Βιβλίο Από την Κέρκυρα στην Αίγυπτο με μια βαλίτσα όνειρα 
Συγγραφέας Μεταξία Φιλιππάτου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Γραφή
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Μεταξία Φιλιππάτου έγραψε με ενάργεια και παραστατικότητα το χρονικό της προγιαγιάς της, Γιαννούλας, που προσπάθησε να μεγαλώσει τα παιδιά της με αυταπάρνηση, ενδιαφέρον και ηθικές αρχές. Κέρκυρα, Πειραιάς, Βόλος, Αλεξάνδρεια και Κάιρο είναι οι τόποι που υποδέχτηκαν τους Πουλάτους και φιλοξένησαν τις ελπίδες, τα όνειρα, τις προσδοκίες, τις χαρές και τις λύπες τους. Ανατροπές και εμπόδια, δυσκολίες και λύσεις, φροντίδα και υποστήριξη μπροστά σε δυσάρεστα γεγονότα, αποφάσεις που πρέπει να ληφθούν για το καλό των παιδιών κι ας αποδειχθούν λάθος καταγράφονται ακριβοδίκαια και ζωντανεύουν με ρεαλισμό τις συνθήκες ζωής εκείνης της εποχής.

Η Γιαννούλα και ο Αναστάσης αποφασίζουν ν’ αφήσουν τους Λιαπάδες της Κέρκυρας και να μετακομίσουν στον Βόλο, όπου ο Αναστάσης έχει βρει δουλειά στους σιδηροδρόμους Θεσσαλίας. Έχουν τέσσερα παιδιά, τον Σπύρο, με μια λογική που τον κάνει να μοιάζει μεγαλύτερος από την ηλικία του, την ανέμελη Κατίνα που παίρνει εύκολα αποφάσεις, την εσωστρεφή και συγκρατημένη Αγγελική, τον ατακαδόρο, γελαστό και αεικίνητο Γιώργο και ένα μωρό. Τα παιδιά μεγαλώνουν σε δύσκολες συνθήκες αλλά σε χαρούμενο και ελπιδοφόρο περιβάλλον, γεμάτα αγάπη από τους γονείς τους που τα νουθετούν όσο μπορούν καλύτερα: «Να αγαπάμε τα βιβλία και τους καλούς ανθρώπους και να μην τσακωνόμαστε». Μεγαλώνουν απλά αλλά αυστηρά και ταυτόχρονα γλυκά και προσπαθούν να προσαρμοστούν στις νέες συνθήκες. Δύο χρόνια μετά, που πλέον έχουν στήσει καλά το νοικοκυριό τους, Ο απρόσμενος θάνατος του Αναστάση αναγκάζει τη χήρα γυναίκα του να πάρει τα παιδιά της και να μεταναστεύσει στην Αίγυπτο, με τη φροντίδα της Εταιρείας Σιδηροδρόμων που στέλνει εκεί ανθρώπους έμπιστους και φροντίζει να μορφωθούν τα παιδιά τους. Έτσι η Γιαννούλα ακολουθεί έναν μεγάλο αγώνα δρόμου, με δύσκολες αποφάσεις που οφείλει να πάρει εκείνη και μόνο, μια γυναίκα που δεν πρόλαβε να θρηνήσει τον άντρα της γιατί δόθηκε στην έγνοια και στη φροντίδα των παιδιών της. Πρέπει να σταθεί όρθια και καμαρωτή, χωρίς ίχνος στενοχώριας ή αμφιβολίας, θα τα καταφέρει άραγε;

Η συγγραφέας καταγράφει σχεδόν βήμα προς βήμα τα δύσκολα ταξίδια της οικογένειας μεταξύ Κέρκυρας και Βόλου, στα οποία πηγαινοέρχονται με διάφορες αφορμές, και φυσικά το ταξίδι προς την Αλεξάνδρεια με το πλοίο. Δεν επιλέγει δηλαδή να μας παρουσιάσει την οικογένεια του βιβλίου της στον έναν τόπο και στον άλλον αλλά τους δίνει χώρο και χρόνο κάθε φορά, όσο διαρκεί η εκάστοτε μετακίνησή τους, να εκφράσουν τους δισταγμούς, τις αμφιβολίες, τους φόβους και τις ελπίδες για το τι θα συναντήσουν και τι θα βιώσουν κάθε φορά. Σε όλες τις απαραίτητες μετακινήσεις της οικογένειας ως την τελική απόφαση η συγγραφέας έχει και κάτι διαφορετικό να τονίσει, να δείξει, να αναφέρει, όπως την κούραση του ταξιδιού, τις στάνες που φιλεύουν γάλα τα παιδιά, τα πανδοχεία κλπ. Έτσι ξεπηδάει η ελληνική επαρχία των τελών του 19^ου αιώνα, με την απλότητα, τη φιλοξενία της, τη φτώχεια της, τις δυσκολίες της. Διάφορες και ποικίλες μικροπεριπέτειες, γνωριμίες με χαρακτήρες που θα συναντήσουμε αργότερα, μικρές εγκυκλοπαιδικές πληροφορίες για το κάθε μέρος και πολλά άλλα, όλα δοσμένα με συντομία και χωρίς πολλές λεπτομέρειες, κάνουν το κείμενο ενδιαφέρον από την αρχή ως το τέλος.

Στην Αίγυπτο, αρχικά στην Αλεξάνδρεια και μετά στο Κάιρο, η οικογένεια της Γιαννούλας ριζώνει για τα καλά, κάνει φιλίες και απλές γνωριμίες, περνά δύσκολες αλλά χαρούμενες στιγμές, ώσπου μια νέα αλλαγή θα τους φέρει αντιμέτωπους με νέες αποφάσεις. Αρχικά, η οικογένεια Πουλάτου μένει με το ζεύγος Γιάννη και Ελένης Παντελίδη, εκείνος φιλόλογος και εκείνη νηπιαγωγός, αποσπασμένοι από την Ελλάδα. Περπατάμε μαζί τους στην προκυμαία, στις εκκλησίες, στα αρχοντικά σπίτια της πόλης, στην Τοσιτσαία Σχολή. Μια λίστα με πληθώρα αλλαγών, πάντα προς το καλύτερο, πέφτει βαριά στους ώμους της Γιαννούλας μέχρι να τα βάλει όλα σε μια σειρά, οι Παντελίδηδες θέλουν τα παιδιά της κι αυτά να μπουν σε μια τάξη, να δουλέψουν ή / και να σπουδάσουν, να κάνει κι η Γιαννούλα κάτι στο σχολείο ή να μάθει κέντημα στις φίλες της Ελένης στις ζουρ φιξ της. Κι έρχεται το Κάιρο στις ζωές τους, με την Αχιλλοπούλειο και την Αμπέτειο και άλλα ευαγή ιδρύματα να αντικατοπτρίζουν τον πλούτο αλλά και το ενδιαφέρον των Ελλήνων της χώρας για τη μόρφωση και την ευζωία.

Το μυθιστόρημα «Από την Κέρκυρα στην Αίγυπτο με μια βαλίτσα όνειρα» είναι μια γλυκόπικρη αφήγηση γεμάτη χαρές και λύπες μιας μονογονεϊκής οικογένειας που προσπαθεί να επιβιώσει σε μια εποχή σκληρή αλλά γεμάτη αγάπη και ελπίδα για το μέλλον. Αγαθότητα, αλληλεγγύη, καλοσύνη κυριαρχούσαν τότε και τα γνωρίζει η Γιαννούλα στις προσπάθειές της να μεγαλώσει τα τέσσερα παιδιά της μόνη μετά τον θάνατο του συζύγου της. Απλή μα δυνατή γραφή, με παραστατικότητα και ενάργεια, λιτή αφήγηση που αφήνει τις σκηνές να ζωντανέψουν ολοκάθαρα μπροστά στον αναγνώστη, διεισδυτικά ψυχογραφήματα και αγνά συναισθήματα πλουτίζουν το κείμενο. Μέσα από τα μάτια των μεγάλων μα κυρίως των παιδιών καταγράφονται τα όνειρα, οι ελπίδες και οι προσδοκίες όλων ενώ οι απανωτές ανατροπές κρατούν το ενδιαφέρον αμείωτο ως την τελευταία σελίδα.

Βιβλίο Ο τελευταίος Κένταυρος του Πηλίου 
Συγγραφέας Χρήστος Μπουλώτης
Εικονογράφος Φωτεινή Στεφανίδη
Κατηγορία Παραμύθι
Εκδότης Πολιτιστικό Ίδρυμα Ομίλου Πειραιώς
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ένα παιδί αγαπάει τόσο πολύ την ιστορία των Κενταύρων που κάνει τα αδύνατα δυνατά για να αποδείξει στους γύρω του ότι αυτά τα μαγικά πλάσματα, ένας συνδυασμός αλόγου και ανθρώπου, υπάρχουν ακόμη κι έτσι ανεβοκατεβαίνει στο Πήλιο και αναζητά τα ίχνη τους. Όποτε κουράζεται ξαποσταίνει σ’ ένα πλάτωμα κοντά στην πόλη, όπου υπάρχουν αραδιασμένα τα φημισμένα εργαστήρια πλινθοκεραμοποιίας. Εκεί καθημερινά χιλιάδες μάστορες και τεχνίτες πλάθουν από πηλό χιλιάδες τούβλα και κεραμίδια και τα ψήνουν στους κλίβανους. Μια μέρα το αγόρι εντοπίζει διάφορα σημάδια και ακολουθεί τα ίχνη τους, με χίλιες δυο απορίες στο μυαλό του γι’ αυτά. Ανήκουν όντως σε Κένταυρο ή είναι παιχνίδι της φαντασίας του; Τα καρύδια που τον συντροφεύουν σε κάθε του αναζήτηση, σαν από θαύμα, είναι γεμάτα με χρήσιμες και σημαντικές πληροφορίες για την κεραμοποιία και για τη συναρπαστική διαδικασία της επεξεργασίας των πρώτων υλών. Άργιλος και πηλός, πλάσιμο και ψήσιμο δημιουργούν αντικείμενα σημαντικά για την καθημερινή χρήση, όχι μόνο οικοδομικά αλλά και καθημερινά, όπως σκεύη για το νοικοκυριό, παιχνίδια και ειδώλια.

Ο δεύτερος πρωταγωνιστής του βιβλίου είναι ο γλυκός και τρυφερός Κένταυρος, γεμάτος λύπη και στενοχώρια που ξέρει πως οι άνθρωποι δεν τον βλέπουν αφού δεν πιστεύουν ότι υπάρχει. Αυτό δεν τον εμποδίζει όμως να συμπεριφέρεται με αλτρουισμό και να τους βοηθάει σε δύσκολες στιγμές χωρίς να εμφανίζεται, με αποτέλεσμα οι άνθρωποι να αποδίδουν τη βοήθειά του σε θαύμα. Ο Κένταυρος δεν έχει σταματήσει να μπερδεύεται με τους κατοίκους του Πηλίου, να μοιράζεται τις αγωνίες τους, να χαίρεται με τη χαρά τους και να τους συμπονάει. Όσο κι αν τους αγαπάει όμως, ξέρει πως, αν προσπαθήσει να εμφανιστεί μπροστά τους, εκείνοι θα τον κλείσουν σε ζωολογικό κήπο ή σε τσίρκο και θα τον κάνουν πειραματόζωο. Είναι ένα μυθικό πλάσμα, οπότε ζει αιώνες στη γη, γι’ αυτό και μέσα από τις συναρπαστικές του αφηγήσεις ταξιδεύουμε στα αρχαία και στα μυθολογικά χρόνια, συναντάμε τον Φρίξο και την Έλλη, ακόμη και τους Αργοναύτες κι από κει φτάνουμε στους πρόσφυγες της Νέας Ιωνίας Βόλου και στα πρώτα βήματα των πλινθοκεραμοποιείων του τόπου. Ο Κένταυρος μάλιστα παραδέχεται πως τα μουγκρητά των μηχανών και η μαυριδερή όψη τους τον φοβίζουν! Ακόμη και τον Θεόφιλο γνώρισε που ζωγράφιζε τα σπίτια του τόπου και αναζητούσε κι αυτός τον Κένταυρο! Επομένως, μήπως έφτασε η ώρα το αγόρι της ιστορίας να τον συναντήσει και να γνωριστούν; Η εικονογράφηση της Φωτεινής Στεφανίδη κινείται σε παλ χρώματα και αποτυπώνει με καλοδουλεμένη προοπτική και ενδιαφέρουσες οπτικές γωνίες τη θέα από το βουνό του Πηλίου, την Πλινθοκεραμοποιία Τσαλαπάτα και τον Παγασητικό κόλπο. Ποικίλες εκφράσεις σε πρόσωπα, ενδιαφέρουσες λεπτομέρειες όπως ο καπνός που παίρνει το σχήμα του Κένταυρου ή η γατούλα που ψαχουλεύει στα τούβλα, οι σωστές διαστάσεις παιδιού και Κένταυρου, το φόντο και το βάθος που υπάρχουν σε πολλές εικόνες είναι μερικά μόνο από τα θετικά χαρακτηριστικά της δουλειάς που έκανε η Φωτεινή Στεφανίδη.

«Ο τελευταίος Κένταυρος του Πηλίου» είναι μια υπέροχη ιστορία για τη δύναμη της φαντασίας που όλα μπορεί να τα κάνει πραγματικότητα, όπως με τον Κένταυρο: αν έστω και ένα παιδί πιστεύει πως υπάρχει, αυτός θα εξακολουθεί να κινείται στη σφαίρα του θρύλου και του μύθου και δε θα χαθεί, δε θα εξαφανιστεί από τη συλλογική μνήμη, δε θα δοθεί στη λήθη. Καλογραμμένο κείμενο, με πλούσιο λεξιλόγιο και μικρές προτάσεις, με παραστατική αφήγηση, με πολλά πραγματολογικά στοιχεία που παρατίθενται ευσύνοπτα και με ένα υπέροχο, συγκινητικό φινάλε. Με μια αλληγορική προτροπή, ο συγγραφέας μέσω του Κένταυρου προτρέπει τα παιδιά να συγκεντρώνουν, να ψάχνουν, να απολαμβάνουν, να μαθαίνουν τους μύθους, τα παραμύθια και τις παραδόσεις του τόπου τους, ώστε να φτιάξουν μια «πολιτεία ξεχασμένων μύθων και σπάνιων παραμυθιών» για να μην ξεχάσουν τις ρίζες τους και την καταγωγή τους, να σεβαστούν έτσι την παράδοση και να τη συνεχίσουν στο μέλλον. Στο τέλος του βιβλίου υπάρχουν εγκυκλοπαιδικές πληροφορίες για όσα ιστορικά και μυθολογικά στοιχεία αναφέρονται στο παραμύθι, δοσμένες με τέτοιο τρόπο που θα ωθήσουν τα παιδιά να ψάξουν περισσότερο γι’ αυτές.

Βιβλίο Η παραμάνα 
Συγγραφέας Γιώτα Γουβέλη
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Γιώτα Γουβέλη μάς ταξιδεύει στη Θεσσαλία του 1910, σε μια εποχή πολιτικών, εργατικών, κοινωνικών και εκπαιδευτικών ζυμώσεων για τον τόπο και πλάθει μια ενδιαφέρουσα πυκνή πλοκή γεμάτη ρεαλισμό και τεκμηριωμένα γεγονότα. Η ιστορία ξεκινάει το 1910 με μια σατανική συμφωνία: να πεθάνουν και τα τέσσερα παιδιά του Νικήτα Κοντόπουλου. Ποιος δίνει την εντολή και ποιος θα την πραγματοποιήσει; Ποιος είναι τόσο απελπισμένος από την απάνθρωπη δουλειά στα καπνά που να δεχτεί να διαπράξει ένα τέτοιο έγκλημα; Κι έτσι επιστρέφουμε στο 1908, όπου γνωρίζουμε τις οικογένειες Κωστούλα και Κοντόπουλου, τις ταξικές και οικονομικές τους διαφορές, τη σκληρή από τη μια και τρυφηλή από την άλλη ζωή, τις δυσκολίες, τα προβλήματα, τα εμπόδια, την απελπισία, την κακοποίηση, τις προδοσίες που βιώνουν τα μέλη τους. Στο φτωχό καπνοχώρι εργάζεται σκληρά ο Ζήσης Κωστούλας με τη γυναίκα του («… ένα ξερό κορμί μαθημένο στον παιδεμό», σελ. 210) και τη δεκαεξάχρονη κόρη τους, Μελιχιώ, εκ του αρχαίου ελληνικού ονόματος Μελία και του τούρκικου Μιλιχά που σημαίνει γλυκιά. Η μάνα της όμως που βλέπει τα καμώματά της, μέλι και οχιά την αποκαλεί. Ζουν υποταγμένοι στη θέληση των τσιφλικάδων και δυστυχώς, πότε κακές σοδειές, πότε δάνεια για τα καλλιεργητικά, πότε κακοτυχίες, τα δάνεια έχουν φτάσει στον θεό. Κι ας απελευθερώθηκε η Θεσσαλία είκοσι χρόνια πριν, τίποτα δεν άλλαξε στην κατάστασή τους, παρά μόνο ο αφέντης, ο οποίος πλέον έχει και το δικαίωμα να τους διώξει από τα πατρογονικά τους με οποιαδήποτε αφορμή. «Πώς περνάει ο καιρός. Οι έγνοιες, το αδιάκοπο χερομάχημα μέρα μπαίνει μέρα βγαίνει έκαναν τον χρόνο να κυλάει μέσα από τα χέρια της σαν το νερό» (σελ. 119).

Η Μελιχιώ φυσικά και θέλει να φύγει απ’ αυτήν τη μιζέρια, ντρέπεται «για τα παλιόρουχα, για τη φτώχεια της, για τη μυρωδιά του καπνού που ξερνούσε ο ιδρώτας της» (σελ. 21). Ανεβοκατεβαίνει στη δουλειά της με το τρένο, χαζεύει τα κτήρια της πρωτεύουσας, τους δρόμους, τους ανθρώπους. Καταλαβαίνει πως τίποτα δε θα αλλάξει κι ας αρχίζουν να κινητοποιούνται οι καπνεργάτες για καλύτερες συνθήκες εργασίας, γνωρίζει τη σκληρή πλευρά της ζωής μέσα από γεγονότα που τη σημαδεύουν, την ατσαλώνουν και τη γεμίζουν μίσος απέναντι στους τσιφλικάδες. Ο έρωτάς της με τον Λαυρέντη τη στηρίζει και τη γεμίζει ελπίδες, η ζωή τους όμως κάθε άλλο παρά στρωμένη είναι. Δυσκολίες και εμπόδια, φτώχεια και ανέχεια αλλά και τα ιστορικά γεγονότα θα είναι τα κύρια χαρακτηριστικά που ή θα τους κρατήσουν χώρια ή θα τους ενώσουν για πάντα. Η ιστορία έχει πολλές ανατροπές και οι αλληλεπιδράσεις είναι καλοσχεδιασμένες και άκρως ρεαλιστικές, με αποτέλεσμα η ιστορία να ξεκινάει αλλιώς και διαφορετικά να καταλήγει. Προσεγμένες και τεκμηριωμένες είναι οι περιγραφές της καπνοπαραγωγής και της μεταξουργίας, οι διάφορες θέσεις εργασίας, οι αγροτικές δουλειές, η καπνοκαλλιέργεια και τα προβλήματά της. Και τι τραγική ειρωνεία: «Φυματοδότρα, ωραία λέξη για να πεις πώς γίνεται φθισικός κανείς…» (σελ. 10).

Από την άλλη έχουμε τα αδέλφια Κοντόπουλου, με τον Νικήτα να έχει τη διαχείριση της περιουσίας, μιας και ο πατέρας τους δεν έκρινε τον Βλάση κατάλληλο. Και πράγματι, ο τελευταίος παντρεύτηκε τη Βιργινία, κόρη μεγάλου και τρανού καπνέμπορου στο Κάιρο, για να της ξεκοκαλίσει την περιουσία. Ως γνήσιος μπον βιβέρ και τεμπέλης έκανε μια σειρά από λάθος χειρισμούς, με αποτέλεσμα να εξανεμιστούν τα λεφτά και να ζουν από την ελεημοσύνη του αδελφού του σε ένα κάπως άνετο σπίτι. Ο Βλάσης είναι ο κλασικός κακός χαρακτήρας της ιστορίας που επηρεάζει με τις πράξεις του πολλές εξελίξεις, είναι γυναικάς και αδιαφορεί για τη σύζυγό του, η οποία αρχίζει να χάνει την ψυχραιμία και τη λογική της, βλέποντας τον εαυτό της να ξεπέφτει τόσο τραγικά. Ο Νικήτας Κοντόπουλος, παντρεμένος με την Ταρσίτσα, χειρίζεται σωστά την περιουσία, προσπαθεί να τη μεγαλώσει με δίκαιους και νόμιμους τρόπους και απολαμβάνει τα παιδιά του, τη Θέκλα, την Έλλη, την Καλλιόπη και τον Κωστή. Στη ζωή τους μπαίνει η Μελιχιώ ως παραμάνα και η ιστορία απογειώνεται.

Αυτή είναι μόνο η αρχή μιας ιστορίας γεμάτης ανατροπές και απρόσμενες εξελίξεις που κλιμακώνουν την αγωνία, την ένταση και το σασπένς από σελίδα σε σελίδα. Ολοκληρωμένοι χαρακτήρες που αλλάζουν και επηρεάζονται δρουν σε μια εποχή όπου οι καπνεργάτες αρχίζουν να διεκδικούν τα δικαιώματά τους και ξεσπάνε οι μεγάλες καπνεργατικές απεργίες του Βόλου (1908-1911). Τα γεγονότα των τριών απεργιών αλλά και η εξέγερση του Κιλελέρ είναι ένα προσεγμένο, τεκμηριωμένο ιστορικό φόντο που αναπτύσσεται εύληπτα και χωρίς να δυσχεραίνει τη ροή της ανάγνωσης. Η συγγραφέας, μέσα από συζητήσεις και μαρτυρίες των ηρώων του βιβλίου, αναβιώνει τα τραγικά εκείνα γεγονότα δίνοντας αξιομνημόνευτη αληθοφάνεια στο κείμενο. Πολλές φορές κάποια γεγονότα που γνωρίζω λίγο ή πολύ τα προσπερνώ όταν τα συναντώ σχεδόν αυτούσια σε ένα μυθιστόρημα, η γραφή όμως της κυρίας Γουβέλη με κράτησε από την αρχή ως το τέλος των ελάχιστων παρένθετων αφηγήσεων κι αυτό είναι κάτι που δύσκολα καταφέρνει ένας συγγραφέας. Η ματιά της είναι ακριβοδίκαιη και καταφέρνει να εισχωρήσει σωστά στην ψυχολογία όσων παρίστανται, όσων ακούνε τα περιστατικά, όσων επηρεάζονται από αυτά. Ποιοι λοιπόν οδήγησαν τις εξελίξεις στο Κιλελέρ του 1910; Ήταν δημαγωγοί και επαναστάτες ή καταπιεσμένοι φτωχοί εργάτες; Και τι συνέβη αργότερα στη δίκη τους; Εξίσου συναρπαστική είναι και η ίδρυση του Παρθεναγωγείου Βόλου το 1908, με τον γοητευτικό Αλέξανδρο Δελμούζο («…έναν απόστολο του μαλλιαρικού φρενοκομείου», σελ. 253) να είναι το αντικείμενο συζήτησης μεταξύ των εργατριών. Τα Αθεϊκά του 1911 επίσης εντάσσονται σωστά στην καθημερινότητα της οικογένειας Κοντόπουλου και μου χάρισαν άφθονες πληροφορίες και σωστή οπτική γωνία για το κοινωνικό και οικονομικό status quo της εποχής.

Όλα αυτά δείχνουν πως η συγγραφέας έχει δουλέψει πολύ πάνω στο θέμα της, χωρίς ταυτόχρονα να χάνει το ταλέντο της ή να παρασύρεται από την ορμή των εξελίξεων και να αποπροσανατολίζεται με τις ζωές των χαρακτήρων της. Μια ιστορία που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί απλά ρομαντική και να είναι γεμάτη κλισέ του είδους μετατρέπεται σε ένα στιβαρό ιστορικό και κοινωνικό μυθιστόρημα, χωρίς περιττές σελίδες, πλατειασμούς, ατέλειωτες σκέψεις ή σχοινοτενείς ερωτικές σκηνές. Μέσα από τις σελίδες του μυθιστορήματος ξεπηδούν και φωτογραφίζονται αδρά ενδιαφέρουσες σκέψεις γύρω από τις δύσκολες κοινωνικές και οικογενειακές συνθήκες που βίωναν οι γυναίκες στις αρχές του 20ού αιώνα, όπου ο πατέρας και στη συνέχεια ο μεγάλος αδελφός αποφασίζουν γι’ αυτές, δεν προχωράνε ποτέ στο γυμνάσιο, είναι καταπιεσμένες από παντού, οπότε σε δεύτερο επίπεδο αρχίζουν οι σκέψεις για το αν πρέπει γενικότερα ο άνθρωπος να σκύβει το κεφάλι ή να επαναστατεί, να διεκδικεί το δίκιο του ή να καταπίνει την πικρία του. Δεν πρέπει να ξεσηκωθεί απέναντι σε ό,τι τον προσβάλλει, τον μειώνει, τον σκοτώνει είτε σε επαγγελματικό είτε σε οικογενειακό είτε σε ατομικό επίπεδο; Πάνω σε αυτό κουμπώνουν και οι αντιδράσεις των εργατών που οδήγησαν στο Κιλελέρ του 1910 κι έτσι το μυθιστόρημα δείχνει πως είναι αφιερωμένο σε όσους γεννήθηκαν στη λάθος μεριά του κόσμου, είτε φτωχοί εργάτες είναι αυτοί είτε γυναίκες. Και ποια είναι η δάδα που θα ανάψει το σπίρτο της διαφοράς; Η μόρφωση, εξ ου και στην πορεία της ανάγνωσης δε σταματούν να συγκρούονται οι μαγγανείες και τα μυθεύματα των απλών χωρικών που στηρίζονται στη μαμή για την υγεία τους και στις μάγισσες για τη βελτίωση της ζωής τους, με την επιστήμη.

«Η παραμάνα» της Γιώτας Γουβέλη είναι μια τρυφερή μα και σκληρή, ανατρεπτική, καλοδουλεμένη ιστορία γεμάτη συγκρούσεις, προδοσίες, έρωτα και διαρκείς ανατροπές, με το αρχικό ερώτημα περί εκτέλεσης των τεσσάρων δολοφονιών να περιπλέκεται όσο προχωράμε, γιατί εμφανίζονται αρκετοί χαρακτήρες που θα μπορούσαν είτε να δώσουν την εντολή είτε να σκοτώσουν. Ποιοι είναι οι πραγματικοί ένοχοι όμως αποκαλύπτεται σε κατάλληλο σημείο που πυροδοτεί εξελίξεις και γεγονότα που φέρνουν το μυθιστόρημα σε εντελώς άλλο επίπεδο, επίσης γεμάτο αγωνία και αποκαλύψεις. Παραστατικοί διάλογοι, καλοδουλεμένα πραγματολογικά στοιχεία, σωστό ιστορικό φόντο, άρτια σχεδιασμένη πλοκή, αληθινοί χαρακτήρες, ακριβοδίκαιη παρουσίαση γεγονότων, μελετημένα ψυχογραφήματα είναι μερικά μόνο από τα θετικά χαρακτηριστικά ενός μυθιστορήματος που με ξενύχτησε και με αποχαιρέτησε μ’ ένα γλυκόπικρο χαμόγελο.

Βιβλίο Ιστορίες της πόλης
Επιμέλεια Καρίνα Βέρδη
Κατηγορία Συλλογή διηγημάτων
Εκδότης Κύμα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Πατρίσια Αϊβαλή, με το δυστοπικό «Μόνο την Καθαρά Δευτέρα», δείχνει τη μεταμόρφωση του ανθρώπου σε αγέλη από λύκους μόλις μυριστεί «αίμα», η Καρίνα Βέρδη βλέπει στα «Τσιγγάνικα μάτια» το πραγματικό νοιάξιμο για τον συνάνθρωπο, η Βικτώρια Βουδουράκη στο «Ενοικιάζεται» δίνει έναν πολύ καλά συμπυκνωμένο αφηγηματικό άξονα που θα μπορούσε να γίνει μια αξιοπρεπής νουβέλα, αν όχι μυθιστόρημα, ενώ «Η κυρία Μέρφυ» είναι η κλασική βιβλιοφάγος που όλοι ξέρουμε, μόνο που θα βιώσει κάτι πρωτόγνωρο και θα έχει επιτέλους την πολυπόθητη ησυχία για να διαβάσει! Η Γεωργία Γιαννιού στο τρυφερό «Amber alert» μας συστήνει, μέσα από μια υπέροχη περιπλάνηση στον Πειραιά, τα όνειρα ενός νέου που θέλησε να πάει κόντρα στο καθωσπρέπει περιβάλλον του και το έσκασε και η Όλγα Δημοπούλου στις «Μυρωδιές της μνήμης» δείχνει πώς μπορεί η όσφρηση να επηρεάσει τις μελλοντικές μας πράξεις και να θέσει ψυχολογικά εμπόδια στον δρόμο μας.

Η Ιωάννα Μαστοράκη στον «Μύθο της ασημένιας πένας» με ταξίδεψε στους κρυμμένους θησαυρούς που βρίσκει κανείς στα παλαιοπωλεία του Μοναστηρακίου, μου σύστησε την ποίηση του Πέδρο Σαλίνας και έφτιαξε μια γλυκιά και τρυφερή ιστορία με ανατροπές, αγάπη, πάθος και εκπλήξεις! «Ο κυρ Χρήστος» της Έλενας Τσάλτα είναι ο άνθρωπος που θα φέρει απρόσμενα κοντά τους ανθρώπους της γειτονιάς του. Η συγγραφέας καταφέρνει να μετατρέψει τη θλίψη των διαρκών αλλαγών γύρω μας, που παρατηρούμε σε κτήρια, ανθρώπους, μαγαζιά, σε μια τρυφερή συνάντηση μ’ έναν κύριο που βγάζει βόλτα τον σκύλο του κι έτσι μας κλείνει το μάτι μ’ ένα γλυκόπικρο φινάλε. Στον αντίποδα, το «Κορίτσι της πόλης» της ιδίας, που πάλι παρατηρεί γύρω της ανθρώπους και περαστικούς αλλά για να γράφει τα κείμενά της, η ματιά της είναι πιο περιπαιχτική, διεισδυτική μεν αλλά με μέτρο. Η Μαρία Χασιώτη στην «Ώρα των ακροατών» μου έφερε δάκρυα στα μάτια με την ιστορία της Τασούλας, του κοριτσιού που τραγουδούσε το «Μαντολίνο» όσο έκανε τα μαθήματά της. Ντοπιολαλιά και αμεσότητα αναδημιούργησαν την εποχή του 1960 στο Μεσολόγγι και έδειξαν τον απρόσμενο ρόλο του ραδιοφώνου στο περιστατικό. Στους ίδιους συγκινητικούς ρυθμούς κινείται και η «Δεσποινίς Δήμητρα» της Αργυρώς Χατζηπαναγιώτου, η οποία ήταν πολύ τυχερή που βρέθηκε μια τέτοια γυναίκα να τη μυήσει στον μαγευτικό κόσμο της γνώσης!

Διαφορετικές γραφές, ποικίλες οπτικές γωνίες, ενδιαφέροντα κείμενα συγκροτούν μια εναλλακτική γνωριμία με τον αστικό ιστό που εξυφαίνεται γύρω μας και καλύπτει την καθημερινότητά μας.  Τα κείμενα που συγκέντρωσε η Καρίνα Βέρδη είναι το καλύτερο εφαλτήριο για να δούμε διαφορετικά τα πράγματα γύρω μας και μέσα μας, να ταξιδέψουμε στον σουρεαλισμό και στην πραγματικότητα, να σεργιανίσουμε στα σοκάκια και να γνωρίσουμε νέους χαρακτήρες.

Βιβλίο Το στοιχειωμένο σπίτι
Συγγραφέας Αργυρώ Μουντάκη
Κατηγορία Παιδικό μυθιστόρημα / Περιπέτεια
Εκδότης Μίνωας
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Άλλο ένα συναρπαστικό βιβλίο από την αγαπημένη σειρά των εκδόσεων Μίνωας «Ταξίδια στην Ελλάδα» που με ταξίδεψε στην πόλη του Βόλου από την αρχαιότητα ως τη σημερινή εποχή. Αργοναυτική εκστρατεία, Κένταυροι, η συμβολή της πόλης στην Ελληνική Επανάσταση, οι αφίξεις των προσφύγων το 1922, η Κατοχή και τα βασανιστήρια στην Κίτρινη Αποθήκη, οι σεισμοί του 1954 και οι πλημμύρες του 1955, η τραγική ιστορία της οικογένειας Ματσάγγου (της οποίας το αρχοντικό κατεδαφίστηκε πρόσφατα) και πολλά άλλα, μικρά και μεγάλα γεγονότα που αποτελούν τη ραχοκοκαλιά αυτής της σημαντικής πόλης παρατίθενται σε αυτό το βιβλίο και πλαισιώνουν την ιστορία μιας προσφυγοπούλας που ζει ακόμη και είναι γεμάτη αναμνήσεις.

Η αλήθεια είναι ότι η συγγραφέας έβαλε πολλά πρόσωπα στο μυθιστόρημα και πολλές πληροφορίες εις βάρος της δράσης. Παρ’ όλο που η γραφή είναι εύληπτη και στρωτή, παρ’ όλο που τα εγκυκλοπαιδικά στοιχεία είναι άφθονα και δοσμένα με πρωτότυπο, οικείο τρόπο (projects από τη δασκάλα, αφήγηση από υπερήλικη αυτόπτη μάρτυρα) ήταν σα να διάβαζα έναν πολύ καλό και ενημερωμένο οδηγό που με βοήθησε να κατανοήσω καλύτερα και ν’ αγαπήσω περισσότερο την πόλη. Ευτυχώς, σε περίπτωση που κάποια παιδιά κουραστούν σύντομα από αυτές τις λεπτομέρειες, υπάρχει παράθεση ηλεκτρονικών πηγών στο τέλος του βιβλίου. Αυτή θα βοηθήσει τους μικρούς αναγνώστες να συμμετάσχουν και οι ίδιοι στην περιπέτεια που διαβάζουν, ψάχνοντας κείμενα και φωτογραφίες στο Διαδίκτυο με τη βοήθεια της ενδεικτικής βιβλιογραφίας που παρατίθεται.

Αίσθηση μου προκάλεσε η ιστορία της οικογένειας Ματσάγγου που ήταν τόσο σημαντική για την ιστορία της περιοχής αλλά και της καπνοβιομηχανίας γενικότερα και χτυπήθηκε τόσο άδοξα μετά τον πόλεμο από τη μοίρα. Επίσης δε γνώριζα για τις θανατηφόρες πλημμύρες ένα χρόνο μετά τους σεισμούς που ισοπέδωσαν μεταξύ άλλων και τα Επτάνησα. Και η συγγραφέας έχει κι άλλα μικρά και μεγάλα γεγονότα που δεν ήξερα κι ίσως σε άλλο βιβλίο να με κούραζαν ή να τα βαριόμουν. Εδώ όμως ξεδιπλώνεται ένα ογκώδες σύνολο καταστάσεων και αλλαγών που συγκροτούν το παρόν και το μέλλον της πρωτεύουσας της Θεσσαλίας που με έμαθε πράγματα!

Με μεγάλη μου χαρά ανακάλυψα ότι η κυρία Μουντάκη αφήνει στο τέλος κάτι εκκρεμότητες ανοιχτές για να συνεχίσει με ένα καινούργιο βιβλίο, κάτι που με γέμισε προσμονή, γιατί το στυλ της και η αγάπη που δείχνει στον τρόπο μάθησης ήταν τα καλύτερα εχέγγυα για να βγει ένα πολύ καλό μυθιστόρημα για παιδιά από 9 χρόνων και πάνω. Το βιβλίο το συνιστώ για μικρούς αναγνώστες που θέλουν να διαβάζουν βιβλία δράσης και γνώσεων ταυτόχρονα.

Βιβλίο Αν ήξερα αλλιώς να σ΄ αγαπώ
Συγγραφέας Γιόλα Δαμιανού-Παπαδοπούλου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ένα υπέροχο κοινωνικό μυθιστόρημα, γεμάτο μηνύματα και συναισθήματα, που δεν επικεντρώνεται μόνο στην ιστορία του Νίκου και της Γιολάντας. Η συγγραφέας με υπομονή και με το εξαιρετικά καλοφτιαγμένο υφάδι της γλώσσας της και του στυλ της ξεδιπλώνει την ιστορία της Γιολάντας και του Πέτρου, την οικογένεια των επιχειρηματιών από τον Βόλο από τη μια και την οικογένεια των προσφύγων από την Καππαδοκία από την άλλη. Εκείνη έχει μεγαλώσει μες στην άνεση και τα πλούτη, εκείνος μες στη φτώχεια, μάρτυρας κακοποίησης της μητέρας του από τον πατέρα του. Πουπουλένιες στιγμές από τη μια, βάναυσες από την άλλη. Χωρίς να τους δικαιολογεί, η κυρία Δαμιανού ξεδιπλώνει την ιστορία τους με ισομέρεια και ενδιαφέρον, χωρίς να με έκανε να νιώσω πουθενά ότι διαβάζω κάτι περιττό. Τα ψυχογραφήματα των πρωταγωνιστών είναι ολοκληρωμένα και αληθοφανέστατα.

Η Γιολάντα παρουσιάστηκε αρχικά τόσο δυναμική και αυτάρκης που έφτασα στο σημείο να πω ότι αυτά δε γίνονται και πως αν ήμουν στη θέση της, με στιβαρό οικονομικό υπόβαθρο, γεμάτο κοινωνικό περίγυρο και σχέδια για το μέλλον μου έναν άντρα σαν τον Νίκο θα τον παράταγα από την αρχή. Κι όμως, χωρίς να το καταλάβω, σελίδα τη σελίδα η πρωταγωνίστρια κατάντησε κουρέλι μπροστά μου! Οι σκηνές της κακοποίησης διαδέχονταν η μία την άλλη κι ένιωσα να ασφυκτιώ σε αυτό το ανθυγιεινό περιβάλλον.

Ένα άλλο ενδιαφέρον σημείο του βιβλίου είναι ότι από κει που έχουμε μια σχετικά στατική εικόνα της πλοκής (με την έννοια ότι αυξάνεται η κακοποίηση αλλά το θύμα παραμένει κοντά στον θύτη του) σταδιακά διακρίνεται μια αγωνία γιατί η σχέση του ζευγαριού περνά σε μια τελείως διαφορετική φάση! Το κοινωνικό κομμάτι αντικαθίσταται από το αστυνομικό και η συγγραφέας ξεδιπλώνει με τις ανατροπές, τις εκπλήξεις και τον χειρισμό της υπόθεσης όλη της τη μαεστρία.

Η κυρία Δαμιανού παίρνει μια ιστορία που συμβαίνει στα διπλανά μας σπίτια, μέσα στις ίδιες τις ζωές μας, και την κάνει κτήμα πολλών. Με καλοδιαλεγμένα λόγια, με ωραίες αλλά και τραγικές σκηνές σε κάνει να θες να ντυθείς με αυτές τις λέξεις της και να βγεις να αντιμετωπίσεις την καθημερινότητά σου. Και μόνο που ασχολήθηκα με τη Γιολάντα, θέλοντας αρχικά να τη σώσω, μετά να τη σφαλιαρίσω, μετά να τη γλυτώσω δείχνει πόσο καλά ξέρει να γράφει η αγαπημένη συγγραφέας και να κρατά κοντά της τον αναγνώστη.

Η κακοποίηση δεν είναι ντροπή, ντροπή είναι η σιωπή. Δεν είστε μόνες σας, μη φοβάστε, σώστε τον εαυτό σας και τα παιδιά σας από τη μάστιγα του άντρα-αφέντη που στην πραγματικότητα δε βλέπει πέρα από τη μύτη του κι αν τον φυσήξετε θα κάνει στην άκρη. Μιλήστε!

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Ποιος είναι χειρότερος φονιάς; Αυτός που σκοτώνει μια φορά, ακαριαία, ή αυτός που μπήγει αργά το μαχαίρι, ύπουλα, και σκοτώνει πρώτα την ψυχή, ενώ το κορμί σπαρταράει για χρόνια αβοήθητο; Στους δολοφόνους της ψυχής και του μυαλού η δικαιοσύνη δεν αποδίδει κανενός είδους τιμωρία, τους επιτρέπει να κυκλοφορούν ανενόχλητοι, έχουν κύρος και χαίρουν εκτίμησης από την κοινωνία, γιατί είναι ευρηματικοί, είναι έξυπνοι, σκαρφίζονται ένα σωρό τεχνάσματα για να καλύπτουν τα νώτα τους και δεν τους παίρνει μυρωδιά κανείς. Όμως δεν ξέρουν πως αυτοί που βιάζουν τις ψυχές των άλλων έχουν ήδη βιάσει τη δική τους» (σελ. 256)

«Τα θύματα είναι άνθρωποι της διπλανής πόρτας, γείτονες του πάνω ή του κάτω ορόφου, τα συναντάμε καθημερινά στις σκάλες, στον ανελκυστήρα, χαιρετούν με χαμόγελο, κι εμείς, που γνωρίζουμε, δε μιλάμε γιατί δε μας αφορά…» (σελ. 314).

Βιβλίο Ούτε η μάνα μου
Συγγραφέας Έφη Καγξίδου, Λίνα Σπεντζάρη
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Έξη
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Την ώρα που γράφω αυτές τις γραμμές, ακόμη δεν έχουν στεγνώσει τα δάκρυα που με συντρόφεψαν όταν διάβαζα τις τελευταίες σελίδες αυτού του βιβλίου. Δάκρυα ανακούφισης για την κάθαρσι των χαρακτήρων, δάκρυα οργής που δεν πίστεψε η ίδια η μάνα το παιδί της ότι είναι αθώο κι αυτό ήταν η απαρχή πάμπολλων δεινών για τον κεντρικό ήρωα, δάκρυα χαράς για την παρακαταθήκη της ψυχικής αυτής ανάκαρας στις επόμενες γενιές. Ένα σοβαρό περιστατικό και η ελάχιστη πιθανότητα μια γυναίκα να μην πιστέψει το ίδιο το σπλάχνο που έφερε στον κόσμο είναι η απαρχή των περιπετειών που θα έρθουν στη ζωή του Γιώργη, θα τον σμιλέψουν όπως η θάλασσα τον βράχο και θα τον πετρώσουν ακριβώς όπως το αλάτι αυτόν τον ίδιο βράχο.

Θέλω να γράψω αναλυτικά τα πάντα, να καταχωρίσω τα πάμπολλα σημεία που με συγκίνησαν, με ταξίδεψαν, με θύμωσαν, με γέμισαν αγωνία, με έκαναν να καρδιοχτυπήσω, όμως οφείλω να σεβαστώ όσους δε διάβασαν ακόμη αυτό το κείμενο-κόσμημα κι έτσι δεν ξέρουν τι θα γίνει παρακάτω. Επιπλέον, πολύ φοβάμαι πως η καταγωγή των παππούδων μου από τα Βουρλά της Μικράς Ασίας, όπου διαδραματίζεται η ιστορία από ένα σημείο και μετά, ίσως να μη με κάνουν και τον πιο αμερόληπτο κριτή γι’ αυτό το μυθιστόρημα. Πράγματι, πολλές φορές παρασύρθηκα ακριβώς γιατί διάβαζα για μέρη και τόπους που επισκέφθηκα πρόσφατα, έχοντας υπ’ όψιν ότι στα ίδια χώματα πάτησαν και πρόγονοί μου. Από την άλλη όμως, σκέφτομαι πως αν ένα κείμενο είναι κακό ή αδύναμο ή δεν ξέρω κι εγώ τι άλλο, όσες μνήμες κι αν έχω απ’ το παρελθόν και προσδοκίες από αυτό σύντομα θα απογοητευτώ. Εδώ όμως μιλάμε για δύο εξαίρετες πένες, που ντύνουν την ιστορία τους με χιλιάδες καλολογικά στοιχεία, χρησιμοποιούν αφειδώς τις παρομοιώσεις και τις μεταφορές και δε διστάζουν να σπείρουν στις αράδες του κειμένου τη ζάχαρη της ευτυχίας και το αίμα του σκοτωμού, πλάθοντας μια αξιέπαινη μαγιά, έτοιμη να ψηθεί στο μυαλό του κάθε αναγνώστη και να του προσφέρει ό,τι προσδοκά.

Ο Γιώργης, με δισταγμό και ανθρωπιά, χτίζει λιθαράκι λιθαράκι τη νέα του ζωή στη Χίο και την καρδιά του κλέβει μια ωραία βουρλιωτίνα, η Πάτρα. Αυτός είναι και ο λόγος που θα ζήσει από κοντά τη σφαγή των Βουρλών και θα γνωρίσει τον Νικόλαο Πλαστήρα, που είναι υποχρεωμένος να εγκαταλείψει τουλάχιστον πέντε αιώνες ελληνικού πολιτισμού, στον οποίο μπήκε οριστικά ταφόπλακα εκείνο το μαύρο έτος. Τα σημεία όπου οι συγγραφείς περιγράφουν την καταστροφή των Βουρλών είναι από τα πιο δυνατά και σπαραξικάρδια κι ας έχω διαβάσει πάμπολλες τέτοιες ιστορίες. Η γραφή τους, η αγωνία τους να αποστασιοποιηθούν για να περιγράψουν αντικειμενικά τις σφαγές και τις περιπέτειες του ελληνισμού αυτής της παραλιακής κωμόπολης ήταν λες και ξεπηδούσαν από στόμα αυτοπτών μαρτύρων. Θα κάνει τελικά νέα οικογένεια ο Γιώργης; Θα επιζήσει από τη σφαγή των τσετών; Τι τον περιμένει στην Ελλάδα και πόσο επικίνδυνο είναι, παρ’ όλη την πολιτική και κοινωνική αστάθεια, να επιστρέψει σε μια χώρα όπου τον περιμένουν για να τον συλλάβουν; Τι πραγματικά συνέβη εκείνο το καλοκαίρι του 1920; Πόση δύναμη χρειάζεται για να παλέψεις με τις αντιξοότητες της ζωής;

Θα επιμείνω ότι οι κυρίες Καγξίδου και Σπεντζάρη έχουν ένα καταπληκτικό στυλ γραφής, δεν μπορώ όμως από την άλλη να μην τονίσω ότι κάποια κεφάλαια (ιδίως αυτά που περιγράφουν την κατάσταση στην Ελλάδα από τη δικτατορία του Μεταξά ως τον Εμφύλιο) θα μπορούσαν να παραλειφθούν μιας και δε γίνεται κάτι που να ανατρέπει τη ροή της ιστορίας ή να αποτελεί φυσική συνέχεια του πριν και προαπαιτούμενο του μετά. Εγώ, που είμαι συναισθηματικά δεμένος με αυτόν τον τόπο και ταυτόχρονα αγάπησα τα υφολογικά στοιχεία των κυριών δεν ήθελα να τελειώσει το βιβλίο, δε χόρταινα να διαβάζω κι άλλο κι άλλο. Υπάρχουν όμως πολλοί περισσότεροι αναγνώστες που δεν έχουν τα ίδια βιώματα και ενδιαφέροντα με μένα, επομένως ίσως αυτές οι επιμηκύνσεις της ιστορίας να κουράσουν ή και να απωθήσουν.

Επί τη ευκαιρία παρατήρησα ότι συνολικά το βιβλίο δεν είναι άλλο ένα μυθιστόρημα για την καταστροφή του 1922, ούτε ξεκίνησε μια ιστορία για να την κουμπώσει σωστά σε αυτό το ιστορικό γεγονός. Αντίθετα, είναι η ιστορία ενός άντρα που κατηγορήθηκε (αθώος ή ένοχος αν είναι θα το διαβάσει ο αναγνώστης), ξεκίνησε στη μέση της ζωής του από την αρχή, η μοίρα και η Ιστορία τον κυνηγάνε και η ζωή του ολοκληρώνεται όπως πρέπει, την ώρα που πρέπει. Χωρίς μεμψιμοιρίες, χωρίς υπερβολικό ρομάντσο, χωρίς ερωτικές σκηνές (πόσο δυνατός είναι ο έρωτας όταν παραμένει ντυμένος!) και σαν άλλη αρχαία τραγωδία διέπεται από ακριβώς αυτά τα χαρακτηριστικά που μπορούν να εξεγείρουν τον αναγνώστη και να καταλάβει ότι κρατάει στα χέρια του κάτι πραγματικά καλό: πράξις σπουδαία και τελεία, ηδυσμένος λόγος, ολοζώντανη δράση, έλεος και φόβος, κάθαρση.

Τέλος, είμαστε σίγουροι ότι η φράση-κλειδί του βιβλίου «Ούτε η μάνα μου» αφορά το γεγονός ότι δεν πίστεψε ούτε η ίδια η μάνα στην αθωότητα του Γιώργη; Γιατί, όταν μετά από χρόνια, σε ένα ταξίδι πίσω στη Σμύρνη, κάποιος από το οικογενειακό περιβάλλον της Πάτρας καταφέρνει να ακολουθήσει το παρελθόν, ζει μια από τις πιο δυνατές σκηνές του βιβλίου, που με έκανε να σπαράξω στο κλάμα. Μήπως λοιπόν το μυθιστόρημα είναι αφιερωμένο σε εκείνες τις μάνες που τυφλωμένες ή απογοητευμένες δεν πιστεύουν σε αυτό που είναι μπροστά στα μάτια τους; Ούτε η μάνα του δεν τον πίστεψε, ούτε η μάνα του δεν τον…… (δεν μπορώ να γράψω κάτι άλλο, η σκηνή στη Σμύρνη τη δεκαετία του 1950 ήταν από τις τραγικότερες).

Θέλω να γράψω κι άλλα, όμως ήδη έχω παρασυρθεί και δεν πρέπει. Αντικειμενικά, το «Ούτε η μάνα μου» είναι ένα λυρικό, εξαιρετικά καλογραμμένο κείμενο που αφορά το βάρος της αδικίας και των τύψεων και το πώς συνδυάζεται αυτό με τις αναποδιές της μοίρας. Πώς βγαίνει ένας χαρακτήρας από αυτήν τη φουρτουνιασμένη θάλασσα; Πόσο πολύ διαφορετικός είναι ο Γιώργης της αρχής με τον Γιώργη του τέλους; Το κείμενο με ταξίδεψε από τη Χίο στα Βουρλά κι από κει στον Πειραιά και τον Βόλο, στέκεται δίπλα στον απελπισμένο πρόσφυγα (κι όσο σκέφτομαι ότι αυτό το δράμα είναι εφάμιλλο με τις συνθήκες και τη συμπεριφορά που βρίσκουν σήμερα οι ξένοι πρόσφυγες στην Ελλάδα…), του κρατά το μωρό για να ξεκουραστεί, του χαρίζει ένα ποτήρι νερό για να δυναμώσει και να συνεχίσει την πορεία του. Πόσο δυνατά συναισθήματα υπάρχουν σε αυτό το μυθιστόρημα και μάλιστα όταν ξεκαθαρίζεται ήδη από το εξώφυλλο ότι πρόκειται για πραγματική ιστορία: ο Γιώργης είναι ο παππούς της κυρίας Έφης Καγξίδου! Ειλικρινά, θα ήθελα να τον γνωρίσω αυτόν τον άνθρωπο.  Μη χάσετε λοιπόν αυτό το βιβλίο!

Βιβλίο Το χαμένο ταίρι
Συγγραφέας Διονύσης Λεϊμονής
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ακρίτας
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Επιτρέψτε μου να πω ότι το βιβλίο χωρίζεται σε δύο μέρη: στα πριν της αφήγησης της γιαγιάς και στην αφήγηση. Τι εννοώ; Μέχρι να μπούμε στο κλίμα και να καταλάβουμε περί τίνος πρόκειται διαβάζουμε για τη συνονόματη εγγόνα και πώς μαθαίνει για το εγκεφαλικό που χτύπησε τη γιαγιά. Η Δέσποινα παίρνει το καράβι για Πειραιά κι από κει το λεωφορείο για Βόλο. Στη διάρκεια του ταξιδιού θυμάται τη γιαγιά, τις αφηγήσεις της και τη συντροφιά της. Με λύπη μου το λέω ότι είναι λίγο κακογραμμένο το κείμενο, με παρομοιώσεις και σολοικισμούς που χρήζουν εντατικότερης επιμελείας, διαλόγους που δεν στέκουν στο χαρτί και αρκετές ασάφειες. Δεν ξεκινάει να μας συστήσει τα πρόσωπα, να μας δείξει πού ζουν και τι κάνουν, να έχουμε έναν μπούσουλα. Με βάση τις αφηγήσεις της γιαγιάς αρχίζουμε να βλέπουμε ένα ένα τα πρόσωπα της ιστορίας αλλά η μπάλα έχει χαθεί.

Ευτυχώς, όταν έρχεται η ώρα να πει η γιαγιά Δέσποινα την ιστορία της, τα βάσανά της, την τραγωδία της, τις περιπέτειές της, η γλώσσα ζωντανεύει, η αφήγηση ρέει, παρασύρθηκα και σταμάτησα την γκρίνια. Αφέθηκα στα πάθη της ηρωίδας, που έχασε την παντόφλα της στο διωγμό και την έκλεισε σε ένα κουτάκι με την ελπίδα να γυρίσει στα χώματα αυτά και να ξαναβρεί το χαμένο ταίρι της, που νόμιζε ότι έχασε τον άντρα της στα τάγματα εργασίας αλλά τον ξαναβρήκε στο Βόλο και από τότε δεν ξαναχώρισαν ποτέ. Έζησα έντονα τα συναισθήματα της γυναίκας αυτής και τόσων άλλων μικρασιατών προσφύγων, τον πόνο, το φόβο, την αγωνία, τη στενοχώρια που αφήνεις το βιος πίσω σου. Από τη Σμύρνη στη Θεσσαλονίκη όπου δεν τους αφήνανε να αποβιβαστούν για λόγους υγιεινής, από κει ρεγάλο στον καπετάνιο να τους μεταφέρει στη φάμπρικα του Βόλου, όπου επιτέλους ρίζωσαν κι άρχισαν να χτίζουν το σπιτικό τους. Όλες τις μικροχαρές και την καθημερινότητα που έζησαν σαν “τουρκόσποροι” και το πώς στέργιωσαν και ρίζωσαν κι έκαναν οικογένειες (ακόμα και πώς αντιπαρήλθαν τις κακουχίες της Κατοχής). Για να φτάσουμε στο πικρό τέλος, πολλά χρόνια μετά για να κλείσω συγκινημένος και βουρκωμένος το βιβλίο. Ένα ωραίο θέμα, ένα ωραίο υλικό (η αφήγηση της γιαγιάς Δέσποινας με τα πέντε παιδιά και τα εγγόνια που της χάρισαν τα παιδιά της) αλλά σε πολλά σημεία η γραφή με ξένισε και με αποθάρρυνε.

Βιβλίο Οι θεομπαίχτες
Συγγραφέας Μπάμπης Χαραλαμπούλιας
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ωκεανίδα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Σωκράτης Χαρίτος δεν καταφέρνει ν’ ανταποκριθεί στις απαιτήσεις της ασφαλιστικής εταιρείας για την οποία εργάζεται και απολύεται. Σχεδόν ταυτόχρονα γνωρίζει την Ελένη, μια γυναίκα που αλλάζει την καθημερινότητά του και τον βοηθά να ορθοποδήσει ώσπου ένα τροχαίο ατύχημα τους χωρίζει για πάντα. Απελπισμένος, ο Σωκράτης ασυναίσθητα στρέφεται σε μια τηλεοπτική εκπομπή να πει τον πόνο του κι αυτό είναι η αρχή μιας ανατρεπτικής, κλιμακούμενης και τραγικά αληθινής ιστορίας με χιλιάδες πρωταγωνιστές και κομπάρσους, με πάρα πολλά μηνύματα και υπαινιγμούς για τη σημερινή κατάσταση στην Ελλάδα, με εκατομμύρια αφορμές για σκέψη και προβληματισμό.

Ο συγγραφέας, εκτός από την ικανότητά του να αναπαριστά σκηνές και διαλόγους με ζωντάνια, καταγράφει το χρονικό μιας προσωπικότητας και μιας ανθρώπινης ψυχής από το ζενίθ ως το ναδίρ της εφήμερης ύπαρξής της (ή μήπως η πορεία είναι καθοδική και όχι ανοδική;). Ένιωσα σα να έβλεπα από κάμερα την καθημερινότητα του πρωταγωνιστή, των στελεχών του τηλεοπτικού καναλιού, των μελών του Κοινόβιου, την αγωνία του Αρχιεπισκόπου να χειριστεί σωστά την αγιοποίηση της Ελένης και τόσα άλλα περιστατικά. Οι εξελίξεις είναι ραγδαίες, ο χειρισμός της πραγματικότητας και η εξέλιξη της ιστορίας είναι πανέξυπνα δοσμένα και ειλικρινά δεν περίμενα ότι θα μπορούσε να διατηρηθεί η ιστορία του Χαρίτου κατ’ αυτόν τον τρόπο στην τηλεοπτική επικαιρότητα! Αλλαγές στη στιγμή, ανατροπές, διαψεύσεις και ταυτόχρονος φωτισμός διαφορετικών πλευρών της πραγματικότητας και όλα αυτά προς τέρψιν του κοινού, που χαζεύει μπροστά από ένα γυαλί τις ζωές των άλλων!

Έπαθα σοκ με τον τρόπο που ξεκίνησε το μυθιστόρημα και πώς κλιμακώθηκε κι έφτασε σε αυτό το ταιριαστό τέλος! Μα τόση οξυδέρκεια και διεστραμμένη φαντασία; Μα από χήρος μάρτυρας θαύματος αγίας κι από κει ηγέτης ενός κοινόβιου τριών χιλιάδων ψυχών; Σε στενή συνεργασία με τον πατέρα Τιμόθεο, τον Σάιλοκ της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας, παίρνουν στα χέρια τους τα πανωτόκια των τραπεζών και τις ψυχές των πιστών τους που τους άφησαν τα δάνειά τους να τα χειριστούν όπως νομίζουν καλύτερα, αρκεί να απαλλαγούν από αυτά και να τους προστατεύει η Χάρη Της! Γροθιά στο στομάχι τα χιλιάδες αποσπάσματα που αφορούν πρόσωπα και καταστάσεις που έχουν περάσει από την ελληνική πολιτική και θρησκευτική πραγματικότητα (αποκορύφωμα ο Μποχατζόπουλος!), τραγικά πραγματική η κατάσταση με τις τράπεζες. Κι εκεί που λες πού θα καταλήξει αυτό, έρχεται η ύφεση, οι απαιτήσεις της Τρόικας, οι πορείες και η αγανάκτηση, έτσι το Κοινόβιο αρχίζει να αντιμετωπίζει σοβαρά οικονομικά προβλήματα, κάτι που εκμεταλλεύεται η εξοργισμένη Εκκλησία προς όφελός της, χρησιμοποιώντας τον πιο έξυπνο δούρειο ίππο για κατάρριψη της αγιότητας της Ελένης της Νεαπολίτισσας! Κι όλα αυτά διαδραματίζονται στη Θεσσαλονίκη και τον Βόλο!

Από την άλλη, όσο καλογραμμένο και παραστατικότατο κι αν είναι το κείμενο, σύντομα ένιωσα να μπουκώνω από πληροφορίες και μηνύματα. Ναι, χάλια και άσχημα τα πράγματα, ναι, ωραία τα παραδείγματα των ανθρώπων που διαλέγει ο συγγραφέας ως τεκμηρίωση των απόψεων και συνέχιση της ιστορίας του, ναι, έξυπνη η κλιμάκωση της ιστορίας, αλλά πρόκειται για πάρα πολλές σελίδες που φοβάμαι ότι ο αναγνώστης ίσως κάπου αδιαφορήσει ή κουραστεί! Και είναι αδύνατο να υπερσκελίσει κάποιες σελίδες, γιατί είναι τόσο πυκνογραμμένο το μυθιστόρημα που κάθε λέξη είναι και σημαντικός κρίκος. Η καλύτερη λύση θα ήταν να κυκλοφορήσει σε δύο ή τρία βιβλία που και περισσότερο χώρο θα έδιναν στον συγγραφέα να αναπτύξει τις απόψεις του χωρίς να στομώνει το κουρασμένο μυαλό ενός αναγνώστη και πιο σφιχτοδεμένο θα ήταν. Άνετα μπόρεσα να ξεχωρίσω τρεις περιόδους: το πριν, η αγιοποίηση και η θρησκευτική εκμετάλλευση, το Κοινόβιο και η κρίση.

Πρόκειται για ένα μυθιστόρημα που ή θα το παρατήσετε ή θα το διαβάζετε σελίδα σελίδα όποτε βρίσκετε χρόνο. Κατ’ εμέ, καλύτερα να το διαβάζετε αργά αργά ώστε να αφομοιώνονται καλύτερα οι πληροφορίες και τα κοινωνικά μηνύματα παρά να το παρατήσετε. Αξίζει να το ανακαλύψετε, γι’ αυτό και το υποστηρίζω.

ΥΓ. Η παρουσίαση του βιβλίου έγινε στον χώρο των εκδόσεων Ωκεανίδα και το Bookia κάλυψε την εκδήλωση.

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«-Ξέρεις τι είναι ένα παιδί; Ταξίδια, έρωτες, γούστα, λίγο πολύ όλα αυτά έχουν την ίδια γεύση, δεν σ’ αλλάζουν. Μόνο σαν γίνεις γονιός καταλαβαίνεις ότι έως τώρα γνώριζες μονάχα ένα κομμάτι του εαυτού σου, το εγωιστικό κομμάτι που ξέρει να κοιτάζει αποκλειστικά την πάρτη του. Το παιδί ξεκλειδώνει μέσα σου ένα ολόκληρο ορυχείο από συναισθήματα που αγνοούσες. Δεν μπορεί να συγκριθεί με τίποτα απ’ ό,τι έχεις βιώσει. Για πρώτη φορά στη ζωή σου νιώθεις ευτυχία όχι μόνο παίρνοντας αλλά κυρίως δίνοντας. Δίνοντας ολοένα και περισσότερα. Μπροστά σ’ αυτό το θαύμα, το παρελθόν καταλαγιάζει. Άλλωστε, δε σου μένει και χρόνος, να το ταΐσεις, να το κάνεις μπάνιο, να μαγειρέψεις, να πας στη δουλειά…Πού μυαλό και όρεξη για ριπλέι…» (σελ. 68).

«Η όψη του σκοτείνιασε. Οι φαντασιώσεις του μοσχεύματα που απορρίφθηκαν» (σελ. 73).

«Οι τράπεζες είναι κατεξοχήν χώροι ψευδαισθήσεων. Εδώ μέσα δεν υπάρχει απαγορευμένη φαντασίωση, στον ναό του δανεισμού όλα είναι δυνατά..Κυριλέ σφαγείο…Σου γ…νε τη ζωή και δεν ανοίγει ρουθούνι…Πόσοι άνθρωποι θα είχαν γλιτώσει τις περιουσίες τους εάν τα κέρδη ήταν ένα τοις εκατό λιγότερο;» (σελ. 80-81).

«Με κάθε ευρώ που εξοικονομούσε -κόβοντας ακόμα και απ’ τη διατροφή του- τάιζε τα δάνεια, που λίγο ακόμα να έμεναν νηστικά θα ξεπετάγονταν απ’ τα κλουβιά τους και θα κατασπάραζαν το προσημειωμένο του βιός» (σελ. 174).

«-Άκου να σου πω, στην εποχή της ιδιωτικής τηλεόρασης ακόμα και ο ίδιος ο Χριστός να είσαι, όταν πρόκειται για διαφημίσεις θα το βουλώνεις όποτε σου πούμε εμείς! Κατάλαβες;» (σελ. 181).

«Στην εποχή του λυσσαλέου μιντιακού ανταγωνισμού επικρατεί εκείνος που ανταποκρίνεται ταχύτερα στο διαρκώς μεταβαλλόμενο ενδιαφέρον του κοινού εξασφαλίζοντας καλεσμένους με επικοινωνιακό χάρισμα και πλειοδοτεί σε πληροφορίες -διασταυρωμένες ή όχι, δεν έχει μεγάλη σημασία- για το θέμα που κάθε βράδυ αναγορεύεται σε φλέγον ζήτημα της επικαιρότητας. Διότι τα μηχανάκια της «AGB» είναι φτιαγμένα να μετράνε τη θεαματικότητα, όχι την αλήθεια» (σελ. 241).

«Δεν υπάρχει πιο απολαυστικό γεύμα για τους δημοσιογράφους από τις σάρκες ενός καταξιωμένου συναδέλφου τους» (σελ. 246).

«Τη μοίρα μιας ολόκληρης γενιάς καθηλωμένης στο πλαφόν των επτακοσίων ευρώ, που ισοπέδωνε τα πτυχία των πανεπιστημίων, τις ξένες γλώσσες, την εξυπνάδα, την εργατικότητα. Μονη δίοδος για μια αξιοπρεπή ζωή στη σύγχρονη Ελλάδα, τα λεφτά των γονιών ή μια θέση στο Δημόσιο που τάζουν τα πουλημένα κομματόσκυλα για να στρατολογούνε οπαδούς απ’ την απελπισμένη μάζα των ανέργων. Η προσωπική αξία δεν έχει καμιά απολύτως σημασία. Η προσωπική αξία ήταν καταδικασμένη να αναδεικνύεται μονάχα μέσα από κομπίνες… Η δομή του κράτους, από την κυβέρνηση, τα κόμματα ως τον τελευταίο δημόσιο υπάλληλο, τρεφόταν από μαύρο χρήμα και κλίκες…Μια κοινωνία της οποίας οι ίδιοι οι γ… ηγέτες έχουν κάνει τη διαφθορά θρησκεία και την ατιμωρησία νόμο του κράτους, εκπέμπει ένα στίγμα στους από κάτω» (σελ. 568).

«Αναπόφευκτα, σκάνδαλο το σκάνδαλο αρχίζεις να απευαισθητοποιείσαι. Τη θέση της οργής παίρνει η στενοχώρια, τη θέση της στενοχώριας η πίκρα, ακολουθεί η περιφρόνηση και εντέλει σαν λύτρωση επέρχεται η αδιαφορία. Στο τέλος τίποτα πια δε σου κάνει εντύπωση. Τους έχεις ικανούς για όλα…Τι σόι δημοκρατία είναι αυτή που οι νόμοι ισχύουν για όλους εκτός από τα κόμματα, τους πολιτικούς και τους κομματικώς διορισμένους κρατικούς αξιωματούχους;» (σελ. 569).

«Εάν ένας πιστός αρχίσει τις ερωτήσεις, δύσκολα τον κρατάς. Όσες απαντήσεις και να του δώσεις, πάντα θα ζητάει κάτι περισσότερο. Έχει πάψει να δέχεται τον Θεό ως δεδομένο και απαιτεί αποδείξεις, είναι χαμένη υπόθεση» (σελ. 661).

«Του φάνηκε σαν να περπατούσε στον διάδρομο ενός μουσείου. Ενός υπαίθριου μουσείου οικονομικού ολοκαυτώματος» (σελ. 804). [περπατώντας σε δρόμο με άδεια και κλειστά μαγαζιά]

«Σ’ αυτούς που έχουν μάθει να ζουν μέσα στην τηλεόραση, το ένστικτο της αυτοπροβολής γίνεται εξίσου δυνατό με το ένστικτο της αυτοσυντήρησης. Τους τρελαίνει το γυαλί. Δεν αντέχουν τον εξοστρακισμό από την οθόνη, είναι σαν ένα είδος θανάτου γι’ αυτούς…Όταν η τηλεοπτική εικόνα κάποιου είναι ό,τι πιο πολύτιμο έχει να παρουσιάσει η μίζερη ζωή του, τότε η εικόνα του σα να αποκτά ξεχωριστή υπόσταση, ξεχωριστό ένστικτο αυτοσυντήρησης από κείνο του πραγματικού εαυτού του» (σελ. 872).

Βιβλίο Δώδεκα ερωτικά εγκλήματα αναζητούν δολοφόνο
Κατηγορία Συλλογή διηγημάτων / Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης iwrite
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Σε γενικές γραμμές εντόπισα στα κείμενα και κλασικές φόρμες αφήγησης που συναντάει κανείς σε ένα συνηθισμένο whodunit αλλά και κάποιοι πειραματισμοί που θα βρουν ανταπόκριση από τον αναγνώστη που ζητάει το διαφορετικό. Έκφραση, αφήγηση, στυλ, πλοκή ποικίλουν από ιστορία σε ιστορία και δένουν αρμονικά σε ένα ενιαίο σύνολο. Μου έκανε εντύπωση που οι περισσότεροι συγγραφείς απέφυγαν το κλασικό μοτίβο επιθεωρητή και βοηθού του (υπάρχουν και τέτοιες περιπτώσεις, γραμμένες με ενάργεια και φρεσκάδα) και κατέφυγαν στην επίλυση του αινίγματος και στη χάραξη της πλοκής με άλλους τρόπους: μια καθημερινότητα, μια ψυχολογική ενδοσκόπηση, ένα σουρεαλιστικό σκηνικό κλπ., καθώς και σε διαφορετικούς χωροχρόνους (διάφορες πόλεις της Ελλάδας και όχι μόνο, στο σήμερα, στο χτες, στο αύριο!).

Ξεχώρισα τα εξής:

«Η φωτιά»: πιστή και μελετημένη αναπαράσταση εποχής (η υπόθεση εκτυλίσσεται τη δεκαετία του 1960), μου άρεσε το δέσιμο μεταξύ των δύο αδελφών και το πώς αποδόθηκε αυτό στο κείμενο. Η πλοκή ρέει, ενδιαφέρουσα η ανατροπή. Μεγάλη ένσταση: καλά, αν έχεις πιει πάρα πολύ αλκοόλ ίσως η μυρωδιά της βενζίνης που σου ρίχνουν γύρω σου να μη σε ξυπνήσει (χμ…) όμως αν είσαι παντρεμένος με μια γυναίκα που ξέρεις ότι σε σιχαίνεται γιατί τη δέρνεις δεν είναι δυνατόν να κρατάς ενοχοποιητικά για σένα έγγραφα στην ίδια σας την κρεβατοκάμαρα έτσι, χωρίς ούτε ένα λουκέτο ή μια κλειδαριά στην ντουλάπα (για το θύμα μιλάω, μη βιάζεστε να πείτε ότι κάνω spoilers).

«Ο κύβος ερρίφθη»: η αποκάλυψη του δράστη μου φάνηκε απότομη. Η πορεία των ανακρίσεων όμως ήταν αληθοφανής και καλογραμμένη. Δε μου άρεσε όμως που ο αστυνόμος και η βοηθός του επαναλάμβαναν τα ίδια υποκοριστικά μεταξύ τους συνέχεια: «αφεντικό» η μία, «Μάρα» ο άλλος, ήταν που ήταν μικρό το διήγημα, αν έχουμε και επαναλήψεις λέξεων κουράζουν.

«Έρωτας φυλακισμένος»: ένα από τα δύο καλύτερα της συλλογής. Ρεαλιστικό, με ωραία μηνύματα, ωραία πλοκή. Θέλω πολύ να διαβάσω ένα μεγάλο, χορταστικό μυθιστόρημα με τον επιθεωρητή Πέτρο Φάρο και τον βοηθό του, Παύλο, με φόντο τον Βόλο. Φρέσκο και καθαρό. Υπέροχο!

«Ματωμένος έρωτας»: Καλογραμμένο, με ωραία πλοκή, η λύση όμως θα μπορούσε να δοθεί εκτενέστερα ή παραστατικότερα, με σκηνές και διαλόγους, με ενεστώτα χρόνο εξέλιξης και όχι ως μακροσκελής κατακλείδα του διηγήματος.

«Ματωμένο γράμμα»: βρήκα το θέμα πολύ διαφορετικό από τα συνηθισμένα αστυνομικά και ψυχολογικά διηγήματα, προσπαθώ όμως να το ξεχάσω και να το σβήσω από τη μνήμη μου γιατί αρνούμαι να δεχτώ την ύπαρξη τέτοιων ανθρωπόμορφων τεράτων γύρω μου! Δυνατό και προκλητικό διήγημα, που τόλμησε και πέτυχε.

«Έρωτας εν ψυχρώ»: Συγκινητικό διήγημα για την προσπάθεια του πρωταγωνιστή να μάθει αν ο αδερφός του αυτοκτόνησε ή δολοφονήθηκε. Με κέρδισε από την αρχή ο τρόπος αφήγησης που δίνεται σε πρώτο πρόσωπο αλλά απευθύνεται κλητικά στον νεκρό πια αδερφό. Η αποκάλυψη της αλήθειας είναι κάτι σαν ex machina όμως μου άρεσε.

«Το τέλειο έγκλημα»: το δεύτερο καλύτερο της συλλογής. Δυνατό, πλήρες και μεστό. Μια γυναίκα βρίσκεται μαχαιρωμένη και το δίδυμο Σίλας-Καραπιστόλης (παλιοί γνώριμοι από τη συλλογή του ίδιου εκδοτικού οίκου «9 εγκλήματα αναζητούν δολοφόνο») αναλαμβάνουν να εξιχνιάσουν την υπόθεση. Οι διάλογοι, η χημεία μεταξύ των πρωταγωνιστών, η λύση του μυστηρίου μου θύμισαν καλό αμερικανικό θρίλερ.

Τέλος θα κάνω ειδική μνεία στο διήγημα «Δύο φορές νεκρή», που αναμιγνύει αρμονικά την αστυνομική πλοκή με την επιστημονική φαντασία, αν και παραδέχομαι ότι δεν την ολοκλήρωσα γιατί το θέμα δεν είναι από τα αγαπημένα μου. Δεν μπορώ όμως να μην το αναφέρω ξεχωριστά ακριβώς γι’ αυτήν την πρωτοτυπία!

Κλείνοντας, θα αναφέρω πόσο στενοχωρήθηκα με την ελλιπή επιμέλεια και φροντίδα των κειμένων, μιας και τα τυπογραφικά λάθη είναι άφθονα και διάχυτα στις σελίδες.