Βιβλίο Η εξαφάνιση της Λάουρα
Τίτλος πρωτοτύπου Noli me tangere
Συγγραφέας Andrea Camilleri
Μεταφραστής  Γιάννα Σκαρβέλη
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ελληνικά Γράμματα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Όπως στην «Αίτηση για τηλέφωνο», έτσι κι εδώ ο Αντρέα Καμιλλέρι ακολουθεί τη θεατρική σχεδόν γραφή, χωρίς περιγραφές τόπων και ανθρώπων, καλολογικά στοιχεία ή επεξηγήσεις. Τα κεφάλαια έχουν ως επικεφαλίδα τους μια ημερομηνία, αφήνοντας τον αναγνώστη να συμπεράνει μόνος του πού βρίσκεται χρονικά (πριν ή μετά την εξαφάνιση) ενώ η δράση εκτυλίσσεται κυρίως μέσα από τους διαλόγους μεταξύ των χαρακτήρων ή από άρθρα σε εφημερίδες και ιδιόχειρες επιστολές ενώ η κεντρική ιδέα είναι εμπνευσμένη από κείμενο του T. S. Elliot που παρατίθεται κι αυτό, έστω αποσπασματικά, αφήνοντας χώρο στον αναγνώστη να ταυτίσει μόνος του τη σχετικότητά του με την ιστορία του βιβλίου, λίγες σελίδες πριν το τέλος.

Η Λάουρα είναι μια πολυσχιδής προσωπικότητα, της οποίας κάθε κομμάτι φωτίζεται λίγο περισσότερο όσο προχωράει η πλοκή μέσω αφηγήσεων συζύγου ή φιλενάδων ή εραστών και πάντα υποκειμενικά. Πρόκειται για ένα πλάσμα που ανέκαθεν αποζητούσε τις συγκινήσεις και την απάντηση στα «θέλω» της δικής της ζωής και προσωπικότητας. Από την αρχή, παρ’ όλες τις ανήθικες εκ πρώτης όψεως αντιδράσεις της πριν και κατά τη διάρκεια του γάμου της, πνέει ένας άνεμος ευνοϊκός απέναντί της. Μέσω του συγγραφέα κανείς από τους ήρωες δεν κατακρίνει τη συμπεριφορά της, αντίθετα, ψάχνουν κι αυτοί να μάθουν τι πραγματικά της συνέβη ή τι έκανε η ίδια στον εαυτό της. Κανείς δεν υψώνει το δάχτυλο ούτε καταδικάζει απερίφραστα.

Γρήγοροι, κινηματογραφικοί διάλογοι, λιτά και περιεκτικά άρθρα, όλα απαλλαγμένα από τον «βραχνά» της περιγραφής του τόπου και του χρόνου δράσης αφήνουν την ιστορία να κυλήσει σχεδόν μόνη της, γυμνή θα έλεγα από φιοριτούρες, κάτι που με προβλημάτισε κι εμένα: ο συγγραφέας κουράστηκε να γράφει κι αποφάσισε από βαρεμάρα να αφαιρεί τις περιγραφές ή πρόκειται για ένα παιχνίδισμα απέναντι στον αναγνώστη, ώστε να τον αφήσει απερίφραστο να εντρυφήσει στα γεγονότα (η «Αίτηση για τηλέφωνο» ήταν άκρως διασκεδαστική και κωμική, το εντελώς αντίθετο από εδώ δηλαδή, οπότε η επιλογή αυτού του στυλ προσέδιδε περισσότερη ιλαροτραγικότητα στα γεγονότα); Για να το πάω και πιο πέρα, μήπως ο συγγραφέας κατ’ αυτόν τον τρόπο στοιχημάτισε με τον εαυτό του αν θα καταφέρει με αυτό το στυλ να στηρίξει ένα καλό ψυχογράφημα ανθρώπου;

«Η εξαφάνιση της Λάουρα» είναι ένα λιτό εκφραστικά και πλούσιο νοηματικά κείμενο, γρήγορο και με ανατροπές. Πρόκειται για την απέκδυση μιας σύνθετης και πολύπλοκης περσόνας, δοσμένη με ένα διαφορετικό ύφος γραφής που ακροβατεί ανάμεσα στο αστυνομικό και το θεατρικό είδος, χωρίς να ταυτίζεται με κανένα, αντίθετα, χαράζει το δικό της μονοπάτι και εκφράζει ρεαλιστικά και χωρίς πολυλογίες την εσωτερικότητα μιας γυναίκας με αφορμή την εξαφάνισή της. Πρόκειται για μια διαφορετική πρόταση στον χώρο του αστυνομικού μυθιστορήματος!

Βιβλίο Το γκρι ταγιέρ
Τίτλος πρωτοτύπου Il tailleur grigio
Συγγραφέας Andrea Camilleri
Μεταφραστής Γιάννα Σκαρβέλη
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ελληνικά Γράμματα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Andrea Camilleri συνεχίζει να γράφει έξυπνες και γρήγορες ιστορίες, με σωστά ψυχολογικά υπόβαθρα και αληθινούς χαρακτήρες. Σε αυτό το μυθιστόρημα παρατίθενται πολλές λεπτομέρειες γύρω από την καθημερινότητα του ανώνυμου διευθυντή, προετοιμάζοντάς με είτε για μια γερή ανατροπή είτε για μια αστυνομικού ύφους ατμόσφαιρα. Είναι ένας άντρας που δείχνει πελαγωμένος με την ελευθερία κινήσεων που του χαρίζεται, προβληματισμένος με τη σχετικά φιλελεύθερη συμπεριφορά της γυναίκας του και αναποφάσιστος με την επαγγελματική πρόταση που του γίνεται. Κοφτές φράσεις, σύντομες παράγραφοι, γρήγορα κεφάλαια και ρεαλιστικές περιγραφές των γεγονότων δίνουν μια ταχύτητα στο κείμενο. Τα βήματα που κάνει ο πρωταγωνιστής, οι συμπτώσεις που τον οδηγούν σε κάποιες εκπλήξεις, μια αδρότατη σκιαγράφηση της Αντέλε, με έκαναν να πιστέψω πως κάποιο έγκλημα θα λάβει χώρα κι είχα τον νου μου να μη χάσω καμία από τις συναρπαστικές λεπτομέρειες. Τελικά κάτι συμβαίνει, δίνεται όμως αρχικά σχεδόν αφαιρετικά και μονοδιάστατα και στο τέλος με πανέξυπνα υπονοούμενα που μου έφεραν ένα χαμόγελο στα χείλη.

Παρ’ όλο που η ιστορία κινείται γύρω από την Αντέλε, τον σύζυγό της κι έναν μυστηριώδη ανιψιό, από ένα σημείο και μετά, ανεπαίσθητα, φωτίζεται μόνο ο πρώην διευθυντής και ταυτόχρονα τα γεγονότα που ζει με παρέσυραν σε μια ροή που με «ξεγέλασε», με την καλή έννοια, μιας και όταν διάβασα την τελευταία πρόταση του βιβλίου η ικανοποίηση από μια καλή εξιστόρηση υπερτέρησε της αίσθησης πως το μυθιστόρημα με «εξαπάτησε». Σκέψεις όπως: «Αφού ήθελε ο συγγραφέας να καταλήξει έτσι το κείμενό του, γιατί μου παρουσίασε τόσα πολλά γεγονότα» ή «Γιατί με άφησε να πιστέψω πως περιμένουμε ένα έγκλημα αφού ολοκληρώθηκε έτσι» είναι απότοκες μιας έξυπνης, ευρηματικής γραφής, που δεν αναμασάει χιλιοειπωμένες ιστορίες, σέβεται τον αναγνώστη και δεν παύει να ψάχνει τον κατάλληλο τρόπο για να δώσει μια διαφορετική, πρωτότυπη νότα στην έννοια του σασπένς.

«Το γκρι ταγιέρ» είναι ένα έξυπνο, ιδιαίτερο ψυχογράφημα, με δικούς του κανόνες αφήγησης, δυνατό και ανατρεπτικό, που μου έδειξε πως οι πραγματικά ταλαντούχοι συγγραφείς, όσο μεγαλώνουν, δεν επαναπαύονται στιγμή και πάντα ψάχνουν κάτι που θα ικανοποιήσει τους αναγνώστες τους και θα ξεφύγει από την πεπατημένη. Κοινωνικό, ανατέμνει τα φυλετικά και ψυχολογικά γνωρίσματα του άντρα και της γυναίκας σε εξαιρετικό βάθος ενώ ταυτόχρονα τα χρησιμοποιεί επιδέξια σε μια ευφάνταστη ιστορία!

Βιβλίο Το ολοδικό μου
Τίτλος πρωτοτύπου Il tuttomio
Συγγραφέας Andrea Camilleri
Μεταφραστής  Γιάννα Σκαρβέλη
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ελληνικά Γράμματα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Για άλλη μια φορά ο Andrea Camilleri με άφησε άφωνο τόσο από την κεντρική ιδέα όσο και από την εξέλιξή της! Μικρές, κοφτές φράσεις σε ενεστώτα διαρκείας που εναλλάσσονται με αόριστο με πηγαινοφέρνανε από το σήμερα στο χτες μιας ταραχώδους, ανώμαλης και παρανοϊκής προσωπικότητας, κινηματογραφικές σκηνές με τοποθετούσαν στο επίκεντρο των εξελίξεων και στους δαιδαλώδεις διαδρόμους ενός μυαλού που χαίρεται αφάνταστα με μια πεταμένη μοσχαροκεφαλή, απανωτές ανατροπές με κύκλωναν όλο και περισσότερο, χωρίς να μπορώ να πάρω ανάσα! Πρόκειται για ένα συμπυκνωμένο, γεμάτο εικόνες και εντελώς διαφορετικό απ’ ό,τι έχω διαβάσει ως τώρα αστυνομικό μυθιστόρημα που παίζει έξυπνα με την ψυχολογία και δίνει μια διαφορετική οπτική γωνία πλοκής.

Η Αριάνα είναι μια γυναίκα που δέχεται να κάνει έρωτα με ξένους ώστε να νιώθει πληρότητα και να είναι αρεστή στον Τζούλιο, δεν παύει όμως να είναι σε εγρήγορση και να προσέχει να ακολουθεί κατά γράμμα τους κανόνες ώστε να μην υπερβεί κανείς από τους εραστές τα εσκαμμένα. Φυσικά ο έρωτας δε ζητάει τη γνώμη κανενός και παρεισφρέει όπου και όποτε θέλει, έτσι η Αριάνα με την τελευταία επιλογή, τον Μάριο, μπλέκει σ’ ένα διεγερτικό παιχνίδι γεμάτο ζωώδεις ορμές. Ταυτόχρονα όμως γνωρίζουμε και το παρελθόν της, που κάθε άλλο παρά ρόδινο είναι. Δυσκολίες, εγκατάλειψη, ορφάνια, φτώχεια, βολικές συμπτώσεις και κάποια επικίνδυνα μυστικά συγκροτούν μια προσωπικότητα που καταφεύγει στο «ολοδικό» της για να ξεχνιέται, ν’ ανακουφίζεται, να νιώθει δυνατή και αυτάρκης. Ανατριχιαστικές αποκαλύψεις, σχέσεις που εξαπατούν, βιασμοί, μοναξιά και απόρριψη βοηθούν την Αριάνα να δημιουργήσει κάτι που καλύτερα να μην το εκμυστηρευτεί σε κανέναν.

Κοφτά, συμπυκνωμένα και μεστά διαδραματίζεται το πιο περίεργο ερωτικό παιχνίδι που έχω γνωρίσει ενώ συνεχείς ανατροπές κλιμακώνουν την ένταση και μεγαλώνουν την αγωνία ως το μη αναμενόμενο και αποκαλυπτικό φινάλε. Ίσως η ταχύτητα δράσης και η μικρή έκταση του κειμένου να μην επιτρέπουν περαιτέρω διείσδυση χαρακτήρων και πληρέστερη καταγραφή τους, αν εξαιρέσεις την πρωταγωνίστρια, δεν παύει να είναι όμως μια φρενήρης καταδίωξη που μου κράτησε πολύ καλή παρέα. Τελικά, αν ξέρεις να χειρίζεσαι καλά την ιστορία σου και να καταγράφεις σωστά τους χαρακτήρες σου, έχοντας και μια ξεχωριστή κεντρική ιδέα, όλα βαίνουν καλώς για να γράψεις κάτι πραγματικά καλό και αξιομνημόνευτο. Σελίδες 187, εικόνες πολλές, σκέψεις περισσότερες!

Βιβλίο Πέντε μικρές αδικίες
Τίτλος πρωτοτύπου Ogni giorno ha il suo male
Συγγραφέας Antonio Fusco
Μεταφραστής  Γιάννα Σκαρβέλη
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ελληνικά Γράμματα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Οι «Πέντε μικρές αδικίες» είναι ένα αξιοπρεπέστατο αστυνομικό μυθιστόρημα, απλό στην αφήγησή του και ταυτόχρονα σύνθετο. Χωρίς πολλά ονόματα ή δευτερεύουσες ιστορίες, γεμάτο ανατροπές και εκπλήξεις, με μια ταχύτατη πλοκή που ανεβάζει ρυθμούς όσο πλησιάζουμε στο τέλος, είναι ένα βιβλίο που με απορρόφησε ολοκληρωτικά. Έχει όλα εκείνα ακριβώς τα χαρακτηριστικά που κερδίζουν τον αναγνώστη: προσφέρει σασπένς, γρίφους και κλιμάκωση. Το μυθιστόρημα είναι γεμάτο ολοζώντανους χαρακτήρες, με ρεαλιστικό παρελθόν και παρόν, με επαγγελματικές και προσωπικές σχέσεις που καταγράφονται με διεισδυτικότητα και εμπειρία και προσδίδουν αυθεντικότητα στην ατμόσφαιρα του βιβλίου.

Αυτό όμως που με έκανε να το ξεχωρίσω από τα παρόμοια whodunit ήταν η αντίληψη, ο τρόπος σκέψης και το βάθος αυτών ακριβώς των χαρακτήρων, καθώς και η παρατηρητικότητα του συγγραφέα στο περιβάλλον που έστησε, μιας και ο τρόπος σκέψης του και η δική του στάση ζωής περνάνε υποδόρια μέσα από το κείμενο, κάτι που κάνει τον αναγνώστη να σκεφτεί λίγο παραπάνω σε μια στιγμή που δεν το περιμένει. Για παράδειγμα, δε γίνεται να μη συμφωνήσω με τον ωραίο τρόπο που παραθέτει τις αντιλήψεις των ηλικιωμένων και των νέων πάνω στον έρωτα, σε μια ενδιαφέρουσα παράγραφο:

«Όταν είσαι νέος σκέφτεσαι ότι οι ευτυχισμένες μέρες είναι η φυσική συνέπεια του να είσαι μαζί με τον άλλον και, ως εκ τούτου, ότι διαρκούν για πάντα… Όταν περνούν τα χρόνια καταλαβαίνουμε ότι η ζωή είναι φτιαγμένη από στιγμές που έχουν αρχή και τέλος. Λάμψεις που εμπιστευτήκαμε στον χρόνο κι εκείνος τις σβήνει αδυσώπητα. Μαθαίνουμε να τις αναγνωρίζουμε και αναρωτιόμαστε πόσο θα κρατήσουν…Είναι ο μόνος τρόπος για να αποφύγουμε τη θλίψη που προκαλεί η συνειδητοποίηση ότι ήμαστε ευτυχισμένοι και δεν το ξέραμε» (σελ. 156-157).

Από τη διορατική πένα του συγγραφέα δεν ξέφυγε και το Διαδίκτυο αυτό καθαυτό, καθώς και οι τεράστιες δυνατότητες που προσφέρει στον σημερινό αγώνα για γνώση και επιμόρφωση: «Το διαδίκτυο είναι τα ΜακΝτόναλντς της γνώσης, κάτι σαν φαστφουντάδικο. Ψάχνεις κάτι; Γράφεις δυο γραμμές, διαβάζεις δυο γραμμές και νομίζεις ότι έμαθες. Τι έμαθες, όμως, στην πραγματικότητα; Καταβρόχθισες μια μπουκιά φαγητού με ακαθόριστη γεύση και πέτυχες μια παροδική αίσθηση κορεσμού. Αλλά ποια ήταν τα συστατικά του; Δεν ξέρεις και δεν αναρωτιέσαι…Το διαδίκτυο σου παρέχει έννοιες γαρνιρισμένες… δεν σε μαθαίνει να μαγειρεύεις, να διαλέγεις τα υλικά, να επινοείς νέες συνταγές. Δεν σε μαθαίνει να σκέφτεσαι, να είσαι κριτικός, να αμφιβάλλεις, να επεξεργάζεσαι νέες γνώσεις» (σελ. 171-172).

Προς Θεού τέτοιες απόψεις ούτε πολλές είναι ούτε κουνάνε αυστηρά το δάχτυλο. Είναι απλώς μικρές οάσεις περίσκεψης σε μια φρενήρη καταδίωξη και αναζήτηση του serial killer που φαίνεται πως σκοτώνει ό,τι κινείται ενώ στην πραγματικότητα το κίνητρο θέλει περίσκεψη και, γιατί όχι, τύχη. Η συνεργασία του επιθεωρητή Καζαμπόνα με τον υφιστάμενό του, Μάσιμο Λουκέζε και με την Κριστίνα Βελισάριο είναι δυο διαφορετικοί πόλοι γύρω από τους οποίους ξετυλίγεται σταδιακά το νήμα της υπόθεσης.

Άραγε, ο συγγραφέας αγάπησε τους χαρακτήρες; Κλείνοντας το βιβλίο, ικανοποιημένος από το τέλος, διαπίστωσα ότι όλα τα πρόσωπα έχουν ένα κοινό χαρακτηριστικό: τα όνειρα που είχαν πλάσει και η πραγματικότητα τα διέλυσε! Ο επιθεωρητής Καζαμπόνα, συνεπαρμένος από τους άντρες με στολές που στα παιδικά του χρόνια έμοιαζαν με σταρ του σινεμά και ήταν εκεί για να πολεμήσουν κατά της Καμόρα, θέλησε να γίνει αστυνομικός γιατί ένιωσε «σεβασμό και θαυμασμό, ανακατεμένο με φθόνο». Σήμερα: «…περνάω κι εγώ κάτω από τις ταινίες γιατί πρέπει να περάσω. Χωρίς ιδιαίτερο ενθουσιασμό…Δε βρίσκω πλέον τίποτα το συγκλονιστικό στην πάλη ενάντια στο κακό» (σελ. 32). Ο ίδιος άνθρωπος είδε και το προσωπικό-οικογενειακό του όνειρο να καταρρέει όταν ο ίδιος του ο γιος, ο Αλεσάντρο, έμπλεξε πολύ βαθιά με τα ναρκωτικά ενώ με τη γυναίκα του, συν τω χρόνω, μιλάνε όλο και λιγότερο.

Στην ίδια κατηγορία ανήκει και ο Τζουζέπε Μποκούζο, που έγινε δικαστικός έχοντας ως μοναδικό στόχο να γίνει εισαγγελέας για να πολεμήσει το έγκλημα. Μόνο που στη δική του περίπτωση ο συγγραφέας είναι αμείλικτος: «Όταν ξύπνησε από το όνειρο, βρέθηκε, όπως και όλοι οι άλλοι πρώην φοιτητές της Νομικής που ήθελαν ν’ αλλάξουν τον κόσμο με όπλο τη δικαιοσύνη, καθισμένος πίσω από ένα γραφείο, σε ένα δωμάτιο πλημμυρισμένο με φακέλους. Χαρτιά, χαρτιά και πάλι χαρτιά…» (σελ. 104). Ακόμη και ο διοικητής του Καζαμπόνα τάχτηκε με πάθος κατά της μαφίας, θέλοντας να επιφέρει δικαιοσύνη στον κόσμο, «έδωσε μάχες που δεν έπρεπε να κερδίσει» όμως κι έτσι μετετάγη στην Τροχαία πριν ξεκινήσει να εργάζεται στο Ανθρωποκτονιών. Και αυτά είναι ελάχιστα από τα παραδείγματα προδοσίας που αναφύονται στο βιβλίο και δείχνουν μια διαφορετική οπτική γωνία για τα κίνητρα και το πάθος με το οποίο κινούνται πρωτεύοντες και δευτερεύοντες χαρακτήρες.

Οι «Πέντε μικρές αδικίες» είναι ένα συναρπαστικό αστυνομικό μυθιστόρημα, πιστό στους κανόνες της λογοτεχνίας αυτής ενώ ταυτόχρονα χαράζει ένα εντελώς δικό του μονοπάτι, παρατηρώντας τα πάντα στη σύγχρονη εποχή, αγκαλιάζοντας με πατρικότητα σχεδόν τους χαρακτήρες που ξεκίνησαν για αλλού και αλλού κατέληξαν, χωρίς παρ’ όλ’ αυτά η ψυχή τους να μη λαχταρά αυτό το ανέφικτο. Η φιλοσοφία και το σκεπτικό του συγγραφέα εμπλουτίζουν το κείμενο, χωρίς να το βαραίνουν ή να το κάνουν δύσκολο για τον αναγνώστη. Ένας κατά συρροήν δολοφόνος φέρνει κοντά ετερόκλητους ανθρώπους που έχουν κληθεί να κάνουν μια ετερόκλητη ως τότε ζωή συγκριτικά με τα όνειρά τους ενώ η υπόθεση λύνεται κομμάτι κομμάτι, χαρίζοντας μια συναρπαστική ανάγνωση.

Βιβλίο Η μέθοδος του φοίνικα
Τίτλος πρωτοτύπου Il mettodo de la fenice
Συγγραφέας Antonio Fusco
Μεταφραστής  Γιάννα Σκαρβέλη
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ελληνικά Γράμματα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η τρίτη περιπέτεια του αστυνόμου του Τμήματος Ανθρωποκτονιών Τομάζο Καζαμπόνα ήταν και η πιο συγκινητική μέχρι στιγμής, μιας και οι πράξεις του ήρωα αλλά και το φινάλε της ιστορίας έδειξαν ταυτόχρονα τις ικανότητες του συγγραφέα Antonio Fusco να περιγράφει και να ζωντανεύει χαρακτήρες και να τους δημιουργεί με σάρκα και οστά και επίσης πόσο σημαντικό είναι να παραδέχεται κανείς τα λάθη του και να προβαίνει σε πράξεις εντελώς αναπάντεχες μα και απόλυτα δικαιολογημένες. Η περίπτωση του Fusco είναι πραγματικά αξιομνημόνευτη και πρέπει κανείς να την παρακολουθεί στενά. Από τη μια καταφέρνει να δίνει ιστορίες με ψυχοφθόρα και σκληρά θέματα χωρίς όμως να τα δείχνει (τουλάχιστον όχι εκτεταμένα ή πρόσφορα για κανιβαλισμό και ικανοποίηση σαδιστικών αναγνωστικών ενστίκτων), έχουμε να κάνουμε δηλαδή με «βελούδινη» αφήγηση δύσκολων και σκληρών κεντρικών ιδεών, όπως η παιδική κακοποίηση, μιας και η φρίκη γεννάται από τα συμφραζόμενα, ελλείψει περιστατικών κι απ’ την άλλη έχει τη δύναμη να περιστρέφει έναν θεματικό άξονα γύρω από ένα πρόσωπο που δεν εμφανίζεται όμως σχεδόν καθόλου και δεν έχει ούτε μια γραμμή διαλόγου.

Ο αστυνόμος Καζαμπόνα πλέον κοιμάται στους κοιτώνες του αστυνομικού τμήματος της Βαλντέντσα γιατί με τη Φραντσέσκα οι καβγάδες ήταν καθημερινοί. Είκοσι πέντε χρόνια παντρεμένοι, με ενήλικα παιδιά κι όμως η σχέση τους έχει πλέον φθαρεί. Για να μην καταστραφεί ολοκληρωτικά πάντως και για ν’ αποκτήσει ο καθένας τον δικό του πολύτιμο χώρο, ο αστυνόμος έκανε την υποχώρηση κι έφυγε από το σπίτι. «Η συμβίωση γίνεται συνήθεια που από τεμπελιά αποφεύγουμε να θέσουμε σε αμφισβήτηση. Γιατί έπειτα πρέπει να πληρώνουμε δικηγόρους, να βρούμε καινούργιο σπίτι, να πακετάρουμε και να μετακομίσουμε. Όλα αυτά προκαλούν άγχος και δεν το αντέχουμε. Καλύτερα να παριστάνουμε ότι δεν τρέχει τίποτα και να στρίβουμε το κεφάλι από την άλλη. Καμιά φορά, ακόμα και να στήνουμε μια νέα ζωή, την οποία ο άλλος κάνει πως δεν βλέπει, κάτι σαν σιωπηρή συμφωνία αμοιβαιότητας. Όχι, αυτό που υπήρξαμε εμείς δεν αξίζει αυτήν την κατάντια. Αν τελείωσε, τελείωσε» (σελ. 70). Θα τονίσω ξανά με πόση δεξιοτεχνία καταφέρνει ο Fusco, στο περιθώριο της συναρπαστικής αστυνομικής πλοκής που στήνεται γύρω από την υπόθεση της νεκρής κοπέλας, να δουλέψει πάνω στη σχέση του Τομάζο και της Φραντσέσκα. Εκεί που κλείνει η υπόθεση, γίνεται μια μεγάλη ανατροπή επί προσωπικού επιπέδου, απότοκη και της συμπεριφοράς του αστυνόμου στο προηγούμενο βιβλίο της σειράς, την «Υπόθεση 178» και έρχεται στο προσκήνιο η Φραντσέσκα που σε αυτό το βιβλίο έχουμε δει μόνο από μακριά ή έχουμε μάθει γι’ αυτήν μέσω εμπιστευτικών συζητήσεων ή ανησυχητικής υποστήριξης προς τον αστυνόμο. Η τελευταία πράξη του Καζαμπόνα μου έφερε δάκρυα στα μάτια και μου έδειξε πόσο πιστός παραμένει στις αρχές του, χωρίς να παρασύρεται από εγωισμούς ή επιφανειακές αντιδράσεις. Ειλικρινά περιμένω πώς και πώς το επόμενο βιβλίο, μόνο και μόνο για να δω τι θα συμβεί ανάμεσα σε αυτό το ζευγάρι!

Και σε αυτό το μυθιστόρημα έχουμε γοητευτική γυναίκα, τη Λάρα Σέντσι, δημοσιογράφο, ελεύθερη συνεργάτιδα σε ιστοσελίδα μεγάλης επισκεψιμότητας στη Βαλντέντσα, που «ζούσε τον μύθο της Οριάνα Φαλάτσι», φιλόδοξη και πεισματάρα, με καλό δίκτυο πληροφοριοδοτών ενώ ένα ταξίδι στη Ρώμη ξυπνάει τις μνήμες του αστυνόμου ως προς την Κριστίνα Μπελισάριο, με την οποία είχαν μια από τις ωραιότερες ερωτικές ιστορίες στις «Πέντε μικρές αδικίες». Και πάλι δείχνει είτε σκληρός με τον εαυτό του είτε απόλυτα ρεαλιστής: «Θα του φρόντιζε τις πληγές που είχε ανοίξει μέσα του η Φραντσέσκα, κι εκείνος θα αισθανόταν καλύτερα. Τόσο που θα μπορούσε ακόμα και να ξεχάσει. Αλλά αυτό ακριβώς ήταν που δεν ήθελε» (σελ. 158). Μα τι υπέροχη προσωπικότητα, μακριά από τις σειρήνες των στερεότυπων του αστυνομικού μυθιστορήματος! Ειλικρινής, προσγειωμένος και σώφρων: «Ο ασυμβίβαστος αστυνόμος, ο άνρωπος πο είχε συλλάβει τους χειρότερους εγκληματίες της Βαλντέντσα, ο αυστηρός και αδιάλλακτος πατέρας ρωτούσε τώρα τον γιο του τι να κάνει, τον γιο του που ήταν κάποτε ρεμάλι και πρεζόνι» (σελ. 267). Εν τω μεταξύ, η Κιάρα τελείωσε στη Βαρκελώνη το διδακτορικό της με θέμα την ψυχολογία της παραβατικότητας και της εγκληματικότητας κι εργάζεται στο Πανεπιστήμιο του Μιλάνου ως ερευνήτρια ενώ ο σύντροφός της, επιθεωρητής Μάσιμο Λουκέζε, διορίστηκε στο Τμήμα Ανθρωποκτονιών της Φλωρεντίας.

Ας επιστρέψουμε στη δολοφονία με την οποία ξεκινάει η υπόθεση. Το πτώμα μιας νεκρής γυναίκας αρχίζει να ξετυλίγει ένα κουβάρι, που θα οδηγήσει τις έρευνες από το κοινόβιο των «Ξωτικών» (μιας κοινότητας δηλαδή που ζει στο δάσος έξω από την πόλη χωρίς τις ανέσεις του σύγχρονου πολιτισμού) μέχρι ψυχιατρικές κλινικές και από στούντιο ερασιτεχνικού πορνό με ανθρώπους καθημερινούς και συνήθως μέσης ηλικίας μέχρι ορφανοτροφεία-κολαστήρια. Και πάλι η πορεία των ερευνών εξαρτάται από τα αποτελέσματα της ομάδας που καθοδηγεί ο Καζαμπόνα, κάτι επίσης θετικό, μιας και ο καθένας έχει τον δικό του ρόλο και θέση και δε λύνει τα πάντα ένας και μόνο, συνήθως ο αστυνόμος, τίθενται δηλαδή όλοι μαζί για έναν σκοπό. Ο συγγραφέας παίζει σε πολλά επίπεδα με το μυαλό του αναγνώστη, επομένως σε αυτό το κύκλωμα ρίχνει ένα πρόσωπο υπεράνω υποψίας που μπερδεύει τα πράγματα, μιας και το γεμίζει υπόνοιες και το ντύνει με σατανικές συμπτώσεις. Η αλήθεια με άφησε με το στόμα ανοιχτό και οδήγησε τον Καζαμπόνα στο λυτρωτικό φινάλε που περιέγραψα ανωτέρω. Η πλοκή είναι και πάλι εξαίρετη, απλώς πιο σύνθετη από άλλες υποθέσεις, με διαρκή πισωγυρίσματα, απανωτές ανατροπές, μυστηριώδεις συμπτώσεις και μια σειρά από υπόπτους και ερωτηματικά.

Ως προς την κοινωνική ματιά του συγγραφέα, έχουμε διάφορα σημεία στα οποία μπορεί να σταθεί κάποιος για να σκεφτεί, να αναρωτηθεί, ακόμη και να γελάσει, όπως για παράδειγμα με την καλύτερη καταγραφή του χάσματος γενεών μεταξύ ηλικιωμένων και νέων χρηστών της τεχνολογίας, μιας και οι πρώτοι τα θεωρούν: «…άγνωστα τέρατα που εμφανίστηκαν πάνω στα γραφεία τους αντί για τις γραφομηχανές, τα καρμπόν και τα μπλάνκο» (σελ. 56). Εξίσου αστείο και διαχρονικό, απόλυτα ταιριαστό και εφαρμοστέο, είναι το περιστατικό που δίνεται στη σελίδα 162, σχετικά με την αντίληψη περί ιεραρχίας που ποτέ δεν αλλάζει σε τίποτα όπου κι αν υπάρχουν διαγραμμίσεις με ανωτέρους και κατωτέρους: «Ο υπουργός Εσωτερικών όφειλε να παρουσιάσει στο Κοινοβούλιο εκθέσεις σχετικά με τις δραστηριότητες των δυνάμεων δημόσιας τάξης. Το ανέθετε, λοιπόν, στον Αρχηγό της Αστυνομίας, ο οποίος, με τη σειρά του, το ανέθετε τους διευθυντές των διαφόρων τμημάτων, που βασίζονταν στους προϊσταμένους των υπηρεσιών, οι οποίοι επιφόρτιζαν τους υπαλλήλους του» (σελ. 162).

Από την άλλη, ο Fusco δείχνει συγκλονιστικά ωμός στο πώς χαρακτηρίζει μια ψυχιατρική κλινική (πρώην γυναικείο μοναστήρι) και ταυτόχρονα εξαίρετος στη λιτή αναπαράσταση τρισδιάστατων εικόνων: «Την έκσταση της προσευχής αντικατέστησε η έκσταση που προκαλούσαν τα φάρμακα. Οι χοντροί τοίχοι των δωματίων ήταν ποτισμένοι με τόσο πόνο, που ακόμα και σήμερα μπορείς να τον ξεφυλλίσεις σαν καταραμένο βιβλίο. Μια σελίδα για κάθε στρώμα μπογιάς που περάστηκε πάνω από τις αυλακιές που σκάφτηκαν με τα νύχια, από το αίμα, τις φτυσιές, τις βλαστήμιες για τον Θεό και τη μάνα που τους έφερε στον κόσμο» (σελ. 117). Φροντίζει επίσης να τονίσει με αντικειμενικότητα την ιδεολογική τάξη πραγμάτων του 21^ου αιώνα: «Τώρα πια, μετά την πτώση του Τείχους του Βερολίνου, οι ιδεολογίες είχαν πεθάνει. Κανείς δεν πίστευε ότι μπορεί ν αλλάξει τον κόσμο. Τα πράγματα ήταν πολύ μπερδεμένα και κανείς δεν ήξερε καν πώς έπρεπε να γίνουν. Τα μεγαλόπνοα σχέδια και τα πολιτισμικά οράματα του εικοστού αιώνα είχαν προκαλέσει μόνο πολέμους και άλλες καταστροφές. Χάθηκαν τα μεγάλα όνειρα, μεταμορφώθηκαν σε εφιάλτες ή, στην καλύτερη περίπτωση, ψευδαισθήσεις. Τον κόσμο κυβερνούσαν πια οι αγορές. Οι πολιτικοί ασχολούνταν μόνο με το να κάνουν τον κόσμο πιο ασφαλή» (σελ. 137).

«Η μέθοδος του φοίνικα» είναι ένα συναρπαστικό, ανατρεπτικό αστυνομικό μυθιστόρημα που τέμνει κακώς κοινωνιολογικά κείμενα για να τ’ αγκαλιάσει με μια όσο γίνεται πιο ζεστή ματιά ενώ επιφυλάσσει στον αστυνόμο Τομάζο Καζαμπόνα μια μεγάλη δοκιμασία που θα τον φέρει αντιμέτωπο με τον εαυτό του και με το όριο των αντοχών του. Είναι ένα άρτια δομημένο μυθιστόρημα που πηγαίνει τον αναγνώστη από το ένα σημείο στο άλλο, προσθέτει χαρακτήρες, τοποθετεί τα πάντα σε μια καλά δομημένη σειρά και ξετυλίγει ένα κουβάρι γεμάτο μυστικά που πρέπει να μείνουν για πάντα θαμμένα!

Βιβλίο Υπόθεση 178
Τίτλος πρωτοτύπου La pietta de l’ aqua
Συγγραφέας Antonio Fusco
Μεταφραστής  Γιάννα Σκαρβέλη
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ελληνικά Γράμματα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Είναι δεκαπενταύγουστος και ο Τομάζο Καζαμπόνα, διευθυντής του Τμήματος Ανθρωποκτονιών στη Βαλντέντσα, μια ήσυχη επαρχία της Τοσκάνης, πίστευε πως θα έκανε διακοπές με τη γυναίκα του, Φραντσέσκα, στον κόλπο της Φολόνικα αλλά ένα πτώμα βρέθηκε στα πόδια του υποδιευθυντή της Αστυνομίας που προτίμησε να ειδοποιήσει το Ανθρωποκτονιών παρά τους καραμπινιέρους «και γύρισε σπίτι του να διηγηθεί στη γυναίκα του και στους γείτονες πώς κατέστρεψε τις διακοπές κάμποσων ανθρώπων» (σελ. 23). Έτσι ο αστυνόμος μεταβαίνει στην Τόρε Άλτα να διεξαγάγει έρευνες, μόνο που σύντομα την υπόθεση την παίρνει μέσα από τα χέρια του η DIA (Διεύθυνση Ερευνών κατά της Μαφίας) κι όταν επιστρέφει στο σπίτι του η γυναίκα του δεν είναι πια εκεί. Κι όμως, ανεπίσημα, μια σειρά από γεγονότα τον κάνουν να ασχοληθεί με τη δολοφονία, ειδικά από τη στιγμή που γνωρίζει τη Γαλλίδα αστυνομικό Μονίκ Μπερνάρ και οι πορείες των δικών της ερευνών διασταυρώνονται με του Καζαμπόνα, που αποφασίζει να κάνει ένα ταξιδάκι στο Παρίσι.

Η «Υπόθεση 178» είναι άλλο ένα αξιοπρεπέστατο αστυνομικό μυθιστόρημα, απλό στην αφήγησή του και ταυτόχρονα σύνθετο. Χωρίς πολλά ονόματα ή δευτερεύουσες ιστορίες, γεμάτο όμως με ανατροπές και εκπλήξεις, καθώς και με μια ταχύτατη πλοκή που ανεβάζει ρυθμούς όσο πλησιάζουμε στο τέλος, είναι ένα βιβλίο που με απορρόφησε όπως και το πρώτο: ολοκληρωτικά. Έχει όλα εκείνα ακριβώς τα χαρακτηριστικά που κερδίζουν τον αναγνώστη: προσφέρει σασπένς, γρίφους και κλιμάκωση. Το μυθιστόρημα είναι γεμάτο ολοζώντανους χαρακτήρες, με ρεαλιστικό παρελθόν και παρόν, με επαγγελματικές και προσωπικές σχέσεις που καταγράφονται με διεισδυτικότητα και εμπειρία και προσδίδουν αυθεντικότητα στην ατμόσφαιρα του βιβλίου.

Το δεύτερο μυθιστόρημα λοιπόν με τον τρυφερό και ανθρώπινο Καζαμπόνα έχει να κάνει με την ιδέα της αντεκδίκησης και με το κατά πόσο είναι θεμιτό να πάρει κανείς τον νόμο στα χέρια του, ειδικά όταν πρόκειται για εγκλήματα πολέμου. Μέσα από μια σειρά φαινομενικά άσχετων μεταξύ τους δολοφονιών, που λαμβάνουν χώρα σε Γαλλία και Ιταλία και δίνουν την ευκαιρία στον συγγραφέα να τα αναπαραστήσει με την αφηγηματική μέθοδο του πρωθύστερου, ζωντανεύει η φρικτή εκτέλεση μιας ιταλικής οικογένειας το 1944 από τους Γερμανούς κατακτητές και τονίζεται ο περίπλοκος μηχανισμός, κοινωνικός, οικονομικός και κυρίως διπλωματικός, με τον οποίο συμφέρει κάποιους οι θύτες να μην τιμωρηθούν. Ο συνεκτικός δεσμός μεταξύ των θυμάτων αποκαλύπτεται σταδιακά  και τα νοήματα που αποτυπώνονται στο πέρασμα των γεγονότων είναι έντονα και ανησυχητικά: πόση ανημπόρια, πίκρα και αδικία αισθάνεσαι όταν βλέπεις πως κάποιοι δεν τιμωρούνται, ακόμη κι αν παρέχεις αποδείξεις εκεί που πρέπει και πόσο λεπτή είναι η γραμμή που θα σε κάνει να πάρεις εσύ την εκδίκηση που ίσως να απαιτούν τα αδικοσκοτωμένα θύματα; Ομολογώ όμως πως θα ήθελα λίγη περισσότερη διείσδυση στις συνθήκες Κατοχής της γείτονος χώρας από τη Γερμανία!

«Το χώμα, οι στέγες των σπιτιών, τα κλαριά των δέντρων ήταν ποτισμένα από τη θαμπή ομίχλη. Η ζωή ανάσαινε με έναν ρυθμό αργό, γεμάτο προσμονή. Ήταν μία από εκείνες τις μέρες που αισθάνεσαι εύκολα γαλήνη μέσα σου» (σελ. 13). Μια τέτοια μέρα διάλεξε ο συγγραφέας να ξεκινήσει το μυθιστόρημά του αλλά με… μια δολοφονία και πιστεύω πως είναι μια από τις ωραιότερες αρχές μυθιστορήματος, μιας και το θύμα αρνήθηκε να κοιτάξει κατάματα τους δολοφόνους του ή το αίμα που έτρεχε από το στήθος του. «Έφυγε» με το όνομα της αγαπημένης του στα χείλη. Με την ίδια αγάπη έχουν αγκαλιαστεί όλοι οι χαρακτήρες και σε αυτό το βιβλίο, από τον δολοφόνο μέχρι τον επιθεωρητή.

Ο Καζαμπόνα στην «Υπόθεση 178» γνωρίζει μια γυναίκα διαφορετική από εκείνη των «Πέντε μικρών αδικιών», τη Μονίκ Μπερνάρ, με την οποία αρχίζει ένα διακριτικό φλερτ. Και πάλι έχουμε να κάνουμε με μια υπέροχη και σωστή σκιαγράφηση συμπεριφορών και νοοτροπιών, με λογικοφανείς αντιδράσεις και τόσο ανθρώπινη στάση ζωής! Ειδικά ο τρόπος με τον οποίο χειρίστηκε ο αστυνόμος την περίπτωση της Μονίκ τον ανέβασε στην εκτίμησή μου και με συγκίνησε, γιατί προέβη σε πράξεις που όλοι έχουμε στη ζωή μας κάποτε επιλέξει. Θα είναι άραγε η σταγόνα που θα ξεχειλίσει οριστικά το ποτήρι του γάμου του ή θα δώσει μια δεύτερη ευκαιρία; Ποιος θα κάνει πρώτος τις απαραίτητες αμοιβαίες υποχωρήσεις;

Έχουμε και νέα ψήγματα στην προσωπικότητα του αστυνόμου, δηλαδή καταγράφεται ο τρόπος με τον οποίο θα χειριστεί την εγκατάλειψή του από τη γυναίκα του και ε τον οποίο θα αντιδράσει όταν η υπόθεση θέλει λίγο ακόμη για να κλείσει αλλά με δική του παρέμβαση. Αποδύεται σ’ έναν αγώνα για να βρει και να φωτίσει την αλήθεια, κάτι που του γίνεται πάθος: «Η αλήθεια, αντίθετα, είναι αντάρτισσα. Αν τη συνηθίσεις, δεν σου φαίνεται ποτέ αρκετή. Την αναζητάς παντού, χωρίς να νοιάζεσαι πόσο μεγάλη θα είναι η οργή εκείνου που την είχε κρύψει εκεί που την ανακάλυψε. Η αγάπη για την αλήθεια… σε διδάσκει να βλέπεις πέρα από το επιτρεπτό. Δεν πρέπει, όμως, ποτέ να κάνεις κατάχρηση της αλήθειας» (σελ. 12). Και στη συνέχεια: «Μπορείς να κρύψεις την αλήθεια, να την αρνηθείς, να της δίνεις συνεχώς νέα μορφή, ανάλογα με την περίσταση, να την περιβάλλεις με άλλο περιτύλιγμα. Δεν μπορείς όμως ποτέ να την ακυρώσεις» (σελ. 162).

Σε προσωπικό επίπεδο μένει μόνος στο σπίτι του, μιας και τα παιδιά τους μεγαλώσανε και διάλεξαν τον δικό τους δρόμο: η Κιάρα είναι ψυχολόγος και ο Αλεσάντρο εργάζεται στην κοινότητα στην οποία νίκησε την εξάρτησή του από την ηρωίνη. Έχουν φύγει από το σπίτι, αφήνοντας πίσω δυο ανθρώπους που έχουν ξεχάσει πως υπήρξαν ερωτευμένοι και σύντροφοι: «Έπρεπε να βρουν καλούς λόγους για να φτιάξουν πάλι από την αρχή το ζευγάρι που υπήρξαν, να προσφέρουν στους εαυτούς τους μια νέα, διαφορετική προοπτική» (σελ. 72).

Πώς θα αντιδράσει λοιπόν ένας άνθρωπος που βασίζεται στους δύο ισχυρούς πόλους της ζωής του, την οικογένεια και τη δουλειά, και ξαφνικά τα χάνει όλα; «Η μοναξιά και η απραξία δεν του έκαναν καλό… Τον συμφιλίωναν με τις χειρότερες συνήθειές του, την υπερβολική τάση του για αυτοκαταστροφή και εκείνη τη γενική αίσθηση απαισιοδοξίας, που κυριεύει όσους έχουν αγγίξει με τα ίδια τους τα χέρια την εξαχρείωση στην οποία είναι ικανός να φτάσει ο άνθρωπος» (σελ. 75).

Είναι ευφάνταστος ο τρόπος με τον οποίο ο συγγραφέας παραθέτει μια σειρά από ανατρεπτικά γεγονότα που προχωράνε με φρενήρεις ρυθμούς την πλοκή και ταυτόχρονα σημειώνει κάποιες αλήθειες που είναι απλές στη σύλληψή τους και βαθιές στη σημασία τους: «Κάποια πράγματα συμβαίνουν μόνο το καλοκαίρι ή στις περιόδους των γιορτών. Τότε που οι άνθρωποι έχουν περισσότερο χρόνο στη διάθεσή τους για να κοιτάξουν μέσα στο άπατο πηγάδι της δυστυχίας τους. Μέχρι που πέφτουν μέσα» (σελ. 33). Ειδικά ως προς τη μοναξιά αφήνει διάχυτη μια γλυκόπικρη επίγευση: «Άλλωστε η μοναξιά βρίσκεται παντού… Δεν έχει σημασία πόσοι άνθρωποι ζουν σε αυτά τα σπίτια, κάθονται σε αυτά τα αυτοκίνητα, πίνουν σε αυτά τα μπαρ ή ταξιδεύουν με αυτά τα τρένα. Η πιο ασφυκτική μοναξιά είναι αυτή που νιώθεις όταν δεν είσαι μόνος. Δεν υπάρχει τρόπος διαφυγής, γιατί ο ένας γίνεται η φυλακή του άλλου. Μέσα σε ένα κλουβί καθωσπρεπισμού που σώζει τα προσχήματα» (σελ. 97).

Η «Υπόθεση 178» αφορά την προσωπική βεντέτα που ξεκινάει κάποιος όταν ένα έγκλημα πολέμου μένει ατιμώρητο και βάζει καίρια ηθικά διλήμματα στον αναγνώστη όσο του παραθέτει σαδιστικά ωμά κάποια γεγονότα και τις αναπάντεχες εξελίξεις που τα ακολουθούν. Ανθρωπιά, ενδιαφέρον, αγάπη και ειλικρίνεια διαχέονται μέσα από τις γραμμές και συγκροτούν ένα γρήγορο, ανατρεπτικό και ανθρωποκεντρικό μυθιστόρημα με πολλές ιδέες και νοήματα.