Βιβλίο Ένας φιλήσυχος άνδρας
Συγγραφέας Γιάννης Λαγουδάκης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Βακχικόν
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Γιάννης Λαγουδάκης έγραψε ένα ενδιαφέρον μυθιστόρημα με πολλές και ποικίλες συγγραφικές αρετές που εξιστορεί τη ζωή των Ελλήνων της Μικράς Ασίας πριν και κατά τη διάρκεια της μικρασιατικής καταστροφής. Πρωταγωνιστής είναι ο Σμυρνιός δάσκαλος Κωνσταντής Σβέστογλου, που έρχεται στα τέλη του 1897 στο Ρεΐζντερε για να διδάξει και παντρεύεται την Παρασκευή Μαρινάκη, κόρη εμπόρου, με την οποία αποκτούν τρία παιδιά κι έτσι η ζωή του βελτιώθηκε ανέλπιστα. Η ιστορία ξεκινάει με τα γεγονότα «της πιο μακράς νύχτας» που έζησαν οι κάτοικοι του χωριού. Ο Κωνσταντής με τον γιο του, Γιάννο, και άλλους χωριανούς καταφεύγουν στο αρχοντικό του Πετράκη όταν εισβάλλουν οι Τσέτες στα σπίτια τους. «Όλοι όσοι βρίσκονταν στο αρχοντικό του Παντελή και της Ελπινίκης Πετράκη, των πιο εύπορων του χωριού, με τα άλογα, τα χωράφια, τους ζηλευτούς γιους και την προικισμένη κόρη, όλοι τους, νοικοκυραίοι πριν λίγες ώρες και οι ίδιοι, προσπαθούσαν εκείνο το ξημέρωμα να ξεχάσουν τι είχε προηγηθεί. Τη στέρηση. Την απόγνωση. Την ντροπή» (σελ. 17). Κλειστοφοβική η ατμόσφαιρα στο αρχοντικό, όπου καταλύουν κι άλλες οικογένειες και ο συγγραφέας καταγράφει με οξυδέρκεια και σύντομες, ρεαλιστικές λεπτομέρειες τα πάντα: από τις κουβέντες τους και τα μύχια συναισθήματα ως την οικοσκευή και την αρχιτεκτονική του σπιτιού. Η αγωνία κορυφώνεται όταν εμφανίζονται στο κατώφλι οι πρώτοι Τούρκοι και τότε…

Από το «Σκοτάδι» του πρώτου μέρους ερχόμαστε στο «Φως» της κύριας αφήγησης πριν επιστρέψουμε στη θλιβερή νύχτα με το φινάλε της «Θέωσης». Χάρη λοιπόν σε αυτό το εκτεταμένο πρωθύστερο, μαθαίνουμε για τη ζωή του Κωνσταντή Σβέστογλου και της οικογένειάς του, η οποία αποτυπώνεται με ενάργεια και γλαφυρότητα μαζί με την καθημερινή ζωή των ανθρώπων του χωριού. Οι χαρές και οι δυσκολίες, η συμβίωση με τους Τούρκους, τα προξενιά, οι αγροτικές δουλειές, οι δεσμοί συγγένειας και φιλίας μεταξύ των κατοίκων στήνουν ένα συναρπαστικό φόντο όσο ξεδιπλώνεται η καθαυτή πλοκή. «…πριν τον πόλεμο υπήρξε ο έρωτας και μετά από αυτόν η σοδειά του. Και τώρα; Πού είχαν πάει όλα αυτά;» (σελ. 45). Φωτεινές εικόνες και αναλαμπές ειρήνης από το παρελθόν εναλλάσσονται με το ρήμαγμα και τις σφαγές, παιχνίδια και εκδρομές τότε, αίμα και χαμός τώρα. Με πόση αγάπη ζωντανεύει ο γάμος του Κωνσταντή με τη γυναίκα που αγάπησε και πόσο ακριβοδίκαια παρουσιάζονται αυτοί οι άνθρωποι, όπως άλλωστε και όλοι οι χαρακτήρες του μυθιστορήματος! Εκείνος μειλίχιος και υπάκουος αλλά ξεσηκώνεται όταν τον πνίγει το δίκιο, εκείνη διεκδικητική αλλά όχι απαιτητική, δυο άνθρωποι που ξεφεύγουν από το τυπικό της εποχής και του τόπου και δημιουργούν έτσι ενδιαφέρουσες στιγμές και γλυκόπικρες εικόνες.

Το κείμενο έχει υπέροχες μεταφορές και παρομοιώσεις: «…οι συγκεντρωμένοι στην εκκλησία του Αγίου Δημητρίου μοιράζονταν την καχυποψία τους χαμηλόφωνα, σαν αντίδωρο που περνούσε από χέρι σε χέρι» (σελ. 21). Το χιούμορ έρχεται απρόσμενα και είναι πάντα καλοδεχούμενο, με αγαπημένο μου σημείο την ετυμολογία του παρωνυμίου του Ρεΐζντερε (Σαρδελοζούμι). Ονομάστηκε έτσι επειδή οι κάτοικοι, γυρνώντας από τις αγορές τους στον Τσεσμέ και τα Αλάτσατα, έτρωγαν στον δρόμο σαρδέλες ή χαλβά, πετώντας τα χαρτιά στον δρόμο: «Θα πάρεις το μονοπάτι με τα χαλβαδόχαρτα. Χαλβαδόχαρτο το χαλβαδόχαρτο, θα φτάσεις» (σελ. 50). Υπάρχουν επίσης διαχρονικές αλήθειες («Χρόνο με τον χρόνο, σαν τον γιακά που τρίβεται στον λαιμό μέχρι να φανούν οι κλωστές του, έτσι και οι άνθρωποι που κοιμούνται και ξυπνάνε μαζί για πολλά χρόνια, τελικά αποκαλύπτουν, ομολογούν και διαχωρίζουν συναισθήματα από γεγονότα», σελ. 53) και ενδιαφέρουσες παροιμιώδεις φράσεις: «…το γλέντι ήθελε προσπάθεια, η ευτυχία κόπο» (σελ. 139).

Με παραστατικότητα, ενάργεια, ολοζώντανες σκηνές, ρεαλισμό, συναρπαστικές λεπτομέρειες καταγράφονται ο Α΄ παγκόσμιος πόλεμος και η ερήμωση του χωριού, η ρυμοτομία και οι κάτοικοι, τα σπίτια και οι ονομασίες των περιοχών του, τα σχολεία, η ζωή των παιδιών της οικογένειας Σβέστογλου κ. π. ά. Μάλιστα, τα ερείπια του κοντινού θεάτρου και του ναού της Αφροδίτης δέχονταν περιηγητές και αναγνώστες του Ηροδότου και του Στράβωνα, εξ ου και το κείμενο κατά τόπους στολίζεται από αναφορές στη μυθολογία με την πικρή διαπίστωση «πως στα παιχνίδια θεών κι ανθρώπων είναι οι άνθρωποι που πάντοτε βγαίνουν χαμένοι» (σελ. 76). Από σελίδα σε σελίδα ταξιδεύουμε σε αυτόν τον όμορφο τόπο και παρακολουθούμε τα μικρά και μεγάλα γεγονότα των Σβέστογλου, πώς άδειασε το σπιτικό τους όταν μεγάλωσαν τα παιδιά και ακολούθησαν τον δικό τους δρόμο («…τα παιδιά είναι σαν ρούχο να σκεπαστείς, κι αν σου σκιστεί το ένα, υφαίνεις ένα δεύτερο» (σελ. 81), οι σχέσεις μεταξύ των δύο κυρίως αδελφών («…αν  ο Γιάννος μάθαινε τον κόσμο από τα βιβλία, ο Θεόφιλος τον έσκαβε με τα χέρια», σελ. 101) αλλά και τη νυχτερινή Σμύρνη που αγκαλιάζει με χαρά τα εφηβικά τερτίπια των αγοριών. Τα προξενιά, οι αγροτικές δουλειές, τα πανηγύρια και άλλα περιστατικά ζωντανεύουν χάρη σε αξέχαστες σκηνές άφθαστου ρεαλισμού, έτσι που ένιωθα να είμαι κι εγώ δίπλα στους εορτάζοντες, να τρώω από τα ταψιά και τα μπακίρια, να ακούω τους οργανοπαίχτες. Μπορεί να ακούγονται πολλά, κουραστικά ή ίσως και περιττά όλα αυτά, είναι όμως απόλυτα ταιριαστά με τη ροή της αφήγησης και δίνονται μέσα από σύντομα κεφάλαια που δεν κουράζουν.

Το μυθιστόρημα «Ένας φιλήσυχος άνδρας» είναι ένα μυθιστόρημα-φόρος τιμής του συγγραφέα στον παππού του που γεννήθηκε στο Ρεΐζντερε της Μικράς Ασίας, οδηγήθηκε στα τάγματα εργασίας αλλά κατάφερε να γλυτώσει και να καταφύγει στην Κρήτη. Πρωθύστερα, πισωγυρίσματα στον χρόνο, εγκιβωτισμένες ιστορίες, σχολιασμοί, διακριτική λυρικότητα, διαχρονικές και καίριες παρατηρήσεις πάνω στην ανθρώπινη φύση, ανατροπές, αυτά και πολλά άλλα ζωντανεύουν το κείμενο και του χαρίζουν μια αξιοσημείωτη γλαφυρότητα. Ένα τρυφερό, συγκινητικό και συναρπαστικό μυθιστόρημα που με γέμισε ποικίλα συναισθήματα και μου απέδειξε πως υπάρχουν ακόμη κείμενα που έχουν κάτι διαφορετικό να πουν με αφορμή το χιλιοειπωμένο θέμα της μικρασιατικής καταστροφής.

Βιβλίο Η πρώτη συνάντηση 
Συγγραφέας Δήμητρα Γεράση
Κατηγορία Συλλογή διηγημάτων
Εκδότης Βακχικόν
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Από το πρώτο διήγημα καταλαβαίνουμε πως έχουμε να κάνουμε με μια διαφορετική γραφή, μιας και μας συστήνει… ένα χόμπιτ! Ναι, τον εγγονό του Μπίλμπο, του ήρωα του βιβλίου του Τζ. Ρ. Ρ. Τόλκιν, ο οποίος έχει θυμώσει με τον παππού του επειδή γνώρισε τον διάσημο συγγραφέα και του αποκάλυψε ένα μυστικό αιώνων, με αποτέλεσμα τα χόμπιτ να χάσουν την ησυχία τους, αφού οι άνθρωποι τα ψάχνουν παντού. Έτσι, το χόμπιτ της ιστορίας, έχοντας διαβάσει πως η Ελλάδα είναι τελευταία στα ποσοστά αναγνωστών, αποφασίζει να μετακομίσει εκεί, όπου σίγουρα δε θα ξέρει κανείς για το βιβλίο του Τόλκιν. Δε φαντάζεται όμως πως θα γνωρίσει μια σκοτεινή και αφιλόξενη Αθήνα στην προσπάθειά του να βρει ένα ήσυχο μέρος. Στο «Καλοκαίρι στο Αιγαίο» η γοργόνα Καλυψώ απολαμβάνει τη ζωή της στον ελληνικό βυθό, όπου παίζει όσο θέλει κι έχει δικό της όλο τον πλούτο της θάλασσας. Διασκέδασα πολύ με τις απόψεις της για τους ανθρώπους και με τις φάρσες που τους σκαρώνει όποτε βαριέται αλλά και συγκινήθηκα με τον τρόπο που περιγράφει τις προσπάθειες των προσφύγων να διασχίσουν τη θάλασσα με βάρκες-καρυδότσουφλα για να βρουν μια καλύτερη ζωή απέναντι. Από τη μια έχουμε ανάλαφρες στιγμές από τη ζωή της γοργόνας κι από την άλλη άφθονη τροφή για σκέψη πάνω στη δυστυχία των προσφύγων.

Στο «Library of Unborrowed Books» ο Τζώρτζης είναι ο καινούργιος βιβλιοθηκονόμος σε μια βιβλιοθήκη όπου συχνάζουν λίγα άτομα, φοιτητές, παιδιά και συνταξιούχες κυρίες. Ρίχνεται στη δουλειά με ενθουσιασμό, φροντίζει τα βιβλία με σεβασμό και είναι ο μόνος που δεν παραμελεί τη σκοτεινή γωνία του χώρου, όπου είναι μαζεμένα τα βιβλία που κανείς πια δε δανείζεται ούτε διαβάζει. Μοναχικός και αφοσιωμένος στη δουλειά του, κερδίζει το ενδιαφέρον ενός εγκαταλειμμένου βιβλίου (δεν το έχει διαβάσει κανείς για τρία χρόνια, «πολλή μοναξιά για ένα βιβλίο»). που τον συμπαθεί και αποφασίζει να τον βοηθήσει να βρει τον έρωτα. Γέλασα πολύ με τον μικρόκοσμο μιας βιβλιοθήκης, όπου οι φλύαρες εγκυκλοπαίδειες («μα όλα τα ξέρουν πια») κοιτούν τις «ψηλομύτες της ροζ λογοτεχνίας» στα πρώτα ράφια ενώ απόλαυσα τις γλυκές και τρυφερές προσπάθειες του βιβλίου να φτιάξει τη ζωή του Τζώρτζη. Στην «Ωραιότερη θέα του κόσμου», το φάντασμα ενός παιδιού που πέθανε στην Κατοχή του 1941 μένει στο σπίτι του στο Θησείο και απολαμβάνει την όμορφη θέα της Ακρόπολης. Με τη φήμη πως το σπίτι είναι στοιχειωμένο, το κτίσμα ρημάζει, ώσπου ένα βράδυ ένας άστεγος βρίσκει καταφύγιο σε αυτό κι έτσι αρχίζει μια παράξενη φιλία. Το σπίτι έχει όμως ένα καλά κρυμμένο μυστικό.

Ιδιαίτερη μνεία πρέπει να γίνει και στο «Κι ύστερα γίναμε ωραία φωτογραφία», όπου τα πρόσωπα μιας οικογενειακής φωτογραφίας ψάχνουν τρόπο να γεμίσουν δύναμη και αυτοπεποίθηση την εγγονή τους που κακοποιείται από τον σύντροφό της. Με πρωτοπρόσωπη αφήγηση μαθαίνουμε για το πώς και πότε τραβήχτηκε η φωτογραφία και στη συνέχεια πώς την ανακάλυψε η εγγονή των εικονιζόμενων προσώπων και πώς την έβαλε σε περίοπτη θέση και ανακαλύπτουν τι της συμβαίνει. Έτσι ξεδιπλώνεται μια σκληρή ιστορία γεμάτη κακοποίηση και τοξικότητα μέχρι να μάθουμε αν θα καταφέρει η κοπέλα να πάρει πίσω τη ζωή της. Στο «Άγαλμα» το άγαλμα μιας νύμφης μας αποκαλύπτει πως αν ρίξεις ένα κέρμα στο σιντριβάνι της θα πραγματοποιήσει την επιθυμία σου, ειδικά αν είναι αισθηματικής φύσεως. Ένας διανομέας λοιπόν εύχεται να βρει τον έρωτα της ζωής του και το όνειρό του γίνεται πραγματικότητα, μόνο που κάποια στιγμή θα βγει η αλήθεια στο φως και η ιστορία θ’ αλλάξει οπτική γωνία. «Σας το είπα, σε αισθηματικά ζητήματα είμαι αλάνθαστη», παραδέχεται η νύμφη.

Με την «Ιστορία του Καρίμ» μεταφερόμαστε στο Ισπαχάν, όπου ένα ορφανό αγόρι ζητιανεύει και ονειρεύεται να ζήσει στα πολυτελή σεράγια της πόλης, να γίνει τρανός εμίρης. Καταφέρνει να βρει δουλειά κι όταν ανακαλύπτει ένα μαγικό δαχτυλίδι, το τζίνι του κοσμήματος στέκεται στο πλευρό του και τον συμβουλεύει. Η ιστορία αυτή θα εμπνεύσει έναν άντρα στο σήμερα και θα κάνει μια μεγάλη απερισκεψία, αδιαφορώντας για το επιμύθιο του παραμυθιού. Εξίσου ατμοσφαιρικά είναι και «Τα φώτα των γιορτών», όπου μια κοπέλα που λάτρευε τα Χριστούγεννα τα φέρνει πλέον δύσκολα πέρα και έχει πέσει σε κατάθλιψη. Ζει «σε μια πόλη γιορτινή αλλά μελαγχολική, φωτεινή αλλά άδεια», σύντομα όμως θα ζήσει μια περίεργη εμπειρία που θα της ξαναδώσει νόημα στη ζωή και θα τη γεμίσει χριστουγεννιάτικη διάθεση. Τελευταίο στη συλλογή, «Η πρώτη συνάντηση», ένα σφηνάκι δύο σελίδων με έναν μονόκερο να αλλάζει τη ζωή μας κοπέλας που πήρε μια δύσκολη απόφαση.

Σε γενικές γραμμές, η συγγραφέας έγραψε μικρά σε έκταση μα μεγάλα σε ένταση κείμενα, με πλούσιο λεξιλόγιο, ανατροπές στην πλοκή, σεβασμό απέναντι στη δυστυχία του κόσμου (ναρκομανείς στο Πεδίον του Άρεως, λαθρομετανάστες στο Αιγαίο εξαπατημένοι από δουλέμπορους, κακοποιημένες γυναίκες), διακριτικό χιούμορ που ελαφραίνει την ατμόσφαιρα όπου δει κ. ά. Μάλιστα, δε διστάζει να παρεμβαίνει με εύστοχα σχόλια στην αφήγηση, σπάζοντας τη στερεότυπη αποστασιοποίηση από τον αναγνώστη. Κάθε ιστορία είναι και μια ξεχωριστή περιπέτεια, γεμάτη πολλά και διαφορετικά συναισθήματα. Εκτός από την ιδιαίτερη επιλογή των αφηγητών-πρωταγωνιστών, μου άρεσε πολύ και ο συγκερασμός της τρυφερότητας με τη σκληρότητα, μιας και αρκετές κεντρικές ιδέες έχουν να κάνουν με ανθρώπινο πόνο αλλά τα κείμενα ξεδιπλώνονται με τέτοιο τρόπο που χαρίζουν μια νότα αισιοδοξίας. Γέλιο και δάκρυ, σκεπτικισμός και ελαφρότητα, φρεσκάδα και πρωτοτυπία είναι μερικά μόνο από τα θετικά χαρακτηριστικά μιας πραγματικά αξιόλογης συλλογής διηγημάτων.

Βιβλίο Όταν ο χρόνος ψιθύρισε 
Συγγραφέας Ευθυμία Καλαϊτζίδου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Αλληγορία
Εκδότης Βακχικόν
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Ευθυμία Καλαϊτζίδου έγραψε μια ιδιαίτερη, ξεχωριστή και άκρως ενδιαφέρουσα νουβέλα που ακολουθεί μια εντελώς διαφορετική ροή αφήγησης και με κράτησε με θετικές εντυπώσεις ως το τέλος. Η ιστορία ξεκινάει μ’ ένα χέρι που μένει ακίνητο και μια μπουκιά που δεν κατεβαίνει, στη συνέχεια στρέφουμε τη ματιά μας στον μικρό ήρωα της ιστορίας μας που επιστρέφει στο σπίτι του αλλά σχεδόν αμέσως γυρνάμε στη σχολική του μέρα όπου κάτι περίεργο συμβαίνει. Αυτό το πρωτότυπο και εντελώς διαφορετικό ξετύλιγμα με γέμισε απορίες και αγωνία για τη συνέχεια όσο ξεδιπλώνονταν τα ελάχιστα προσωπικά στοιχεία που μας αφήνει η συγγραφέας να γνωρίσουμε: το παιδί μένει με τη μητέρα του, εργάτρια σε διάφορες βιοτεχνίες ρούχων και σε διαφορετικά πόστα και με τον πατέρα του, εργάτη σε καπνεργοστάσιο, που δουλεύει ήλιο με ήλιο και δε βλέπει ποτέ την οικογένειά του. Ντρέπεται να ζητήσει χαρτζιλίκι από τους γονείς του, οι οποίοι και ποτέ δεν του έχουν δώσει λόγω ένδειας και όχι αδιαφορίας κι αυτό θα είναι η αρχή μιας τρυφερής ιστορίας.

Η πλοκή κλιμακώνεται με αναπάντεχους τρόπους κι όσο γνωρίζουμε το παιδί τόσο αναρωτιόμαστε ποιος είναι ο μυστηριώδης αφηγητής, αφού κατά τόπους ξεφεύγουν ρήματα σε πρώτο ενικό πρόσωπο. Ο σουρεαλισμός στις εξελίξεις και ο πλούτος του λεξιλογίου απαρτίζουν την ψυχολογική οδύσσεια του παιδιού κι ενώ η πλοκή δείχνει να σταματάει κάπου, σε δεύτερο πλάνο βλέπουμε τον χαρακτήρα του μικρού πρωταγωνιστή να παλεύει να κατανοήσει κάτι που είδε και σταδιακά να προσπαθεί να κάνει κάτι γι’ αυτό, να το αλλάξει και μέσω αυτού αλλάζει και το ίδιο, μεταμορφώνεται, ωριμάζει, μεγαλώνει. Τον θλίβει αυτό που είδε αλλά τον κάνει χειρότερα η τυπική απάντηση της μητέρας του πάνω σ’ αυτό, εξ ου και πλέον αποφασίζει να ψάξει με τον δικό του τρόπο: «…γιατί σταμάτησε μόνο ο δικός του χρόνος και όχι αυτός της μητέρας του;», αναρωτιέται. Το παιδί κοιτάζει διερευνητικά και εξονυχιστικά τις εκφράσεις των προσώπων, τη στάση του σώματος, τον τόνο της φωνής, τον βηματισμό των ανθρώπων γύρω του. Με εντυπωσίασε που η αφήγηση κινείται μεταξύ της ρεαλιστικής καταγραφής και της υποκειμενικής ματιάς ενός μικρού παιδιού που δεν έχει την ωριμότητα και την εμπειρία να καταγράφει τα όσα γίνονται γύρω του όπως ένας ενήλικας, εξ ου και το περιστατικό που του άλλαξε ζωή παίρνει γιγάντιες διαστάσει στο μυαλουδάκι του και ίσως φανεί υπερβολικό στον αναγνώστη αλλά μιλάμε για ένα μικρό, άπειρο, αθώο πλάσμα: «…η έλλειψη οποιασδήποτε έκρηξης συναισθημάτων από πλευράς της [της μητέρας] την ώρα της αφύσικης απορρύθμιση του πλανήτη, την έθετε στην πρώτη γραμμή των αναξιόπιστων» (σελ. 44). Το λεξιλόγιο όμως έρχεται σε σύγκρουση με αυτό το αγνωσιακό πεδίο που προσπαθεί να κατακτήσει ο μικρός μας ήρωας αλλά ας μην ξεχνάμε πως δεν είναι αυτός ο αφηγητής αλλά ένας μυστηριώδης τρίτος. Έτσι λοιπόν αυτές οι αντιθέσεις, η δύναμη των λέξεων, η παραστατικότητα των σκηνών, η κεντρική ιδέα του βιβλίου είναι γνωρίσματα που αγάπησα και με κράτησαν ως το τέλος. Ο παππούς, οι γονείς, η δασκάλα, το μικρότερο αδερφάκι, οι συμμαθητές, όλοι περνάνε από έλεγχο για να κατανοήσει ο μικρός αφηγητής γιατί μόνο αυτός συγκινήθηκε από αυτό που είδε.

«Όταν ο χρόνος ψιθύρισε» στο αυτί του μικρού ήρωα της ιστορίας εκείνο ήταν έτοιμο να τον ακούσει, μόνο που με αυτόν τον τρόπο θα μπλέξει σε μια περιπέτεια αυτογνωσίας που θα το αλλάξει και θα το ωριμάσει. «Στον κόσμο των μεγάλων κυρίαρχο όργανο είναι το μυαλό, στον κόσμο των μικρών η καρδιά» (σελ. 95). Πώς και γιατί λοιπόν καταφέρνει να κινηθεί με επιτυχία ανάμεσά τους ο μικρός ήρωας της ιστορίας μας;

Βιβλίο Η σκιά του κηπουρού
Συγγραφέας Τίνα Κατσούλη
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Βακχικόν
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Τίνα Κατσούλη έγραψε μια ενδιαφέρουσα νουβέλα γεμάτη υπέροχους χαρακτήρες, κινηματογραφική γραφή, ρεαλισμό και σημαντικά διαχρονικά μηνύματα. Πρωταγωνιστής και ταυτόχρονα ένας από τους πρωτοπρόσωπους αφηγητές της ιστορίας είναι ο Έντζο, θυρωρός στην πολυκατοικία όπου μένει, σε μια από τις πιο αριστοκρατικές συνοικίες της πόλης. Είναι κηπουρός αλλά και άνθρωπος για όλες τις δουλειές ενώ το βράδυ, αντί να ξεκουράζεται, δουλεύει στα σφαγεία, προσπαθώντας έτσι να συντηρήσει την οικογένειά του. «Η οικονομία και το στοκάρισμα είναι ο αγώνας της ζωής μου» (σελ. 12), λέει χαρακτηριστικά. Σκιαγραφείται διεισδυτικά, είναι φιλόπονος και ακάματος, ενδιαφέρεται για τη γυναίκα και την κόρη του, καθώς και για τους γείτονές του. Είναι ένας «αναλογικός θυρωρός σε έναν ψηφιακό κόσμο», δεν είναι όμως οπισθοδρομικός ούτε επίμονος σε τυχόν παλαιολιθικές απόψεις, είναι απλά ο νοσταλγός μιας εποχής με πιο πρακτικά πράγματα, χωρίς ταχύτητες, με κατά πρόσωπο συνευρέσεις κι αυτές οι λεπτομέρειες αποτυπώνονται μέσα από άκρως ρεαλιστικά γεγονότα και μια ωμή περιγραφή που αφήνει τις λέξεις να στήσουν ολοζώντανες σκηνές. Ως πατέρας και εκπρόσωπος μιας προηγούμενη γενιάς έρχεται σε ρήξη με την κόρη του, η οποία, ως νέα κοπέλα, έχει μπει για τα καλά στην τεχνολογία. Ζούσε σε μια ροζ τσιχλόφουσκα και ήθελε να γίνει influencer για να βγάζει χρήματα, παρά τις φιλότιμες προσπάθειες των γονιών της να της εξηγήσουν τι σημαίνει πραγματική δουλειά. Τελικά, η επιδημία και οι σκληρές συνθήκες που βιώνουν την προσγείωσαν απότομα. Η συγγραφέας κρατάει πολύ καλά τις ισορροπίες χωρίς να καταφεύγει σε υπερβολές ή ακρότητες, εξ ου και ο άφθαστος ρεαλισμός του κειμένου και η καλοδουλεμένη σκιαγράφηση των χαρακτήρων, στοιχεία που ήδη αναφέρθηκαν.

Το κείμενο έχει δύναμη στις περιγραφές και στον τρόπο εξέλιξης των ιστοριών. Ο Έντζο βίωσε «το μεγάλο φευγιό» όταν ήταν παιδί, οπότε και άφησαν οικογενειακώς τον φτωχό τόπο τους για να ζήσουν καλύτερα σε μιαν άλλη πατρίδα, όπου όμως οι άνθρωποι τους έδιωχναν ως ανεπιθύμητους και επικίνδυνους. Ήταν δύσκολα τα παιδικά του χρόνια: «ο πατέρας του μύριζε μόχθο, πλίνθινη σκόνη και ξινίλα από το γάλα που άρμεγε, ίδιος κάθε μέρα, με τα ίδια ρούχα…» (σελ. 14). Η μάνα από την άλλη κατέβαλλε προσπάθειες να βρει τρόπους να θρέψει τα παιδιά της από το τίποτα:  «Τίποτα δεν μου έλειπε, γιατί τίποτα δεν είχα, ώστε να καταλάβω ότι κάτι μου χρειάζεται, αυτά τα αντιλαμβάνεσαι μετά» (σελ. 15), λέει χαρακτηριστικά ο πρωταγωνιστής. Προσφυγιά, αγώνας επιβίωσης, γεγονότα και στιγμές που όλοι μας έχουμε ακούσει, δει ή βιώσει στην εποχή μας, κάνοντας το κείμενο ανέλπιστα οικείο και κοντινό στα βιώματά μας στήνουν το φόντο της ζωής του πρωταγωνιστή. Η συγγραφέας καταφέρνει να μου χαρίσει αξέχαστες στιγμές από τη ζωή του Έντζο, είτε ευτυχισμένα και σκληρά στιγμιότυπα από τη φτωχή ζωή του πριν (κάποιες στιγμές ένιωθα τον αχνό της τραχανόσυπας και την αποφορά του πατέρα από τις εργατικές δουλειές) είτε από τις συναναστροφές του με τους ενοίκους στην πολυκατοικία τώρα.

Με εναλλαγές πρωτοπρόσωπων αφηγήσεων που ίσως κάποια στιγμή κουράσουν ή μπερδέψουν τον αναγνώστη, μιας και δεν υπάρχουν εμφανείς διαχωρισμοί στη ροή ή άλλα στοιχεία που θα βοηθήσουν εξαρχής τον εκάστοτε αφηγητή, γνωρίζομε και τους γείτονες του Έντζο: τον διευθυντή της παθολογικής κλινικής ενός νοσοκομείου με την οικογένειά του, μια ξεπεσμένη σπουδαία υψίφωνο και σταρ του λυρικού θεάτρου (ο καταλυτικός της ρόλος σ’ ένα τρυφερό στιγμιότυπο μ’ έκανε να δακρύσω), έναν χήρο στρατηγό, μέλος του εθνικιστικού κόμματος και νοσταλγό του φασισμού, με αναρχικό γιο που του δυσκολεύει τη ζωή, μια ζάπλουτη ρακοσυλλέκτρια, το ζευγάρι Λούκα και Αντρέα του ρετιρέ και οι κληρονόμοι του Λούκα που τον περιμένουν να πεθάνει. Όλοι τους έχουν ενδιαφέρουσες ζωές και διαφορετικούς χαρακτήρες και νοοτροπίες, δημιουργώντας έτσι ένα πολυπρισματικό παζλ γεμάτο διενέξεις, αγάπη, καλοσύνη, υπομονή, ακόμη και φανατισμό. Όλοι τους όμως είναι άνθρωποι που δεν είναι μόνο κλεισμένοι στα σπίτια τους λόγω της απαγόρευσης αλλά και παγιδευμένοι στις ίδιες τους τις ζωές, κλεισμένοι στον εαυτό τους για πολλούς και διάφορους λόγους. Είμαστε σε μια εποχή όπου η μυστηριώδης ασθένεια που έχει γονατίσει τον πλανήτη μεταδίδεται εξ επαφής, αναγκάζοντας τον κόσμο να κυκλοφορεί με μάσκες και γάντια. Απαγόρευση κυκλοφορίας, τα μεροκάματα μειώνονται, ειδήσεις και ανακοινωθέντα κάθε βράδυ, χώρια τα έκτακτα, ο θάνατος καλπάζει, θερίζει, ανοίγει καθημερινά χιλιάδες φρέσκους τάφους.

«Η σκιά του κηπουρού», κάτω από την οποία ανθίζουν και μεγαλώνουν όχι μόνο τα λουλούδια του κήπου που ανέλαβε αλλά και οι ένοικοι της πολυκατοικίας όπου μένει κι εργάζεται, είναι μια συγκινητική, ρεαλιστική και τρυφερή ιστορία γεμάτη καλοσύνη και ποικίλα συναισθήματα. Ωμή και σκληρή γλώσσα, που δημιουργεί κινηματογραφικές σκηνές, άφθαστος ρεαλισμός, υποβλητική ατμόσφαιρα («οι στύλοι στους δρόμους αναβοσβήνουν αναποφάσιστοι»), περιγραφές ανθρώπων, νοοτροπιών και μιας πόλης που δεν κατονομάζεται (ίσως η Ρώμη) δημιουργούν το απαραίτητο σκηνικό που χρειάζεται για να ανθίσει η αισιοδοξία, το χαμόγελο και το φως σε μια εποχή τρόμου και γκριζάδας. Γιατί: «Να αγαπάς, να νοιάζεσαι, αυτό έχει σημασία», «Να νοιάζεσαι και να βοηθάς, αυτό είναι που δένει τώρα πια τους ανθρώπους, αυτό είναι, λέει, που φτιάχνει τις νέες πατρίδες» (σελ. 80).

Βιβλίο Ο κόσμος των τρελών 
Συγγραφέας Δαμιανός Λαουνάρος
Κατηγορία Συλλογή διηγημάτων
Εκδότης Βακχικόν
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Πολλά και διαφορετικά είναι τα θέματα που θίγονται σε αυτήν τη συλλογή, ξεχωριστές και πρωτότυπες οι ιστορίες που ξεδιπλώνονται, χάρη στις οποίες γνώρισα και έμαθα για άντρες και γυναίκες μόνους ή σε σχέση, απελπισμένους ή ερωτευμένους, φτωχούς και μικρομεσαίους. Σχέσεις φιλίας και αγάπης ή οικογενειακές, η επέμβαση γονέων στα όνειρα και στη ζωή των παιδιών τους, συνεντεύξεις για δουλειά, ο τζόγος, η συνεργασία μεταξύ συγγραφέων και εκδοτών, η νυχτερινή ζωή στην Πανόρμου, ο έρωτας στα χρόνια του διαδικτύου και του cyber sex, τα δάνεια και οι κατασχέσεις είναι μερικά μόνο από τα θέματα που θίγει με την προσεγμένη γραφή του ο Δαμιανός Λαουνάρος.

Οι παραισθήσεις ενός φαντάρου ότι τον κυνηγάει ο διάολος, μια μυστηριώδης κοπέλα που βοηθάει ένα παιδί να κάνει σκασιαρχείο από το κατηχητικό, ένας άντρας που πιέζει την κόρη του να μπει στο πανεπιστήμιο και να αγνοήσει τα όνειρά της, η άνοδος και η πτώση ενός αρχικά φτωχού και πιεσμένου υπαλλήλου που καταφέρνει να διακριθεί αλλά με δυσανάλογα βαρύ τίμημα, μια άτυχη στιγμή στα παιδικά χρόνια κάποιου που ξαναβγαίνει στην επιφάνεια την εποχή της καραντίνας, το 26 μαύρο στη ρουλέτα που κάποτε ήταν τυχερή επένδυση και τώρα ίσως είναι ρίσκο, ένας ζητιάνος που παίρνει το μέρος μιας απελπισμένης γυναίκας καθώς και πολλοί άλλοι συναπαρτίζουν τον κόσμο των «τρελών» του βιβλίου. Στρατόπεδα, κατηχητικά σχολεία, χώροι εργασίας και σπίτια, καταστήματα και μπαρ, καζίνο και ξενοδοχεία, chat rooms και μέσα κοινωνικής δικτύωσης, τράπεζες και οικοδομές, ψυχιατρικές κλινικές είναι μερικοί από τους τόπους όπου ζουν, εργάζονται, παλεύουν, πεθαίνουν οι ήρωες των διηγημάτων.

Η αφήγηση είναι στρωτή και η εκάστοτε πλοκή κρατάει το ενδιαφέρον, μιας και οι ήρωες έχουν πλούσιο παρελθόν ή / και παρόν οπότε δεν είναι μονοδιάστατοι. Είτε με πρωθύστερα είτε με ενιαία ροή τούς γνωρίζουμε καλύτερα, ξεδιπλώνονται σταδιακά τα γνωρίσματά τους, η νοοτροπία και οι αντιλήψεις τους, έχουν ενδιαφέροντα, σκέψεις, προβληματισμούς, ελπίδες, προσδοκίες, δρουν κι αντιδρούν στα γεγονότα που τους έρχονται ή που τα προκαλούν. Τα διηγήματα είναι ποικίλης θεματολογίας, οπότε σε κάποια εξ αυτών χαμογέλασα, σε κάποια προβληματίστηκα, ελάχιστα με απώθησαν είτε με την ωμότητα των περιγραφών είτε με το ασαφές του θέματός τους. Κυριαρχούν οι ολοζώντανες και παραστατικές σκηνές και φωτίζονται διάφορα περιφερειακά σημεία μέχρι να έρθουμε στο θέμα του κάθε διηγήματος, όχι όμως με τρόπο που φαίνεται σα να κωλυσιεργεί ο γράφων και να γεμίζει σελίδες αλλά ως άρρηκτα δεμένοι κρίκοι μιας μικρής αλυσίδας γεγονότων. Άνθρωποι που έχουμε συναντήσει στις ζωές μας τους ξαναβρίσκουμε στη σύντομη, ένεκα οι λίγες σελίδες, χάρτινη ζωή τους, τους βλέπουμε, τους ακολουθούμε, τους υποστηρίζουμε, τους συμπονάμε, τους λοιδωρούμε. Και: «Αν ό,τι βιώνουν αυτοί το βιώνω κι εγώ, αυτό κάνει εκείνους λογικούς ή εμένα τρελό;» (σελ. 229) είναι ένα ερώτημα που αφήνει τον κάθε αναγνώστη να απαντήσει μόνος του σε αυτό.

Βιβλίο Σκοτεινά θαύματα
Συγγραφέας Γιάννης Δεμίρης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Τρόμου
Εκδότης Βακχικόν
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Γιάννης Δεμίρης με την πρώτη του συγγραφική εμφάνιση μας ταξιδεύει σ’ έναν κόσμο περίεργο, φαντασιακό, σε μια πόλη παράξενη, με κατοίκους αλλόκοτους. Μπλέκει αριστοτεχνικά τον ρεαλισμό με τη σκοτεινή φαντασία και φτιάχνει ένα μυθιστόρημα που ακροβατεί ανάμεσα στο gothic, το φανταστικό, το μεταφυσικό και το αστυνομικό είδος, χαρίζοντας στον αναγνώστη ανατριχίλες από την αρχή ως το τέλος. Τόπος δράσης είναι η Γκίλσια, μια κωμόπολη ανάμεσα σε δυο βουνά, μακριά από πόλεις και βαβούρα, στην οποία οι κάτοικοι «περπατούσαν σαν ζητιάνοι μυστικών». Είναι μια σκοτεινή περιοχή με σκληρό παρελθόν και πολλά μυστικά, όπου κανείς δε λέει ποτέ την αλήθεια. Εκεί θα μεταβεί η Ελπινόη Μούντη, που παράτησε το τοξικό οικογενειακό περιβάλλον στο οποίο ζούσε, για να δει την έπαυλη που κληρονόμησε (εξωτερικά είναι παραμελημένη αλλά μέσα φροντισμένη, αυτή είναι η πρώτη εντύπωση της ηρωίδας του βιβλίου όταν φτάνει στο σπίτι) και να ζήσει μακριά από τους ανθρώπους που κατέληξε να μισεί, τη μητέρα της και τον πατριό της, Αλεξέι Κροπότκιν, ο οποίος στη μητέρα της πουλούσε το προφίλ του εραστή, στην ίδια όμως συμπεριφερόταν σαν τύραννος. Τελικά η Ελπινόη βρίσκεται σε μια μπλεγμένη ιστορία και τη βάζουν ανάμεσά τους δύο άντρες που μισούν θανάσιμα ο ένας τον άλλον. Ο Κλάους που της κληρονόμησε το σπίτι είναι ζωντανός και σε αυτήν μένει ο θανάσιμος εχθρός του, Όγκμα! Ποιος λέει ψέματα και ποιος αλήθεια; Ποιος είναι πιο κακός από τον άλλον; Ποια είναι τα πραγματικά τους κίνητρα και σε τι αποσκοπούν τα σκοτεινά τους σχέδια; Τι ρόλο παίζει σε αυτήν τη βεντέτα η Ελπινόη που μοιάζει αταίριαστη με το παζλ;

Ο Όγκμα και ο Κλάους είναι δύο ιδιαίτεροι αντίπαλοι, με αβυσσαλέο μίσος να τους χωρίζει. Ο πρώτος έχει τον τίτλο ιδιοκτησίας της έπαυλης και ήδη μένει ένα χρόνο σε αυτήν με τον μπάτλερ του, Μπάλντερ, οπότε δε σκοπεύει να παραχωρήσει το σπίτι στην Ελπινόη, η οποία τελικά θα αναγκαστεί να κάνει μια συμφωνία, λες με τον ίδιο τον διάβολο! Ο δεύτερος είχε καλέσει τον Όγκμα στην πόλη για να τον βοηθήσει με τη διοίκηση της πόλης, τα πράγματα όμως πήγαν στραβά κι έτσι τώρα ο Κλάους θέλει πίσω το σπίτι του από τον Όγκμα! Η κόρη του, Σύμπαρις, είναι στο πλάι του και η Ελπινόη διαπιστώνει πως πίσω από το ξενοδοχείο που διευθύνει η κοπέλα κρύβονται κι άλλα μυστικά. Πόσο σημαντική ήταν η θεότητα Ονίελαρ που λατρευόταν κάποτε στην πόλη και πότε θα επιστρέψει η λατρεία της; Πού βρίσκεται η ιέρειά της, Σοφία, και ποιος την κρατάει αιχμάλωτη; Ποιος χώρισε τα τρία στοιχεία που κρατούσαν ενωμένη την Γκίλσια και γιατί; Ποιες είναι οι ιέρειες που έπονταν ης Σοφίας και ποιες ακολουθούν; Πού κρύβονται μες στην ιστορία;

Τα «Σκοτεινά θαύματα» είναι ένα πρωτότυπο και καλογραμμένο μυθιστόρημα γεμάτο εκπλήξεις και απρόσμενες εξελίξεις. Στρωτή αφήγηση, γρήγορη ροή, καλοί διάλογοι κρατούν το ενδιαφέρον του αναγνώστη ως το τέλος και η ιστορία δεν ξέρεις πού θα καταλήξει. Είναι μια αλληγορία γύρω από τον τρόπο εκμετάλλευσης των πιο αδύναμων από όσους έχουν εξουσία κι ένα κείμενο που στηλιτεύει τη διχόνοια: «…μια κοινωνία δεν μπορεί να λειτουργήσει όταν την ελέγχουν πολλά μικρά εγώ» (σελ. 100). Ένα μικρό σε έκταση αλλά με πλούσια πλοκή βιβλίο που με ξενύχτησε και με γέμισε αγωνία ως την τελευταία σελίδα.

Βιβλίο Χορός στα ποτήρια
Συγγραφέας Γεωργία Τάτση
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Βακχικόν
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το «Χορός στα ποτήρια» είναι ένα βιβλίο που μου κέντρισε το ενδιαφέρον από την αρχή λόγω της γραφής και του θέματος που διαπραγματεύεται αλλά και λόγω της δομής του. Είναι δυόμιση διηγήματα που αλληλοσυμπληρώνονται ή μια ολοκληρωμένη νουβέλα; Είναι δύο ιστορίες που η μία συμπληρώνει την άλλη και το σημείο τομής τους είναι ο χορός στα ποτήρια, σα δύο μονόλογοι που νομίζεις πως στέκονται ξέχωρα αλλά ενώνονται απρόσμενα.

Στον «Χορό των μεταμφιεσμένων» γνωρίζουμε τον Αλέξανδρο, μετανάστη στο Μάλμε της Σουηδίας, που έφυγε από το Κλειστό Άρτας το 1968 για μια καλύτερη ζωή. Καθαρίζει τζάμια σε πολυώροφο κτήριο της πόλης και πίσω του άφησε μια μάνα που έχασε αδελφό στον Εμφύλιο και μια δεκαπεντάχρονη κόρη ξαφνικά. Προσπαθεί να ενταχθεί στον κόσμο της νέας πατρίδας, μαθαίνει τη γλώσσα της, θυμάται την ιστορία της οικογένειάς του και τις δυσκολίες τους μέσα από στιγμιότυπα που αντικατοπτρίζονται στα τζάμια που πλένει. Δύσκολη και σκληρή η ζωή στην επαρχία τη δεκαετία του 1950, «η άνοιξη δεν έφτανε στις ψυχές των ανθρώπων» (σελ. 23). Τρυφερές και λυρικές οι περιγραφές των κακουχιών στον τόπο του Αλέξανδρου, σε μια προσπάθεια της συγγραφέως να μαλακώσει αυτά τα βάσανα όσο γίνεται, αν γίνεται. Σταδιακά ο Αλέξανδρος έρχεται σε επαφή με άλλους Έλληνες, ερωτεύεται την Κιμ, τη διαζευγμένη μητέρα της Σεσίλια, κι αρχίζει να συνηθίζει τη νέα του πατρίδα. Με πρωθύστερα που ανακύπτουν με διάφορες αφορμές, μια εικόνα, ένα αίσθημα, ένα χάδι, μαθαίνουμε για τη ζωή στο χωριό, για τα χρόνια του γυμνασίου στην Άρτα όπου έμεινε δίπλα στη θεία Αντριάνα και τον ξάδελφό του, Δημήτρη, για το παρελθόν που δεν τον αφήνει να ησυχάσει από τη νοσταλγία κ. ά. Μετά τη γιορτή του Μιντ Σόμερ το 1970, ένα συμβάν που θα στοιχίσει την υγεία του Δημήτρη γεμίζει θυμό τον Αλέξανδρο και καταστρώνει ένα σχέδιο που θα τον φέρει πίσω στην Ελλάδα. Η εκδίκηση τον στοιχειώνει, τα σχέδιά του τον απομακρύνουν από τη γυναίκα που αγαπά, ταράζουν την καθημερινότητά του, του γίνονται ψύχωση και τα πάντα θα αλλάξουν σε μια στιγμή.

Στον «Λαγό στιφάδο» γνωρίζουμε τον Τάσο που ζει με τα οστά της αγαπημένης του Ελένης και προσπαθεί να καπνίζει παρά την τραχειοτομία του. Κατάγεται από την Άνω Πέτρα της Άρτας και η συγγραφέας, πάλι μέσα από πρωθύστερα, μας δείχνει με ρεαλισμό και ενάργεια πώς μεγάλωσε, τι έζησε, πώς γνωρίστηκε με την Ελένη, τι συνέβη σ’ εκείνον τον χορό με τα ποτήρια, ποιο είναι το δικό του μυστικό και πώς συνδέεται με τον Αλέξανδρο. Σε αυτό το κείμενο έχουμε ακόμη πιο σκληρές περιγραφές που χαράζουν βαθιές τομές στην ψυχολογία των ανθρώπων του χωριού που αγωνίζονταν να επιζήσουνε μετά τον Εμφύλιο και να πορευτούν με τα αποφόρια της UNRRA. Σταδιακά μπαίνουμε και στα μπουντρούμια της ΕΣΑ, όπου μια μεγάλη έκπληξη φέρνει τα πάνω κάτω στην εξιστόρηση και βγάζει στο φως απρόσμενες αλήθειες που θα κλείσουν με έναν συγκινητικό κύκλο στο τελευταίο κείμενο με τον τίτλο «Ο νεκρός μιλάει».

Βιβλίο Η Ύβρις είναι της νύχτας
Συγγραφέας Κατερίνα Κουρή
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Αλληγορία
Εκδότης Βακχικόν
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Κατερίνα Κουρή στο μυθιστόρημά της «Η Ύβρις είναι της νύχτας» παντρεύει με τόλμη και οξυδέρκεια διαφορετικά είδη του πεζού λόγου σ’ ένα βιβλίο αφιερωμένο στην Ύβρι των καιρών. Μυθιστόρημα, μαρτυρία, αυτοβιογραφία, δοκίμιο, όλα εδώ, ξεκάθαρα τοποθετημένα το ένα μέσα ή και δίπλα στο άλλο, σε μια προσπάθεια να φωτίσει όσο γίνεται περισσότερες πλευρές του φαινομένου αυτού που επηρεάζει την ανθρώπινη ύπαρξη μα και τον ίδιο τον κόσμο. Η μυθιστορηματική αφήγηση βασίζεται σε πραγματικά βιώματα της συγγραφέως και καταγράφει τη ζωή της Ιωάννας, μιας γυναίκας που επηρέασε βαθιά την κυρία Κατερίνα Κουρή.

«Η αίσθηση του Χάους», «Καιροί και συναντήσεις» και «Κάθαρση όπως Κοσμογονία» είναι τα τρία μέρη του βιβλίου τα οποία υποδιαιρούνται σε μικρότερες ενότητες και βοηθάνε τον αναγνώστη να ακολουθήσει τη φαινομενικά δαιδαλώδη μα ουσιαστικά οργανωμένη σκέψη της συγγραφέως γύρω από πληθώρα θεμάτων που επηρεάζουν την ηρωίδα της μυθοπλασίας και μέσα από αυτήν την ίδια τη συγγραφέα. Το Χάος και ο ρόλος του στη ζωή μας, πώς το αντιλαμβανόμαστε και πώς μας επηρεάζει, πώς αντιδρούμε σε αυτό και πόσο βαθιά είναι στο DNA μας, τι το πυροδοτεί, πώς σχετίζεται με την Ύβρι και με τη δημιουργία ιστοριών («αν θες να μερέψεις το Χάος, πλάσε ιστορίες») και πάρα πολλά άλλα. Μέσα σε όλα αυτά, στις παρατηρήσεις για τη σύγχρονη κοινωνία και πώς έφτασε ως εδώ, στη θέση, στη σημασία και στην αξία της λογτεχνίας και της γραφής στη ζωή όλων μας και όχι μόνο αυτών που γράφουν, βρίσκεται παρένθετη μα και κυρίαρχη η δολοφονία της Ιωάννας και πώς επηρέασε τη συγγραφέα, πώς και πότε τη γνώρισε, πώς συνδέθηκαν, τι κοινά είχαν, τι έζησαν μαζί, γιατί η συγγραφέας έγραψε αυτό το βιβλίο με αφορμή τη δολοφονία της, πώς πέθανε η Ιωάννα είναι μικρά μυστικά που ξεπηδούν σταδιακά μέσα από τις σελίδες αυτού του διαφορετικού και ιδιαίτερου βιβλίου.

Βιβλίο Μιχάλης Ανυφαντής 
Συγγραφέας Ντίνος Πετράκης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Βακχικόν
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το μυθιστόρημα ξεκινάει με τη ζωή του Μιχάλη Ανυφαντή, σπουδαστή της ΠΑΣΠ τη δεκαετία του 1980 που ζει διάφορες  καταστάσεις με τους φίλους του, Τάκη και Νίκο αλλά και με την αδερφή του, τη Μυρτώ και τους γονείς τους. Έρωτες και πάθη, εγωισμοί και προδοσίες, αδικίες και τιμωρία καταγράφονται αδρά και με στρωτή αφήγηση. Η ιστορία ξεκινάει με τη δεκαετία του 1980 που ζωντανεύει με πολλές λεπτομέρειες και αληθοφάνεια. Ουφάδικα και τηλεφωνικοί θάλαμοι, ντίσκο και μηχανές, ΠΑΣΟΚ και έγχρωμη τηλεόραση, τα τρόλεϊ με το χαρακτηριστικό κλακ κλακ τους, τα πάντα αναβιώνουν μέσω της καθημερινότητας των ηρώων. Εδώ οι αναφορές στην ποπ κουλτούρα, στις συνήθειες, στα ονόματα, στα κόμικς, στα αντικείμενα και στα μαγαζιά-ορόσημο είναι πιο συχνή από τα επόμενα κομμάτια του βιβλίου και μάλιστα με μεγάλη δόση ρεαλισμού. Πολιτικές αντιπαραθέσεις, διαφορετικές έξοδοι (άλλοι στη Βαβέλ με τα κόμικς, άλλοι στο Seven + Seven), ποικίλα ακούσματα, ποιοτικός και διασκεδαστικός κινηματογράφος όλα συναποτελούν τα ακούσματα, τα ερεθίσματα και τα βιώματα του πρωταγωνιστή.  Εξίσου πρωτότυπα δίνονται και οι ενδείξεις του χωροχρόνου, μιας και το μυθιστόρημα είναι χωρισμένο σε τέσσερα μέρη που αντιστοιχούν σε διαφορετικές χρονικές περιόδους. Το έτος δίνεται με διαφορετικούς τρόπους κάθε φορά ενώ ο Μιχάλης Ανυφαντής μεγαλώνει, ωριμάζει και αλλάζει. ενώ ενδιάμεσα στο κείμενο ξεπηδάνε διάλογοι εν είδει χορικών αρχαίας τραγωδίας που δίνουν μια διαφορετικότητα στο μυθιστόρημα.

Βιβλίο Τρεις ευχές
Συγγραφέας Κώστας Γραμματικόπουλος
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Βακχικόν
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Τρεις νέοι κάνουν από μιαν ευχή, ρίχνοντας ένα νόμισμα σε σιντριβάνι του Κορυδαλλού. Βρισκόμαστε αμέσως μετά τη Δικτατορία κι ο Στέφανος, ο Ανδρέας κι ο Βασίλης προσπαθούν να σταθούν στα πόδια τους και να πραγματοποιήσουν τα όνειρά τους. Ο Στέφανος σπουδάζει χημικός, είναι ένας ονειροπόλος επαναστάτης και δεινός ρήτορας που παρασέρνει τον συνομιλητή του. Ο Ανδρέας είναι ασκούμενος δικηγόρος σε μεγάλο γραφείο, και κουβαλάει τραυματικές εμπειρίες που δεν τις ξεπέρασε ποτέ. Ο Βασίλης είναι μουσικός και παραδίδει μαθήματα σε ωδείο του Πειραιά και κατ’ οίκον, λάτρης των μπλουζ και των ρεμπέτικων, («έχουν μια κοινή πηγή, την απόγνωση», σελ, 23), ζει με τη δεκαεξάχρονη αδελφή του, Φένια, στο πατρικό τους στον Κορυδαλλό. «Ήταν ονειροπόλοι, ήθελαν ν’ αλλάξουν την κοινωνία και πίστευαν βαθιά μέσα τους ότι θα τα καταφέρουν» (σελ. 35). Οι τρεις αυτοί άντρες γνωρίζουν πρόσωπα και βιώνουν καταστάσεις που εμπλουτίζουν το κείμενο και σελίδα προς σελίδα μπαίνουμε όλο και πιο βαθιά στην καθημερινότητά τους.

Συναρπαστικός ρυθμός αφήγησης, διεισδυτικά ψυχογραφήματα και καλολογικά στοιχεία που κοσμούν το κείμενο («…ο ήλιος είχε ξεκινήσει ακάματος την εικοσιτετράωρη αποστολή του», σελ. 33), τονίζοντας και την ομορφιά μιας πόλης όπως η Αθήνα με λεπτομέρειες που σπάνια βλέπουμε, ξεχασμένες από την καθημερινότητα και τη βιασύνη των περαστικών. Αυτά τα όμορφα στοιχεία δίνουν αφορμή στον συγγραφέα να περιγράφει με συγκρατημένο λυρισμό και τις εναλλαγές των εποχών που προχωράνε τις ζωές των πρωταγωνιστών ένα βήμα παραπέρα, μάλιστα δε διστάζει να παρεμβαίνει στο κείμενό του («να πούμε και δυο λόγια γι’ αυτόν…», «ο πειρασμός παραμόνευε», «ας μεταφερθούμε λίγα χιλιόμετρα πιο μακριά» κλπ.). Από την άλλη ίσως είναι αρκετά αναλυτικές οι περιγραφές της καθημερινότητας των ηρώων, κάτι που με έκανε να νιώθω σα να διαβάζω σενάριο: πού μπήκαν, τι έκαναν, τι κράτησαν, πώς έφυγαν ενώ κάποια ατοπήματα όπως η αδικαιολόγητη εναλλαγή από πληθυντικό ευγενείας σε ενικό κατά τη διάρκεια μιας συζήτησης μεταξύ δικηγόρου και πελάτη ή η χρήση της λέξης «πανάκριβος» αντί «μονάκριβος» αδυνάτισαν λίγο τη ροή της αφήγησης. Το κλίμα της μεταπολίτευσης ζωντανεύει σωστά και απτά, ο συγγραφέας παραθέτει ονόματα γνωστών μαγαζιών για ρεαλισμό, καταγράφει ονόματα μουσικών και τίτλους τραγουδιών που σίγουρα θα ξυπνήσουν σε αναγνώστες της αντίστοιχης ηλικίας πολλές αναμνήσεις και γενικότερα αναβιώνει περιοχές όπως Νίκαια, Κοκκινιά, Κορυδαλλός, Πετράλωνα, Μοσχάτο, Μοναστηράκι με συναρπαστικές λεπτομέρειες.

Βιβλίο Δώδεκα χτύποι 
Συγγραφέας Νίκος Γονίδης
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Βακχικόν
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Μάνος Παυλίδης εργάζεται τρία χρόνια ως ιδιωτικός ντετέκτιβ χωρίς όμως ιδιαίτερες επιτυχίες στο ενεργητικό του κι έτσι οι φίλοι του προσπαθούν να του πουν ότι αυτή η δουλειά δεν του ταιριάζει. Αναλαμβάνει κυρίως παρακολουθήσεις και εξαφανίσεις προσώπων όμως λίγο πριν το πάρει κι εκείνος απόφαση ένας μυστηριώδης άντρας του αναθέτει κάτι πρωτόγνωρο: να παρακολουθήσει τα άτομα που θεωρεί ότι τον θέλουν νεκρό με την προϋπόθεση να του έχει βρει αποδείξεις ως το τελευταίο λεπτό του χρόνου, γιατί αν αλλάξει το έτος και δεν υπάρχουν απαντήσεις η συμφωνία διαλύεται. Γιατί όμως ο Μάνος δέχεται ανώνυμη επιστολή να παρατήσει αμέσως την υπόθεση; Είναι πράγματι εύκολα τα λεφτά που θα κερδίσει ή κάποιος ψάχνει ένα εξιλαστήριο θύμα; Κινδυνεύει πραγματικά ο ντετέκτιβ; Κι από ποιον;

Το μυθιστόρημα βαδίζει σε γνώριμα μονοπάτια του αστυνομικού είδους, ταυτόχρονα όμως έχει και αρκετές εκπλήξεις, όπως την πρωτοπρόσωπη αφήγηση που γίνεται από τον Νίκο, έναν από τους φίλους του Μάνου κι όχι από τον ντετέκτιβ. Η πλοκή δείχνει αρχικά αναμενόμενη και σχεδόν μονοδιάστατη, σύντομα όμως αρχίζουν να εμφανίζονται χαρακτήρες που την εμπλουτίζουν και διαπίστωσα πως έχουμε ένα σωστά σχεδιασμένο, πολυδιάστατο και γεμάτο ανατροπές αστυνομικό μυθιστόρημα με κρυμμένους άσους και απρόσμενες ανατροπές. Παρ’ όλη τη σκληρότητα του θέματος και το είδος του, το κείμενο έχει κατά καιρούς παρομοιώσεις και μεταφορές που δείχνουν μια ρομαντική πλευρά του Νίκου που αφηγείται κι αυτά στολίζουν αναπάντεχα τις διαδρομές μας σε Αιγάλεω Κορυδαλλό, Περιστέρι, Καλλιθέα, Πειραιά, Κολωνό και άλλες περιοχές της Αθήνας. Δυστυχώς, σε κάποια σημεία υπάρχουν πιο εκτεταμένες απ’ ό,τι χρειάζεται παράγραφοι για να περιγράψει ο Νίκος την καθημερινότητά του στα μέσα μεταφοράς ή στο γραφείο, τις σκέψεις του, τα συναισθήματά του για τη Δήμητρα που αγαπάει και θαυμάζει, για το πώς σκέφτεται να δράσει σε μια κατάσταση, καθώς και οι παρένθετες αφηγήσεις για τον Τζακ τον Αντεροβγάλτη, για μια φιλία στην κατεχόμενη Αθήνα του 1942 και άλλες, ενδιαφέρουσες μεν ιστορίες αλλά ίσως όχι και τόσο σχετικές με τη ροή της αφήγησης. Το μυθιστόρημα ολοκληρώνεται σωστά και χωρίς βιασύνη ούτε προχειρότητα, αφήνοντάς με απόλυτα ικανοποιημένο.

Βιβλίο Έγκλημα στο Πότζο
Συγγραφέας Πάνος Παντελούκας
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Βακχικόν
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Στη γραφική κωμόπολη Μπάκολι κοντά στη Νάπολη, η τριαντατριάχρονη Κοντσέτα Ιλιάνο εντοπίζεται νεκρή στον δύσβατο και απόμερο κόλπο Πότζο. Τα ίχνη οδηγούν σε φοιτητές του Πανεπιστημίου της Νάπολης, καθώς και στον χώρο των ανασκαφών του άντρου της Κυβέλης στην Κούμα. Τι σχέση έχουν το θύμα με μια παρέα Έλληνες σπουδαστές και γιατί εξαφανίστηκε ο σύντροφός της, Δημήτρης Σταύρου; Τι συνέβη την προηγούμενη νύχτα και πόσο εύκολα θα λυθεί το μυστήριο; Την υπόθεση αναλαμβάνουν ο επιθεωρητής της τοπικής αστυνομίας Νικόλα Σκιάνο και ο καθηγητής εγκληματολογίας Οράτσιο Σπινέλλι. Ο πρώτος είναι διαχυτικός, φωνακλάς, απαιτητικός, ενθουσιώδης και ζητά τη βοήθεια του Έλληνα συναδέλφου του αστυνόμου, Σωτήρη Μήτρου, για να βγάλει άκρη σε αυτήν την υπόθεση. Ο δεύτερος, με το καπέλο του ναυτικού και τη χαρακτηριστική του πίπα, είναι κλειστός, αθόρυβος κι εσωστρεφής, του αρέσει μάλιστα να επισκέπτεται τη δημοτική βιβλιοθήκη για να συμπληρώνει τις έρευνές του και να βοηθάει τη συλλογιστική του όταν είναι να λύσει ένα αίνιγμα.

Η ιστορία ξεδιπλώνεται σε σύντομα κεφάλαια και η δράση προχωράει κυρίως μέσω διαλόγων, διαδικαστικών ενεργειών, ανακρίσεων, σκέψεων και αναλύσεων από τους εμπλεκόμενους και μαρτυρικών καταθέσεων, χωρίς να υπάρχουν πολλές ή αξιομνημόνευτες σκηνές δράσης. Το μοτίβο επίλυσης μου θύμισε αρκετά αυτό των κλασικών αστυνομικών μυστηρίων, μ’ έναν συνδυασμό εσωστρέφειας αλά Σέρλοκ Χολμς και τελικής αποκάλυψης αλά Ηραλής Πουαρό, μιας και ο καθηγητής κρατάει τα πάντα για τον εαυτό του, κάνει ερωτήσεις ή προβαίνει σε πράξεις φαινομενικά άκυρες ή περίεργες και τελικά ρίχνει το απαραίτητο φως όταν φτάνουμε στο τέλος. Ενδιαφέρουσα κεντρική ιδέα, καλή ανάπτυξη της ιστορίας και οι σελίδες γεμίζουν από ευωδιές που προέρχονται από τα αχνιστά και λαχταριστά πιάτα της Ασούντα Σπινέλλι.

Βιβλίο Το τελευταίο εμπόδιο
Συγγραφέας Μαριλένα Παππά
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Βακχικόν
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ένα σμάρι ανθρώπων δουλεύει στην καρδιά της ζούγκλας κάτω από το ανελέητο μαστίγιο του Ομάρ κάνοντας τις απαραίτητες προετοιμασίες για το καρναβάλι. Ένας έφηβος δέχεται την προσταγή να πάει στην καλύβα του Προφήτη, στο βάθος της ζούγκλας κι ας τον φοβίζει αυτός ο άνθρωπος,γιατί αγωνίζεται με κάθε τρόπο να παραμείνει μέλος της κοινότητας, άλλωστε κανείς δεν ήξερε από πού είχε έρθει, όλοι τον θυμούνταν έφηβο. «Όταν προσπαθούσε να θυμηθεί την παιδική του ηλικία, μια ήρεμη θάλασσα σκέπαζε τη μνήμη του» (σελ. 13). Η νουβέλα είναι χωρισμένη σε μικρά κεφάλαια που μας δείχνουν σταδιακά τι συνέβη την προηγουμένη του καρναβαλιού (από το πρωί ως το απόγευμα), αυθημερόν και το επόμενο πρωί. Πρόκειται για μια θεματολογία που ξεφεύγει αρκετά από τα συνηθισμένα μυθιστορήματα, μόνο που θέλει γερό στομάχι λόγω των καταστάσεων που περιγράφονται και της φυσικής και ψυχολογικής απέκδυσης των χαρακτήρων. Οι συγχωριανοί του εφήβου, οι σιαμαίες Ελ και Μπεθ, ο τυφλός Ισμαήλ, η γοητευτική Άννα, όλοι ζουν με τις φριχτές αναμνήσεις της φωτιάς που έκαψε το χωριό τους, μια κατάσταση που εκμεταλλεύτηκε ο Ομάρ και ανέλαβε την αρχηγία της κοινότητας. Αυτός έβαλε άραγε τη φωτιά ή κρύβεται κάτι άλλο από πίσω;

Αξιέπαινος ρεαλισμός, δυνατό λεξιλόγιο, γραφή που δημιουργεί έντονες εικόνες κατά την ανάγνωση και στήνει σε τρισδιάστατες βάσεις το χωριό και τη ζούγκλα γύρω από αυτό, σωστές ψυχογραφίες και απρόσμενες εξελίξεις είναι μερικά μόνο από τα χαρακτηριστικά που αναγνωρίζω σε κάθε κείμενο της Μαριλένας Παπά, η οποία εξακολουθεί να κινείται σε οικεία μοτίβα, δεν παύει όμως η γραφή της να έχει δύναμη, ένταση και ρεαλισμό, κι όλα αυτά μέσα σε μόλις 60 σελίδες. Λίγες και παραστατικές λέξεις είναι ικανές να ζωντανέψουν λεπτομερείς εικόνες: «Το ξημέρωμα στη ζούγκλα ήταν υγρό. Ένιωθες μια αφόρητη θερμότητα να κολλάει στη σάρκα σου» (σελ. 11). Τα μάτια και τα αυτιά της συγγραφέως λες και είναι παντού: «Ένας μυστήριος αέρας σηκώθηκε αυτήν την ώρα. Τον άκουγες να θρηνεί την αληθινή ευτυχία, τον άκουγες να μιλά για μια επικείμενη αλλαγή» (σελ. 43). Ακόμη και οι ήρωες περιγράφονται πολύ προσεκτικά: «Ένας χρυσαφένιος νέος με σκούρες μπούκλες να περιβάλουν το κεφάλι του» (σελ. 14). Μέσα σε αυτό το μεστό, συμπυκνωμένο κείμενο υπάρχει χώρος ακόμη και για παρατηρήσεις που ισχύουν ακόμη και σήμερα: «Πολλές φορές συμβιώνεις με κάποιον, μεγαλώνεις μαζί του, αλλά αφήνεις τη ζωή να σε παρασύρει, να σε προσπεράσει, χωρίς να μάθεις ποτέ ποιος στ’ αλήθεια ήταν. Χωρίς να του δείξεις ποτέ ποιος στ’ αλήθεια ήσουν… Μένοντας μόνος με μια αμήχανη οικειότητα που δεν έγινε ποτέ αυτό που προοριζόταν» (σελ. 34).

«Η μέρα του καρναβαλιού» είναι μια νουβέλα εντελώς διαφορετική και καλοδεχούμενα σκληρή, ζωντανεύει την κοινωνία ενός μικρού χωριού που παρεκτρέπεται στη γιορτή όσο ο πρωταγωνιστής αγωνίζεται να παραμείνει αλώβητος και να μη χάσει την ανθρωπιά του. Προσεγμένες λέξεις, πλοκή που δεν ξέρεις πού θα οδηγήσει, αγάπη και σεβασμός, μίσος και απανθρωπιά συμπορεύονται και συγκροτούν ένα πρωτότυπο κείμενο.