Βιβλίο Πριν κρυώσει ο καφές
Τίτλος πρωτοτύπου Coffee ga samenai uchini
Συγγραφέας Toshikazu Kawaguchi 
Μεταφραστής Βάσια Τζανακάρη
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κλειδάριθμος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το μυθιστόρημα του Toshikazu Kawaguchi ήταν μια πραγματική έκπληξη. Ατμοσφαιρικό, υποβλητικό, φαντασιακό και ταυτόχρονα ρεαλιστικό, ανθρώπινο, συγκινητικό, τρυφερό μα και σκληρό, με κέρδισε από την πρώτη στιγμή. Αν και δε μου αρέσουν πολύ τα βιβλία με «υπερφυσικό» περιεχόμενο, αυτό με κέρδισε από την πρώτη στιγμή λόγω της αφηγηματικής του δεινότητας και για την άκρως ανθρωποκεντρική ιδέα του: πώς μπορεί κάποιος να διορθώσει τα λάθη του, να μάθει κάτι που δεν πρόλαβε, να δει κάποιον που δε γνώρισε; Ρεαλιστική γραφή, στακάτοι διάλογοι και μια υποβλητική ατμόσφαιρα ζωντανεύουν πολλές και διαφορετικές αξέχαστες ιστορίες. Ο συγγραφέας περιγράφει πολύ καλά τη μεταφορά στο παρελθόν και μου άρεσε που οι χαρακτήρες θα γυρίσουν στο χτες για να διορθώσουν τα γεγονότα, πάντα όμως θα συμβεί κάτι που θα δώσει στον καθένα τους μια διαφορετική οπτική γωνία, θα ανατρέψει την αρχική εικόνα και θα τους οδηγήσει σε άλλα μονοπάτια. Επίσης, ξετυλίγονται με διαφορετικό τρόπο οι ιστορίες, δεν έχουμε δηλαδή ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο (αφήγηση στο παρόν ή στο σύντομο παρελθόν, εντοπισμός του προβλήματος, επιστροφή στο χτες) αλλά ποικίλα κέντρα βάρους ή διαφορετικές αφορμές για ταξίδι στον χρόνο ενώ ταυτόχρονα ξετυλίγονται οι ζωές και των ιδιοκτητών του καφέ. Όλα αυτά δημιουργούν ένα γοητευτικό αρραγές σύνολο με πολλά κι ενδιαφέροντα πρόσωπα και ποικίλα συναισθήματα.

Η Φουμίκο Κιοκάουα ζει μόνο για τη δουλειά της αλλά έχει κάνει και σχέσεις, απλώς δεν την ενδιέφεραν όσο η εργασία της, ώσπου γνώρισε τον Γκόρο Κατάντα, τον άντρα που ύστερα από τρία χρόνια τη χώρισε χωρίς εξήγηση κι έφυγε για την Αμερική. Η Φουμίκο θέλει να του φωνάξει «μην πας» αλλά την έπιασε ο εγωισμός της. Μαθαίνουμε πώς γνωρίστηκαν, πώς ήταν η καθημερινότητά τους και πώς χτίστηκε η σχέση τους, η οποία έληξε αδικαιολόγητα και μονομερώς στο γνωστό υπόγειο καφέ, έναν χώρο τόσο μικρό που με εννιά πελάτες γέμιζε, με τοίχους σε χρώμα σέπιας, με τρία ρολόγια να δείχνουν διαφορετική ώρα. «Ήταν μέρος για ύποπτες δουλειές», σκέφτηκε η Φουμίκο μόλις μπήκαν. Ένα καφέ που το συνοδεύει η φήμη ότι μπορεί να σε ταξιδέψει στο παρελθόν, κάτι που της γεννά την ελπίδα να γυρίσει σ’ εκείνη τη στιγμή και να προσπαθήσει να εκφράσει όσα πραγματικά νιώθει γι’ αυτόν τον άντρα. Εφόσον όμως δε θ’ αλλάξει το παρόν, έχει νόημα να το κάνει;

Στο καφέ αυτό θα συναντήσουμε καθημερινά και τον Φουσάγκι που του αρέσει να διαβάζει στη δική του γωνία το περιοδικό του. Έχει αλτσχάιμερ και αυτό επηρεάζει τη σχέση του με τη γυναίκα του, τη νοσοκόμα Κοτάκι. Τι της έγραψε ο Φουσάγκι λίγες μέρες αφού άρχισαν τα πρώτα συμπτώματα της νόσου και τι απέγινε το γράμμα; Γιατί θέλει να γυρίσει η Κοτάκι στο παρελθόν και να το διαβάσει; Μια συγκλονιστική ιστορία που με έκανε να δακρύσω με τον αγώνα που δίνει η Κοτάκι όσο οι αναμνήσεις του άντρα της μαζί της χάνονται. Ένας άλλος μόνιμος θαμώνας είναι η Γιάεκο Χιράι, ιδιοκτήτρια σνακ μπαρ, η οποία έχει το φυσικό χάρισμα να λέει οτιδήποτε και να τη γλυτώνει. Της αρέσει να φορά φανταχτερά ρούχα και δε δίνει δεκάρα για τη γνώμη των άλλων. Αποφεύγει επισταμένως την αδελφή της, Κούμι Χιράι, η οποία έρχεται τακτικά στο Τόκιο για να τη βρει και να μιλήσουν. Η Κούμι χωρίς να το θέλει υπήρξε από την αρχή μια δεύτερη μάνα για την αδελφή της και στη συνέχεια φορτώθηκε τις ευθύνες της οικογενειακής επιχείρησης ώστε να είναι αρεστή στους γονείς της. Τι συνέβη λοιπόν και αποζητά τη Γιάεκο, η οποία έχει κόψει οριστικά και αμετάκλητα τους οικογενειακούς δεσμούς; Γιατί πρέπει τελικά η Γιάεκο να γυρίσει στο παρελθόν;

Τέλος, η Κέι Τοκίτα, από τη φύση της ανέμελος άνθρωπος, πάντα ευχάριστη, ποτέ επιφυλακτική, άνετη ακόμα και με τους δύσκολους πελάτες, έχει πρόβλημα με την καρδιά της. Έρχεται όμως η στιγμή που μένει έγκυος αλλά υπάρχει κίνδυνος, αν γεννήσει, να μη ζήσουν και οι δύο: «Δεν ξέρω τι να κάνω. Θέλω το παιδί μου να είναι ευτυχισμένο. Πώς γίνεται μια τόσο απλή ευχή να είναι τόσο αδιανόητα τρομακτική»; (σελ. 216). Και ο σύζυγος: «…είχε πει στην Κέι ότι ήταν αντίθετος αλλά μέχρι εκεί είχε φτάσει. Δεν μπορούσε να της πει ούτε «μην το κάνεις» ούτε «θέλω να το κάνεις». Δεν μπορούσε να διαλέξει ανάμεσα στην Κέι και το μωρό» (σελ. 213). Η Κέι αποφασίζει λοιπόν να ταξιδέψει στο μέλλον κι αυτό θα την αλλάξει απρόσμενα και βαθύτερα.

«Πριν κρυώσει ο καφές» πρέπει να γυρίσεις στο παρόν, τονίζει η σερβιτόρα Κάζου Τοκίτα, μια γυναίκα που περνάει απαρατήρητη αλλά θέτει τους όρους των επισκεπτών. Τι μπορείς λοιπόν να δεις, να βιώσεις, να ζήσεις, να πεις σε τόσο λίγο χρονικό διάστημα; Ειδικά όταν ο δεύτερος κανόνας είναι εξίσου απαράβατος: «Ακόμη και να γυρίσεις στο παρελθόν, όσο κι αν προσπαθήσεις, το παρόν δεν θα αλλάξει»; Τι θα συμβεί σε περίπτωση που ξεχαστείς; Ποια είναι η μυστηριώδης γυναίκα που κάθεται στην επίμαχη καρέκλα και πώς μπορείς να τη σηκώσεις για να πάρεις τη θέση της; Μικρές ανθρώπινες και καθημερινές ιστορίες δημιουργούν ένα συναρπαστικό μωσαϊκό χαρακτήρων και αφηγήσεων με ποικίλη θεματολογία και συναισθήματα. Άνθρωποι που δίστασαν, που μετάνιωσαν, που δεν ξέρουν πρέπει να προλάβουν πριν κρυώσει ο καφές να γυρίσουν στο χτες και να επιστρέψουν στο σήμερα. Πώς θα επηρεαστούν, τι θα κάνουν, πόσο θα τους ικανοποιήσει μια τέτοια επιλογή; Δεν μπορούμε να αλλάξουμε το παρελθόν αλλά το μέλλον είναι στο χέρι μας. Άλλωστε: «…ό,τι δυσκολίες κι αν αντιμετωπίζουν οι άνθρωποι, πάντα θα έχουν τη δύναμη να τις ξεπεράσουν. Απλώς πρέπει να το λέει η καρδιά τους» (σελ. 247). Δυνατό, ανατρεπτικό και πρωτότυπο μυθιστόρημα που με κράτησε ως το τέλος.

Βιβλίο Ο Τόπος των Μυστικών
Τίτλος πρωτοτύπου The Secret Place
Συγγραφέας Tana French
Μεταφραστής Βάσια Τζανακάρη
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μεταίχμιο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το μυθιστόρημα έχει κάποια χαρακτηριστικά που ίσως ξαφνιάσουν τον αναγνώστη, μιας και η υπόθεση διαδραματίζεται αποκλειστικά μέσα σε μία ημέρα, κατά τη διάρκεια της οποίας η Κόνγουεϊ και ο Μόραν ανακρίνουν τις μαθήτριες του σχολείου για να καταλήξουν σε δύο αντίπαλες φατρίες, τις παρέες της Τζόαν Χέφερναν και της Χόλι Μακέι. Ανακρίσεις, κόντρα ανακρίσεις, πίεση, μυστικά, σταδιακή αποκάλυψη των ελάχιστων στοιχείων που θα οδηγήσουν στην αλήθεια, λεπτομερέστατη καταγραφή του σχολείου, των χαρακτήρων, των συμπεριφορών, του μικρόκοσμού τους, της γλώσσας τους, των αντιλήψεών τους. Ξανά και ξανά. Σε αντιδιαστολή με τη στατική αφήγηση του σήμερα, παράλληλα εξελίσσεται η ιστορία των κοριτσιών έναν χρόνο πριν τη δολοφονία του Κρις Χάρπερ, καταγράφονται οι σχέσεις μέσα στο σχολείο, οι φιλίες που δένονται ή ραγίζουν, οι εξελίξεις στους χαρακτήρες, τα στάδια που οδήγησαν στη δολοφονία του παιδιού, με την ανατριχιαστική επωδό στην αρχή των αντίστοιχων κεφαλαίων: «Ο Κρις Χάρπερ έχει έναν χρόνο ζωής», «…έχει τρεις εβδομάδες ζωής» κ.ο.κ. Ένιωθα να σφίγγει ο κλοιός γύρω από τους πρωταγωνιστές που γνώρισα ενδελεχώς κι αναρωτιόμουν ως ποιο σημείο είναι ικανές (μιας και κυρίως τα κορίτσια κυριαρχούσαν) να φτάσουν.

Η μελέτη και η απόδοση των συμπεριφορικών γνωρισμάτων των έφηβων κοριτσιών είναι ενδελεχέστατη. Λέξεις και εκφράσεις, αντιδράσεις, αντίληψη, τρόπος σκέψης, τα σχέδιά τους για το μέλλον, η στάση τους απέναντι στα πρώτα φλερτ και στα κουτσομπολιά, στον σιχαμερό χορό του Αγίου Βαλντίνου, το πώς συμπεριφέρονταν στις φίλες τους και στις συμμαθήτριές τους, πώς κοιμούνταν στα δωμάτια του σχολείου, τι τρώγανε, τι ακούγανε, πού ξοδεύανε το χαρτζιλίκι τους και πάρα πολλά άλλα δίνουν μια καλοδουλεμένη αυθεντικότητα και προσδίδουν ρεαλισμό που με συνεπήρε. Ναι, ήταν πολύ κουραστικό το κομμάτι του βιβλίου που αφορούσε το σήμερα, με τη μονοτονία των ανακρίσεων και την απόπειρα αναπαράστασης του τι συνέβη μέσα από χιλιάδες ψέματα, συντομογραφίες, αργκό, αλλαγές γνώμης κλπ. όμως το κομμάτι του χτες αντιστάθμιζε αρκετά την αφήγηση.

Χωρίς να είναι δοκίμιο κοινωνιολογίας ή ψυχολογίας, ο «Τόπος των Μυστικών» δε χάνει ευκαιρία να αναφέρει διαχρονικές παρατηρήσεις πάνω στην εφηβική συμπεριφορά και στην αλληλεπίδρασή της με την κοινωνία. Η συγγραφέας, χωρίς να αποστασιοποιείται και να αναφέρει απλώς τσιτάτα, καταφέρνει να μεταδώσει στον αναγνώστη την αγάπη της για τα παιδιά που περιγράφει και για τις συνθήκες μάθησης και ανατροφής τους. Οι παρατηρήσεις ξεκινάνε σχετικά νωρίς, μιας και στη σελίδα 28 γράφει: «Η ισότητα είναι επιφανειακή, αν την ξύσεις με το νύχι ξεφλουδίζει». Δεν υπάρχει τίποτα ασχολίαστο, από το ντύσιμο ως τις μουσικές επιλογές, από τον τρόπο μάθησης και αντίδρασης των εφήβων στις μεθόδους εκπαίδευσης (κωμικές οι αντιδράσεις τους σε παρωχημένων αντιλήψεων καθηγήτριες) ως την καθημερινότητά τους, τον τρόπο χρήσης της τεχνολογίας (facebook, καταγραφή άσεμνων βίντεο προς εκβιασμό ή προσωπική απόλαυση, ανταλλαγή φωτογραφιών με ανατομικά σημεία κλπ.) μα πάνω απ’ όλα δίνεται σχεδόν ανάγλυφος ο φόβος τους για το αύριο, από τη στιγμή που θα τελειώσουν το σχολείο και θα χωρίσει ο απέραντος κόσμος με τις υποχρεώσεις του και την καθημερινότητά του τις σφιχτοδεμένες παρέες. Στη σελίδα 315 δίνεται πολύ παραστατικά η κεντρική ιδέα ενός χορού δεκαπεντάχρονων και δεκαεξάχρονων μαθητών: «Οι οθόνες των κινητών πηγαίνουν πάνω κάτω και τρεμοφέγγουν ασπρογάλαζες μέσα στο πλήθος, σαν πυγολαμπίδες, καθώς όλοι καταγράφουν ο ένας τον άλλον να καταγράφει ο ένας τον άλλον».

Ο «Τόπος των Μυστικών» είναι ένα εξαίρετο δείγμα κοινωνιολογικής καταγραφής της εφηβικής  συμπεριφοράς, δοσμένο με μια ανατρεπτική εσάνς μυστηρίου. Αποτελείται από «μια ντουζίνα ιστορίες από μισή ντουζίνα έφηβες που λένε άπειρα ψέματα» (σελ. 683) και είναι μια διαφορετική προσέγγιση της έννοιας του αστυνομικού μυθιστορήματος. Ναι, οι 740 σελίδες ήταν υπερβολικά πολλές, μιας και  η αργκό των κοριτσιών άρχισε να με κουράζει αφάνταστα από ένα σημείο και μετά, ενώ οι διαρκείς ανατροπές που προέρχονταν από ανακρίσεις και συζητήσεις και δεύτερες σκέψεις που αναιρούσαν τις πρώτες με έφτασαν σε σημείο να προσπερνώ κάποιες παραγράφους, όμως το βιβλίο παραμένει ένα καλό σημείο αναφοράς για όσους αναζητούν κάτι διαφορετικό στη λογοτεχνία του είδους ή θέλουν ρεαλιστικούς χαρακτήρες και χορταστικό περιβάλλον δράσης.