Βιβλίο Το ημερολόγιο ενός δειλού
Συγγραφέας Βασίλης Παπαθεοδώρου
Κατηγορία Εφηβικό μυθιστόρημα
Εκδότης Bell
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Συχνά ακούω ότι τα παιδιά είναι σκληρά, άπονα, ωμά κλπ. Θα συμφωνήσω, όμως όλα έχουν και το μέτρο τους. Ο σχολικός εκφοβισμός υπερβαίνει κατά πολύ την απλή κοροϊδία μεταξύ συμμαθητών και τα ειρωνικά σχόλια για την εμφάνιση, το χρώμα επιδερμίδας ή τις σχολικές επιδόσεις κάποιου. Είναι ένα φαινόμενο που, αν παρατηρηθεί, πρέπει να εξαλειφθεί άμεσα και όχι οι καθηγητές να εθελοτυφλούν ή να αδιαφορούν. Ομολογώ ότι κι εγώ υπήρξα θύμα σχολικού εκφοβισμού αλλά σαφώς δεν ήταν τόσο έντονο, επίμονο και τρομακτικό όσο στην εποχή μας, που το θύμα κινδυνεύει από παντού: να γράψουν το κινητό του στις τουαλέτες, να το φωτογραφίσουν στο μπάνιο και να το γελοιοποιήσουν σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης κλπ. Ανεξάρτητα από τον λόγο που γίνεται είναι επικίνδυνο για την ψυχική και σωματική υγεία του θύματος και καλό είναι να ενημερωθεί ο σχολικός και οικογενειακός περίγυρος. Δεν έχει να κάνει με «κάρφωμα», «ρουφιανιά» ή δεν ξέρω κι εγώ τι άλλο. Το παιδί πρέπει να σωθεί από αυτό το αγκάθι που του καταστρέφει την ψυχολογία, την αντίληψη, τη νοοτροπία και τις επιδόσεις στο σχολείο.

Αυτά τα συναισθήματα μου προκάλεσε το νέο, εξαιρετικό βιβλίο του συγγραφέα Βασίλη Παπαθεοδώρου που ασχολείται με αυτό το φαινόμενο. Δεν έχω λόγια να περιγράψω πόσο καλογραμμένο είναι, πόσο αληθινό, τρισδιάστατο, προσεγμένο, ειλικρινές! Η συγγραφική του δεξιότητα φτάνει στο αποκορύφωμά της και η εμπειρία που έχει συγκεντρώσει γράφοντας τόσο καιρό για εφήβους αλλά και για παιδιά τον έχουν γεμίσει με ουσιαστικά εφόδια και πλέον είναι δεξιοτέχνης και στην εκφορά του λόγου, και στο στήσιμο της πλοκής και στον αξεπέραστο χειρισμό του θέματός του.

Ο Θοδωρής είναι ένα ευτραφές παιδί και πολύ καλός μαθητής γυμνασίου σε ιδιωτικό σχολείο των νοτίων προαστίων. Αυτό τραβά την προσοχή μιας παρέας παιδιών, τα οποία, με αρχηγό τον Νίκο, του κάνουν τον βίο αβίωτο. Τον σπρώχνουν, τον κλωτσάνε, του σκίζουν τα βιβλία, τον εκβιάζουν, τον φωτογραφίζουν στις τουαλέτες, εκμηδενίζουν τη σεξουαλικότητά του, τον χλευάζουν στο facebook. Ο Θοδωρής δεν μπορεί να αντιδράσει, γεμίζει ενοχές, ρίχνει το φταίξιμο στον εαυτό του, οι βαθμοί του πάνε από το κακό στο χειρότερο, δε βρίσκει ευχαρίστηση πουθενά, από φόβο μην ξεπεταχτούν από κάπου ο Νίκος και η παρέα του και του χαλάσουν τη μέρα.

Η ιστορία εκτυλίσσεται σε δύο περιόδους: στο χτες και στο σήμερα, στο ιδιωτικό σχολείο του τότε και στην Πάτρα του παρόντος, οπότε και οι δυο αντίπαλοι θα βρεθούν ξανά ενώπιος ενωπίω, αρκετά χρόνια μετά. Διαφορετικοί, κατασταλαγμένοι, πιο ώριμοι. Τι θα συμβεί; Σε τι βαθμό έχει επηρεάσει η πορεία της ζωής τους τα συναισθήματά τους; Τι πραγματικά συμβαίνει στην ψυχή του Νίκου και ξεκίνησε όλη αυτήν την ταλαιπωρία για τον Θοδωρή;

Είμαι στο τσακ να γράψω πολλά περισσότερα όμως υπάρχει μια τέτοια ανατροπή στο βιβλίο που σας αφήνω να την ανακαλύψετε μόνοι σας. Ο συγγραφέας δε χαρίζει μόνο αφειδώς εικόνες και στιγμές σχολικού εκφοβισμού που λες ότι συμβαίνουν ολοζώντανοι μπροστά σου, δεν εναλλάσσει μόνο τους αφηγητές (από τον Νίκο στον Θοδωρή και το ανάποδο), δεν υιοθετεί διαφορετικό λεξιλόγιο και τρόπο ορθογραφίας για κάθε συμπρωταγωνιστή του βιβλίου αλλά δίνει και μια τόσο τρανταχτή ανατροπή που ο τίτλος, η ιστορία, ολόκληρο το βιβλίο μπαίνουν σε νέα διάσταση!

Το βιβλίο είναι εξαιρετικό από κάθε άποψη και χαίρομαι που δε δίνει σαφή λύση ως προς το τι να κάνει ένα παιδί. Ο συγγραφέας επιλέγει να παρουσιάσει όλες τις πιθανές λύσεις και τις συνέπειές τους ώστε ο αναγνώστης να έχει μια πληρέστερη εικόνα και να πάρει στα χέρια του τη ζωή του. Ολοκληρωμένο, μεστό, αληθέστατο, ανατριχιαστικά γλαφυρό, το νέο βιβλίο του Βασίλη Παπαθεοδώρου καταπιάνεται με ένα σοβαρό πρόβλημα και χαρίζει την έμπειρη ματιά του ως καθηγητής και συγγραφέας για να βοηθήσει όσο γίνεται τα παιδιά που υφίστανται σχολικό εκφοβισμό.

Παιδιά, μη διστάσετε να επικοινωνήσετε με το Χαμόγελο του Παιδιού αν ντρέπεστε ή φοβάστε να μιλήσετε στην οικογένεια και τους φίλους σας. Εδώ θα βρείτε όλα τα προγράμματα και τις δράσεις που σχεδιάζει αυτός ο οργανισμός για να σας βοηθήσει. Πάντως, ό,τι κι αν συμβαίνει στη ζωή σας υπάρχει λύση και πρέπει να το χειριστείτε σωστά!

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Το Σάββατο είναι η καλύτερή μου μέρα…Καταφέρνω να ηρεμήσω από όλη τη βδομάδα και δε με πιάνει το άγχος της Κυριακής, πως τη Δευτέρα θ’ αρχίσει ξανά το μαρτύριο. Το Σάββατο είμαι αισιόδοξος…δίνω υποσχέσεις στον εαυτό μου: πως θα χειριστώ διαφορετικά τα πράγματα…Υποσχέσεις που συνήθως ξεθωριάζουν από το μεσημέρι της Κυριακής, τότε με πιάνει ένα πλάκωμα στο στήθος που φεύγει συνήθως το πρωί της Δευτέρας, όταν μπαίνω στην τάξη και προσπαθώ να είμαι έτοιμος ν’ αντιμετωπίσω ό,τι είναι ν’ αντιμετωπίσω» (σελ. 60).

Εκπληκτικό απόσπασμα για το πώς διασκεδάζουν κάποια παιδιά στα πάρτι:

«Δεν υπάρχουν και πολλά να πω για το πάρτι. Μια μεγάλη παρέα από βλαμμένα που έχουν χωριστεί σε δυο ομάδες, μία να τη βρίσκει με το Game of thrones και η άλλη με το Walking dead…Δηλαδή πόσο πίσω μπορεί να μένει κανείς; Τρεις συμμαθήτριές μου να βγάζουν σαν τις τρελές selfies και να τις ποστάρουν αμέσως στο Facebook κάνοντας check in στη Βουλιαγμένη, μη και δε μάθει ο Ζούκεμπεργκ πού βρίσκονται. Και οι τρεις με duckface, να κάνουν πως παίζουν με τα μαλλιά τους γεμάτες νάζι, ξεράστε ελεύθερα κατάσταση. …το μόνο που ήθελα ήταν να τους κοπανήσω ένα τηγάνι στη μούρη, να τους μείνει το duckface μόνιμο» (σελ. 89).

«Καλά, έχει φοβερή πλάκα. Είναι μια παρέα από κάτι χαζοβιόλες που ποστάρουν συνέχεια, στίχους, τριαντάφυλλα με κάτι ατάκες του κ… που, και καλά, τις έχουν πει διάσημοι, μετά κάτι γατάκια και κάτι ηλιοβασιλέματα, κάνουν σαν τις παλαβές like η μία στην άλλη με κάτι σχόλια όπως Εξαιρετικό, Μάνια μου, !!!!!!!! Ψυχούλα μου εσύ ευαίσθητη και άλλα τέτοια, που χρειάζεσαι δεξαμενή για να ξεράσεις, γιατί ο κουβάς δε φτάνει» (σελ. 95-96).

«Καλά, ευτυχώς το έχω καταλάβει το κόλπο, ποστάρω τον εαυτό μου μωρό, ή ανεβάζω φωτό από γατάκια και σκυλάκια και λυσσάνε αυτές αντί για τα ζώα. Εννοείται πως σιχαίνομαι και τα ζώα και τα μωρά, τα πρώτα είναι για τις φόλες και τα δεύτερα για σφαλιάρες αλλά έτσι βγάζεις γκόμενα σήμερα, ευαίσθητος και καλά» (σελ. 112).

Και κλείνω με ένα inside joke, όπου ο αγαπημένος μας συγγραφέας εμφανίζεται ανωνύμως στο ίδιο του το βιβλίο:

«Καλά, έχουμε ξαναδεί συγγραφέα στο σχολείο, δηλαδή κάθε χρόνο μας κουβαλάνε κι από έναν, ειδικά στο δημοτικό μας τα ‘χαν πρήξει μ’ αυτούς. Μας βάζουν ν’ αγοράζουμε τα βιβλία τους, πολύ ενδιαφέρον, με κάτι πάπιες, κάτι φλαμίνγκο, κάτι τσιπούρες, κάτι σκυλιά και γατιά, κάτι δεν ξέρω κι εγώ τι, που στο τέλος όλοι τ’ αγαπάνε γιατί είναι ιδιαίτερα. Αντί να κάνουν, βέβαια, ό,τι θα έκανε κάθε νορμάλ άνθρωπος, δηλαδή να βάλει τα πουλερικά στο φούρνο με πατάτες, να κάνει τα ψάρια σούσι και να ρίξει φόλες στα υπόλοιπα…Υποτίθεται πως συζητάμε μαζί τους, με τους συγγραφείς, για τα προβλήματά μας και μας καταλαβαίνουν -ο νεότερος έχει είκοσι οχτώ φορές πάνω τα χρόνια μας και μας νιώθει. Ρε, άντε από δω…» (σελ. 171).

Βιβλίο Μαύρο φλαμίνγκο 
Συγγραφέας Σταύρος Χριστοδούλου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Καστανιώτης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Σταύρος Χριστοδούλου έγραψε ένα δυνατό κείμενο γύρω από τις δύσκολες περιστάσεις που ανάγκασαν χιλιάδες οικογένειες να ακολουθήσουν τον δρόμο της προσφυγιάς και ταυτόχρονα στηλιτεύει τον εθνικισμό και τον ρατσισμό μέσα από μια σειρά γεγονότων που βιώνει ένας γιος προσφύγων, ένα παιδί σχεδόν παρατημένο στην τύχη του, φορτωμένο μίσος και οργή για τη νέα του πατρίδα. Μέσα από διαρκή πρωθύστερα, γνωρίζουμε καλύτερα τα μέλη της οικογένειάς του, το παρελθόν τους, τα βιώματά τους, τους δεσμούς μεταξύ τους, την καθημερινότητα στη Γεωργία πριν και μετά το 1992, τις συνθήκες που τους οδηγούν να πάρουν σημαντικές αποφάσεις για τη ζωή τους και τις συνέπειες της προσφυγιάς τους. Σε αυτόν τον αγώνα επιβίωσης προστίθεται και ο έφηβος Λεβάν που παλεύει να γίνει κάτι, να ενταχθεί κάπου, σε μια εποχή και σε μια χώρα με ολοένα αυξανόμενο ρατσισμό και ξενοφοβία. Άφθαστος ρεαλισμός, ποικίλοι χαρακτήρες, καλομελετημένα ψυχογραφήματα, σωστή και προσεκτική πλοκή με αλληλένδετες εξελίξεις, μια διαφορετική ματιά στην Αθήνα της φτώχειας, της ανέχειας και του ανερχόμενου εθνικισμού είναι στοιχεία που με κράτησαν ως το τέλος και με γέμισαν προβληματισμό και αντικρουόμενα συναισθήματα.

Μέσα από την ιστορία του Λέοντα και της Ανατολής Πεχλιβανίδη που εγκατέλειψαν την Τσάλκα κι έφτασαν στο Ρουστάβι το 1957 παρακολουθούμε τους αγώνες τους για ένα καλύτερο αύριο, τον ελάχιστο ελεύθερο χρόνο τους που σπαταλιέται σε συγκεκριμένα μέρη (Σπίτι της Κουλτούρας) και με συγκεκριμένες δραστηριότητες, καθώς και την καθημερινότητά τους στη νεόδμητη χρουστσόφσκα, όπως ονομάζονταν οι πολυκατοικίες που στεγάζανε εργάτες από τις Δημοκρατίες της ευρύτερης σοβιετικής πατρίδας. Άλλωστε και το Ρουστάβι είναι μια πόλη που ιδρύθηκε τη δεκαετία του 1940 ακριβώς γι’ αυτόν τον σκοπό, να κατοικηθεί από εργάτες που θα δουλεύουν στο Εργοστάσιο Μεταλλουργίας και στο Χημικό αλλά και σε μικρότερες βιομηχανίες. «Αυτή η πόλη μάς έχει στραγγίξει και την τελευταία ρανίδα αθωότητας», λέει ένας παλιός δάσκαλος. Παράλληλα ξεδιπλώνεται η ιστορία της Συμέλας και του Ξενοφώντα τη δεκαετία του 1990 που ζουν μια επαναλαμβανόμενη και πληκτική ζωή, χωρίς ελπίδα, με τη Συμέλα και τον αδερφό της να έχουν μεγαλώσει με αυστηρότητα και επιμονή στη μόρφωση από τη μητέρα τους: «-Σ’ αυτή τη χώρα μοναδική περιουσία σας είναι η μόρφωσή σας… Αλλιώς θα σας καταπιεί κι εσάς η φάμπρικα» (σελ. 33). Πλέον η Συμέλα δουλεύει στη Δημοτική Βιβλιοθήκη κι έχει μείνει η μόνη υπάλληλος, «όχι επειδή ήταν η καλύτερη βιβλιοθηκονόμος ή έστω η πιο τυχερή, αλλά επειδή ήταν η πιο χαμηλόμισθη»!

Στην οδό Βλαντιμίρ Μαγιακόφσκι 7, μέσα σε 32 τετραγωνικά, ζουν έξι ψυχές με ελάχιστα έπιπλα και χωρίς ηλεκτρισμό για μεγάλο διάστημα, τίμημα για την ανεξαρτησία της Γεωργίας έναν χρόνο πριν που την ακολούθησε η διάλυση της ΕΣΣΔ. «Στο εργοστάσιο περίσσευε ο φόβος και η ανασφάλεια. Στο σχολείο τα παιδιά μαράζωναν στις κρύες αίθουσες» (σελ. 22). Μια τραχιά πραγματικότητα είναι αυτή η απρόσμενη αλλαγή στη ζωή των κατοίκων, όλοι τους όμως είναι γερά σκαριά κι έτσι κάνουν πέρα τις κακουχίες και καταπίνουν τον θυμό τους, άλλωστε δεν ανέχονται και δε δέχονται όποιον σιγοντάρει τους Ρώσους, αφού δε θέλουν με τίποτα την αγκαλιά της μαμάς Ρωσίας. «Η σιωπή όμως, σε αυτή την αχανή σοβιετική πατρίδα, που την έλουζε επί δεκαετίες το χλωμό φως της νόρμας και της ακινησίας, ήταν σίγουρα ο πιο ασφαλής τρόπος για να επιβιώσουν οι μυαλωμένοι» (σελ. 40). Ο αδελφός της Συμέλας παίρνει την απόφαση το 1993 να κατέβει στην Ελλάδα με την οικογένειά του και η Συμέλα, μέσα από μια σειρά αναπάντεχων γεγονότων, θα ακολουθήσει το παράδειγμά του, παρά τις αντιρρήσεις του Ξενοφώντα που παραμένει οπισθοδρομικός και καθόλου ρηξικέλευθος, πιστός στη νόρμα και στις αρχές που είχε μάθει να ακολουθεί. Φίλοι και συγγενείς περνάνε από τις σελίδες του μυθιστορήματος ζωντανεύοντας τις διαφορετικές χρονικά περιόδους, βιώνοντας διάφορες περιπέτειες που αντικατοπτρίζουν τις εκάστοτε συνθήκες κι ανάμεσά τους ξεχωρίζω το ιδιαίτερο ζευγάρι Ίνγκα Νίνιτζε και Τέμουρ Γκογκάτζε, που είναι οι καλύτεροι φίλοι της Συμέλας. Οι ζωές τους μπλέκονται μαζί της και χάνονται ξανά και ξανά για διάφορους λόγους, μέχρι που απέκτησαν τη Σόφικο, την οποία η Ίνγκα μεγάλωσε με αυστηρότητα. Δεν έχει χρόνο να χαϊδεύει και να κανακεύει το παιδί της, της μεταφέρει όλες τις ανασφάλειες και τις φοβίες της, τη μιζέρια της, τη μοναξιά της.

Αυτά τα πρόσωπα, φορτωμένα με τις εμπειρίες, τις εικόνες, τις ανασφάλειες και τα άγχη που ξεδιπλώθηκαν στο άτυπο πρώτο μέρος του μυθιστορήματος φτάνουν τμηματικά στην Ελλάδα του 1994. Οικοδομή, λαχαναγορά του Ρέντη, ένα ξενοδοχείο στην πλατεία Καραϊσκάκη, μια στέγη στη Λένορμαν και στα Πετράλωνα. Τα πρώτα βήματα μιας δύσκολης, σκληρής, ανασφάλιστης και αβέβαιης ζωής, η οποία συνεχίζει να εμπλουτίζεται με παρένθετες ιστορίες που φέρνουν τους ήρωες σε νέα διλήμματα, τους ωθούν σε πράξεις που δεν ήξεραν ότι μπορούν να τις κάνουν, τους χαρίζουν νέους έρωτες, καινούργιες ευκαιρίες, ίσα να σηκώνουν το κεφάλι τους από το νερό στο οποίο βουλιάζει η καθημερινότητά τους. Η πτυχιούχος Συμέλα κάνει δουλειές του ποδαριού, κάτι που γεμίζει ενοχές τον Ξενοφώντα, αφού νιώθει ανίκανος και ανήμπορος να της προσφέρει κάτι καλύτερο και δεν μπορεί να τη βοηθήσει ουσιαστικά. Σκάλες και άπλυτα ρούχα δεν της αξίζουν για μεροκάματο αλλά τι άλλο μπορεί να γίνει αφού δεν υπάρχουν δουλειές; Ακόμη και ως ζευγάρι, παρασύρεται από τη μονοτονία, πλέον δεν έχουν και πολλά να πουν, ο καθένας επιστρέφει σ’ ένα σπίτι τόσο γεμάτο όπου κανείς δε λείπει σε κανέναν! «Κι εκείνη δεν ήταν μια Συμέλα αλλά πολλές, ανάλογα με τις ανάγκες της στιγμής: μάνα και κόρη και σύζυγος -ένας ρευστός εαυτός που χωρούσε με το ζόρι στα συγκοινωνούντα δοχεία που συνέθεταν τη ζωή της» (σελ. 98).

Με πόση τέχνη ο συγγραφέας διαλύει σταδιακά τις ζωές τους! Ο Ξενοφώντας μένει κλεισμένος στο καβούκι του: δουλειά, φαΐ, τηλεόραση, ύπνος, ξανά δουλειά. «Λίγες κουβέντες, μετρημένες, όσο και το μεροκάματο» (σελ. 99). Ακόμη και η καινούργια αρχή είναι συννεφιασμένη: «Ένα αίσθημα παραίτησης που ροκάνιζε τα θεμέλια της σχέσης τους. Η έλλειψη εσωτερικής δύναμης να ξεκινήσουν ξανά από το σημείο μηδέν» (σελ. 105). Και τελικά με τον καιρό: «η ρωγμή ανάμεσά τους είχε βαθύνει τόσο που αποκάλυψε την ένδεια των συναισθημάτων τους» (σελ. 108). Ταυτόχρονα, διάχυτη η υποτίμηση και η περιφρόνηση από τους γύρω τους. Δύσκολη η ζωή: «Το καθετί εδώ έπρεπε να το κερδίσουν. Δεν χαριζόταν τίποτε σε κανέναν» (σελ. 109). Δουλειά, δουλειά, δουλειά. Αυτή η προσπάθεια επιβίωσης σε μια αφιλόξενη πόλη εξοντώνει τον Ξενοφώντα, αισθάνεται κουρασμένος ή μάλλον οριστικά νικημένος. Καχυποψία, προσβολές, ταπεινώσεις, αγωνιώδης προσπάθεια να νιώσουν λιγότερο ξένοι είναι καταστάσεις που τους φθείρουν. Ομολογώ ότι συγκινήθηκα με τις αναπάντεχες εξελίξεις στη ζωή της Συμέλας, μιας γυναίκας που ωριμάζει μέσα από τις επιλογές της ενώ οι βαθιά ανθρώπινες και απολύτως φυσιολογικές πράξεις της βοηθάνε το κείμενο να μην καταντήσει μελό ή γεμάτο στερεότυπα. Χάρηκα με κάποια γεγονότα, μπήκα όμως σε προβληματισμό όπως κι εκείνη και νομίζω πως οι λύσεις που έδωσε ήταν ό,τι σωστότερο μπορούσε να κάνει. Ο Ξενοφών και η Συμέλα είναι ένα ζευγάρι που τις ιστορίες τους θα τις θυμάμαι για πάντα.

Πώς μεγαλώνει λοιπόν ο έφηβος πια Λεβάν σ’ ένα σπίτι με ησυχία, αδιαφορία, συνεχείς μετακινήσεις για ένα καλύτερο αύριο που δεν έρχεται ποτέ; Μ’ έναν πατέρα που δυναμώνει την τηλεόραση για να μην ακούει, μια μητέρα που πηγαινοέρχεται ανάμεσα σε δυο δουλειές, ανάμεσα στα «θέλω» και τα «πρέπει» της; Νιώθει δεμένος σε μια πνιγηρή καθημερινότητα που βυθίζει τη ζωή τους σε μια ατέλειωτη μονοτονία. Θέλει να τον αφήνουν ήσυχο στη μοναξιά του, δεν αντιμιλάει στους συμμαθητές που τον κοροϊδεύουν αποκαλώντας τον «Ρώσο». Αγάπη είναι το μόνο που θυμάται από τη ζωή στη Γεωργία κι ένα διαμέρισμα που φαινόταν μεγάλο κι ας μην ήταν. Τώρα ο Λεβάν «καταπίνει αχόρταγα τα χιλιόμετρα της εφηβείας του», απομακρύνεται από την οικογενειακή φωλιά, ξεκόβει από τη μητρική φροντίδα. Και ο έρωτας; Που σαρώνει τα πάντα στο πέρασμά του; Θα καταφέρει να εμποδίσει το ξύπνημα του λέοντα μέσα του; Έχουμε φτάσει πλέον στις αρχές του 2000 και ο Λεβάν, πάλι μέσα από μια σειρά γεγονότων, γίνεται μέλος σε μια σχολή πυγμαχίας που στην πραγματικότητα είναι φυτώριο ακραίου εθνικισμού και πατριωτισμού. Ο ιδιοκτήτης του, Ερμής Σαραντάκος, τον διπλαρώνει και τον χειρίζεται με τέτοιο τρόπο που ο νεαρός μπαίνει για τα καλά σε μια κατάσταση που θα τον φέρει αντιμέτωπο με βαθιά κρυμμένα ένστικτα. Για τον Λεβάν ο Ερμής είναι άντρας με αυτοπεποίθηση και δύναμη, ατρόμητος, το αντίθετο δηλαδή από τον πατέρα του, κι έτσι ενστερνίζεται την ιδεολογία του Ερμή για ξεβρόμισμα της πατρίδας «από τους Εβραίους, τους αναρχικούς, τα κομμούνια, τις αδερφές, τους αράπηδες» που μαγαρίζουν τον τόπο μας. «Η πατρίδα σε μια γροθιά»! Η γνωριμία με τον Λευτέρη και η σταδιακή του ένταξη στο γυμναστήριο τον κάνει επιτέλους να νιώθει συμβατός, ότι ταιριάζει με κάποιους, είναι μέλος μιας παρέας κι όλοι μαζί «αφεντικά εκείνης της χαοτικής πόλης με τα αρχαία θεμέλια» (σελ. 196)! Αργά αλλά σταθερά αρχίζει να παίρνει την κατηφόρα, να αντικρίζει έναν εαυτό κρυφό, με αρρωστημένη έλξη σε πρωτόγονες ορμές, κι αυτό δεν μπορεί να τον κρατήσει μακριά από τον ζόφο! Και το οικογενειακό του υπόβαθρο; Η καταγωγή του; Θα καταφέρουν αυτά να τον σώσουν εγκαίρως ή θα υπαναχωρήσουν μπροστά στα νέα συναισθήματα;

Γεωργία, Ελλάδα και Κύπρος είναι οι τόποι δράσης μιας αφήγησης που κυλάει σα νερό, με ενδιαφέροντες χαρακτήρες, αναπάντεχες εξελίξεις και ποικίλες οπτικές γωνίες αφήγησης, που μας συστήνουν τα γεγονότα από κάθε πλευρά. «…οι εκπατρισμένοι μαθαίνουν να ζουν κάτω από τη σκιά μιας προσωρινότητας, γεγονός που τους κάνει τόσο επιρρεπείς στους νοσταλγικούς ακροβατισμούς. Ακόμα κι αν η νοσταλγία εξωραΐζει το παρελθόν» (σελ. 203). Μετέωροι λοιπόν ανάμεσα στο εκεί και στο εδώ, με τις φτωχογειτονιές της Αθήνας (Πετράλωνα, Ρουφ, Ομόνοια, Μεταξουργείο, Γκάζι, Αχαρνών, Λένορμαν, αλλά και Καισαριανή, Νεάπολη, πλατεία Βικτωρίας) να τους αγκαλιάζουν αλλά και να τους διώχνουν, οι ήρωες του μυθιστορήματος ψάχνουν τη λύτρωση κι έναν τόπο να ριζώσουν. Τι συνέπειες θα έχει αυτό στις μεταξύ τους σχέσεις; Ποιος φταίει σε κρίσιμες αποφάσεις;

Το «Μαύρο φλαμίνγκο» είναι ένα συναρπαστικό, πολυεπίπεδο κοινωνικό μυθιστόρημα, γεμάτο χαρακτήρες και απανωτές εξελίξεις που αντικατοπτρίζουν τις συνθήκες επιβίωσης στη Γεωργία πριν και μετά την κατάρρευση της ΕΣΣΔ αλλά και στην Ελλάδα την εποχή της αύξησης του ρατσισμού. Είναι μια βαθιά τομή στις αποφάσεις που καλούνται να πάρουν άνθρωποι υποταγμένοι σε μια τραχιά καθημερινότητα, γεμάτοι ελπίδα για ένα αύριο που αποδεικνύεται σκληρό, ρατσιστικό και εθνοκεντρικό. Μια καθημερινότητα που απομυζεί την ανθρωπιά και την αγάπη, αφήνει να παρεισφρήσουν ψεύτικες ελπίδες για μια πλαστή πραγματικότητα και οδηγεί ένα παιδί με αβέβαιο παρόν και επισφαλές μέλλον να πάρει αποφάσεις που θα το φέρουν αντιμέτωπο με τη σκοτεινή πλευρά της πόλης και της ζωής. Πού φταίνε οι γονείς και πού φταίει το ίδιο το παιδί; Ποια είναι η στιγμή που αλλάζουν τα πάντα; Και τι γίνεται μετά; Μια ιστορία που ξεδιπλώνεται κυρίως από το 1992 έως το 2018, οπότε και φτάνουμε εκεί που επιστρέφει κάθε χρόνο το μαύρο φλαμίνγκο, και μας συστήνει ενδιαφέροντες και ολοκληρωμένους χαρακτήρες μέσα από διαρκή πρωθύστερα. Καταγράφει με ρεαλισμό τις οικογενειακές στιγμές ανθρώπων που αναζητούν ένα καλύτερο αύριο σε μια χώρα που δεν τους θέλει, τις κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες που τους λυγίζουν, την καθημερινότητά τους στη χώρα που άφησαν πίσω αλλά στη νέα πατρίδα και μου χάρισε προβληματισμό, συγκίνηση και ενδιαφέρον για τις τύχες των χαρακτήρων.

Βιβλίο Ήμουν έντεκα όταν πέθανα 
Συγγραφέας Πυθαγόρας Ελευθεριάδης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Πηγή
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Πυθαγόρας Ελευθεριάδης έγραψε ένα βιβλίο γεμάτο δυνατές εικόνες, λιτούς διαλόγους, απανωτές ανατροπές και έξυπνα ευρήματα που δε με άφησαν σε ησυχία. Από τη ζωή στο ορφανοτροφείο, με τους μικροκαβγάδες, τους αυστηρούς κανόνες, τις ελάχιστες φιλίες πηγαίνουμε στο σπίτι του πλούσιου γιατρού της πόλης ο οποίος ζει με μια ψυχικά ασταθή σύζυγο που αρνείται να αγαπήσει τη Σοφία. Πρόκειται για μια ιστορία που δεν ξέρεις πώς θα εξελιχθεί, αφού δείχνει να είναι απλώς οι περιπέτειες ενός ορφανού παιδιού που τελικά υιοθετήθηκε από μια ιδιόρρυθμη οικογένεια και αλλάζει η ζωή του για πάντα. Είναι όμως έτσι; Μάλλον όχι, γιατί μέσα από τα κεφάλαια ξεπηδάνε αξέχαστες σκηνές, δυνατά συναισθήματα και όσο πλησιάζουμε στο τέλος αλλάζει η οπτική γωνία, βγαίνουν τα πάντα στο φως και οι χαρακτήρες αλλάζουν θέσεις και ρόλους, με αποτέλεσμα να έχουμε μια καλοστημένη πλοκή που θέλει να παίξει με το μυαλό του αναγνώστη, να τον εφησυχάσει και στο τέλος να τον ρίξει σε βαθιά αναγνωστικά νερά! Καλογραμμένα περιστατικά με απαραίτητες μόνο περιγραφές, χωρίς φλυαρίες και πλατειασμούς, λιτοί διάλογοι, μικρές σκηνές που φωτίζουν κάθε φορά και κάτι διαφορετικό ώστε όλες μαζί να συγκροτήσουν την καθαυτή ιστορία, η οποία ξεδιπλώνεται σταδιακά και βήμα προς βήμα είναι γνωρίσματα που με κράτησαν με κομμένη ανάσα ως το τέλος. Δε μαθαίνουμε από την αρχή ονόματα, ιδιότητες, τους ρόλους του καθενός αλλά οι πληροφορίες αυτές δίνονται αναπάντεχα και σταδιακά κατά την ανάγνωση, με κάθε μία τους να γίνεται κι ένα κομμάτι του παζλ που θα ταιριάξει με τα άλλα. Και τότε, χωρίς να το καταλάβω, έρχεται η μεγάλη ανατροπή, φωτίζονται σωστά τα πρόσωπα και βλέπω την πραγματική διάσταση των εξελίξεων, μένοντας με το στόμα ανοιχτό, οπότε ξεκινάει νέα αγωνία για να δω αν θα αντιληφθεί την αλήθεια η Σοφία, ένα παιδάκι που φορτώθηκε ένοχα μυστικά χωρίς να το καταλάβει και φυσικά χωρίς να φταίει! Κρίμα που δεν μπορώ να πω περισσότερα για τον τρόπο χειρισμού της ιστορίας από ένα σημείο και μετά γιατί είναι τόσο ενδιαφέρων και έξυπνα σχεδιασμένος που θα χαλάσω τη μαγεία της πλοκής!

Δύο είναι οι θεματικοί άξονες γύρω από τους οποίους ξετυλίγεται η πλοκή: η διαφορετικότητα και ο ρατσισμός από τη μια και ο ψυχολογικός χειρισμός και η σωματική και λεκτική κακοποίηση από την άλλη. Ο τρόπος γραφής είναι υποδειγματικός και χαρίζει μια δυνατή ιστορία με κεντρική ηρωίδα τη Σοφία, ένα κοριτσάκι που προσπαθεί να καταλάβει τι συμβαίνει γύρω της και μέσα της. Ο συγγραφέας αποδίδει σωστά την ψυχογράφηση ενός εντεκάχρονου παιδιού τόσο λεκτικά και συναισθηματικά όσο και συμπεριφορικά, ξεπερνώντας υποδειγματικά τους κινδύνους που κρύβει η πρωτοπρόσωπη αφήγηση που επέλεξε. Η Σοφία δεν υπάρχει περίπτωση ν’ αφήσει ασυγκίνητο κανέναν: «-Σκεφτόμουν πόση ζωή θα είχε αυτή η παραλία το καλοκαίρι. Και τώρα ήταν άδεια. Στενοχωρέθηκα εκείνη τη στιγμή για τις παραλίες. Ναι, το ξέρω ότι είναι χαζό, αλλά σκέφτηκα πως οι άνθρωποι τις θυμούνται μόνο όταν τις χρειάζονται. Όπως δηλαδή γινόταν συνήθως και με τους ανθρώπους» (σελ. 175). Ωριμάζει μέσα από γεγονότα που δεν πρέπει να βιώσει κανένα παιδί της ηλικίας της: «Κάτι που έμαθα μεγαλώνοντας είναι πως, στον κόσμο των μεγάλων, τα ψέματα είναι απαραίτητα. Μοιάζει τόσο δύσκολο να λες την αλήθεια όταν μιλάς μαζί τους. Οπότε, το να μην πω την αλήθεια μου φαινόταν σαν τη μοναδική αλήθεια που μπορούσα να πω» (σελ. 183). Ακόμη και η επανάληψη λέξεων σε μια παράγραφο ή σε δυο απανωτές προτάσεις δεν είναι συγγραφικό λάθος, μιας κι ένα παιδί δε γνωρίζει την περιττολογία ή το κακόηχο των επαναλήψεων! Καταφύγιό της είναι το ημερολόγιο της Άννας Φρανκ, αν και δεν καταλαβαίνει το ιστορικό της πλαίσιο, παρ’ όλ’ αυτά διαπιστώνει πως ήταν τόσο μόνη κι ας είχε και τους δυο γονείς της ενώ η ίδια και μόνη είναι και χωρίς τους πραγματικούς της γονείς! Αχώριστος φίλος είναι και ο Μικρός πρίγκιπας, στον οποίο βρίσκει επίσης αποκούμπι: «…τότε νόμιζα πως όταν οι άνθρωποι κλαίνε δεν θέλουν κάποιος να τους μιλήσει, απλώς θέλουν να ξέρουν πως κάποιος είναι δίπλα τους. Το είχα διαβάσει, θυμάμαι, σ’ ένα παραμύθι» (σελ. 226). «Ο ήλιος ή το δέντρο, τουλάχιστον, δεν έχουν γονείς. Δεν τους χρειάζονται» (σελ. 357), λέει χαρακτηριστικά η Σοφία κι αυτό κρύβει μια διαπίστωση γεμάτη τραύματα και πόνο.

«Ήμουν έντεκα όταν πέθανα. Όταν με σκότωσαν, δηλαδή. Κοντά στα έντεκα»! Έτσι ξεκινάει η ιστορία της Σοφίας που μεγαλώνει στο ορφανοτροφείο θηλέων με το όνομα «Ακτή Παράδεισος» και χάνει την τελευταία καλύτερή της φίλη όταν υιοθετείται. Αγοροκόριτσο, ειλικρινής, ανυπάκουη, δύσκολα θα μπορούσε να αποτελέσει επιλογή των υποψήφιων γονιών κι αυτό την έχει γεμίσει αδιαφορία. Τριάντα κορίτσια περιμένουν κάθε τόσο να υιοθετηθούν από γονείς που επισκέπτονται το ίδρυμα και οι συζητήσεις μεταξύ τους είναι χαρακτηριστικές της εποχής και της νοοτροπίας τους. Αγωνιούν για το αύριο, υποδύονται έναν καλύτερο εαυτό, δίνουν μια παράσταση για να κερδίσουν την εύνοια των επισκεπτών. Είμαστε ακόμη σε μια περίοδο που ο ρόλος της γυναίκας είναι τα οικοκυρικά και τα παιδιά, να σκύβει το κεφάλι μπροστά στον άντρα της και να δέχεται στωικά ακόμη και το ξύλο από τα χέρια του. Αυτό ακριβώς μαθαίνουν στον «Παράδεισο»! Ένα πολύβουο μελίσσι με την υπεύθυνη, την κυρία Ελένη, να είναι το μοναδικό αποκούμπι της Σοφίας, να την κανακεύει και να τη βοηθάει, να τη νουθετεί και να τη στηρίζει όσο από την άλλη ο αυστηρός κύριος Σταμάτης, ο διευθυντής, ρίχνει σκαμπίλια και τιμωρεί, φέρεται κακότροπα και απότομα, είναι ο φόβος και ο τρόμος των κοριτσιών. Κάποια στιγμή η Σοφία το παίρνει απόφαση και υποδύεται τον ρόλο που θέλουν: «Από το να μη με πάρουν καθόλου για την αλήθεια μου, προτιμούσα να με διαλέξουν για το ψέμα μου» (σελ. 76). Όνειρό της είναι να ταξιδέψει στον κόσμο, παρά τις νουθεσίες δασκάλων και περίγυρου ότι οι γυναίκες κάθονται σπίτι και μεγαλώνουν παιδιά. Θέλει να ταξιδέψει και ν’ ανοίξει ένα βιβλιοπωλείο κι ας μην αρέσει στον κόσμο που μια γυναίκα θα δουλεύει και μάλιστα μόνη της!

Τα πράγματα λοιπόν αλλάζουν όταν επιτέλους η Σοφία υιοθετείται και μεταφερόμαστε στην τρυφηλή κοινωνική ζωή του γιατρού και της γυναίκας του. Η μικρή ηρωίδα πάει σε κανονικό σχολείο, μαθαίνει συμπεριφορά, μπαίνει σε πρόγραμμα και τάξη. Η κοινωνική της θέση της ανοίγει πόρτες και κάνει τη ζωή της άνετη και ξεκούραστη. Η ίδια όμως γυρνάει την πλάτη της σε όλα αυτά, δεν ξεχνά ποια πραγματικά είναι και πιάνει φιλίες με τον έγχρωμο Γουίλιαμ, ένα παιδί κλειστό και εσωστρεφές που πέφτει συχνά θύμα ξυλοδαρμού και πειραγμάτων από τους συμμαθητές του. Οι σκηνές είναι τόσο δυνατές που: «Η βροχή ούρλιαζε κι αυτή. Σαν κάπου να ήθελε να τα πει» (σελ. 235). Τα δυο παιδιά, παρά τις αντιρρήσεις του πατέρα της Σοφίας και το σκάνδαλο που προκαλείται από αυτήν τη συναναστροφή, ανακαλύπτουν μαζί την ισότητα, ότι οι άνθρωποι είναι όλοι ίδιοι κι ας έχουν διαφορετικά χαρακτηριστικά γνωρίσματα. Με τη δική του βοήθεια η Σοφία προσπαθεί να καταλάβει τι συμβαίνει στο σπίτι που την υιοθέτησε, να αποκωδικοποιήσει τη συμπεριφορά της θετής μητέρας της, να εντάξει τον εαυτό της στο νέο περιβάλλον. Εν τω μεταξύ και ο Γουίλιαμ προέρχεται από μια διαφορετική οικογένεια και το παιδί προσπαθεί να εντάξει τη δική του ζωή σε έναν κόσμο γεμάτο «πρέπει» και μυστικά. Πρόκειται για μια ιδιαίτερη περίπτωση που δύσκολα θα τη δεχόμουν λόγω της εποχής και του τόπου, όμως καταγράφεται με διακριτικότητα, σεβασμό και αντικειμενική ματιά οπότε πείστηκα και ταυτίστηκα με τον Γουίλιαμ. Ως προς τη διαφορετικότητά του που δε γίνεται αποδεκτή από τον περίγυρο, αποτυπώνεται με τόση ένταση και μαεστρία σε σκηνές σαν αυτή που ο Γουίλιαμ ρίχνει αλεύρι πάνω του σε μια προσπάθεια να γίνει λευκός και αργότερα που γδέρνει το δέρμα του με τα νύχια του ουρλιάζοντας: «Δεν θέλω να είμαι μαύρος! Πάρτε αυτό το χρώμα από πάνω μου»! Κι όλα αυτά γιατί: «-Σκέψου πόσο περίεργο είναι γι’ αυτόν να ακούει αυτά τα παιδιά να τον κοροϊδεύουν για κάτι που δεν αποφάσισε ο ίδιος να είναι. -Και για κάτι που και ο ίδιος δεν μπορεί να αλλάξει…» (σελ.260). Πόσο προσεκτικά διαλεγμένες είναι οι λέξεις που ακόμη και μια ολιγόλογη πρόταση δημιουργεί ολοζώντανες εικόνες: «Χτυπούσα τα αθλητικά του παπούτσια με τα βαρετά παπούτσια μου από τη σχολική στολή» (σελ. 245).

Τι γίνεται στο σπίτι του γιατρού όμως; Η θετή μητέρα παθαίνει απανωτές κρίσεις και συμπεριφέρεται αλλοπρόσαλλα. Είναι μια γυναίκα που έχει υποστεί έναν ισχυρό κλονισμό μετά από ένα δυσάρεστο γεγονός και η συμπεριφορά της, οι αντιδράσεις της, η σχέση της με το παιδί, η κυκλοθυμία της, τα ξεσπάσματά της είναι πολύ προσεκτικά δοσμένα, με αληθοφάνεια και ρεαλισμό. Θα καταφέρει ο άντρας της να κρατήσει τις απαραίτητες ισορροπίες; Με πόση τρυφερότητα τη βοηθάει να γνωριστεί με το παιδί, τι όμορφες και ρεαλιστικές σκηνές! Ο πατέρας προσπαθεί να κρατήσει τις ισορροπίες, να μεγαλώσει τη Σοφία με πρόγραμμα και ευπρέπεια, η Σοφία κάνει ερωτήσεις, απορεί για όλα τα καινούργια που βλέπει, δυσφορεί με τις νέες συνθήκες αλλά προσπαθεί να μην το δείξει: «Αν πλήρωνα τη μαμά, όπως αυτή πλήρωνε την κυρία Ιουλία για να καθαρίσει, θα μπορούσε να με αγαπήσει»; Είναι τόσο καθωσπρέπει ο πατέρας της που της αρέσει να τον κάνει να αισθάνεται περίεργα, τον αγκαλιάζει, κοιμάται στα πόδια του, τον πειράζει… Υπάρχουν και στιγμές όμως που του αντιμιλάει ή προκαλεί την τύχη της ή τον ρεζιλεύει στον κοινωνικό περίγυρο κι έτσι γνωρίζει και την αυστηρή του πλευρά. Κι όσο πλησίαζα στην αλήθεια τόσο φοβόμουν πως κάτι κρύβεται πίσω από όλα αυτά, μέχρι και πως κινδυνεύει η ζωή του παιδιού υποψιαζόμουν. Κι ενώ απολάμβανα αυτό το καλογραμμένο κείμενο με τις απανωτές ανατροπές και τα διεισδυτικά ψυχογραφήματα, ένα ημερολόγιο φέρνει στο φως όλη την αλήθεια και δείχνει έναν αφανή ήρωα που πάλεψε για την αγάπη, αγωνίστηκε για την επιβίωση, πάλεψε με την παράνοια, το ψέμα και τη βία αλλά έχασε το παιχνίδι. Ακόμη δακρύζω με τις τελευταίες λέξεις… Και τότε αρχίζει η αντίστροφη μέτρηση προς τον θάνατο της Σοφίας, έναν θάνατο διαφορετικό, σταδιακό, κλιμακούμενο, με μια αναπάντεχη αποκάλυψη και μια δυσβάσταχτη αλήθεια που θα έρθει στο φως και θα διαλύσει τα πάντα!

Θα μπορούσα να γράψω κι άλλα, μιας και το μυθιστόρημα βρίθει χαρακτήρων, νοημάτων, περιστατικών αλλά θα σταματήσω εδώ για να αφήσω τον χρόνο να κατασταλάξει μέσα μου η εμπειρία  της ανάγνωσης αυτού του βιβλίου. Το «Ήμουν έντεκα όταν πέθανα» είναι ένα καλογραμμένο, άρτιο, έξυπνο και ανατρεπτικό μυθιστόρημα που μου χάρισε μια ιστορία δοσμένη εντελώς διαφορετικά από τα συνηθισμένα και με γέμισε εικόνες, συναισθήματα, ιδέες και σκέψεις. Η κακοποίηση, η διαφορετικότητα, ο ρατσισμός, η βία, η εκμετάλλευση, η κακοποίηση, ο χειρισμός κυριαρχούν σ’ ένα κείμενο γραμμένο με μικρές προτάσεις, κινηματογραφικούς διαλόγους, λιτές περιγραφές, αληθοφάνεια και ελάχιστα στοιχεία σουρεαλισμού και καλολογικών στοιχείων. Εκπλήξεις, ανατροπές, παιχνίδια με το μυαλό του αναγνώστη και μια φριχτή αλήθεια που κρύβεται πίσω από τα γεγονότα και με έκανε να πονέσω για την ανθρώπινη αναλγησία, όλα αυτά μου γέννησαν την επιθυμία να βουτήξω μέσα στις σελίδες για να σώσω το κοριτσάκι από το τελευταίο κεφάλαιο. Κρίμα που δεν πρόλαβα…

Βιβλίο Το τελεσίγραφο
Τίτλος πρωτοτύπου Der Heimweg
Συγγραφέας Sebastian Fitzek
Μεταφραστής Δέσποινα Κανελλοπούλου
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Τζουλς Τάνμπεργκ εργάζεται σε τηλεφωνική γραμμή βοήθειας για γυναίκες που θέλουν ν’ ακούνε μια καθησυχαστική φωνή την ώρα που επιστρέφουν σπίτι αργά τη νύχτα ή τηλεφωνούν γιατί κινδυνεύουν. Ο Τζουλς δέχτηκε να αντικαταστήσει τον κολλητό του φίλο, Μάγκνους Κάιζερ, έναν δυναμικό, αεικίνητο κάποτε άντρα που τώρα προσπαθεί με δυσκολία να συνηθίσει τη νέα του ζωή σε αναπηρικό αμαξίδιο, στη βάρδια της γραμμής εκείνο το βράδυ. Η Κλάρα ισχυρίζεται πως κάλεσε κατά λάθος, όπως και κατά λάθος πέρασε το κατώφλι του Κακού κι εκτοξεύτηκε σ’ έναν κόσμο που ήταν ακόμα χειρότερος από τους χειρότερους εφιάλτες της. Τι ρόλο παίζει σε αυτό ο άντρας της, ο Μάρτιν; Πώς μεταμορφώθηκε από όμορφη γυναίκα με αυτοπεποίθηση σε υπάκουη και τρομαγμένη σύζυγο και μητέρα; Τι συνέβη εκείνη τη νύχτα στο πολυτελές ξενοδοχείο; Πώς συνδέεται με μια ψυχιατρική κλινική από την οποία συμπτωματικά έχει άσχημες αναμνήσεις και ο Τζουλς, ο οποίος έχει βιώσει μια φριχτή εμπειρία, μια στιγμή που του στέρησε τα πάντα; Γιατί τον κυρίευσε το στεγνό πένθος και γιατί δείχνει αυτοκυριαρχία ενώ τα πάντα μέσα του καταρρέουν;

Όσο ξεδιπλώνονται οι ιστορίες της Κλάρα και του Τζουλς, παράλληλα γνωρίζουμε τον Δολοφόνο του Ημερολογίου, έναν άγνωστο άντρα που έχει ήδη σκοτώσει τρεις γυναίκες κι έχει γράψει στον τοίχο με το αίμα του θύματος την ημερομηνία της δολοφονίας τους. Έχει περάσει ένας χρόνος από το πρώτο θύμα κι εμφανίζεται στην ιστορία με αναπάντεχο τρόπο, απογειώνοντας τις εξελίξεις και δένοντας απρόσμενα και ευφάνταστα την πλοκή. Τώρα, έχει εντοπίσει μια γυναίκα που ικανοποιεί τα πιο σαδιστικά βίτσια του συζύγου της, βιώνει τον απόλυτο ευτελισμό μαζί του αλλά είναι ακόμη κοντά του. Της δίνει διορία λοιπόν να τελειώσει εκείνη τον γάμο της αλλιώς θα τη σκοτώσει κι έτσιμ μέσα από αυτήν τη συγκλονιστική ιστορίαμ γεννώνται κι άλλα ερωτήματα, όπως πώς μεγαλώνει ένα παιδί, κυρίως μια κόρη, σε μια οικογένεια με περιστατικά ενδοοικογενειακής βίας και πώς γίνεται να θυσιάζει τον εαυτό της ως βαλβίδα εκτόνωσης για να μην ξεσπάει στη μητέρα της ο πατέρας. Πώς θα συντροφέψουν αυτές οι αναμνήσεις και αυτές οι συμπεριφορές το κορίτσι στην ενηλικίωσή του; Πώς θα καθοδηγήσουν τα βήματα του; Θα γίνει ποτέ καλή μητέρα, θα βρει έναν καλό άνθρωπο ή νομοτελειακά θα πέσει στην ίδια παγίδα λες και την αποζητάει;

Ο Sebastian Fitzek και πάλι με ξενύχτησε, χτίζοντας μια αριστοτεχνική πλοκή που παίζει με το μυαλό του αναγνώστη από την πρώτη ως την τελευταία σελίδα. Οι έξυπνα φωτισμένες οπτικές γωνίες, οι εναλλαγές των προσώπων, οι παράλληλες πλοκές που ενώνονται σ’ ένα αρραγές σύνολο με άφησαν απόλυτα ικανοποιημένο, να τρέμω από αγωνία για τις πραγματικές ταυτότητες θύτη και θύματος, από ένταση για την κορύφωση των εξελίξεων και από θυμό για το σημείο στο οποίο φτάνει κάποιος απέναντι στη γυναίκα του. Σαδιστικά παιχνίδια, ταπείνωση και ευτελισμός, απόπειρες αυτοκτονίας, ένα αναπάντεχο χέρι βοηθείας δίνονται με ωμές και καθόλου ωραιοποιημένες περιγραφές και στήνουν έναν αιματοβαμμένο καμβά γεμάτο ανατροπές και εκπλήξεις. Η ζωή της Κλάρα κατεβαίνει όλο και πιο χαμηλά όσο αναρωτιόμαστε αν τελικά κάλεσε ή όχι τη γραμμή βοήθειας, γνωρίζουμε μια γυναίκα που έχει μπλεχτεί για τα καλά σ’ ένα αρρωστημένο περιβάλλον και θα κάνει τα πάντα για να προστατέψει το παιδί της ενώ ταυτόχρονα η γκρίζα φυσιογνωμία του Δολοφόνου του Ημερολογίου κάνει τα πράγματα χειρότερα, αφού ούτε η απειλή θανάτου δείχνει να βοηθάει τις γυναίκες να απαλλαγούν από τους τυράννους τους. Όσο το τέλος πλησιάζει, τόσο εθιζόμαστε στην ανάγνωση, τόσο μπαίνουμε βαθιά στην πλοκή, τόσο παίρνουμε θέσεις και γεμίζουμε σκέψεις ως την τελική αποκάλυψη που φέρνει τα πάνω κάτω.

«Αυτή η ιστορία πραγματεύεται το θέμα της ενδοοικογενειακής βίας…Οι περιγραφές ενδέχεται να προκαλέσουν έντονες συναισθηματικές αντιδράσεις σε άτομα που έχουν βιώσει ή εξακολουθούν να βιώνουν ενδοοικογενειακή βία». Αυτό τονίζει ο συγγραφέας από την αρχή και καταγράφει σημαντικές και χρήσιμες πληροφορίες για το θέμα μιας βίας που μαστίζει όλες τις κοινωνικές τάξεις και δεν έχει να κάνει με συγκεκριμένα περιβάλλοντα. Είναι ένας σφιχτός κλοιός που εμφανίζεται ύπουλα και δηλητηριάζει σχεδόν απαρατήρητα αυτό που κάποτε είχε ξεκινήσει ως μεγάλος έρωτας. Κομπλιμέντα, ψυχαναγκαστικές αποδείξεις αγάπης και προσποιητή μεμψιμοιρία δίνουν σταδιακά τη θέση τους στα λεκτικά και στα σωματικά χτυπήματα. Τι κρατάει τις διαλυμένες ισορροπίες; Μήπως η ελπίδα να ξαναγίνουν τα πράγματα όπως ήταν πριν το μαυρισμένο μάτι; Ναι, ίσως, μόνο που όσο το θύμα περιμένει, η ντροπή μετατρέπεται σε μίσος για τον εαυτό του, γι’ αυτό κλείνεται και δε μιλά ανοιχτά σε άλλους. Πόσο φταίνε σε αυτό οι οικογενειακοί παράγοντες; Πώς διαιωνίζεται αυτή η μάστιγα της ενδοοικογενειακής βίας; Τα κορίτσια περνάνε τα πιο εύπλαστα χρόνια τους με γυναίκες, οι οποίες τα μεγαλώνουν στα πούπουλα και βάσει δικών τους στερεότυπων, δεν τα σκληραγωγούν, αντίθετα, τα διδάσκουν να γίνονται πειθήνια και να υπομένουν τα πάντα, αφού «τα αγόρια είναι αγόρια», δηλητηριάζουν την αυτοπεποίθησή τους και ο ρόλος του «ασθενούς φύλου» εντυπώνεται για πάντα στο μυαλό τους τόσο πολύ που δε βρίσκουν το θάρρος και τη γνώμη να κάνουν αυτό που θέλουν. Μήπως όμως αυτή η άποψη είναι αυστηρή και μονομερής; Ο Sebastian Fitzek, πίσω από τις γραμμές του συναρπαστικού και ανατρεπτικού αυτού μυθιστορήματος, καταγράφει όλες τις απόψεις και όλες τις συμπεριφορές.

«Εδώ και χρόνια όσα συνέβαιναν στην κρεβατοκάμαρα ήταν συνδεδεμένα στο μυαλό της με τον πόνο και τον εξευτελισμό» (σελ. 15). Έτσι αρχίζει μια από τις συναρπαστικότερες ιστορίες ψυχολογικού τρόμου που έχω διαβάσει ως τώρα. «Το τελεσίγραφο» είναι μια νέα εντυπωσιακή κάθοδος στην ανθρώπινη ψυχολογία και ταυτόχρονα μια ανατριχιαστική ιστορία με πανέξυπνα αφηγηματικά ευρήματα που κόβουν την ανάσα. Η γυναικεία σωματική και λεκτική κακοποίηση αποτελεί όπλο στα χέρια ενός δολοφόνου που σπρώχνει τα πράγματα ακόμη περισσότερο με τη διεστραμμένη του λογική ενώ ταυτόχρονα μια γυναίκα κι ένας άντρας έρχονται πιο κοντά μέσω μιας γραμμής βοήθειας. Ανατροπές, εκπλήξεις, ταπείνωση, βία, ελπίδα, αγωνία, όλα αυτά βρίσκονται στις σελίδες του βιβλίου και προκαλούν οργή αλλά σκέψεις.

Βιβλίο Τη νύχτα που έσβησαν τ’ αστέρια
Συγγραφέας Βασίλης Παπαθεοδώρου
Κατηγορία Εφηβικό μυθιστόρημα
Εκδότης Bell
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο κύριος Βασίλης Παπαθεοδώρου, τέσσερα χρόνια μετά το τελευταίο του μυθιστόρημα για εφήβους («Το ημερολόγιο ενός δειλού», 2014), επιστρέφει με άλλη μία συναρπαστική περιπέτεια, αυτήν τη φορά μ’ ένα συγγραφικό πείραμα: η πλοκή ξετυλίγεται μέσα από τις μαρτυρίες των φίλων, γνωστών, συγγενών και συμμαθητών της Λένας κι όχι με γραμμική εξιστόρηση. Διαφορετικές πρωτοπρόσωπες αφηγήσεις, με ποικίλους βαθμούς έντασης, αγωνίας και σασπένς, με τα ίδια αναπάντητα ερωτήματα και τις ίδιες τύψεις για ό,τι έγινε ή δεν έγινε κι ίσως άλλαζε την πορεία των γεγονότων. Οι μαρτυρίες καταγράφονται σε ξεχωριστά κεφάλαια, που το καθένα έχει ως τίτλο το όνομα του αφηγητή και την ημερομηνία που εκμυστηρεύεται στον αναγνώστη τη δική του πλευρά της ιστορίας.

Οι αφηγητές είναι: τ’ αδέλφια Χρήστος και Δήμητρα, η θεία Νατάσα, η κολλητή Παναγιώτα και ο πατέρας της, Αντώνης, οι συμμαθητές Νίκος και Σταύρος, η αστυνομικός Χριστίνα Βάρσου και η καθηγήτρια Παπαλάμπρου. Όλοι τους έχουν συναναστραφεί την εξαφανισμένη κοπέλα και μέσα από τις ιστορίες τους η υπόθεση περιπλέκεται κάθε φορά και περισσότερο. Όλοι όμως ανεξαιρέτως αποτελούν σημαντικό κομμάτι της προσωπικότητας της Λένας, η οποία αρχίζει να σχηματοποιείται μέσα από τα λεγόμενά τους και τη σχέση που είχαν μαζί της. Ενδεικτική είναι η φράση: «Προσπαθούν όλοι να τη σπρώξουν να χωρέσει στην εικόνα που έχουν ήδη πλάσει γι’ αυτήν» (σελ. 108). Πραγματικά, κανένας δε γνώρισε ουσιαστικά αυτό το κορίτσι είτε γιατί βιάστηκε να τη θεωρήσει με χαρακτηρισμούς που ανήκουν στην πλειοψηφία και όχι στην πραγματικότητα είτε γιατί δεν κόλλαγε στο δικό του κάδρο της ζωής. Κι όμως αυτοί οι άνθρωποι, όσο περνάει ο καιρός και δεν υπάρχουν εξελίξεις, αρχίζουν να απογυμνώνονται, να έρχονται αντιμέτωποι με τον εαυτό τους μα κυρίως με τους άλλους.

Ο συγγραφέας ασχολήθηκε μεταξύ πολλών και με τον σχολικό εκφοβισμό, αλλά μ’ έναν τρόπο λιγότερο φανερό: οι κοροϊδίες και οι υπόνοιες για τη Λένα γίνονταν πάντα πίσω από την πλάτη της. Δεν έχουμε δηλαδή απτές αποδείξεις bullying αλλά αυτές τις υποδόριες, τις υφέρπουσες, που δεν τις πιάνεις αλλά τη ζημιά την κάνουν. Άλλες δύσκολες καταστάσεις της καθημερινότητας ενός εφήβου στην εποχή μας που αναφέρονται: το διαρκές διάβασμα για τις Πανελλήνιες και το στρες που επιφέρει, οι κοπάνες, η αγωνία για το αύριο, οι διάφορες μικροχαρές και λύπες που προκύπτουν από τις μαθητικές σχέσεις, ο κίνδυνος από το facebook (ακόμη και πόσο μάταιο είναι να δείχνεις ότι υποστηρίζεις κάποιον μόνο με αναρτήσεις και ομαδικές φωτογραφίες με θλιμμένα πρόσωπα), τα πάνω και τα κάτω μιας κολλητής φιλίας, η προσπάθεια εντυπωσιασμού της κίτρινης δημοσιογραφίας που δεν ενδιαφέρεται για ντοκουμέντα ή σωστά ρεπορτάζ αλλά για εκβιασμό του συναισθήματος του τηλεθεατή, η παιδοφιλία, οι ομόφυλες σχέσεις και πολλά άλλα.

Μου άρεσε πολύ πώς χρησιμοποιήθηκε η τραγική ειρωνεία με τις σκηνές που ξετυλίγονταν κατά των προσφύγων από μαθητές που βρίσκονταν μέσα στο σχολείο και πίσω τους υπήρχε φωτογραφική έκθεση για το προσφυγικό και συνθήματα υπέρ των μεταναστών. Αυτή χρησιμοποιείται ως κυρίαρχο όπλο για να τονίσει ότι «κανείς δεν ακούει τη θέση του άλλου όταν κυριαρχεί το μίσος» (σελ. 119) και να δείξει τις τρομακτικές διαστάσεις που μπορεί να πάρει ο ρατσισμός όταν δεν αντιμετωπίζεται σωστά και στηρίζεται, κι αυτός, στη φημολογία και τις απίθανες συμπτώσεις. Τρυφερότητα, αγωνία, φόβος, προδοσία είναι μερικά ακόμη από τα αισθήματα που πυροδοτούν τις εξελίξεις και σε συνδυασμό με το γεγονός πως, αρχικά τουλάχιστον, δεν ξέρουμε τι απέγινε η Λένα, η ένταση κορυφώνεται, οι άνθρωποι απογυμνώνονται και ένα μικρό ρήγμα αλήθειας αρχίζει να αχνοφαίνεται.

«Τη νύχτα που έσβησαν τ’ αστέρια» άλλαξε για πάντα η ζωή και κάποιων ανθρώπων έμμεσα ή άμεσα. Ένα κορίτσι εξαφανίστηκε και οι φίλοι, οι συγγενείς, οι συμμαθητές είδαν την ως τότε σχετικά ανέμελη ζωή τους να παίρνει μια απότομη στροφή και ν’ αλλάζει άρδην. Κανείς δε θα είναι ίδιος και όλοι πρέπει να υποστούν τις συνέπειες, να ζήσουν ξανά τα γεγονότα πριν την εφιαλτική εκείνη νύχτα και να δεχτούν ο καθένας τον δικό του ρόλο στην περίεργη αυτήν υπόθεση μα πάνω απ’ όλα να προετοιμαστούν για την αναπόφευκτη συνέχιση της ζωής, μόνο που τίποτε δε θα είναι το ίδιο ούτε γι΄ αυτούς ούτε για τον αναγνώστη. Συναρπαστικό, ανατρεπτικό, ρεαλιστικό, ένα σκληρό και ωμό ψυχογράφημα μιας οικείας κοινωνίας που με συγκλόνισε.

Βιβλίο Ήταν το ίνδαλμά μου
Συγγραφέας Βασίλης Παπαθεοδώρου
Εικονογράφος Θανάσης Πέτρου
Κατηγορία Παιδικό μυθιστόρημα
Εκδότης Νομική Βιβλιοθήκη
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Όλο αυτό το μπαλόνι όμως θα σκάσει όταν ο Μάνθος μπλέξει με στημένα παιχνίδια και δεχτεί να συμμετάσχει σε πουλημένο αγώνα. Όταν αποκαλυφθεί η απάτη τίποτα δε θα είναι το ίδιο. Ποια θα είναι η επίδραση στην ήρεμη ως τότε οικογενειακή ζωή; Ο Μάνθος θα δεχτεί την ευθύνη του; Ο Ηλίας τι θα κάνει για να μαζέψει τα κομμάτια του σπασμένου του ινδάλματος; Αξίζει κανείς να κυνηγήσει τόσο έντονα ένα όνειρο, πουλώντας ακόμη και την αξιοπρέπειά του, την τιμή, το όνομά του;

Ένα αυθεντικό, αληθέστατο κείμενο για τη βία στα γήπεδα και για τα στημένα ματς, για τα όνειρα και τις απογοητεύσεις των εφήβων, για τις ελπίδες και τα εμπόδια ως τον τελικό στόχο, το οποίο συνοδεύεται από μια ολοζώντανη, αν και σκοτεινή, εικονογράφηση (ίσως και λόγω του σκοτεινού κεντρικού θέματος) που αναπαριστά τα κύρια σημεία της ιστορίας σε μορφή κόμικ.

Στο παράρτημα της ιστορίας, ο μικρός αναγνώστης μαθαίνει για τους κινδύνους και τα προβλήματα που δημιουργούνται σε στημένους αγώνες, πώς να προφυλάσσεται από τη βία στα γήπεδα και τα αναβολικά, τι προβλέπει ο νόμος σε περιπτώσεις ρατσισμού και ανήλικης παραβατικότητας. κ. π. ά. Άλλο ένα υπέροχο κείμενο του Βασίλη Παπαθεοδώρου και άλλο ένα σημαντικό βιβλίο στη σειρά Παιδική Νομική Βιβλιοθήκη!

Βιβλίο Η σκιά
Συγγραφέας Βαγγέλης Γιαννίσης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα /  Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

«Η σκιά» είναι άλλο ένα συναρπαστικό μυθιστόρημα με ήρωα τον Άντερς Οικονομίδη που εξισορροπεί ανάμεσα στην ταχύτητα και την αγωνία ως προς την επίλυση της υπόθεσης και στις προσωπικές ιστορίες των μελών της ομάδας του επιθεωρητή. Ο συγγραφέας επικεντρώνεται κυρίως στις εξελίξεις και τις ανακρίσεις που επιφέρουν τα πτώματα που ανακαλύπτονται, οδηγώντας με σε θεματικά μονοπάτια που σπάνια (τουλάχιστον ως τώρα) έχω συναντήσει σε ελληνική λογοτεχνία: black metal μουσική, σκανδιναβική μυθολογία, παγανισμός, σέχτες. Εκτός τούτων όμως η πορεία της ιστορίας οδηγεί και σε πιο οικεία θέματα, όπως η ενδοοικογενειακή βία, τα εμπόδια ενός γάμου, κρίσιμες οικογενειακές σχέσεις και άλλα, ζητήματα που με προβλημάτισαν και με συγκίνησαν όσο περίμενα με αγωνία να αποκαλυφθεί ο δολοφόνος. Μονοπάτια που ίσως δεν επιφέρουν τη λύση αποκαλύπτουν ενδιαφέρουσες ρεαλιστικές ιστορίες και εκτείνονται τόσο όσο χρειάζεται, χωρίς να γεμίζουν άνευ λόγου τις σελίδες του βιβλίου. Η ματιά του Βαγγέλη Γιαννίση τυλίγει και πάλι με ενδιαφέρον και αγάπη ανθρώπους που έχουν προβλήματα στην καθημερινότητά τους και η γραφή του τους ζωντανεύει με θετικά λογοτεχνικά γνωρίσματα που σπάνια συναντάει κανείς στο αστυνομικό είδος.

Ο Επιθεωρητής της Αστυνομίας του Έρεμπρο Άντερς Οικονομίδης είναι παντρεμένος με τη Λίσμπεθ κι έχουν ένα γιο, τον εντεκάχρονο πλέον Γιάννη. Έχει παραδεχτεί τα ψυχολογικά του προβλήματα στη γυναίκα του, έχει αρχίσει να κάνει προόδους με την ψυχοθεραπεύτρια Τία Ραπς που γνωρίσαμε στο «Κάστρο» κι έχει αλλάξει κάποιες στρεσογόνες συνήθειες, στράφηκε μάλιστα στο διάβασμα κι έχει σταθεί τυχερός που πέτυχε το κατάλληλο πρόσωπο στη δημοτική βιβλιοθήκη της πόλης, μιας και η υπάλληλος τον καθοδηγεί βήμα προς βήμα μέσα από κατάλληλες αναγνωστικές επιλογές. «Η επαφή με μια νέα, καλύτερη πραγματικότητα ίσως τον έβαζε σε πειρασμό να εγκαταλείψει εκείνη στην οποία ζούσε αναπόδραστα» (σελ. 95), αυτός ήταν ο αρχικός του φόβος, σύντομα όμως είδε τα οφέλη της ανάγνωσης! Χωρίς να φτάνει στα όρια που τον έχουμε γνωρίσει στα προηγούμενα βιβλία, η κοσμοθεωρία του εξακολουθεί να τον συντροφεύει ενώ ο τρόπος δολοφονίας των θυμάτων καταφέρνει να του αφαιρέσει λίγο ακόμη ανθρωπισμό και να του προξενήσει φόβο, παρά τα πολλά χρόνια υπηρεσία του στο Σώμα: «Εκτός κι αν αυτή ήταν η κανονικότητα της ανθρώπινης φύσης, η βία, και με κάποιον τρόπο ο άνθρωπος είχε καταφέρει να ξεγελάσει για μερικές χιλιάδες χρόνια το βασικό του ένστικτο δημιουργώντας κοινωνίες» (σελ. 170).

Στη «Σκιά» έχουμε μια πολύ τρυφερή εξέλιξη στην προσωπική ζωή του Επιθεωρητή, όταν η Λίσμπεθ του ανακοινώνει κάτι που δεν ήξερε και μας απασχόλησε στο προηγούμενο βιβλίο, τον «Χορό των νεκρών». Πάνω που αναρωτιόμουν τι συνέβαινε μεταξύ τους, η είδηση έσκασε σα βόμβα ενώ ταυτόχρονα η Λίσμπεθ αρχίζει να βγαίνει πιο έντονα στο προσκήνιο, να αποκτά έναν σχεδόν πρωτεύοντα ρόλο στο μυθιστόρημα. Έμαθε από τα λάθη της, βίωσε τον μεγαλύτερο κίνδυνο της ζωής της ενάμιση χρόνο πριν, στον οποίο εκτέθηκε κι ο γιος τους, και τώρα είναι έτοιμη να προχωρήσει μαζί με τον άντρα της και να κάνει τα πάντα για να τον τραβήξει από την αχόρταγη δίνη της δουλειάς του: «Είσαι ο Αχαάβ, Άντερς. Και κάποτε θα πρέπει να μάθεις ν’ αφήνεις την άσπρη φάλαινα να φύγει προτού σε σκοτώσει» (σελ. 304). Στο τέλος του μυθιστορήματος οι δυο τους έχουν μια απόλυτα ειλικρινή συζήτηση, ρίχνουν τις μάσκες και μου δείχνουν μέσα από έναν λιτό και παραστατικό διάλογο πόσο αληθινά δεμένοι και αγαπημένοι είναι. Η κοινή τους απόφαση για το μέλλον βάζει την πραγματικότητα στις σωστές της βάσεις!

Μέρος των ερευνών οδηγεί τον Άντερς και πάλι στα μονοπάτια των ναρκωτικών που διαφεντεύονται σχεδόν απόλυτα από τους Ρώσους, παρ’ όλο που δέχτηκαν ισχυρό πλήγμα μετά τη δολοφονία του βαρόνου Γιόχαν Λινέ ή «Αόρατου» που διαδραματίστηκε στα προηγούμενα βιβλία της σειράς. Πέρασε αρκετός καιρός για να αρχίσουν οι Ρώσοι να βγαίνουν από το καβούκι τους ξανά και να οδηγηθούν σε μια άτυπη ομερτά ανάμεσα στη Δίωξη και αυτούς ώστε να συνεχίσουν τις δουλειές τους ανενόχλητοι, έστω και με χαμηλή συγκριτικά δραστηριότητα. Άλλο μονοπάτι οδηγεί  στην black metal σκηνή που με σύμβολα και μακιγιάζ δημιουργεί μια παγανιστική ατμόσφαιρα, την οποία πολλοί συγχέουν με τον σατανισμό. Τα σύμβολα που χρησιμοποιούν στα τατουάζ προέρχονται από τη σκανδιναβική μυθολογία και όλη η ατμόσφαιρα απεκδύεται, μιας και μιλάμε για ένα καλά στημένο σκηνικό μαυρίλας και θανατίλας χωρίς περαιτέρω επιδιώξεις.

Συγκινητικό και απόλυτα ρεαλιστικό είναι το περιστατικό που αφορά ενδοοικογενειακή βία, μιας και ο συγγραφέας διαλέγει προσεκτικά τις λέξεις που θα σχηματίσουν τη σκληρή αλήθεια που αφορά τη γυναίκα που τη δέρνει ο άντρας της αλλά δε φεύγει από το πλάι του. Τρεις είναι οι προτάσεις που σχηματίζουν την επίπλαστη πραγματικότητα: «Μου λείπουν οι μελανιές που μου άφηνε. Μερικές μελανιές στα χέρια ή στα πόδια ήταν καλύτερες από τη μοναξιά. Έπειτα από κάθε χτύπημα ερχόταν το χάδι» (σελ. 269). Τέτοιες περιπτώσεις πάντα θα τραβούν το ενδιαφέρον μου, πάντα θα με συγκινούν, απλώς ήρθα επιτέλους αντιμέτωπος με την πραγματικότητα που υποθάλπουν οι γυναίκες στο μυαλό τους όταν βιώνουν μια τέτοια τραγική κατάσταση. Όντως, πρέπει να έχεις απίστευτη δύναμη για να καταρρίψεις η ίδια αυτήν την επίπλαστη ανάγκη και στάση ζωής.

Ως προς την αξιόλογη ομάδα που έχει συγκεντρωθεί γύρω από τον Οικονομίδη, συναντάμε τους ήδη γνωστούς Γιούσι Αλεξάντερσον, ιατροδικαστή και επικεφαλής του Εγκληματολογικού Τμήματος της Αστυνομίας του Έρεμπρο, Σέλμα Μοντίν, αρχηγό της αστυνομικής διεύθυνσης της περιφέρειας του Μπερσλάγκεν, επιθεωρητή Μπόζινταρ Τζατζάνοβις, επικεφαλής του Τμήματος Εγκλημάτων της Αστυνομίας του Έρεμπρο και Κρίστερ Μπγέρλινγκ, καθηγητή ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο Στοκχόλμης, με εκπαίδευση στο FBI και ειδίκευση στους κατά συρροή δολοφόνου. Σε αυτούς προστίθενται δυο εξίσου ενδιαφέρουσες προσωπικότητες, ο αρχιφύλακας Σεμπάστιαν Χολμ, ενάμιση χρόνο τώρα νέος συνεργάτης του Οικονομίδη και η επιθεωρήτρια Άριελ Ριβέρα, «σκληρή, παρά το μικροκαμωμένο και φαινομενικά εύθραυστο σουλούπι της» (σελ. 19). Ο πρώτος είναι τοπικιστής και ρατσιστής, με τεκμηριωμένα κατ’ εκείνον επιχειρήματα κατά των ξένων και του τρόπου που απομυζούν τα προνόμια της Σουηδίας και σύντομα μαθαίνουμε για ένα τραγικό οικογενειακό του πρόβλημα ενώ η δεύτερη είναι μια ιδιαίτερη προσωπικότητα που αποκαλύπτεται σταδιακά και δένεται αναπάντεχα με το Έρεμπρο που επέλεξε να συνεχίσει τη ζωή της: «Φιλόξενο αλλά ταυτόχρονα απειλητικό, πότε καθάριο, πότε λασπωμένο, έκρυβε καλά τα μυστικά του κάτω από την επιφάνεια» (σελ. 81). Τη γυναίκα αυτή ομολογώ πως δεν έχω αποφασίσει ακόμη αν τη συμπαθώ ή όχι, μιας και είναι σαφέστατα κατά του εγκλήματος όμως έχει τόσο μπερδεμένο συναισθηματικό κόσμο, τόσο έντονο παρελθόν που θέλω λίγο χρόνο ακόμη μαζί της.

«Η σκιά» είναι άλλο ένα συναρπαστικό αστυνομικό και κοινωνικό μυθιστόρημα, γεμάτο αγωνία, εκπλήξεις και ανατροπές, πρωτότυπα θέματα, συγκινητικά οικογενειακά και ψυχολογικά ζητήματα που μου χάρισε συναρπαστικές ώρες ανάγνωσης, ένα ικανοποιητικό και λυτρωτικό τέλος μα πάνω απ’ όλα άφθονη τροφή για σκέψη πάνω σε ζητήματα που πάντα θα απασχολούν τους ανθρώπους στον οικογενειακό, ερωτικό και επαγγελματικό τους τομέα.

Βιβλίο Ο χορός των νεκρών
Συγγραφέας Βαγγέλης Γιαννίσης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα /  Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Πρόκειται για την πιο ανθρωποκεντρική ως τώρα περιπέτεια του Άντερς Οικονομίδη, μιας και δεν έχουμε μόνο κάποιες παράλληλες περιπέτειες με κίνδυνο, αγωνία και ανατροπές αλλά και σωστή καταγραφή της ψυχολογίας και της νοοτροπίας κάποιων χαρακτήρων, που αλλιώς ξεκινάνε και αλλιώς καταλήγουν. Τα ηθικά διλήμματα είναι πολλά, οι πειρασμοί ή και εκβιασμοί περισσότεροι και είναι καθαρά στο χέρι του καθενός για το πώς θα αντιδράσει και ποια θα είναι η επόμενη κίνησή του που με τη σειρά της θα επηρεάσει άλλους ανθρώπους ή ακόμη και γεγονότα. Κάποιοι γλυκαίνονται από τη γρήγορη άνοδο που τους προσφέρεται αν αξιολογήσουν αρνητικά συνάδελφό τους, κάποιοι άλλοι είναι πιόνια σε μια σκακιέρα της οποίας είχαν λανθασμένη οπτική και τώρα τους κινούν κάποια σκοτεινά κυκλώματα αλλά τι θα συμβεί αν σπάσουν αυτοβούλως αυτά τα δεσμά; Τελικά πόσο αυτοσκοπός μπορεί να γίνει η εκδίκηση και μέχρι πού μπορεί να φτάσει κάποιος προκειμένου να πάρει το αίμα του πίσω; Αυτά και πάμπολλα άλλα ερωτηματικά και γεγονότα καταγράφονται σ’ ένα φρενήρες μυθιστόρημα δράσης και αγωνίας που κατά βάση αφορά την εξάρθρωση ενός κυκλώματος παιδεραστίας και τα πολιτικά παιχνίδια που παίζονται όσο ανεβαίνει κανείς πιο ψηλά στην ιεραρχία, είναι όμως και πολλά περισσότερα από αυτό. Η κλιμάκωση κόβει την ανάσα, οι εκπλήξεις είναι αναπάντεχες και κανείς δεν ακολουθεί μονήρη κατεύθυνση, όσο κι  αν ο πανέξυπνος συγγραφέας δείχνει έτσι τα γεγονότα. Μόλις γεμίσω απογοήτευση, οργή και κατάφωρη αδικία, ο αστάθμητος ανθρώπινος παράγοντας και κάποιες γερές ηθικές βάσεις φέρνουν τα πάνω κάτω κι όλα οδηγούν σ’ ένα εκπληκτικό και λυτρωτικό φινάλε.

Ο συγγραφέας διαλέγει αυτήν τη φορά να ασχοληθεί μ’ ένα δύσκολο θέμα, την παιδεραστία, κι αποτυπώνει στο χαρτί με χειρουργική σχεδόν ακρίβεια τον ψυχισμό και τα συναισθήματα όχι μόνο του παιδιού που δέχεται ασέλγεια αλλά και του πλάσματος εκείνου, που μετά από τις ίδιες περιπέτειες, μεταμορφώνεται από άνθρωπο σε τιμωρό με εκείνες τις ανατριχιαστικές μικρές λεπτομέρειες που δείχνουν τη μεταμόρφωση μιας ψυχής σε διψασμένη κραυγή. Καταφέρνει έτσι ο Βαγγέλης Γιαννίσης να θέσει στον ίδιο τον αναγνώστη το ηθικό δίλημμα της αυτοδικίας γύρω από κάτι βδελυρό για το μεγαλύτερο ποσοστό του πληθυσμού. Πόσο δίκιο λοιπόν να δώσεις σ’ ένα πρώην παιδί που μεταμορφώθηκε από θύμα σε δαίμονα και πόσο σε νοιάζει η σωφρονιστική ποινή των θυτών από ένα σύστημα που ακόμη χάσκει και δεν είναι δίκαιο για όλους; Σα να μη φτάναν όλα τ’ άλλα, ο συγγραφέας καταφέρνει να συνδυάσει σωστά και αρμονικά αυτήν τη σταυροφορία με την προσωπική ζωή του Άντερς ενώ ο δολοφόνος προβαίνει σε κάποιες αρχικά αδικαιολόγητες συμπεριφορές, οι οποίες όμως, σελίδα με τη σελίδα, κουμπώνουν και συγκροτούν έναν τρόπο σκέψης στον οποίο αναγκάζεσαι να δώσεις δίκιο για όλα όσα έχει περάσει!

Ας ξεκινήσουμε και πάλι με τον Επιθεωρητή της Αστυνομίας του Έρεμπρο Άντερς Οικονομίδη, που εκτός από τη νέα υπόθεση που έρχεται στα χέρια του, αντιμετωπίζει και ένα σοβαρό πρόβλημα σχολικού εκφοβισμού του δεκάχρονου πλέον γιου του, με αφορμή την άφιξη στο σχολείο ενός νέου συμμαθητή, του Μίκε Μάξε. Οι συζητήσεις με τον διευθυντή του σχολείου του παιδιού θύμισαν στον Άντερς τις δικές του σωματικές τιμωρίες από τον πατέρα του για την αντικοινωνική συμπεριφορά στην εφηβεία του. Κάποιες παρένθετες αφηγήσεις σε πρώτο πρόσωπο δείχνουν ανάγλυφα τις δύσκολες συνθήκες στο σπιτικό του επιθεωρητή και τα πρώτα του βήματα στη Στοκχόλμη όταν το έσκασε τελικά. Το παρελθόν της οικογένειας που δημιούργησαν η Κάτια και ο Θανάσης Οικονομίδης βγαίνει στην επιφάνεια, εντείνοντας τις κρίσεις πανικού του επιθεωρητή και δυσχεραίνοντας την ήδη επισφαλή ψυχολογική του κατάσταση. Για να γίνουν τα πράγματα χειρότερα, αναγκάζεται να ταξιδέψει στην Ελευσίνα για να συναντήσει τη θεία του, Γεωργία Μουρίκη, και να κάνει βαθιά βουτιά στις παιδικές καλοκαιρινές του αναμνήσεις στο εξοχικό της. Κι όλα αυτά εξαιτίας ενός μυστικού που τον χτυπάει σαν κεραυνός και μιας αλήθειας που όχι μόνο δεν ήταν αναμενόμενη αλλά ούτε καν καλοδεχούμενη.

Ταυτόχρονα, μετά την παραλίγο θανάσιμη επίθεση που δέχτηκε στο τέλος του δεύτερου βιβλίου («Ο χορός των νεκρών») πέντε μήνες πριν και που του άφησε μόνιμες ουλές, αρχίζει να καταλαμβάνεται από ολοένα αυξανόμενες κρίσεις πανικού, ένδειξη Συνδρόμου Μετατραυματικού Στρες, κάτι που αν αποκαλυφθεί θα τον οδηγήσει με μαθηματική ακρίβεια στην τιμητική συνταξιοδότηση κι έτσι κάνει τα πάντα για να το κρύψει. «Ήταν άραγε τόσο εξαρτημένος από τη δουλειά του; Ήταν η ζωή του τόσο κενή που μονάχα ο θάνατος, η λύπη και η ανθρώπινη ασχήμια τον γέμιζαν;» (σελ. 42). Πόσο δύσκολο είναι να παραδεχτεί την αλήθεια στον εαυτό του και κυρίως να κάνει κάτι γι’ αυτό, όταν οι νεκροί και οι υποθέσεις που έχει αναλάβει ως τώρα τον κυνηγούν ακόμη; «Περνούσε τις μέρες του ανάμεσα σε νεκρούς, σκαλίζοντας τις ζωές τους, και στο τέλος ήταν εκείνος που έγραφε το τελευταίο τους κεφάλαιο, βάζοντας την τελευταία τελεία, προτού το σώμα τους κλειστεί σε ένα φέρετρο και καλυφθεί από χώμα ή αποτεφρωθεί. Δεν γινόταν έτσι μέρος της ζωής τους;» (σελ. 154). Και πάλι ο Βαγγέλης Γιαννίσης σκιαγραφεί ακριβοδίκαια έναν άνθρωπο που εξισορροπεί ανάμεσα στο καθήκον και την οικογένεια, που έχει καταλάβει πλέον για τα καλά πόσο κινδυνεύει η γυναίκα του και το παιδί του εξαιτίας της δουλειάς του και ταυτόχρονα η νέα υπόθεση και οι αποφάσεις που καλείται εκβιαστικά να πάρει δε θα τον αφήσουν να γαληνέψει ούτε στιγμή.

Γύρω του έχει συγκεντρωθεί μια αξιόλογη ομάδα ερευνών που έχουμε γνωρίσει και στα προηγούμενα βιβλία, μόνο που τώρα όλοι τους βγαίνουν στο προσκήνιο και συγκροτούν ολοκληρωμένες προσωπικότητες, καλούμενοι να αποφασίσουν ενώπιον ηθικών και επαγγελματικών διλημμάτων αν θα προδώσουν αξίες και σημαντικές έννοιες, όπως η συναδελφικότητα και η φιλία. Η αρχιφύλακας Μαρία Φρέντρικσεν, πνιγμένη από το ανδροκρατούμενο επάγγελμα που διάλεξε και από τη μισογύνικη συμπεριφορά των συναδέλφων της (κάποιοι ξεκάθαρα, κάποιοι συγκεκαλυμμένα ή αυθόρμητα) δέχεται σα σανίδα σωτηρίας μια πρόταση που της κάνει ο επιθεωρητής Μπόζινταρ Τζατζάνοβιτς κι αυτό είναι η αφορμή να τη γνωρίσουμε καλύτερα μέσω του παρελθόντος αλλά και του παρόντος της.

Ο βοσνιακής καταγωγής επιθεωρητής Μπόζινταρ Τζατζάνοβις λοιπόν, νέος επικεφαλής του Τμήματος Εγκλημάτων της Αστυνομίας του Έρεμπρο από τη στιγμή που η Σέλμα Μοντίν έγινε διευθύντρια της Αστυνομίας στο προηγούμενο βιβλίο («Το κάστρο»), παίρνει εντολές για αξιολογήσεις εν όψει συγχωνεύσεων αστυνομικών διευθύνσεων και βρίσκεται σε δυσάρεστη θέση, μιας και η Μοντίν θέλει να διώξουν τον Άντερς! Αρχίζει λοιπόν να «ψαρεύει» τη Φρεντρικσεν και αγωνίζεται να την κερδίσει για να αποκτήσει ένα όπλο σε αυτήν τη σταυροφορία. Δεν είναι όμως απλώς το πειθήνιο όργανο μιας προϊσταμένης, μιας και καταγράφονται και οι δικές του ανθρώπινες πτυχές. Απλώς ο χαρακτήρας του κυμαίνεται ανάμεσα στο γκρίζο και το μαύρο από μόνος του ενώ ο χειρισμός της περίπτωσής του ολοκληρώνεται όπως πάντα ανατρεπτικά και ανακουφιστικά, σ’ ένα μεστό και ευρηματικό φινάλε.

Η Σέλμα Μοντίν, αφού κατάφερε να αναρριχηθεί με δόλια μέσα στη θέση του Αρχηγού της Αστυνομικής Διεύθυνσης της περιφέρειας του Μπερσλάγκεν, αρχίζει τις ανακατατάξεις ενώ ταυτόχρονα βιώνει την πρώτη της επαγγελματική πρόκληση: το συνέδριο του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος πριν από τις εκλογές του Σεπτεμβρίου θα πραγματοποιηθεί στο Έρεμπρο κι εκεί θα ανακοινωθούν τα ψηφοδέλτια, εκκινώντας έτσι την προεκλογική εκστρατεία του κόμματος! Αποτελεί επομένως τον κατάλληλο άνθρωπο που θα φροντίσει για την ευταξία των πόλεων της περιφέρειας που διοικεί, όμως το επερχόμενο συνέδριο θα τη φέρει αντιμέτωπη μ’ ένα κύκλωμα πολιτικών συμφερόντων που καλύτερα θα ήταν να μην είχε γνωρίσει. Εκβιασμοί και διλήμματα δίνουν την αφορμή για την καταγραφή άλλης μιας πολύπλευρης προσωπικότητας που με άφησε απόλυτα ικανοποιημένο γιατί δεν αφήνεται στη μοίρα της, κάποια στιγμή θα πάρει την κατάσταση στα χέρια της και τότε…

Στο βιβλίο αυτό εμφανίζεται και ο επιθεωρητής Μίκαελ Άρβιντσον που έχει πλέον παραιτηθεί κι έχει εξαφανιστεί από προσώπου γης, ο οποίος συνδέεται αναπάντεχα με την υπόθεση, δίνοντας τη δική του ανατρεπτική συμβολή ενώ ο ιατροδικαστής και επικεφαλής του Εγκληματολογικού Τμήματος της Αστυνομίας του Έρεμπρο Γιούσι Αλεξάντερσον συνεχίζει να δίνει τις πολύτιμες συμβουλές του. Τέλος, ο Κρίστερ Μπγέρλινγκ έχει κερδίσει τον αγώνα με τις φυσιοθεραπείες και τις επεμβάσεις, περπατά με πατερίτσες και επιστρέφει στο Πανεπιστήμιο της Στοκχόλμης. Με αφορμή τον δολοφόνο του πρώτου βιβλίου της σειράς «Το Μίσος», δίνει διαλέξεις για το κίνητρο και την ψυχολογία των δολοφόνων: «Πράγματι, η ζήλια μπορεί να είναι η σπίθα που θα προκαλέσει τη φωτιά, ωστόσο πρέπει να θυμάστε πως το προσάναμμα είναι συνήθως μια σειρά εύφλεκτων λόγων οι οποίοι περιμένουν υπομονετικά να αναφλεγούν» (σελ. 18). Με εκπαίδευση στο FBI και ειδίκευση στους κατά συρροή δολοφόνους αποτελεί σημαντική βοήθεια στις έρευνες κι έτσι καλείται ξανά στο Έρεμπρο για τη νέα υπόθεση.

Η ποικιλία των χαρακτήρων, το σκοτεινό περιβάλλον στο οποίο κινούνται, το καθαυτό θέμα της παιδεραστίας είναι λες και έχουν φέρει αμηχανία στον συγγραφέα, μιας και η εξαιρετική λογοτεχνικότητά του είναι περιορισμένη συγκριτικά με τα προηγούμενα βιβλία της σειράς: «Οι λύκοι αυτής της κοινωνίας κυκλοφορούν φορώντας την προβιά του συζύγου, του πατέρα, του συνεπούς εργαζόμενου, τόσο καλά μεταμφιεσμένοι, που ακόμα και το έμπειρο μάτι ενός αστυνομικού δεν μπορεί να δει τις ραφές και τα ξέφτια της φορεσιάς τους» (σελ. 28). Ακόμη και η Σουηδία ελάχιστα λοιδωρείται: «…ένα προτεσταντικό έθνος το οποίο, όσο κι αν διαφήμιζε την ανεξιθρησκία του, είχε βαθιά ριζωμένες μέσα του τις διδαχές του Λούθηρου…» (σελ. 140). Μετρημένες είναι οι παρομοιώσεις και μεταφορές: «Το φαγητό στο εστιατόριο του τμήματος παρήκμαζε γρηγορότερα κι από τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία μετά την εισβολή των Βησιγότθων» (σελ. 96).

«Ο χορός των νεκρών» είναι ένα δυνατό ψυχογραφικό μυθιστόρημα γεμάτο ολοκληρωμένους χαρακτήρες και συναρπαστικές περιπέτειες. Ανατροπές και εκπλήξεις που προέρχονται από ρεαλιστικές περσόνες, πολιτικά παιχνίδια, σκευωρίες, εκτελεστικά όργανα της Μοσάντ, χαμένη παιδικότητα και πολλά άλλα με ξενύχτησαν, με γέμισαν αγωνία, σκεπτικισμό μα πάνω απ’ όλα με άφησαν απόλυτα ικανοποιημένο ως προς την ολοκλήρωση των συνεκτικών τους δεσμών.

Βιβλίο Ένας ξαφνικός θάνατος
Τίτλος πρωτοτύπου The casual vacancy
Συγγραφέας J. K. Rowling
Μεταφραστής Έφη Τσιρώνη
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Τη Ρόουλινγκ τη γνώρισα μέσα από τα βιβλία του Χάρι Πότερ, τα οποία μου άρεσαν πάρα πολύ κι αν εξαιρέσεις την υπερβολική και έντονη διαφήμιση που γινόταν γύρω από αυτά και τις ταινίες αργότερα ήταν καλογραμμένα βιβλία φαντασίας για προ-εφηβικές ηλικίες και για μεγαλύτερους. Χάρη στη Ρόουλινγκ τα παιδιά επιτέλους αγκάλιασαν το διάβασμα και μεταξύ μας προτιμώ να διαβάζουν το Χάρι Πότερ παρά τα Πόκεμον και τα συμπαρομαρτούντα.

Τον Ξαφνικό θάνατο τον διάβασα αποστασιοποιημένος από την επιτυχία του Χάρι Πότερ και έσπρωξα στο πίσω μέρος του μυαλού μου την εικόνα ενός πάμπλουτου συγγραφέα που επιδιώκει να παραμείνει στο φως των εξελίξεων και της δημοσιότητας γράφοντας ακόμη και βλακείες. Ευτυχώς διαψεύστηκα. Το βιβλίο είναι καλογραμμένο, με φοβερή ψυχολογία, άψογο χειρισμό προσώπων, γεγονότων και καταστάσεων. Ένα ντόμινο επεισοδίων και δράσεων και ο κλασικός κανόνας της φυσικής: δράση-αντίδραση.

SPOILERS

Το βιβλίο το συνιστώ σε όσους έχουν δει ταινίες του Λαρς φον Τρίερ και τον έχουν λατρέψει. Αν έχετε δει Dogville, Dear Wendy, Δαμάζοντας τα κύματα και σας άρεσαν, διαβάστε το βιβλίο. Σίγουρα οι σελίδες διαπνέονται από απαισιοδοξία, σίγουρα η συγγραφέας δε γράφει για την Πολυάννα και για την Κάντυ-Κάντυ, σίγουρα δεν είναι όλος ο κόσμος χτισμένος και δομημένος έτσι, σίγουρα δε θέλει τόσο πολύ πια ο ένας το κακό του άλλου, όμως η συγγραφέας πήρε έναν κλειστό κύκλο ανθρώπων και τους τσαλάκωσε, τους έκανε σκουπίδια μπροστά στα μάτια των αναγνωστών. Δεν υπάρχει αισιοδοξία στο βιβλίο αλλά δεν καταντά και Ρέκβιεμ για ένα όνειρο (διαβάστε το κι αυτό).

Η πιο συγκλονιστική περίπτωση για μένα είναι η Κρίσταλ Γουίντον: 16χρονη “αλήτισσα”, με μάνα πρεζού και πόρνη, δακτυλοδεικτούμενη στην κοινότητα του Πάγκφορντ, με ένα τρίχρονο αδελφάκι, που μεγαλώνει σε ένα ακατάλληλο περιβάλλον. Έμεινα άφωνος με τη δύναμη των εικόνων που μετέφερε η συγγραφέας, από τις περιγραφές του τόπου κατοικίας τους, από τις μεταξύ τους σχέσεις και την αλληλεπίδραση, τις άκουγα να φωνάζουν δίπλα στο αυτί μου, τις έβλεπα να τσακώνονται μπροστά μου, έβλεπα την απελπισία της κοινωνικής λειτουργού, ένιωθα ολοζώντανη την απειλή να κλείσει το κέντρο απεξάρτησης και καλά λόγω έλλειψης πόρων. Και δε θα ξεχάσω ποτέ το τέλος του βιβλίου.

Εκτός από τους Γουίντον, έχουμε τους Γουόλι, επικεφαλής του τοπικού σχολείου και την απροσάρμοστη συμπεριφορά του υιοθετημένου γιου τους και τις ψευδαισθήσεις που ζει κάτω από καταστάσεις άγχους ο Κόλιν Γουόλι, καταστάσεις που πολλές φορές ξεφεύγουν από τον έλεγχό του.

Έχουμε τους Πράις, άλλη μία οικογένεια-αντιπρότυπο: ο Σάιμον Πράις ασκεί λεκτική και σωματική βία στη γυναίκα του και στα παιδιά του και η συμπεριφορά του ανοίγει τον ασκό του Αιόλου, μιας και ο μεγαλύτερος γιος του, Άντριου, αρχίζει να σαμποτάρει διά της ηλεκτρονικής οδού τη θέση εργασίας του πατέρα του. Οι τσακωμοί, οι καβγάδες και η βία τρισδιάστατα και πέρα για πέρα φυσιολογικά και αληθινά (δυστυχώς).

Έχουμε τους Τζαβάντα, τους Ινδούς γιατρούς της κοινότητας και τον αγώνα των παιδιών τους να προσαρμοστούν σε μια κλειστή κοινότητα που αποτελείται αποκλειστικά από λευκούς! Χαρακτηριστικότερο παράδειγμα η Σούκβινταρ, η οποία είναι λίγο παχουλή, λίγο άσχημη και πολύ κλειστή στον εαυτό της. Η λανθασμένη συμπεριφορά των γονιών της απέναντί της και οι κοροϊδίες των συμμαθητών της της μειώνουν την αυτοπεποίθηση και η μόνη της παρηγοριά είναι να χαράζει με ξυράφι τον εαυτό της κάθε βράδυ εν είδει τιμωρίας.

Γύρω τους κινούνται κι άλλοι χαρακτήρες, όλοι με μυστικά και απωθημένα. Τους γνωρίζουμε σιγά σιγά και τους αντιπαθούμε ή αγαπάμε ακόμη πιο σιγά. Ως το τραγικό τέλος, ως την πιο άδικη απώλεια από όλους τους κατοίκους του Πάγκφορντ. Σχέσεις διαλύονται, παιδιά επιτίθενται στους γονείς, γονείς μεγαλώνουν δύσκολα παιδιά (ή μήπως το αντίστροφο;), κοινωνική ανισότητα, αγώνας για εξουσία και χιλιάδες άλλα θέματα, όλα εδώ, σε αυτές τις σελίδες.

Το βιβλίο κλείνει με το τραγούδι Under my umbrella της Rhianna και οι στίχοι αποκτούν άλλο νόημα όταν έχεις διαβάσει και την τελευταία σελίδα:

Because when the sun shines, we\’ll shine together

Told you I’ll be here forever Said

I’ll always be your friend

Took an oath, I’ma stick it out to the end

Βιβλίο Γλώσσα από μάρμαρο
Συγγραφέας Ιφιγένεια Θεοδώρου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διάπλαση
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ένα βιβλίο για τη γυναικεία κακοποίηση. Αυτό από μόνο του αρκεί για να το διαβάσει κανείς. Έλα όμως που είναι και καλογραμμένο! Καθόλου πρόχειρο, καθόλου επιφανειακό, καθόλου “στο πόδι”. Η συγγραφέας αργεί να κατονομάσει την περίπτωση της Τούλας, μας περιγράφει πρώτα τις συνθήκες και τα περιστατικά, τα χωνεύουμε (αν αυτό είναι δυνατόν) και μετά μας κατονομάζει τα πώς, τα γιατί και τα τι.

Η Ιφιγένεια Θεοδώρου περιγράφει πολλές ιστορίες και μας συστήνει πολλούς χαρακτήρες στήνοντας ένα αληθέστατο σκηνικό κλειστών επαρχιακών στομάτων αλλά και απληστίας. Δεν έχουμε μόνο τις κακοποιημένες γυναίκες αλλά και τους πλούσιους εργολάβους που θέλουν κι άλλα λεφτά, τους φτωχούς χωρικούς που είναι δεμένοι με τον τόπο τους και δεν θέλουν να φύγουν όμως το δέλεαρ είναι μεγάλο. Ωραίος και ακέραιος χαρακτήρας είναι ο Σάββας ο φονιάς. Που σκότωσε για χάρη της Ελένης τον άντρα της που την κακοποιούσε και φυλακίστηκε. Τώρα επέστρεψε στο νησί και κλείστηκε στον εαυτό του. Η Ελένη επιστρέφει λοιπόν και το μυστικό τους ίσως αποκαλυφθεί. Τι έζησε η Ελένη όταν έφυγε από το νησί; Και τώρα που γύρισε εν όψει του μεγαλοεργολάβου, θα πουλήσει την περιουσία της στην παραλία ή όχι; Τι πραγματικά συνέβη εκείνο το βράδυ του φόνου; Τραγική ηρωίδα (όπως και κάθε γυναίκα) η Τούλα: “Μάζευε μέσα της την ενοχή. Για τον πατέρα που δεν γύριζε. Για τη μάνα που μαράζωνε με το στίγμα της παρατημένης. Για το βάρος που προκαλούσε η παρουσία της στο σπίτι. Αυτό πίστευε. Κανείς δεν τη διέψευδε”.

Διάλογοι ολοζώντανοι, γλαφυρότατοι, χαρακτήρες υπέροχοι κι αληθινοί. Σύντομες και κοφτές προτάσεις βγάζουν μια τραχύτητα και μια στερεότητα αλλά η συνεχής χρήση σε κάνει να νιώθεις ότι πίνεις σταγόνες νερού από στερεμένη βρύση ενώ διψάς σαν τρελός. Ο νταής Βασίλης (η γυναίκα του φταίει που δεν κάνουν παιδιά), οι γονείς του Μαρίκα και Σταύρος (τη μεν τη νοιάζει μόνο η ταβέρνα και το ελάχιστο μεροκάματο, επιπλέον σιχαίνεται τη νύφη της τη στέρφα, ο δε παραμένει σιωπηλός δίπλα στην αυταρχική γυναίκα του), η κακοποιημένη Τούλα, ο Σάββας ο φονιάς και η Ελένη, ο Σπύρος που ξετυλίγει άθελά του τον μίτο της Αριάδνης και ζωντανεύει τον Μινώταυρο του νησιού. Γλώσσα από μάρμαρο άσπρο κάτω από τον εκτυφλωτικό ήλιο, μάρμαρο εξίσου καλό με της Πάρου, γλώσσα από μάρμαρο που σφραγίζει στόματα. Κι οι λέξεις μπαίνουν μέσα σου και σε πονάνε: “Αναφιλητά πνιχτά που έψαχναν δρόμο να ξεσπάσουν. Τον ήξεραν το δρόμο μα δεν τολμούσαν, γιατί το κλάμα ερεθίζει. Το κλάμα ζητάει βία και η βία φέρνει κλάμα”.

Δεν γίνεται να μη σταθείς και να μην ξαναδιαβάσεις αυτές τις γραμμές: “Γυναίκες σκληρόκαρδες, σαν βράχια που κόβουν. Χωρίς χαραματιά, έστω μια τόσο δα ρωγμούλα για να ρουφήξουν φως, να μαλακώσουν. Μάνες!…όλες με ρημαγμένα σπλάχνα από γέννες, όλες το ίδιο αναίσθητες στον πόνο που προκαλούν στις άλλες. Σαν να το έκαναν επίτηδες, ευχαριστιόνταν, χαίρονταν όταν έσπερναν δάκρυα. Θαρρείς από εκδίκηση. Η ώρα μου, η ώρα σου! Σκληρόπετσες! Ν’ αντέχουν. Το ξύλο, τα αίματα, τις ταπεινώσεις. Πού πάει και χάνεται η τρυφεράδα που γλυκαίνει τα χείλη τους στα πρώτα φιλιά; Σαν τις οχιές δαγκώνουν και ύστερα φτύνουν δηλητήριο. Μέχρι και στο ζυμάρι του ψωμιού τους. Πικρό ψωμί! Το δίνουν στα παιδιά τους. Να συνηθίζουν χάδια τραχιά” . “Να φύγει! Όχι από δρόμο στεριανό. Η άσφαλτος μπορεί να τη γυρνούσε πίσω. Ήταν γραμμένη με αρχή και τέλος. Αρκούσε μια στιγμή να στρέψει το κεφάλι της. Αν όμως ήταν πάνω στο πλεούμενο! Το κύμα σβήνει κάθε μονοπάτι, το καταπίνει. Δε θα είχε γυρισμό” .

Διαβάστε το και διαδώστε το. Αξίζει αυτές οι γυναίκες να σωθούν και να πάψουν να κουβαλούν στην πλάτη τους το δικό τους μάρμαρο.