ούτε οι γλουτιαίοι τούς έκαναν εντύπωση. Άλλες ήταν οι έγνοιες στις μικροζωές τους. Έκρυβαν θλίψη αυτές οι ζωές, πολλή απόγνωση κι ακόμη περισσότερο θυμό. Γι’ αυτό οι οικογενειάρχες ξεσπούσαν στις γυναίκες και στο τσούρμο των απογόνων τους. Το ξύλο για τον αντρικό πληθυσμό της γειτονιάς προϋπήρχε του Παραδείσου» (σελ. 65).

Η Ροδόσταμη είναι ένα κλασικό, παραδοσιακό μέρος, όπου διαδραματίζονται αλήστου μνήμης παραστατικές σκηνές, με μικρά και μεγάλα στιγμιότυπα που αποτυπώνουν ακριβώς την εποχή, τον τόπο, την κουλτούρα των ανθρώπων της ελληνικής επαρχίας στο μεταίχμιο δύο δεκαετιών. Πότε συγκαλυμμένα και πότε κοφτά, καταγράφονται οι προσδοκίες, τα όνειρα, η κούραση, η ρουτίνα, η φτώχεια, η απελπισία αυτών των ανθρώπων που πάλευαν για ένα καλύτερο αύριο χωρίς να ξέρουν κάτι άλλο από το ξύλο και το κεράτωμα οι άντρες («όταν μεθάμε κάνουμε μπόλικες σκατοδουλειές»), από τη σιωπή και την ανοχή οι γυναίκες, από τα κοκορέματα οι γιοι, από το φευγιό σε γάμους οι κόρες. Το χιούμορ ξεπετάγεται αναπάντεχα, σε απροσδόκητα σημεία: «…είχε μισή πιατέλα κόλλυβα από το χθεσινό ετήσιο μνημόσυνο μιας εκατόχρονης γριάς που την πάτησε εντέλει τρακτέρ… Η Κατίνα με τα παιδιά, χωρίς δεύτερη σκέψη, έκαναν πλήρες σέρβις συχώριου στη γηραιά κυρία…είχαν μια διαβολεμένη όρεξη» (σελ. 106).

Έχουμε επίσης πολλές και ξεκαρδιστικές αναφορές στη μικροκοινωνία του χωριού και ταυτόχρονα παρατηρήσεις και σχόλια για τις μεταγενέστερες αλλαγές που αυτή υπέστη, για την αίγλη που χάθηκε, για την απώλεια του ήθους και άλλων αρετών. Στα ονόματα και στους χαρακτήρες ο συγγραφέας έχει δώσει ρέστα: ο δήμαρχος, ο παπάς, οι δύο ανταγωνιζόμενοι οδοντίατροι, η δασκάλα, η επιστήθια φίλη και συμμαθήτρια της Φιλοθέης και μετριοτάτης αντιλήψεως Μαρικούλα, η μοδίστρα, ο φαρμακοποιός, το καινούργιο κελεπούρι στο τοπικό πορνείο με διεθνή παρακαλώ εύσημα με το καλλιτεχνικό όνομα Ψωλίτα Μπονασέρα από την Παραγουάη, η μεγαλύτερη αοιδός-φίρμα στα πανηγύρια Τζουτζούκα Πλαταμώνα που ψάχνει τον Ηρακλή που την εκμαύλισε και κατέληξε να τραγουδάει στο κοσμικό κέντρο «Τα Παλαμάκια», ο χωροφύλακας, ο ειρηνοδίκης και πολλά άλλα πρόσωπα αποτελούν το ασφυκτικό περιβάλλον των αδελφάδων Γαργάρα που καταστρώνουν σχέδιο για την άλωση των Αθηνών. Όλοι τους αλληλοεπιδρούν, αλληλοεπηρεάζονται, συναναστρέφονται και κανείς από τους αναγνώστες δεν μπορεί να φανταστεί ούτε τη συνέχεια ούτε την κατάληξη.

«Η άλωση των Αθηνών από τις αδερφές Γαργάρα» είναι ένα τραγικωμικό μυθιστόρημα γεμάτο διαχρονικές αλήθειες, συγκινητικές και αστείες στιγμές, διαρκείς ανατροπές, διαλεγμένους χαρακτήρες που ζωντανεύει τον αργό θάνατο ενός χωριού και των κατοίκων του. Όνειρα που δεν πραγματοποιούνται, φιλοδοξίες που καταπνίγονται, ξύλο που μοιράζεται αφειδώς, ψυχικά τραύματα που ριζώνουν βαθιά, μια κοινότητα που αποδεκατίζεται αργά αλλά σταθερά και μεταμορφώνεται στο πέρασμα του χρόνου καταγράφονται ακριβοδίκαια και δημιουργούν έναν σφιχτό κλοιό. Ένα κείμενο-αργαλειός με καλά υπολογισμένες και ισομοιρασμένες σαϊτιές γέλιου, σκεπτικισμού και διαχρονικών πανανθρώπινων μηνυμάτων που με έκαναν να ξεκαρδιστώ και να προβληματιστώ ταυτόχρονα.

Βιβλίο Ονειρεύτηκα τη Σανγκάη 
Συγγραφέας Γιάννης Ξανθούλης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Χιούμορ
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο κύριος Γιάννης Ξανθούλης γράφει άλλο ένα σουρεαλιστικό, ξεκαρδιστικό μυθιστόρημα γεμάτο αναπάντεχες εξελίξεις και ανατροπές και μας ταξιδεύει στον ιδιόρρυθμο Πετρόκαμπο, ένα χωριό όπως όλα της ελληνικής επαρχίας, που πλέον φυτοζωεί με τα φώτα της δημοσιότητας και φυσικά των επιδοτήσεων να τα τραβάει η κοντινή πόλη της Τσακιστής. Χωρίς ίχνος σκιάς, έρημος τόπος, με εξαίρεση το φημισμένο Πουτανόρεμα, όπου ζούσαν κάποτε οι πόρνες που εξυπηρετούσαν τα στρατεύματα που στρατοπέδευαν στα πέριξ. Δυστυχώς όμως κι αυτό, με τα χρόνια, «είχε μια υποψία νερού, ίσα για να γλεντούν τα βατράχια» (σελ. 14).  Βγάζει μόνο πέτρες και σκορπιούς, έχει μια μίζερη πλατεία που τον χειμώνα γίνεται λασπωμένη λίμνη και κάποιες φορές το νερό από το κοντινό βουνό για κάποιο μυστηριώδη λόγο δημιουργεί μεγάλης διάρκειας φαινόμενα υπνοβασίας στους κατοίκους. Και χάρη σε αυτές αυξάνεται ο ντόπιος πληθυσμός, πατεράδες μην ψάχνετε, είπαμε, κοιμούνται οι άνθρωποι.

Το χωριό έχει έναν βαριεστημένο δάσκαλο και δυο-τρία παιδιά, έχει τον παπα-Τσιλιβήθρα, τον οποίο ο Μητροπολίτης Τσακιστής Αμβρόσιος (κατά κόσμον Βρασίδας Τεκνοπνίκτωρ) έχει βάλει στο μάτι και περιμένει ανά πάσα ώρα μια στραβοτιμονιά του για να βάλει στη θέση του νεότερους κληρικούς της αρεσκείας του, τον πρόεδρο Τραμπάλα, τον μπακάλη Πέτρο Κακαρέντζο («η κατακόμβη των βερεσέδων»), τον κουρέα Πέτρο Ταράκα, «ένα θεόκλειστο γραφείο κτηνιάτρου που ψιθυριζόταν ότι μέσα βρισκόταν το λείψανο του γιατρού εδώ και δεκαετίες» (σελ. 32), τη μοδίστρα Πιπίνα Τραχανά, τον καφετζή Πετράκη Γκαβό, τον Πέτρο Χούφτα με το λουκουματζίδικο που πηγαίνει από πάππου προς πάππο και ελάχιστους ακόμη κατοίκους. Μόνο δύο επιφανείς προσωπικότητες γέννησε, τον Ελληνο-αμερικανό Πίτερ Πεπίνο, ρεπουμπλικάνο γερουσιαστή και τον σκηνοθέτη Πετρούλη Νταρντάνη. Α, συγνώμη, ξέχασα τον Λάκη Μπούγα ή Φικιφίκα, που διέπρεψε στις ερωτικές ταινίες, αποκτώντας διεθνή αναγνωρισιμότητα, μεγάλη γκάμα προϊόντων με την υπογραφή του και μια τεράστια περιουσία, με την Ιταλίδα ηθοποιό Καβλόττα Πορτσίνι να είναι η μόνιμη καλλιτεχνική του παρτενέρ. Και ο Λάκης θέλει να χαρίσει την περιουσία του στο χωριό αρκεί να φτιάξουν ένα μουσείο αφιερωμένο στην κινηματογραφική του καριέρα, με ό,τι αυτό συνεπάγεται καθώς κι ένα πλήρως εξοπλισμένο ιατρικό κέντρο.

Γνωστό κι αγαπημένο το στυλ γραφής του κυρίου Ξανθούλη, με πρωτότυπα ονόματα, με αιχμές, με χαρακτηριστικό σουρεαλισμό, με παρεμβάσεις στο κείμενο («Μακρηγορούμε, αλλά μερικά πράγματα που θα παίξουν καίριο ρόλο στην αφήγησή μας πρέπει να αναφερθούν», σελ. 13), με άφθονο γέλιο λόγω των αναπάντεχων εξελίξεων στα κεφάλαια και των ευρηματικών λέξεων στις προτάσεις. Μέτριας έντασης βωμολοχίες, αρμονικά ταιριαστές με το κυρίως κείμενο, οι ευφάνταστοι τίτλοι των πορνοταινιών, καθαρά ξανθούλειας έμπνευσης και τόσο εύστοχοι («Το τρίτο πόδι του Ρήνου», «Φάκβεθ», «Το λιλί της Μαρλέν», «Πηδάω και στο Τείχος» κ. π. ά.), η ίδια η δωρεά του Φικιφίκα στο χωριό με την επιθυμία, μεταξύ άλλων, να τοποθετηθεί το ευμέγεθες όργανό του σε περίοπτη θέση βυθισμένο σε φορμόλη, προκαλούν άφθονα γέλια (αγάπησα ιδιαίτερα τα ευφάνταστα δώρα του πωλητηρίου). Ξεχωριστοί, ολοκληρωμένοι και διαλεχτοί χαρακτήρες, γεμάτοι αντιθέσεις, δημιουργούν ένα θεότρελο σύμπαν που δε σταματάει να βγάζει γέλιο με τις μικρές και μεγάλες παλαβομάρες. Και σ’ όλα αυτά υπάρχει χώρος να στολιστεί το κείμενο με όμορφες παρομοιώσεις και μεταφορές: «Μαλάκωνε η ζέστη όσο προχωρούσε η ώρα και α μεταξωτά βιολετιά χρώματα της νύχτας του μεσοκαλόκαιρου τύλιγαν το χωριό και τους ορίζοντές του. Τα σκυλιά αλυχτούσαν από πλήξη, μερικά σπίτια φωτίζονταν από τον γαλαζωπό καταναγκασμό της τηλεόρασης, τα κουνούπια αναζητούσαν θυμωμένα το αίμα που δικαούνταν» (σελ. 37). Πού κολλάει όμως, όπως έγραψα πιο πριν, η Σανγκάη: «Και, παρά το κομμουνιστικό καθεστώς, που είχε επιβάλει για χρόνια σε όλους ένα αντιπαθητικό pret-a-porterρούχο που θύμιζε στολή φυλακής, στον καινούργιο αιώνα η Σανγκάη εξελισσόταν σε μια πολιτεία πολύχρωμη και επιβλητική, που ανάσαινε τη νοσταλγία και τις μελλοντικές υποσχέσεις μιας αέναης ευτυχίας με σάουντρακ κελαηδήματα καναρινιών» (σελ. 253); Αυτό θα το αφήσω στον Πέτρο Μακκαβαίο να σας το πει.

Με μαεστρία και ταλέντο ο συγγραφέας ζωντανεύει μια πόλη φανταστική, γεμάτη όμως με αληθινούς χαρακτήρες που όλοι έχουμε συναντήσει κάποτε στη ζωή μας, μωροφιλόδοξους, κουτοπόνηρους, πιστούς χριστιανούς, ευκολόπιστους, λάτρεις του κουτσομπολιού των άλλων, γιατί αν αφορά αυτούς τα κρύβουν κάτω από το χαλί. Μέσα όμως από αυτά τα κωμικοτραγικά περιστατικά δε γίνεται να μη σκεφτείς πως το μυθιστόρημα ζωντανεύει ουσιαστικά την αλλοίωση του πολιτισμού, την υποδόρια αλλοτρίωση όπου αφοσιωνόμαστε στο όνομα της προόδου και πως ουσιαστικά περιγράφονται γεγονότα που αλλοιώνουν για πάντα τη φυσιογνωμία του τόπου και την ήσυχη καθημερινότητα των κατοίκων όχι από αγάπη ή ενδιαφέρον για το μέρος και την κουλτούρα του αλλά για το χρήμα. Δεν είναι αυτά τα κίνητρα του δωρητή Φικιφίκα βέβαια, απλώς το χωριό άρχισε να τη βλέπει αλλιώς και η ευεργεσία ξεκίνησε να βάζει φωτιές και να ξυπνάει από τον λήθαργό τους νοοτροπίες, αντιλήψεις και κίνητρα που ποτέ δε θα επιβίωναν στον Πετρότοπο υπό άλλες συνθήκες. «Το χωριό βρισκόταν πλέον σε κανονική πολιορκία ανάπτυξης ενώ οι αναθυμιάσεις του χρήματος ερέθισαν αρκετά καλλιτεχνίζοντα ρουθούνια» (σελ. 215).

Κάπου εκεί χαλκεύεται το πόσο εξίσου εύκολα, γρήγορα και απερίσκεπτα γίνονται τέτοιες αλλαγές σε απομακρυσμένους και όχι μόνο τόπους για ένα καλύτερο αύριο που όμως διαγράφει για πάντα το πολύτιμο χτες. Ο συγγραφέας βέβαια δεν κουνάει το δάχτυλο, ούτε δίνει ηθικοπλαστικές απαντήσεις, ο σκοπός του είναι να διασκεδάσει τον αναγνώστη και να τον ξεκουράσει από τις σκοτούρες του, πάντα με σεβασμό και αγάπη για κείνον. Σα να μη φτάναν όλα αυτά, οι Γερμανοί ξανάρχονται, αφού η δωρεά θέλει και τοποτηρητές και μουσειολόγους και… και… και το καταπίστευμα πρέπει κάποιος να το διαχειρίζεται. Και ιδού, έρχεται η μίνιμαλ αισθητική, μπαίνει η Ευρώπη στις αυλές και στα σαλόνια των κατοίκων, βρίσκουν αρχαία στα θεμέλια του ιατρείου, το μουσείο στήνεται εξιτάροντας τον κόσμο και ξεσηκώνοντας πουριτανικούς συλλόγους και ξεκινάει ένα συνονθύλευμα γεγονότων κι ένα γαϊτανάκι δράσης-αντίδρασης που κανείς δεν ξέρει πού θα οδηγήσει!

Το μυθιστόρημα «Ονειρεύτηκα τη Σανγκάη» είναι ένα ξεκαρδιστικό σουρεαλιστικό κείμενο γεμάτο ευφάνταστες σκηνές, ενδιαφέροντες κύριους και δευτερεύοντες χαρακτήρες, έξυπνες ανατροπές και διαχρονικά μηνύματα. Οι κάτοικοι του χωριού αλλιώς ξεκινάνε και αλλιώς καταλήγουν, ο Πετρόκαμπος μεταμορφώνεται κυριολεκτικά εκ βάθρων και μόλις ολοκληρωθούν τα έργα τίποτα δε θα είναι πια το ίδιο. Γέλασα, σκέφτηκα, απόλαυσα κι αγάπησα (όχι απαραίτητα με αυτήν τη σειρά). Κι αν δεν είναι αρκετές οι γλωσσοπλαστικές περιγραφές του κυρίου Ξανθούλη, στο τέλος του βιβλίου υπάρχουν εκπληκτικές ζωγραφιές του τόπου και των νέων κτηρίων από τον ίδιο τον συγγραφέα που οι αναγνώστες θα χαζεύουν ξανά και ξανά.

Βιβλίο Ζωή μέχρι χθες
Συγγραφέας Γιάννης Ξανθούλης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Γιάννης Ξανθούλης επέστρεψε στο μαγευτικό σουρεαλιστικό και μεταφυσικό του σύμπαν, με το μαύρο χιούμορ, την αιμομιξία, τις ερωτικές αφυπνίσεις, την Κωνσταντινούπολη και τη δεκαετία του 1960, το γνωστό μα τόσο αγαπημένο χαρμάνι των πρώτων του μυθιστορημάτων. Σε πρωτοπρόσωπη αφήγηση από την Αμφιτρίτη (σήμερα Ρίτα) Βράνη, ζωντανεύουν η Αχαρνών και η Ιπποκράτους, τα Εξάρχεια και ο Άγιος Παντελεήμων, η Κωνσταντινούπολη και η Θεσσαλονίκη. Η Αμφιτρίτη σεργιανάει στο κομψό χτες και στο πολυεθνικό σήμερα. Ομόνοια, Ιπποκράτους, Κλαυθμώνος καταγράφονται μέσα από το πέρασμα του χρόνου και τις αλλαγές της πόλης αλλά και μιας οικογένειας. «Γύρισα για να παρακολουθήσω το τέλος μου, ίσως και για να βρω το νήμα της αρχής…Έφυγα για να περισώσω την αξιοπρέπεια της οικογένειάς μου» (σελ. 15). Χωρίς παιδιά, παντρεμένη με τον Φοίβο που της λέει: «-Είσαι κι εσύ από τις μεγάλες αποικίες των έκπτωτων αστεριών» (σελ. 24).

Ο Γιάννης Ξανθούλης με τους λεκτικούς του ιδιωματισμούς, τη διεισδυτική παρατηρητικότητα, την πείρα και την εμπειρία των συγγραφικών του και όχι μόνο χρόνων δίνει με πρωτότυπο και καλαίσθητο τρόπο τις διαφορές του κομψού χτες (κι ας μιλάμε για την περίοδο της Δικτατορίας του 1967, λίγο πριν, λίγο μετά, που τόση αναστάτωση έφερε στην καθημερινότητα της οικογένειας Βράνη και κλαυσίγελω σε μένα με τον μοναδικό τρόπο αφήγησης) με το πολυφυλετικό σήμερα είτε σε επίπεδο χωροταξίας είτε κοινωνικών και οικογενειακών σχέσεων. Εικόνες ποικίλες, λέξεις προσεγμένες και σκέψεις ρεαλιστικές συγκροτούν μια μοναδική ατμόσφαιρα και με ταξίδεψαν στην καθημερινότητα των αστών κατοίκων και των σημερινών μεταναστών με τις πολυμελείς, συνήθως, οικογένειες.

Η φαντασία του συγγραφέα τα σαρώνει όλα, γεγονότα, στιγμές, ονόματα (Μητέρα Διφενμπάχια η μόνιμη επισκέπτρια, Μπούκη από το Ανθοδέσμη και Βάκης από το Ευάγγελος τα αδέλφια), πηδάει από το ένα θέμα στο άλλο, ζωντανεύει τα μέλη της οικογένειας Βράνη με μικτούς φωτισμούς και λιτά περιστατικά που αναδεικνύουν τις προσωπικότητες και τους δεσμούς μεταξύ τους. Ο σουρεαλισμός παντρεύεται το μεταφυσικό και η Αμφιτρίτη, χωρίς ψευδοσυστολές, περιγράφει, αναδεικνύει, θυμάται, ξαναζεί τα ερωτικά της κυρίως βιώματα με γλώσσα που ίσως σοκάρει αλλά κατά βάθος έχει λειανθεί στις γωνίες. Μεταφορές και παρομοιώσεις στολίζουν περίτεχνα το κείμενο: « [Η καταιγίδα] Ήρθε με τουπέ θεομηνίας από τη λεωφόρο Αλεξάνδρας, στάθηκε κάπου στα μισά της Ιπποκράτους ανεβάζοντας τα ντεσιμπέλ του θυμού της κι έπειτα, αν και κακιωμένη, θυμήθηκε πως είναι Απρίλης κι έτρεξε να χαθεί ντροπιασμένη προς τον Πειραιά» (σελ. 38). Τα εφηβικά της και μεταγενέστερα χρόνια καταλαμβάνουν το μεγαλύτερο μέρος του κειμένου ενώ οι αναμνήσεις της από τον γάμο από τον οποίο χήρεψε παρεισφρέουν αρμονικά και σύντομα, με αφορμή κάποια μυρωδιά, κάποιο στιγμιότυπο, κάποια εικόνα του σήμερα, συμπληρώνοντας έτσι το παζλ της ανυπόταχτης και υπερβατικής αυτής γυναίκας.

Το μυθιστόρημα «Ζωή μέχρι χθες» είναι μια κωμικοτραγική ιστορία για τα ερωτικά και πολιτικά ξυπνήματα μιας γυναίκας, μιας κοινωνίας και μιας εποχής, που δε σταματούν να επηρεάζουν και να τροποποιούν το σήμερα σε όλες του τις εκφάνσεις. Είναι ένα μυθιστόρημα για τους φανατικούς και μυημένους αναγνώστες του Γιάννη Ξανθούλη που δε σταματά να κινείται γύρω από γνωστούς και κοινούς θεματικούς άξονες, τους οποίους όμως δεν παύει να εμπλουτίζει κάθε φορά με κάτι διαφορετικό και φρέσκο.

Βιβλίο Ο μεγάλος θανατικός
Συγγραφέας Γιάννης Ξανθούλης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Καστανιώτης (εξαντλημένο στον εκδότη)
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Πάρτε το από δω. Κάτι μεταξύ της «Οικογένειας Μπες-Βγες» και του «Τρένου με τις φράουλες». Προστυχόλογα, ασύνδετα σχήματα, ανούσιες μεταφορές. Μπλιάχ! Δεν ξεπέρασα την 50ή σελίδα. Προτιμώ τον Ξανθούλη του 21ου αιώνα!

ΥΓ. Η φωτογραφία είναι από το προφίλ της Πηνελόπης Μανουσάκη στο facebook.

Βιβλίο Ο Τούρκος στον κήπο
Συγγραφέας Γιάννης Ξανθούλης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Είναι τέτοια η γραφή του Ξανθούλη όμως που σε ταξιδεύει. Ξέρεις ότι θα διαβάσεις κάτι υπερβατικό, κάτι ονειρικό, κάτι που θα σε ταξιδέψει κι ευτυχώς εν προκειμένω δεν απογοητεύεσαι (μη μου θυμίσει κανείς το «Τρένο με τις φράουλες» γιατί θα ουρλιάξω). Για να απαντήσω (;) στις απορίες των συν-αναγνωστών μου ίσως το φάντασμα είναι ο κουτσός Τοπάλ Γιλντίζ, που εμφανώς αδικημένος (αν και κουτσός έπρεπε να θανατωθεί, όντας αδελφός του Σουλτάνου) επέστρεψε για να εξολοθρέψει με τη σειρά του τους τελευταίους επιγόνους της αυτοκρατορικής γενιάς των Οσμανλήδων, αφήνοντας τελευταίο τον άδικο χαμό του πρωταγωνιστή Ηλία. Εξαιρετικό το τελευταίο μέρος που περιγράφεται η Κωνσταντινούπολη (πήγα πρόσφατα και ήταν σαν να ήμουν ξανά εκεί, το Σαράι, το Ντολμάμπαχτσε, η ασιατική πλευρά, το Μπεμπέκ, όλα τόσο όμορφα και τόσο μαγικά δοσμένα). Αν εξαιρέσουμε κάποιες άσκοπες φλυαρίες, κάποιους χαζούς εμετούς (μα κόκαλα να ξερνάει ο άλλος; ), αν εξαιρέσουμε ότι γέλασα με τη Βουγιουκλάκη να παίζει ρόλο κομπάρσου στα πρώτα χρόνια της ζωής του Ηλία, κατά τα άλλα το βιβλίο είναι γνήσιος Ξανθούλης, με φαντάσματα, με υπερβατικά στοιχεία και με πικρές δόσεις καθημερινότητας. Και φυσικά δεν λείπουν οι ομοφυλοφιλικές και οι αιμομικτικές αναφορές. Ένα καλοδουλεμένο παζλ, με πολλά και διαφορετικά στοιχεία. Κάτι από αυτά θα κρατήσει τον κάθε αναγνώστη.

ΥΓ. Η κριτική πρωτοδημοσιεύτηκε στο captainbook το 2010.

Βιβλίο Το τρένο με τις φράουλες
Συγγραφέας Γιάννης Ξανθούλης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Καστανιώτης (εξαντλημένο στον εκδότη)
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Από μια συζήτηση που έκανα με φίλους κατάλαβα ότι οι απόψεις διίστανται. Άσε που με κόμπλαρε η κριτική μιας κοπέλας (που εκφράστηκε πολύ αισιόδοξα, σχεδόν λατρευτικά) για το βιβλίο και δεν μπορώ να γράψω κακά λόγια (κι έχω πολλά) για αυτό το βιβλίο. Τέσπα. Λιτή και περιεκτική η γνώμη μου και δεν συνάδει με των άλλων. Πατάτα δεν μπορώ να το πω, καλό δείγμα υπερρεαλισμού και φαντασίας στη γραφή μπορώ να το πω. Θα έλεγα ότι με απογοήτευσε αλλά ένεκα το όνομα Ξανθούλης θα πω ότι ξέρει να χειρίζεται καλά τη γλώσσα με σωστές συνταιριάσεις επιθέτων και λέξεων. Ευτυχώς ξεφεύγει αρκετά (αν και η Κυψέλη και η δεκαετία του 1950 κάπου κάπου παρεισφρέουν) από τα πανομοιότυπα «Ο θείος Τάκης» και «Το πεθαμένο λικέρ» και δε μιλά για αιμομικτικές σχέσεις. Από την άλλη όμως δεν μπορώ να σκέφτομαι ότι διάβασα για μια τρελή (ΟΚ την οδήγησε η μοναξιά της ψυχής της σε αυτά τα μονοπάτια) που δεν ξέρει τι της γίνεται, που εύχεται να πεθάνει η μάνα της, που καρφώνει τον γκόμενο…Ασυναρτησίες και ανεξήγητα πράγματα. Ωραίες οι μεταφορές, ωραίος ο συνειρμός της αναζήτησης του Άραβα (Ευτύχη στα ελληνικά, Μασούντ στα αραβικά) αλλά πω πω….

Βιβλίο Το τανγκό των Χριστουγέννων
Συγγραφέας Γιάννης Ξανθούλης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Σ΄ ένα στρατόπεδο του Έβρου, ένας υπολοχαγός αναγκάζει ένα φαντάρο να του μάθει να χορεύει τανγκό προκειμένου να ζητήσει τη σύζυγο του αντισυνταγματάρχη, με την οποία είναι ερωτευμένος, σε χορό. Είναι από τα καλά κείμενα του συγγραφέα. Μια ωραία αληθοφανέστατη ιστορία και για μένα μια από τις καλύτερες υφέρπουσες και λανθάνουσες ερωτικές ιστορίες ομοφυλοφιλίας.

Ο Ξανθούλης στήνει άλλο ένα πάνθεον χαρακτήρων, ο καθένας με τα κακά του και με τα καλά του. Η ζωή στο στρατόπεδο στον Έβρο αναπαρίσταται πολύ καλά (μέχρι κι εγώ θυμήθηκα περιστατικά από μια περίοδο που τη διέγραψα οριστικά από τη μνήμη μου), όπου οι φαντάροι ετοιμάζουν το στρατόπεδο για το χριστουγεννιάτικο ρεβεγιόν. Μια δεξίωση που την περιμένουν όλοι με ανυπομονησία, κάποιοι για να ξεμπερδεύουν και του χρόνου να είναι στα σπίτια τους, κάποιοι για να δείξουν πόσο σωστοί είναι στη διοίκηση, κάποιοι για να χορέψουν με έναν κρυφό τους έρωτα. Πολύ καλός ο τρόπος του Ξανθούλη να σου πετάει κατάμουτρα το μέλλον των ηρώων του, δηλαδή «ας βγάλουμε φωτογραφία με αυτόν τον ήρωα, ένα μεταγενέστερο θύμα σε τροχαίο, συνέπεια σαββατιάτικης εξόδου». Θα σταθώ ιδιαίτερα στα μαθήματα τανγκό των δυο αντρών και για τον καταπληκτικό ερωτισμό που ξεπηδάει μέσα από τις σκηνές εκμάθησης αυτού του παθιασμένου, άκρως ερωτικού χορού. Ένα από τα αγαπημένα μου κείμενα του Ξανθούλη, λιτό, περιεκτικό και σύντομο, είναι μια καλή γνωριμία με τον συγγραφέα για όσους δεν τον έχουν διαβάσει ακόμη!

Βιβλίο Το πεθαμένο λικέρ
Συγγραφέας Γιάννης Ξανθούλης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Τον Ξανθούλη τον γνώρισα στα μικράτα μου. Μου άρεσαν οι περιγραφές και οι ιστορίες. Άλλωστε τι άλλο να μου άρεσαν τότε; Ξαναδιάβασα το Πεθαμένο λικέρ μετά από καιρό. Ρώτησα και μια φίλη μου. Τον Ξανθούλη τον χαρακτηρίζει η παράνοια. Στο συγκεκριμένο έργο δυο αδέρφια γνωρίζουν τον έρωτα μέσω της αδερφής τους και με τις αναμνήσεις ενός πεθαμένου λικέρ. Ταυτόχρονα προσπαθούν να αγαπήσουν τον καινούργιο τους πατέρα ενώ το σπίτι πρέπει κάποια στιγμή να δοθεί αντιπαροχή. Ξαναζωντάνεψε νοσταλγικά η Κυψέλη της δεκαετίας του 1950 (άλλη εμμονή του συγγραφέα κι αυτή, η αρχή της δεκαετίας του 1950). Οι δρόμοι, οι πλατείες, η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου, η Δροσοπούλου και η Φωκίωνος. Και δύο αγόρια να αγωνίζονται να μην αποχωριστούν την αδελφή τους, την πρώτη και μόνη; γυναίκα που αγάπησαν. Απόψεις και σκέψεις της εποχής, τρισδιάστατοι ήρωες, μίση πάθη και λάθη κι ένα πεθαμένο λικέρ να ποτίζει τη ζωή τους. Πάντα αναρωτιόμουν πόσα από αυτά είναι πραγματικά γεγονότα για έναν συγγραφέα και πόσα καλύπτονται με την άδεια της μυθοπλασίας. Δεν μιλώ για το αφηγηματικό ύφος του που είναι μοναδικό και για τις λέξεις που βγαίνουν μέσα από το κείμενο και χορεύουν μπροστά σου. Και ο πίνακας του εξωφύλλου του βιβλίου να ξετυλίγει το νήμα της αφήγησης.

Βιβλίο Οικογένεια Μπες-Βγες
Συγγραφέας Γιάννης Ξανθούλης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ειλικρινά δεν ξέρω τι να γράψω για αυτό το βιβλίο. Ουτοπικό, ασύνδετο, ασυνάρτητο. Ένα πεντάχρονο κορίτσι, με μυαλό ενηλίκου, που βρίζει σαν το παιδί του Εξορκιστή, σκέφτεται και αντιδρά, βλέπει την οικογένειά της, τη γνωστή Πουστοδούλου (και με το μπαρδόν κιόλας), ιδιοκτήτρια της τεράστιας περιουσίας που δημιούργησαν χάρη στα προφυλακτικά Μπες-Βγες, να ξεκληρίζεται από έναν μυστηριώδη δολοφόνο. Νταξ, έχει ένα υποδόριο χιούμορ (μπαρ Η Αυτοϊκανοποίηση ας πούμε, ή «-Η μαμά είναι πια κοντά στον Χριστούλη; -Δε θάθελα να είμαι ο Χριστούλης τώρα!» κλπ.) αλλά κατά τα άλλα το χάος και πολλές μα πολλές χυδαιότητες και αχρείαστες βωμολοχίες! Τον αγαπώ όμως ακριβώς γι’ αυτό το μοναδικό σύμπαν που δημιουργεί σε κάθε του βιβλίο.

Βιβλίο Του φιδιού το γάλα
Συγγραφέας Γιάννης Ξανθούλης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ούτε αυτό μου άρεσε. Ένας τύπος, εκδότης απίστευτα κουλών βιβλίων, διαβάζει ένα μυθιστόρημα υποψήφιο προς έκδοσιν που είναι ακριβώς η δική του ζωή. Πολλά τα υπονοούμενα, πολλές οι μεταφορές, άκρη δε βγάζω με το κείμενο, υποβόσκουσες ομοφυλοφιλικές τάσεις, όλα υποβόσκουν.Δεν ξέρω, ειλικρινά. Συγνώμη αλλά και πάλι δεν…