Βιβλίο Τα μυστικά του κήπου και των κηπουρών
Συγγραφέας Λυδία Κώνστα
Εικονογράφος Μαιρηλία Φωτιάδου
Κατηγορία Παραμύθι
Εκδότης Ελληνοεκδοτική
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Δύο αδέλφια φροντίζουν τον κήπο του σπιτιού τους μαζί με τους γονείς τους. Κάποια στιγμή μένουν μόνα. Τι εννοούσε η μαμά ότι ο κήπος τους είναι μαγικός και όπως του φερθούν θα τους φερθεί; Θα καταφέρουν τα παιδιά να σταθούν στο ύψος των περιστάσεων; Ποιος τους ετοιμάζει φαγητό και λιχουδιές όσο λείπουν; Η Λυδία Κώνστα έγραψε ένα υπέροχο και τρυφερό παραμύθι για την καλοσύνη και την ανταποδοτικότητα. Με πλούσιο λεξιλόγιο και μια αύρα μυστηρίου που περιβάλλει την ιστορία συστήνει με εύληπτο τρόπο στους μικρούς αναγνώστες πολλά από τα βότανα και τα φυτά του κήπου και του χωραφιού, σε τι βοηθάνε, πώς ενισχύουν τον ανθρώπινο οργανισμό κλπ. Η ιστορία έχει κλιμακούμενη αγωνία και σασπένς ως το αποκαλυπτικό τέλος που με άφησε γεμάτο όμορφες σκέψεις. Η εικονογράφηση της Μαιρηλίας Φωτιάδου είναι γεμάτη χρώματα και ποικίλες οπτικές γωνίες. Μας συστήνει τα παιδιά, που τα απεικονίζει σε διάφορες γεωργικές εργασίες αλλά και τους υπόλοιπους μυστηριώδεις ενοίκους της περιοχής. Το πράσινο κυριαρχεί σε όλες τις αποχρώσεις και τα πρόσωπα είναι φωτεινά και ζωηρά. Φυτά, θάμνοι, δέντρα και άλλοι καρποί αποτυπώνονται με λεπτομέρειες και ποικίλα χρώματα, δημιουργώντας έτσι μια πανδαισία γεμάτη ερεθίσματα για τα μάτια των παιδιών. Στις τελευταίες σελίδες υπάρχουν αναλυτικές πληροφορίες από τη Διευθύντρια Ερευνών στο Ινστιτούτο ΕΛΓΟ-Δήμητρα, κυρία Ελένη Μαλούπα, για τα βότανα και τους καρπούς που φρόντισαν οι μικροί πρωταγωνιστές του παραμυθιού.

Βιβλίο Η νεράιδα Σερπαντίνα
Συγγραφέας Ελένη Μπετεινάκη
Εικονογράφος Αιμιλία Κονταίου
Κατηγορία Παραμύθι
Εκδότης Ελληνοεκδοτική
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Είναι η ιστορία της νεράιδας Σερπαντίνας, την οποία η μάγισσα Χαλάστρα καταράστηκε να μη χορέψει ποτέ κι οι Μοίρες προσπάθησαν όσο μπορούσαν να μαλακώσουν την κατάρα. Πόσο σημαντικό είναι για μια νεράιδα να χορεύει; Πώς μπορεί να λυθεί το ξόρκι της κακιάς μάγισσας; Τι κοινό έχει η νεράιδα με τον νεογέννητο πρίγκιπα Χαρτοπόλεμο που του αρέσει να παίζει φλογέρα; Η Ελένη Μπετεινάκη έγραψε ένα δυνατό, γλυκό και τρυφερό παραμύθι για τον έρωτα και τη δύναμη που αυτός αποκτά όσο αυξάνονται τα εμπόδια. Είναι μια ιστορία έρωτα και αγάπης που αγωνίζεται να νικήσει την κακία και τα ξόρκια, είναι μια πρωτότυπη εξήγηση για τις σερπαντίνες και τα κομφετί που πετάμε στα καρναβάλια. Γέλασα, συγκινήθηκα και χειροκρότησα το τέλος. Η εικονογράφηση της Αιμιλίας Κονταίου φτιάχνει ακριβώς την ονειρική ατμόσφαιρα που χρειάζεται ένα τέτοιο παραμύθι, αποφεύγοντας τον ρεαλισμό και τις τρισδιάστατες απεικονίσεις. Παραθέτει ένα σωρό παλ χρώματα και αφήνει τους ήρωές της να αιωρηθούν και να πετάξουν δίπλα και πάνω από τα κείμενα, με τη μουσική να συνοδεύει τις αέρινες κινήσεις τους. Κείμενο και εικόνες είναι σα να χορεύουν μπροστά στα μάτια των παιδιών που θα αγαπήσουν τον έρωτα της Σερπαντίνας με τον Χαρτοπόλεμο και θα τους ακολουθήσουν σε όλη τη διάρκεια του ταξιδιού τους στον μαγικό κόσμο του παραμυθιού.

Βιβλίο Παλίρροια
Συγγραφέας Μαρία Κωνσταντούρου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Λιβάνης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Μαρία Κωνσταντούρου στο νέο της μυθιστόρημα συνδυάζει με έξυπνο και ευρηματικό τρόπο το παρελθόν και το παρόν ενός στοιχειωμένου νησιού με ενδιαφέροντες χαρακτήρες, αναπάντεχες εξελίξεις και διαχρονικά μηνύματα. Μεταφερόμαστε πότε στον Μεσαίωνα για να βιώσουμε την αγωνία της διάδοσης της πανούκλας στην Ευρώπη, τους φριχτούς θανάτους και τις σοβαρές κοινωνικές και οικονομικές αλλαγές που αυτή επέφερε και πότε σ’ ένα πιο πρόσφατο παρόν για να γνωρίσουμε από κοντά την κλειστή κοινωνία ενός τόπου όπου εξορίζονται βασανισμένες ψυχές για να βιώσουν μόνες τους τη σκληρή πλευρά μιας νοσηλείας. Αθώοι και ένοχοι, ασθενείς αλλά και υγιείς τρόφιμοι, επιστήμονες που αποσκοπούν σε προσωπικό κέρδος και νοσηλευτές που αγαπούν πραγματικά τους έγκλειστους, δημιουργούν ένα πολυπρισματικό παζλ με μικρές και μεγάλες ιστορίες που γεννούν ποικίλα συναισθήματα.

Η Φωτεινή Σιγάλα ή αρχόντισσα Λουτσία Μαρινέλι υποφέρει από κατάθλιψη, είναι όμως ο εγκλεισμός της η σωστή λύση; Η Ρεμίνα Σεστρίνι νιώθει σαν «…να είχε γεννηθεί μόλις χθες, μεγάλη, κουρασμένη και απογοητευμένη» (σελ. 22), μήπως όμως κατέφυγε στο άσυλο για να ξεφύγει από κάποιον; Μαζί τους φτάνει και η Δέσποινα Μεταξά, που είναι αποφασισμένη να περάσει καλά. «Μια ακούραστη παλίρροια στο μυαλό της, που άλλοτε τη ρουφούσε στον σκοτεινό βυθό της και άλλοτε την έσπρωχνε προς το εκτυφλωτικό φως του ήλιου» (σελ. 339). Είναι εριστική, ανυπότακτη, προκλητική και δημιουργεί σοβαρά προβλήματα στο γύρω της περιβάλλον. Τρεις γυναίκες λοιπόν που κλείστηκαν στο νησί κουβαλώντας η κάθε μια το δικό της φορτίο, τρεις ενδιαφέρουσες ιστορίες που τέμνονται και αντιπαραβάλλονται. Στην ίδια βάρκα εκείνη τη μέρα επιβαίνει και ο Βιτόριο Λομπρόζο, που βιώνει κενά μνήμης και αποσυνδέεται ανά τακτά διαστήματα από το παρόν, είναι όμως αυτό ένδειξη ψυχικής διαταραχής;

Από την άλλη μεριά, έχουμε τον πράο και αντικειμενικό διευθυντή της κλινικής Κονταρίνι, που σύντομα βγαίνει στη σύνταξη κι αντικαθίσταται από τον Πάολο Πινιόλο, έναν καταξιωμένο και ταυτόχρονα αλαζόνα κι εγωιστή επιστήμονα που θέλει να πραγματοποιήσει τα δικά του σχέδια. Πόσο αποφασισμένος είναι να κάνει ορισμένες θυσίες που θα οδηγήσουν σε λάθη αλλά θα εξυψώσουν το κύρος του; Ποιοι πραγματικά κινδυνεύουν και πώς θα αντιδράσουν; Στην κλινική εργάζεται ως νοσοκόμος ο αγνός και ιδεαλιστής Αντρέα Ντελασούντα, ο οποίος, τόσα χρόνια στην Ποβέλια, κατάλαβε πως η ζωή εκεί είναι μια τραγωδία: τα όνειρα σβήνουν, οι προσπάθειές του για καλύτερες συνθήκες διαβίωσης και πιο ανθρώπινες μεθόδους ίασης πρέπει πάντα να εγκρίνονται από ανωτέρους, από επόπτες, από τον κρατικό μηχανισμό. Οι ιστορίες των γυναικών τον συγκινούν κι αρχίζει τις δικές του άτυπες έρευνες που θα τον φέρουν μπροστά σε διαφορετικές τραγωδίες με κοινή όμως κατάληξη: τον ακούσιο εγκλεισμό στην κλινική. Στο πλάι του είναι η επίσης νοσοκόμα Τζιζέλα Αντιπόζο, με αγάπη για τους ασθενείς της, στους οποίους συμπαραστέκεται επηρεασμένη από προσωπικές της εμπειρίες.

Το μυθιστόρημα εκτυλίσσεται στους τέσσερις τοίχους ενός ιδρύματος γεμάτου με ανθρώπους δυστυχισμένους, που βιώνουν τη σκληρή απομόνωση εκόντες άκοντες, κάποιους από τους οποίους ευχαρίστως και χωρίς δεύτερη σκέψη ξεφορτώθηκαν οι δικοί τους σε αυτό το άσυλο. Το ίδρυμα συγκροτεί «Μια ταξική κοινωνία όπου βασίλευαν η εκμετάλλευση και η συνενοχή» (σελ. 56). Ηλεκτροσόκ και αντιψυχωσικά φάρμακα αλλά και εργαζόμενοι που ενδιαφέρονται λίγο παραπάνω για τους ασθενείς είναι ένα μοτίβο γεμάτο ενδιαφέροντα κοντράστ, μέσα από τα οποία ξεπηδούν ιστορίες ανθρωπιάς, πόνου και επιβίωσης. Στο μυθιστόρημα είναι διάχυτα η αγάπη και το ενδιαφέρον της συγγραφέως για τους ανθρώπους που εγκαταλείπονται σε άσυλο από συγγενείς που δεν τους θέλουν πια για να βιώσουν καταστάσεις δύσκολες, με εργαζομένους που απλώς κάνουν τη δουλειά τους, αδιαφορώντας για τις φοβίες, τις ανασφάλειες, τις ανάγκες, τις επιθυμίες των ασθενών. Η γιαγιά που έφτασε να δει εγγόνια και έγινε θυσία για όλους, τώρα όμως που μεγάλωσε και δυσκολεύεται μετατράπηκε σε περιττό βάρος και ο νοσοκόμος που βελτιώνει την καθημερινότητά της κρατώντας της το χέρι και ψιθυρίζοντάς της λόγια κατευναστικά είναι η αγαπημένη μου ιστορία που μου έφερε δάκρυα στα μάτια με τον άψογο χειρισμό της και την αποφυγή εύκολων μελοδραματικών λύσεων. Η μυστηριώδης Δέσποινα, η Ρεμίνα, η Λουτσία, ο Βιτόριο είναι χαρακτήρες που βιώνουν ποικίλες καταστάσεις, κρατώντας το ενδιαφέρον σε εγρήγορση, πώς συνδέονται όμως με τον Αλεσάντρο που έζησε στη Βενετία έξι αιώνες πριν;

Έτσι, ερχόμαστε στο ακόμη καλύτερο κομμάτι του μυθιστορήματος, την ιστορία του Αλεσάντρο στα χρόνια της πανούκλας. Δεν είναι μόνο μια ερωτική ιστορία που θεριεύει όσο γιγαντώνονται τα εμπόδια ανάμεσα σε δύο ερωτευμένους ανθρώπους αλλά και η καταγραφή των χαρακτηριστικών γνωρισμάτων μιας κοινωνίας που δεν ξέρει με τι έρχεται αντιμέτωπη, αποδίδει το κακό στις ανθρώπινες αμαρτίες ενώ διάφορες φήμες και μαγγανείες διαδίδονται από στόμα σε στόμα ως θαυματουργές. Οι άνθρωποι κλείνονται στα σπίτια τους για να μην έρθουν σε επαφή με τους ασθενείς και μολυνθούν, κρύβονται, απελπίζονται, φτάνουν στα όρια της εξαθλίωσης αλλά και τα ξεπερνούν πολλές φορές. Όλα αυτά είναι χαρακτηριστικά γνωρίσματα που βιώσαμε πρόσφατα με την πανδημία του Covid-19, όμως στόχος της συγγραφέως δεν είναι να μας θυμίσει οικεία κακά, έστω και προσαρμοσμένα σε αυτήν τη μακρινή εποχή. Θέλησε να μας δείξει, καταγράφοντας μια γνώριμη στις βασικές της γραμμές ιστορία, πως οι άνθρωποι και οι κοινωνίες πάντα θα αντιδρούν σπασμωδικά μπροστά σε κάθε νέο κίνδυνο ενώ ο άνθρωπος οφείλει να είναι όσο γίνεται πιο προσεκτικός και να μην παρασύρεται από ψέματα και φήμες, κάτι που είναι αρκετά δύσκολο, μιας και οι πρωτόγνωρες συνθήκες ξυπνάνε πολλές φορές τον σκληρό εαυτό του («-Τι μας είχε κάνει αυτή η αρρώστια; Σε τι μας είχε μετατρέψει;», αναρωτιέται ο Αλεσάντρο).

Δεν είναι απλώς ένας αγώνας επιβίωσης αλλά και μια διαρκής πάλη με την ηθική και μια δοκιμασία που δείχνει στον πλούσιο Αλεχάντρο πως τα υλικά αγαθά δεν έχουν τόση σημασία μπροστά στην υγεία και στον κίνδυνο που την απειλεί. Από σελίδα σε σελίδα κι από κεφάλαιο σε κεφάλαιο, με συνεχείς δοκιμασίες, ο αφηγητής γονατίζει, υποκύπτει, τσαλακώνεται, αλλάζει απόψεις και νοοτροπία. «Ποβέλιες υπήρχαν πολλές δυστυχώς και θα συνέχιζαν να υπάρχουν… η πανώλη της απανθρωπιάς εξαπλωνόταν ταχύτατα, ισοπεδώνοντας κάθε καλό που βρισκόταν στον δρόμο της… Η πανώλη της απανθρωπιάς δεν θα σταματούσε να εξαπλώνεται αν αδιαφορούσαν αυτοί που υποψιάζονταν, αν σιωπούσαν όσοι γνώριζαν και αν έμεναν αδρανείς εκείνοι που μπορούσαν κάπως να αντιδράσουν» (σελ. 353 και 356). Μέσα από αυτήν την ιστορία ξεπηδάνε διαχρονικά νοήματα, όπως ότι ο καταπιεσμένος άνθρωπος με την πρώτη ευκαιρία που θα βεβαιωθεί ότι δε θα τιμωρηθεί διαπράττει ασωτίες και κακουργήματα: «…ο άνθρωπος δεν είναι από τη φύση του καλός, όπως με έμαθαν να πιστεύω. Μόνο αν έχει τον φόβο του Θεού και των νόμων μπορεί να δαμάσει την κακία που κρύβει μέσα του» (σελ. 407-408). Από την άλλη όμως «…την αρρώστια δεν πρέπει να τη βλέπουμε μόνο σαν εχθρό. Είναι και δάσκαλος που μπορεί να διδάξει τους ξεχασμένους δρόμους της ηθικής» (σελ. 350). Ο Αλεχάντρο μπορεί να βιώνει καταστάσεις που ίσως με μαθηματική ακρίβεια οδηγήσουν στον θάνατο, συμβαίνουν όμως τόσες αλλαγές γύρω και μέσα του που εγείρουν το ενδιαφέρον ως την τελευταία σελίδα.

Η «Παλίρροια» είναι ένα πλούσιο και πολυδιάστατο μυθιστόρημα, με ενδιαφέρουσες μικρές ιστορίες που συντροφεύουν την κυρίως πλοκή, αποτελώντας αναπόσπαστο κομμάτι της. Είναι καλογραμμένο, ανατρεπτικό, αποφεύγει τις εύκολες λύσεις και τους εντυπωσιασμούς, αγκαλιάζει με σεβασμό κι αγάπη τους ψυχικά ασθενείς, τους οποίους φωτίζει πολύ προσεκτικά και αντικειμενικά, ενώ το δικαίωμα στον έρωτα και το αληθινό νόημα της δικαίωσης φυτοζωούν στα χαλάσματα μιας κατακερματισμένης κοινωνίας, η οποία όμως σύντομα θα αναγεννηθεί από τις στάχτες της, καλύτερη ας ελπίσουμε.

ΥΓ. Οι φωτογραφίες προέρχονται από άρθρο της εφημερίδας Πρώτο Θέμα.

Βιβλίο Το παιδί και οι άνεμοι της Αρμενίας
Τίτλος πρωτοτύπου Il bambino e i venti d’ Armenia 
Συγγραφέας Arthur Alexanian
Μεταφραστής Άννα Παπασταύρου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Καλέντης 
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο συγγραφέας μιλά σε πρώτο πρόσωπο και απευθύνεται στον ίδιο του τον εαυτό: «… σ’ εσένα, καταραμένο κομμάτι του εαυτού μου… Εσύ ήσουν ο δαίμονας μέσα μου, με δελέαζες να χάνω τη σιγουριά μου…δεν με ενθάρρυνες να μετατρέπω την προοπτική σε σιγουριά» (σελ. 27). Τον θυμό διαδέχεται η περιέργεια, ο πειθαναγκασμός και τελικά η αποδοχή: «Οι αναμνήσεις δεν είναι μια απλή επιστροφή στο παρελθόν, αυτές πιθανότατα συνθέτουν την ταυτότητά μας» (σελ. 53). Αυτό το εσωτερικό του ταξίδι αντιδιαστέλλεται με το πραγματικό, της ζωής του, στην οποία πορεύεται χωρίς συναίσθηση της αρμένικης ταυτότητάς του. Δε ρώτησε τα μέλη της οικογένειάς του, ίσως γιατί η περιέργεια να θεωρείται αγένεια, και διαπίστωσε πως ουσιαστικά έκανε ό,τι και όλοι οι άλλοι συμπατριώτες του: απασχολημένοι να κυνηγάνε τον επιούσιο, ζούσανε τη λησμοσύνη. Μετά τον θανατηφόρο και καταστροφικό σεισμό της Αρμενίας το 1988 άρχισαν να στρέφουν τη ματιά τους στην κοιτίδα τους.Όπως λέει ο Αρτούρο Μολινάρι στην εισαγωγή του μυθιστορήματος: «Ο πρωταγωνιστής δεν ξεχνάει την πατρίδα που του έκλεψαν, γίνεται όμως πολίτης του κόσμου και επιλέγει να αφηγηθεί την ιστορία ενός λαού μέσα από την προσωπική του ιστορία» (σελ. 15). Έτσι, οι αναμνήσεις του ξεκινάνε από τα 11 του χρόνια που ταξίδευε με τη μητέρα του προς τη Βενετία από την Γκρενόμπλ όπου είχε μεγαλώσει. Η πλοκή ξεδιπλώνεται με μια αφηγηματική πρωτοτυπία: σχεδόν κάθε κεφάλαιο ξεκινάει με έναν συμπρωταγωνιστή των δύο γυναικών τη συγκεκριμένη χωροχρονική στιγμή, ώστε αμέσως μετά να αναλάβει πάλι ο ίδιος ο συγγραφέας. Αυτό δίνει ποικιλία και εκπλήξεις στη ροή της ανάγνωσης και ταυτόχρονα φωτίζει διαφορετικές ενδιαφέρουσες προσωπικότητες, όπως τον αξιωματικό του τουρκικού στρατού που φυγάδευσε μάνα και κόρη (για πρώτη φορά αρχίζει να αμφισβητεί τις διαταγές των ανωτέρων του, μιας και πλέον απαιτείται η άμεση εξόντωση όλων των Αρμενίων: «Ως στρατιώτης οφείλω να υπακούσω, ωστόσο νιώθω έναν έντονο δισταγμό, το βασανιστικό νήμα της αμφιβολίας διαπερνάει τα καθήκοντα που σαν καλός στρατιωτικός οφείλω να εκτελέσω γιατί έτσι με διέταξαν και η φωνή της συνείδησης δεν μ’ αφήνει σε ησυχία», σελ. 67). τη Μανίγκ, κάτοικο Βενετίας, ακόμη και τον ίδιο τον πατέρα, τον Μπόχος, που μας αφηγείται τις δικές του περιπέτειες πριν παντρευτεί τη γυναίκα του με προξενιό και πώς αναγκάστηκε ν’ αλλάξει το επίθετό του.

Η γενοκτονία των Αρμενίων και η απηνής καταδίωξη του πληθυσμού από τους Τούρκους, οι συνέπειες αυτής της προσφυγικής περιπέτειας στον χαρακτήρα και τις αντιλήψεις των θυμάτων, η αδυναμία μιας τρίτης γενιάς να στραφεί στο παρελθόν γεμάτη φόβο για τον ρόλο που επιτελεί ένα ομόδοξο και ομόγλωσσο κοινωνικό σύνολο στη ζωή τους, εφόσον ήθη, έθιμα, ιστορία και δοξασίες υπάρχουν αλλά βυθισμένα στην αχλή από την έλλειψη επίσημης αναγνώρισης είναι μερικά μόνο από τα προβλήματα που θέτει με εύσχημο και δωρικό τρόπο ο συγγραφέας στο τόσο διαφορετικό από τα άλλα τρίτο βιβλίο της σειράς «Μικρές Ιστορίες για Μεγάλα Γεγονότα». Η επιλογή μάλιστα να μην υπάρχει σαφές τέλος ούτε οριστικές απαντήσεις για τα αρχικά ερωτήματα δείχνει πως η γνωριμία του εαυτού μας δε σταματάει ποτέ, πως συνεχίζουμε να κατεβαίνουμε όλο και πιο βαθιά μέσα μας για να ξαναβρίσκουμε κι άλλο ένα ψήγμα του εαυτού μας.

Το μυθιστόρημα συνοδεύεται από επίμετρο της Εμανουελίτα Βέκιο που περιγράφει με ακρίβεια και συνέπεια την ανάγκη του συγγραφέα να γράψει «για να ανακτήσει τις αναμνήσεις και με αυτές την αρμενικότητά του κι έτσι για να ξαναβρεί τον εαυτό του που βρίσκεται σε φυγή… ωσότου αποδεχτεί την κατάστασή του και κάνει έτσι το πρώτο βήμα προς μια νέα ψυχική γαλήνη» (σελ. 18) και από το ποίημα «Ανάσταση» με την άδεια του Αρτούρο Αλεξανιάν. Η σειρά «Μικρές Ιστορίες για Μεγάλα Γεγονότα» «είναι στραμμένη στους νεαρούς αναγνώστες και φιλοξενεί κείμενα με λογοτεχνική αφήγηση». Η κεντρική ιδέα κάθε βιβλίου είναι ένα πραγματικό γεγονός και η εξιστόρησή του οδηγεί στη μεγαλύτερη εικόνα της εποχής, των ιστορικών προσώπων και των πράξεών τους.

Βιβλίο Μετά τα μεσάνυχτα
Τίτλος πρωτοτύπου Not after midnight
Συγγραφέας Daphne du Maurier
Μεταφραστής Γωγώ Αρβανίτη
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μελάνι
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ένα συγκλονιστικό εκτεταμένο διήγημα με αναπάντεχο τέλος. Τα λόγια είναι πραγματικά περιττά. Το ζευγάρι, οι γριές, ο άντρας που βλέπει τον θάνατό του αλλά αναστατώνει την αστυνομία και τα ξενοδοχεία της Βενετίας από ένα λάθος, τέλειο, από τα καλύτερα.

Βιβλίο Μελάνι ανεξίτηλο
Συγγραφέας Νάσος Χριστογιαννόπουλος
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Εμπειρία Εκδοτική
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Επιφανειακό, ρηχό, πλατειάζει χωρίς λόγο, κακή χρήση των λέξεων (μα «λαός του νησιού»;), υπόθεση τραβηγμένη από τα άκρα και η Ιστορία ανακατεμένη με άσχημο τρόπο με τη μυθοπλασία. Κάπως καλύτερα γραμμένη η ιστορία του 1688 αλλά πολλές γυναίκες μπλέχτηκαν στη ζωή του Σαλέριο, πάρα πολλές αμπελοφιλοσοφίες και επαναλήψεις και πλατειασμοί, για τη δε υπόθεση του σήμερα (2006) δεν έχω λόγια: φλυαρία, κακή χρήση του χιούμορ σε άσχετα σημεία, η υπόθεση σέρνεται και επίσης πλατειάζει, ρηχοί χαρακτήρες, η Ιταλίδα στη ζωή του Λουδανού ανάθεμα κι αν κατάλαβα γιατί έπρεπε να αναφερθεί στην προηγούμενη ζωή της, όπου ήταν πόρνη και ο μαστροπός της την ανάγκαζε να τρώει τις ακαθαρσίες της, έλα! Ως προς την υπόθεση του λαθρεμπορίου καμία δράση, καμία ανατροπή! Δεν κατάλαβα γιατί τα έγγραφα που ήταν κρυμμένα στην κασέλα έπρεπε να μας απασχολήσουν και να είναι συνεκτικός δεσμός των δύο ιστοριών. Αφήστε το καλύτερα!

Βιβλίο Η τελευταία αυτοκράτειρα του Βυζαντίου
Συγγραφέας Θάνος Κονδύλης
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Σε γενικές γραμμές πρόκειται για ένα τρυφερό και συγκινητικό βιβλίο για τη ζωή, τις φιλανθρωπίες και τη νοοτροπία μιας γυναίκας που θα μπορούσε να ζήσει κάλλιστα στη σκιά του άντρα της και να εκμεταλλευτεί τη φήμη του, καθώς και το οικονομικό υπόβαθρο του πατέρα της και να μην κάνει απολύτως τίποτα. Αντίθετα, η Άννα Παλαιολογίνα στάθηκε στα πόδια της, μεγάλωσε, τράνεψε και στη Βενετία της δόθηκε η ευκαιρία να χτίσει μια ανθηρή ελληνική κοινότητα, με εκκλησία, τυπογραφεία και πολλά ακόμα. Μέχρι και σήμερα μνημονεύεται το όνομά της στους κύκλους του απόδημου ελληνισμού. Στο βιβλίο διαβάζουμε για όλες τις φιλανθρωπίες, όμως αυτό δεν γίνεται με άσχημο και προκλητικό τρόπο. Με ταπεινότητα, σεβασμό απέναντι στο ελληνικό στοιχείο, αγωνία για όλες τις αναποδιές που ίσως συναντήσει κάποιος σε ένα τέτοιο εγχείρημα, η τελευταία αυτοκράτειρα του Βυζαντίου χαράσσει το όνομά της στους ελληνικούς κύκλους του απόδημου Ελληνισμού. Με αφορμή την ως άνω εξιστόρηση, η Άννα βρίσκει την ευκαιρία πολλές φορές να παρεκκλίνει από τις αναμνήσεις της και να δώσει ιστορικά και άλλα στοιχεία για τις οικογένειες Νοταρά, Σφραντζή, Παλαιολόγου, για την Κωνσταντινούπολη, το Μυστρά, το Ναύπλιο, τη Βενετία, τη Σιένα, όλα περιεκτικά και όμορφα τοποθετημένα, χωρίς να γίνονται κουραστικά.

Στα μειονεκτήματα του μυθιστορήματος είναι η χρήση λεξιλογίου και εκφραστικών μέσων που δε συνάδουν με την εποχή, για παράδειγμα «όταν έβγαινε έξω σήκωνε τα μαγαζιά», «-Τον έβαλες στο μάτι;» κλπ. που, αν δεν κάνω λάθος, δεν είναι τόσο εύηχες ούτε για το επίπεδο της οικογένειας Νοταρά ούτε για την εποχή. Προς το τέλος του βιβλίου αυτές οι εκφράσεις και γενικότερα η σκιαγράφηση αυτής της νοοτροπίας κάπως αποσοβούνται, οπότε μάλλον ο συγγραφέας έγραψε επίτηδες έτσι για να δείξει την εφηβική και νεαρή ηλικία της αυτοκράτειρας αλλά και πάλι….Επιπλέον το επίρρημα «λοιπόν» χρησιμοποιείται υπερβολικά πολλές φορές: «Λοιπόν, στο εξής τα πράγματα ακολούθησαν το δρόμο τους…», «Λοιπόν, φτάσαμε στο δικαστήριο…», «Λοιπόν, μια μέρα, καθώς ήμουν στο γραφείο μου…» κλπ.

Το βιβλίο παρ’ όλ’ αυτά το συνιστώ για την επισταμένη μελέτη του συγγραφέα πάνω στη ζωή της Παλαιολογίνας, για την άμεση και ζωντανή περιγραφή της εποχής και των ανθρώπων, για τη συγκίνηση που ένιωσα για όσα προσέφερε αυτή η γυναίκα στον ελληνισμό.

Βιβλίο Το Τουρκάκι
Τίτλος πρωτοτύπου Le Turquetto
Συγγραφέας Metin Arditi
Μεταφραστής Ρίτα Καλαΐτη
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Καλέντης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο συγγραφέας αφηγείται τη ζωή του Ηλία Τρωιάνου, γνωστού ως Τουρκέτο (=Τουρκάκι), επιφανούς Έλληνα ζωγράφου από την Κωνσταντινούπολη, γιου δουλέμπορου, που το έσκασε στη Βενετία και επιδόθηκε με ζήλο στη ζωγραφική θρησκευτικών σκηνών. Και δε ζωγράφιζε απλώς, δημιουργούσε αριστουργήματα! Και όλα αυτά με αφορμή το γεγονός ότι ο πίνακας «Ο άνδρας με το γάντι» του Τιτσιάνο, παρ’ όλο που υπογράφεται από τον καλλιτέχνη, πρόσφατη χημική ανάλυση απέδειξε ότι άλλος υπέγραψε κι επομένως άλλος είναι ο καλλιτέχνης! Μήπως ο Τρωιάνος; Αυτό το περιστατικό ενέπνευσε τον συγγραφέα να γράψει αυτό το διαμαντάκι!

Το κείμενο είναι πολύ καλογραμμένο, διεξοδικά μελετημένο και διακατέχεται από μια κορύφωση που αφήνει τον αναγνώστη να διαβάζει με μανία τη συνέχεια. Η ιστορία ξεκινάει από την Κωνσταντινούπολη του 1531, όπου ο Ελί προσπαθεί να καταλάβει την κοινωνία στην οποία ζει και μεγαλώνει με έναν άρρωστο και ετοιμοθάνατο πατέρα, μια μάνα πεθαμένη και τη φτώχεια μόνιμη επισκέπτρια. Ο Τρωιάνος μελετά εξονυχιστικά τις φιγούρες και τα πρόσωπα των συνομιλητών και του περίγυρού του και τα αποτυπώνει με σίγουρες κινήσεις στο χαρτί. Ο θάνατος του πατέρα του τον γεμίζει φόβο και το σκάει στη Βενετία, όπου τον συναντάμε σαράντα ολόκληρα χρόνια μετά, καταξιωμένο, πλούσιο και σχετικά ατίθασο και ανυπάκουο στις νόρμες και στα πρότυπα της εκκλησιαστικής ζωγραφικής. Αυτό τον βάζει στο μάτι της καθολικής εκκλησίας κι ένα ένοχο μυστικό που κουβαλάει από γεννησιμιού του αποκαλύπτεται και ανατρέπει για πάντα τη ζωή του. Πώς θα αντιδράσει η Εκκλησία; Τι θα κάνει ο απλός κόσμος που έχει λατρέψει τα έργα του; Γιατί ο Τιτσιάνο πλαστογράφησε την υπογραφή του Τουρκέτο στον πίνακα του εξωφύλλου του βιβλίου;

Μακάρι να μπορούσα να γράψω κι άλλα για να δείξω το μέγεθος της έκπληξης και της αγωνίας και τον ικανότατο χειρισμό της πλοκής αλλά δεν πρέπει. Είμαι σίγουρος ότι θα συνεπάρει όλους τους αναγνώστες η ζωή αυτού του ζωγράφου και η εποχή θα ξεδιπλωθεί στα μάτια όλων με τέτοιον τρόπο που οι χαρακτήρες του βιβλίου θα συντροφεύουν για καιρό τον αναγνώστη!

Βιβλίο Στραβαγκάντζα: η πολιτεία με τις μάσκες
Τίτλος πρωτοτύπου Stravaganza: city of masks
Συγγραφέας Mary Hoffman
Μεταφραστής Γιώργος Φωτιάδης
Κατηγορία Εφηβικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Πατάκης (εξαντλημένο στον εκδότη)
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ένα πανέμορφο κείμενο, ένα απίστευτο ταξίδι επιστημονικής φαντασίας. Στην αρχή ομολογώ ότι ενοχλήθηκα: γιατί να χρησιμοποιήσει έναν παράλληλο κόσμο ΣΑΝ την Ιταλία και τη Βενετία και να μη μας ταξιδέψει στην ίδια τη Βενετία; Έλα όμως που η φαντασία της συγγραφέως είναι τόσο καλοδουλεμένη και ο κόσμος που μας παρουσιάζει τόσο όμορφος που παρασύρθηκα…. Ο Λυσιέν λοιπόν έχει καρκίνο και παλεύει την αρρώστια που τον κατατρώει. Ένα μαγικό σημειωματάριο-δώρο του πατέρα του τον οδηγεί μέσα από τον χωροχρόνο στην Ταλία και τον μαγικό κόσμο της Μπελέτσας, με δούκισσες, καρναβάλια, γέφυρες, μάνδολες (γόνδολες), μανδολιέρηδες και την κακή οικογένεια των ντε Κίμικι που αγωνίζεται να βρει το μυστικό να ταξιδεύει στο χρόνο και να κατακτήσει το τελευταίο κομμάτι ανεξάρτητης γης, την Μπελέτσα.

Ο Λυσιέν κάνει φίλους και εχθρούς, κατάσκοποι τον ακολουθούν παντού, η δούκισσα με τη μάσκα παρουσιάζει σωσίες της κατά τη διάρκεια των τελετών της πόλης για να διατηρηθεί η αιώνια νεότητα της αρχηγού της πολιτείας, μια δυναμική κοπέλα με φεμινιστικές τάσεις θέλει να σπάσει την ανδροκρατία στις μάνδολες και να γίνει η πρώτη μανδολιέρισσα. Ο Λυσιέν κατά λάθος της χαλάει τα σχέδια αλλά σύντομα γίνεται φίλος της και παρεισφρέουν στον άγνωστο για τους πολλούς κόσμο των Περιπλανητών. Μαγεία, όνειρο, φαντασία και ο Λυσιέν ξαφνικά βρίσκεται ανάμεσα σε δυο ζωές. Κόντεψα να κλάψω όταν τον έπιασαν οι κακοί αιχμάλωτο και καθυστέρησε τόσο που οι γονείς του στην άλλη ζωή τον πέρασαν για νεκρό και τον έβγαλαν από τα μηχανήματα ζωτικής λειτουργίας. Τώρα ο Λυσιέν ανήκει για πάντα στην Μπελέτσα. Και η περιπέτεια ξεκινά…

Σίγουρα είναι εφηβικό μυθιστόρημα αλλά είναι τόσο καλογραμμένο που κερδίζει και τον πιο απαιτητικό αναγνώστη και δη της επιστημονικής φαντασίας. Προσωπικά λατρεύω τη Βενετία και μου αρέσει πάρα πολύ να διαβάζω βιβλία για αυτήν ή σε αυτήν. Το συγκεκριμένο ήταν ένα μαγικό ταξίδι: μύριζα τη λιμνοθάλασσα, άκουγα τα γλαροπούλια και τον διακριτικό παφλασμό του ποταμού, έβλεπα τα βεγγαλικά στην κεντρική πλατεία, μα τι ωραία αναπαράσταση, μα τι ωραίες περιγραφές, μα τι ωραία πένα, μα τι ωραία ιστορία. Μάσκες, χοροί, γέφυρες και κανάλια και φυσικά κακοί!!! Το αγάπησα αυτό το βιβλίο!

Μετά την καταπληκτική «Ιάσμη», η συγκλονιστική «Χατισέ». Άλλο ένα καλογραμμένο βιβλίο του συγγραφέα και μια συγκλονιστική συνέχεια της ιστορίας του. Είναι τόσο πολλά τα αισθήματά μου, είναι τόσο έντονες οι συγκινήσεις που μου προσέφερε αυτό το βιβλίο και δυστυχώς τόσο δύσκολη η θέση μου από εδώ που δεν μπορώ να γράψω και να περιγράψω τίποτε από αυτά γιατί τα περισσότερα δυστυχώς βασίζονται στην πλοκή, οπότε αν γράψω ακριβώς ό,τι θέλω θα προδώσω πολλά σημεία της ιστορίας και είναι κρίμα.

Βιβλίο Χατισέ
Συγγραφέας Νίκος Γούλιας
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός (εξαντλημένο στον εκδότη)
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Να ξέρετε κάτι: η ιστορία ξεκινάει το 1876 στον σιδηροδρομικό σταθμό του Κορδελιού, όπου φτάνει ένας άγνωστος και κουβαλά εκτός από τις βαλίτσες του κι ένα σκοτεινό παρελθόν. Από κει και πέρα ξετυλίγεται η ιστορία του βενετσιάνου ζωγράφου Πάολο και της οικογένειάς του. Από τη Βενετία του 1797 στη Σμύρνη του 1809, στη Σύρο του 1811 και της πανούκλας, πίσω στη Σμύρνη του 1821 και τέλος στα Αλάτσατα του 1852 άνθρωποι και ιστορίες, μυρωδιές και ήχοι ταξιδεύουν τον αναγνώστη στα μακρινά χρόνια της ομίχλης. Ο συγγραφέας γράφει πολύ ωραία, χρησιμοποιεί βενετσιάνικες και τούρκικες λέξεις στο κείμενο και έχει τη δύναμη να αναπαριστά μπροστά στον αναγνώστη γεγονότα και καταστάσεις με τρόπο που λίγοι πια συγγραφείς μπορούν. Επιτέλους μαθαίνουμε με τον πιο τραγικό τρόπο τι συνέβη στη δόλια τη Ροδόκλεια όταν οι Τούρκοι λεηλάτησαν τη Χίο το 1822, ποια ήταν η καλόγρια που ανέθρεψε τον Ισίδωρο και τ’ αδέλφια του όταν φυγαδεύτηκαν στη Σύρο και γενικά έχουμε μια ιστορία που χαίρεται να σφίγγει τον κλοιό της αλήθειας γύρω από τους ήρωές της.

Ένα εκπληκτικό γλαφυρό κείμενο και μια πλοκή τόσο σφιχτοδεμένη που δεν μπορείς να πάρεις ανάσα. Νομίζεις ότι διαβάζεις κάτι άσχετο, κάτι που απλώς υπάρχει για να σου γεμίζει τις σελίδες και να σου ροκανίζει το χρόνο και ξαφνικά, μια ανατροπή σου τραβά απότομα την αυλαία και μπροστά στα μάτια σου ξετυλίγεται μια τραγική ιστορία με τους βασικούς πρωταγωνιστές που γνωρίζεις ήδη από το πρώτο βιβλίο! Μακάρι να μπορούσα να γράψω περισσότερα!

Απολαύστε κάποια χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Έπειτα από κείνη την ημέρα, κάθε πρωί, με το γάλα λευκή γραμμή ακόμα στο πανωχείλι του, «πάω στου νόνου», έλεγε και πρώτος σηκωνόταν απ’ το τραπέζι» (σελ. 66).

Διαβάστε για την αγορά της Σμύρνης στις αρχές του 19ου αιώνα:

«Σε ξύλινους πάγκους να ισορροπούν απάνω σε δεκάδες, ίσως και σε εκατοντάδες τρίποδα, βαλμένα το ένα δίπλα στο άλλο και από τις δυο μεριές, τα χρωματιστά υφάσματα σε τόπια αραδιασμένα απάνω τους ή στοιβαγμένα πίσω, στα πλάγια ή ακόμα και κατάχαμα, από τα πιο απλά μέχρι μεταξωτά ανατολίτικα, δαμασκηνά και άλλα, ήτανε τόσο πολλά κι εντυπωσιακά, που μαγνήτιζαν το βλέμμα. Χρώματα βυσσινιά, πράσινα, κόκκινα, μπλε, κίτρινα και τουρκουάζ τραβούσαν τον διαβάτη όλο και πιο μέσα, όλο και πιο βαθιά στο μπεζεστένι, και δε γινόταν εκείνος να μην προχωρήσει, αφού μετά τα υφάσματα, ο δρόμος με τα χαλιά ήταν όλος στρωμένος. Κι αυτό δεν ήταν σχήμα λόγου.

»Κρεμασμένα από παντού σε απίστευτη ποικιλία χρωμάτων και σχεδίων, και να ήθελες να προσπεράσεις ήτανε φύσει αδύνατον, καθώς οι ίδιοι οι έμποροι σε πιάναν από το χέρι να σου τα δείξουν το ένα μετά το άλλο. Μαγευόσουν όχι μόνο από την ομορφιά τους αλλά και από τα λογής ονόματα, που μόνο το άκουσμά τους ήτανε αρκετό για να σε ταξιδέψει σε μέρη άγνωστα και μακρινά: Καζάκ από τον Καύκασο, Καργκάι από τις δυτικές Ινδίες, Μπουχάρα από τους Τουρκομάνους της Κεντρικής Ασίας, περσικά από μαλλί, βαμβάκι και μετάξι, άλλα από τη μακρινή Ταμπρίζ, άλλα από τη Ναΐν ανατολικά του Ισφαχάν στην άκρη της ερήμου, κι άλλα παό την όαση Μπιαμπανάκ, το Μασάντ, την Κομ, το Μπιτζάρ. Κι ήταν και άλλα πολύχρωμα, γεμάτα απίστευτους, περίτεχνους αυτοσχεδιασμούς που φτιάχναν νομαδικές φυλές -Λουρς, Κούρδοι, Κασκάι, Σαχσαβάν- και που φορτωμένα σε καμήλες που πειθήνια κάθονταν στα τέσσερα με τα χαλιά ανοιγμένα απάνω τους, οι ίδιοι οι νομάδες τα εμπορεύονταν μέσα στο μπεζεστένι μιλώντας άγνωστες διαλέκτους -εξωτικές φιγούρες με τα παρδαλά τουρμπάνια και τις μακριές τους κελεμπίες.

»Ρωμιοί και Τούρκοι, Ατζέμηδες και Σαμαλήδες γυρνούσαν εκεί μέσα πουλώντας σμυρναίικα γιουβρέκια, σαλέπι, λεμονάδα παρασκευασμένη «χαζίρικα», σάμαλι μαστιχάτο, παστελάκια με σουσάμι, «τση γριάς τα μαλλιά», κάστανα, νταριά και λεμπλεμπιά, που τα διαλαλούσαν φωναχτά, ενώ καφετζήδες και Ατζέμηδες, φορώντας μαύρο φέσι, πουλούσαν τσάι και τουμπεκί ψιλοκομμένο» (σελ. 111-112).

«Στα κουγιουμτζίδικα (κοσμηματοπωλεία) η πελατεία ήταν κυρίως ανδρική. Εδώ, οι πιο μεγάλοι σε ηλικία μα με το πουγκί γεμάτο, ζύγιζαν ποια θα ήταν η πιο καλοστοχευμένη ριξιά του ερωτικού βέλους ανάμεσα στο πουγκί τους και στο θηλυκό αντικείμενο του πόθου τους. Εδώ αγόραζαν ή εξαγόραζαν τον έρωτα. Στις παστρικές έδιναν χρήματα, ήξεραν τους κανόνες του παιχνιδιού, ήξεραν και την ταρίφα. Τα δύσκολα, όμως, άρχιζαν εκεί όπου δεν υπήρχαν οι κανόνες, εκεί όπου το τυφλό πάθος αφηνόταν στη δύναμη του πουγκιού να εντυπωσιάσει, επιλέγοντας κάτι ούτε φτηνιάρικο ούτε πολυφορεμένο, αφού ανάλογα με το πόσο απόρθητη ήταν η γυναικεία αγκαλιά που επιθυμούσε κανείς να κατακτήσει, ανάλογο έπρεπε να είναι και το πεσκέσι. Και υπήρχαν πολλά, και για όλες τις περιπτώσεις. Άλλα εξασφάλιζαν κάποιας την ανοχή, αν ήτανε μικρή, άλλα εξαγόραζαν τη συνενοχή, αν ήταν παντρεμένη, άλλα τιμούσαν την πίστη και άλλα υμνούσαν την αγάπη» (σελ. 113).

«Αμείλικτος ο χρόνος…Σαν τον θεριστή στα κτήματα τον Ιούνη που ένα προς ένα ρίχνει καταγής στο διάβα του τα ώριμα στάχυα, έτσι κι εκείνος ανελέητα αφαιρούσε και έκοβε από των κοριτσιών την πρώτη λάμψη στα μαλλιά, την αίσθηση της μεταξένιας φλούδας του βερίκοκου στα μάγουλα, του κερασιού το χρώμα και του πετροκέρασου την τραγανή αίσθηση από τα φουσκωτά χειλάκια. Η περιφέρειά τους μεγάλωνε, κι αν η μέση τους φαινόταν ακόμα δαχτυλιδένια, ήταν απ\’ τα ρούχα που την έσφιγγαν τόσο, ώστε δεν μπορούσαν μήτε να πάρουν ανάσα» (σελ. 154).

«Το καλοκαίρι του ’22 έφυγε αργά. Καταχρηστικά είχε σπρώξει κάμποσο τις μέρες του βαθιά στο ακόμα μαλακό φθινόπωρο, που χωρίς αγέρηδες και κρύα, ήταν φαίνεται ενδοτικό. Μα κι ο Σεπτέμβρης, απρόθυμος κι αυτός να μπει εκείνη τη χρονιά, πολλά όμορφα δειλινά χώρισε στους ενοίκους του ατελιέ, που ανελλιπώς τα απολάμβαναν βγαίνοντας στον μπαχτσέ» (σελ. 315).

«Μήτε δυο μήνες δεν πέρασαν που είχε φύγει ο Ζοζέφ, κι ένα απόγευμα μετά τον Δεκαπενταύγουστο, μπαίνοντας στο σπίτι ο Λιωνής βρήκε την Πηνελόπη γερμένη στην ξύλινη κουνιστή πολυθρόνα, γαλήνια και χαμογελαστή. Το χέρι που πάντα του έτεινε σαν τον έβλεπε, ήταν πεσμένο, λάμνοντας στο νερό της Αχερουσίας. Τα μάτια της, ήδη κλειστά» (σελ. 393).

Βιβλίο Η πόλη που δακρύζει
Συγγραφέας Σοφία Βόικου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Πρόκειται για μια ξεχωριστή ιστορία, γεμάτη μυστήριο και ανατροπές καθώς και βιβλιοφιλικές αναφορές, μιας και ο κύριος άξονας των γεγονότων είναι το βιβλιοπωλείο Libreria Mystico, ένα μαγαζί που έχει τυλιγμένα όλα του τα βιβλία κι ο πελάτης διαλέγει στην τύχη αυτό που θα μιλήσει στην ψυχή του, στις αισθήσεις του. Βοηθός του Φραντσέσκο είναι η οκτάχρονη Ιρένε, που καταφέρνει να μυρίζει πιο βαθιά μέσα στις σελίδες των τυλιγμένων βιβλίων και να εντοπίζει αμέσως ποια μυρίζουν προδοσία κι εγκατάλειψη, ποια λεμονανθούς, ποια ευτυχία. Κατ’ εκείνη: «… για να σου αποκαλυφθεί ένα βιβλίο ευτυχίας, πρέπει πρώτα να έχεις περάσει από όλα τα αρώματα. Να διαβάσεις πολλά… αλλιώς πώς θα καταλάβεις πως αυτό που κρατάς είναι ευτυχία;» (σελ. 86).

Ο Φραντσέσκο γερνάει όλο και περισσότερο, με αποτέλεσμα η Ιρένε να ωριμάζει νωρίτερα από την ηλικία της. Ένα τρυφερό ντουέτο, με αξέχαστες στιγμές επικοινωνίας. Τους αγάπησα πολύ κι ας φοβάται ο παππούς να μεταδώσει στην εγγονή του τη γνώση και τη μόρφωση, κρατώντας την αναλφάβητη, χωρίς να της ξυπνάει τη δίψα για μάθηση, από φόβο μην τιμωρηθεί όπως η κόρη του και μητέρα της. «Εάν άφηνε την Ιρένε να μαγευτεί από τον κόσμο των βιβλίων, από τις ιδέες που κουβαλούσαν, από τα συναισθήματα που δημιουργούσαν, θα της χάριζε μια ζωή μέσα στην αμφιβολία και στην αμφισβήτηση. Θα ήταν υποχρεωμένη να ζει σε μια διαρκή μάχη με τον κόσμο και με τον ίδιο της τον εαυτό. Όσο πιο πολύ ερχόταν σε επαφή με νέες ιδέες, όσο περισσότερα πράγματα γνώριζε, όσο κατακτούσε το άγνωστο για να της γίνει γνωστό, τόσο πιο δυστυχισμένη θα αισθανόταν» (σελ. 139).

Ένας δύσκολος χαρακτήρας λοιπόν ο παππούς Φραντσέσκο, με ανυπολόγιστες ψυχικές συνέπειες για μια αθώα ψυχή, η οποία όμως δεν ενοχλείται και αναπτύσσει τις αισθήσεις και τη νοοτροπία της μέσα από άλλα ερεθίσματα. Λέει χαρακτηριστικά ο ηλικιωμένος χαρακτήρας: «Τα βιβλία δεν είναι πίνακες ζωγραφικής για να χαζεύουμε τα εξώφυλλά τους. Ούτε πόρνες πολυτελείας για να τα ξεφυλλίζουμε και να αποφασίζουμε με ποια θα πάμε για να ικανοποιήσουμε τα πιο ταπεινά μας ένστικτα… Τα βιβλία… είναι πιο ζωντανά από σένα κι από μένα. Γιατί εμείς έχουμε μόνο μια ζωή. Εκείνα ζουν και μια και δυο και τρεις ζωές. Πολλές ζωές. Μέχρι να τα κατασπαράξουν η φωτιά, το νερό, ο τερμίτης ή η σκόνη. Ή η λήθη. Η λήθη, χειρότερος εχθρός κι από την ίδια τη φωτιά» (σελ. 37). Επίσης, εξαιρετική και τεκμηριωμένη συναισθηματικά στη σελίδα 331 δίνεται η ανάγκη της συγγραφέως να μιλήσει μέσω του Φραντσέσκο για τις διαφορές μεταξύ του έντυπου και του ηλεκτρονικού βιβλίου!

Οι γείτονες του βιβλιοπωλείου, ο Πάμπλο με τις καλλιτεχνικές μάσκες που κατασκευάζει, και η Ρομπέρτα η φουρνάρισσα, που φτιάχνει νόστιμα πανίνι και κάθε βράδυ στο σπίτι της την περιμένουν τα ασιδέρωτα άπλυτα και οι γροθιές του συζύγου της, είναι δύο άνθρωποι που αγάπησαν και μεγάλωσαν την Ιρένε σαν κόρη τους. Σελίδα τη σελίδα η συγγραφέας μου έδειξε την ιστορία τους και τον τρόπο που συνδέονται με τη ζωή του Φραντσέσκο. Δεν είναι απλώς δυο χαρακτήρες βυθισμένοι στη μοναξιά τους, πιστοί σύντροφοι της μοίρας που οι ίδιοι χάραξαν αλλά κρατούν ένα σοβαρό μυστικό που θα ανατρέψει και πάλι την ακύμαντη σχεδόν καθημερινότητα της πόλης, ειδικά από τη στιγμή που έρχονται η Πατρίτσια και η Ελιζαμπέτα πίσω.

Αυτές οι δύο γυναίκες λοιπόν είναι το αδράχτι που θα ξετυλίξει τη συγκλονιστική ιστορία του βιβλίου, μιας και δεν έχουμε μόνο δραστικές αλλαγές στο παρελθόν αλλά και τις απροσδόκητες συνέπειες στο παρόν. Η αφήγηση κυμαίνεται από το σήμερα στο χτες σε τριτοπρόσωπη αφήγηση, με εξαίρεση την πρωτοπρόσωπη κάποιων χαρακτήρων, κάτι που γίνεται άπαξ και στα σημεία καμπής της πλοκής για να γνωρίσει ο αναγνώστης ακόμη περισσότερο τα αίτια και τα αιτιατά κάποιων πράξεων. Ομολογώ πως στην αρχή διάβαζα χωρίς κάποια ιδιαίτερη αγωνία, απολαμβάνοντας το μυρωδάτο περιβάλλον του βιβλιοπωλείου και τον τρόπο λειτουργίας του ενώ το στυλ της συγγραφέως είχε γονατίσει μπροστά στην Ιρένε και μου απέδωσε με τον καλύτερο τρόπο την ομιλία της, τα χαρακτηριστικά της, τον τρόπο σκέψη της, την αφέλεια και την αθωότητά της. Από τη στιγμή όμως που εμφανίστηκε το παρελθόν τα πράγματα άλλαξαν. Κάτι ψήγματα από δω, κάτι κομμάτια από κει, άρχισε να αχνοφαίνεται ένα τραγικό παζλ και η ιστορία να αποκτά διαστάσεις πρωτοτυπίας και τραγικής ειρωνείας. Είναι μάλιστα τέτοιο το ταλέντο της κυρίας Βόικου που αρχικά μου φάνηκε πως μιλάγαμε για ένα μεταφυσικό μυθιστόρημα, μιας και κάποια πράγματα δεν κολλούσαν στον ρεαλισμό, την αμέσως επόμενη σχεδόν στιγμή όμως το νερό κύλησε στο αυλάκι και έφαγα ένα ηχηρό χαστούκι για την ανυπομονησία μου.

Συμπάθησα ιδιαίτερα τη Σινιόρα, την πόρνη, και τον Αντζελο, τον γονδολιέρη, τον περαματάρη της πόλης, μιας και είναι αυτός που φέρνει τις παραγγελίες στο βιβλιοπωλείο και με το αντίστοιχο τίμημα μεταφέρει τους νεκρούς στο νησί-νεκροταφείο της πόλης (μήπως γι’ αυτό τον βάφτισε η συγγραφέας Άντζελο; Χμ…..). Αδαμάντινοι χαρακτήρες και οι δύο, φυσικά με ένοχα μυστικά και βάρη, είναι πλανήτες-δορυφόροι, μόνο που η Σινιόρα δε διστάζει να μεταμορφωθεί σε κομήτη, επηρεάζοντας τις ζωές και τη μοίρα όσων αγάπησε. Η πείρα της, τα χάδια της που μπορούν να γίνουν μητρικά από ερωτικά, τα λόγια που δεν είπε, οι πράξεις που δεν παραδέχτηκε, μαζεύονται σωρός και την καλούν επιτακτικά να τα αντιμετωπίσει. Το άρωμα πούδρας θα καταφέρει να μαγέψει την αλήθεια και να διώξει τις συνέπειές της;

Δυστυχώς, όσο έντονο, διαφορετικό, ρεαλιστικό, δυνατό και αγωνιώδες ήταν όλο το μυθιστόρημα, τόσο άτονο μου φάνηκε το τέλος. Ήταν τόση και τέτοια η ένταση της ιστορίας και ο τρόπος που ξεδιπλώθηκε η πλοκή, που η λύση του δράματος και η ολοκλήρωση της ιστορίας να γίνεται με την πρωτοπρόσωπη αφήγηση της Ιρένε στα δεκαοχτώ της χρόνια, χωρίς την ενάργεια των σκηνών που ξέρει να περιγράφει η κυρία Βόικου, δε μου φάνηκε σωστή επιλογή. Αγάπησα πολύ τους χαρακτήρες και οι συνέπειες κάποιων πράξεων είναι τόσο βαθιές και σημαντικές για μια προσωπικότητα που άνετα θα μπορούσε να αναπτυχθεί το μυθιστόρημα σε λίγες ακόμη σελίδες, χωρίς φόβο κόπωσης ή αδυναμίας. Ο χειρισμός της πλοκής και της ιστορίας ήταν συνολικά πολύ έξυπνος, δραματικός όσο θα έπρεπε, με σωστές δόσεις αποκαλύψεων και σασπένς και τα πάντα κλείνουν μέσα από την αφήγηση της Ιρένε, στερώντας (μου) τη δυνατότητα να απολαύσω λίγο ακόμη από τη γραφή της κυρίας Βόικου. Αυτό όμως είναι κάτι που δε θα επηρεάσει την κρίση μου για το μυθιστόρημα εν όλω, που είναι μια διαφορετική κατάθεση ψυχής και ίσως ένα από τα καλύτερα ψυχογραφήματα της ίδιας της Βενετίας που έχω διαβάσει ως τώρα, μιας και η πόλη αντιδράει κι αυτή μαζί με τους ήρωες, κι ας μη φαίνεται παρά μόνο σε μια δεύτερη, πίσω από τις γραμμές, ανάγνωση.

Χαρακτηριστικό απόσπασμα:

«Γιατί δεν το’ χουν σε τίποτα τα σερνικά. Δεν μπορούν να καταλάβουν τον πόνο της μάνας. Σαν δουν πως δεν φεύγει η θλίψη από πάνω σου, σ’ απαρατάνε. Φεύγουν γι’ αλλού. Δεν είναι για τα δύσκολα φτιαγμένοι οι άντρες. Από πηλό τους έφτιαξε ο Θεός…εύθραυστους, να σπάνε εύκολα. Ενώ εμάς τις γυναίκες από άγρια πέτρα μας πελέκησε. Σκληρές, ν’ αντέχουμε τα δύσκολα…» (σελ. 304).