Βιβλίο In tenebris
Συγγραφέας Βάλια Καραμάνου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Φιλύρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Βάλια Καραμάνου έγραψε μια αξιόλογη δυστοπική περιπέτεια με ανατροπές και εκπλήξεις, με ενδιαφέροντες χαρακτήρες και με σκληρές περιγραφές. Μέσα από το κείμενό της αφήνει να φανούν οι ολέθριες συνέπειες των όσων βιώνουμε ως χώρα και ως άνθρωποι, όπως οικονομικός πόλεμος μέσω Μνημονίων, μετατροπή των παραγωγικών ατόμων σε αναλώσιμα για «μαύρη εργασία» με πενιχρά μεροκάματα και εξοντωτικά ωράρια κ. ά. που κάλλιστα θα μπορούσα να οδηγήσουν σε πόλεμο και στην πραγματικότητα. Έχει διαλέξει προσεκτικά ποιοι θα πλαισιώσουν το πρωταγωνιστικό της ντουέτο και τους ρίχνει σε μια πάλη με έπαθλο το «αύριο»! Το μυθιστόρημα μας βάζει από την αρχή στο ξέσπασμα του πολέμου. «Ένας άλλος κόσμος είχε γεννηθεί εκείνη την Πρωτομαγιά, πιο ζοφερός, πιο άγριος και αλλόκοτα πρωτόγονος. Ένας κόσμος πλασμένος μόνο για μαχητές, αποκλειστικά για όσους μπορούσαν να επιβιώσουν με κάθε κόστος» (σελ. 23). Έχουμε ρεαλιστικές καταγραφές των δυσχερειών σε καιρό ξαφνικών κρίσεων, όπως: επιδρομές σε καταστήματα τροφίμων, βομβαρδισμοί, πλιάτσικο, διακοπή ρεύματος. «Κάθε βράδυ που κατάφερναν να φτάσουν ζωντανοί στα κρεβάτια τους ήταν μια μεγάλη νίκη σε αυτόν τον πόλεμο» (σελ. 194).

Η Αγγελική είναι μια γυναίκα 42 ετών, άνεργη, που προσπαθεί για καιρό αλλά μάταια να βρει δουλειά. Ο αγαπημένος της φίλος, Νίκος, ρίσκαρε και ξεκίνησε να δουλεύει στο Λονδίνο πριν δύο χρόνια, υπό δύσκολες, πιεστικές και απαιτητικές συνθήκες, τα καταφέρνει όμως στοιχειωδώς κι έτσι προτείνει στην Αγγελική να τον ακολουθήσει. Ο θάνατος της μητέρας του τον φέρνει στην Ελλάδα και παγιδεύεται με το ξέσπασμα του πολέμου. Η Αγγελική κι ο Νίκος αποφασίζουν να πάνε στην ορεινή Κορινθία κι αναγκάζονται να πάρουν μαζί το ζευγάρι του τέταρτου ορόφου, τον Θάνο και τη Μαρία, με το δύο μηνών βρέφος τους. Ανταλλαγή προϊόντων μιας και τα λεφτά έπαψαν να έχουν αξία, ζώα και σπόροι ως πρώτη ύλη είναι μερικά από τα βήματα που απαιτούνται για μια νέα αρχή χωρίς υπολογιστές και κινητά τηλέφωνα. Ζωντανεύουν μάλιστα τόσο όμορφα οι γαλήνιοι ήχοι της φύσης που μαζί με τους πρωταγωνιστές ξεχνούσα κι εγώ κατά καιρούς ότι έχουμε πόλεμο. Δυστυχώς όμως η φρίκη, τα βασανιστήρια, οι δολοφονίες αντιδιαστέλλονται με όλα αυτά και συγκροτούν πλήρως το κλίμα μέσα στο οποίο οφείλουν να επιζήσουν η Αγγελική κι ο Νίκος αλλά και οι άνθρωποι που αρχίζουν σταδιακά να τους συναναστρέφονται. Δε λείπουν μάλιστα οι φορές που τσακώνονται άσχημα μεταξύ τους: «Έχουμε άλλους εχθρούς εκεί έξω… Είμαστε «εμείς», οι Έλληνες που κατασπαράζουμε τους δικούς μας ανθρώπους» (σελ. 95).

Το μυθιστόρημα, παρ’ όλο που καταφέρνει να αναπαραστήσει σωστά την ατμόσφαιρα στο «καταφύγιο», με την οικιακή οικονομία που απαιτείται, τις γεωργικές και άλλες εργασίες που θα τους κρατήσουν ζωντανούς, καθαρούς και χορτάτους, με τον κίνδυνο να παραμονεύει είτε μέσω συμμοριών είτε άλλων αστάθμητων παραγόντων, με μια ενδιαφέρουσα ανατροπή, ένιωσα πως δεν κατάφερε να με κρατήσει σφιχτά, είτε γιατί οι προσωπικές ιστορίες των χαρακτήρων δίνονταν όλες μαζί κάθε φορά από την αρχή ως το σήμερα αντί για αποσπασματική τους εμφάνιση κατά τη διάρκεια της ανάγνωσης είτε γιατί το τέλος του πολέμου ήρθε αρκετά γρήγορα και χωρίς πολλές πληροφορίες για τα «ιστορικά» γεγονότα έξω από την καθημερινότητα του Νίκου, της Αγγέλας και των γύρω τους, με αποτέλεσμα να έχω έντονη την αίσθηση της αμηχανίας από μεριάς της συγγραφέως για τον τρόπο χειρισμού μιας ικανοποιητικής κατά τα άλλα ιστορίας.

Η φράση In tenebris σημαίνει «Στο σκοτάδι» στα λατινικά και αφορά το σκοτάδι που κουβαλάμε μέσα μας, το σκοτάδι του πολέμου. Μετά όμως από αυτό πάντα υπάρχει το φως (lux) το οποίο, όπως κάθε γέννα, έχει επίσης ωδίνες και αίμα, τις θυσίες των αθώων και των αμάχων: «…όλα παρακμάζουν και τελικά πεθαίνουν για να αναστηθούν σαν κάτι νέο» (σελ. 167). Θα καταφέρουν λοιπόν να βγουν νικητές από αυτήν τη μάχη οι ήρωες του μυθιστορήματος και αν ναι, τι θα κάνουν μετά τη λήξη του πολέμου; Ενδιαφέροντες χαρακτήρες, ρεαλισμός και εκπλήξεις συγκροτούν ένα δυνατό και ανατρεπτικό κείμενο.

Βιβλίο Kitsune 
Συγγραφέας Βάλια Καραμάνου
Κατηγορία Τρόμου
Εκδότης Φιλύρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Μάνος Αλεξίου είναι ο δήμαρχος της περιοχής, παντρεμένος με την Ιουλία-Ροδάνθη. Άρτι εκλεγείς, πέσανε όλα πάνω του: αντιπολίτευση, παράπονα πολιτών, γκρίνια συζύγου, φασαρία από τα πολύ μικρά παιδιά του. Σχεδιάζει λοιπόν την αντεπίθεσή του: λαμπερές γιορτές εν όψει των Χριστουγέννων και μια στρατηγική για ένα ερειπωμένο αρχοντικό, με μια υπεραιωνόβια ένοικο που δεν πείθεται με τίποτα να παραχωρήσει το ατημέλητο και επικίνδυνο για την υγιεινή κτήριο στον Δήμο, αλλά πρέπει επιτέλους να το αποκτήσουν και να το αξιοποιήσουν. Ειδικά από τη στιγμή που οι κάτοικοι και ψηφοφόροι του αρχίζουν να φοβούνται με τα αυξανόμενα κρούσματα σαρκοφάγων επιθέσεων και οι φήμες συνδέουν τον τετράποδο εχθρό με το ερειπωμένο σπίτι της ηλικιωμένης.

Από την άλλη, έχουμε τη Φωτεινή, καθαρίστρια του δημαρχείου, με τον δεκάχρονο γιο της, Λευτέρη, και μια παράνομη σχέση στο ενεργητικό της που τη γεμίζει τύψεις. Το παιδί της λατρεύει τα manga και τις σειρές anime, μελετάει και προτιμά να μένει μόνος. Ο ήπιος χαρακτήρας του τον κάνει θύμα σχολικού εκφοβισμού, ο διευθυντής όμως δεν τιμωρεί τα παιδιά των επιφανών γονέων που τον βασανίζουν, με μεγαλύτερο εχθρό από αυτά τον Κώστα Αλεξόπουλο, ένα παιδί που ουσιαστικά μεγαλώνει μόνο, σε μια αδιάφορη για κείνον οικογένεια, κι έτσι ξεσπάει παντού τον θυμό του. Η Φωτεινή αποφασίζει να επισκεφθεί την Ελένη, η οποία τη βεβαιώνει πως έχουν πολλά κοινά οι δυο τους, όμως τα μυστηριώδη και χωρίς νόημα λόγια της την τρομάζουν. Ταυτόχρονα, αυτή η συναναστροφή τη μετατρέπει σε εξιλαστήριο θύμα αυτών που μέχρι χτες είχαν σιωπηρά αποδεχτεί το εκτός γάμου παιδί της και η αντίδρασή τους θα είναι απρόσμενη.

Πρόκειται για ένα συναρπαστικό και ενδιαφέρον μυθιστόρημα τρόμου, όπου, εκτός από την ενδιαφέρουσα κεντρική ιδέα και το σασπένς με το οποίο περιτυλίγεται, έχουμε γραφή παραστατική και γρήγορη, με ενδιαφέρουσες περιγραφές του χιονισμένου τοπίου, εστιασμένες σε λεπτομέρειες που δεν είχα προσέξει όποτε βίωνα την εμπειρία μιας χιονόπτωσης και με καλοσχεδιασμένες διαπροσωπικές σχέσεις. Από σελίδα σε σελίδα μάλιστα η συγγραφέας αλλάζει έξυπνα κάποια πράγματα, εντείνοντας την αγωνία ως προς το τι πραγματικά συμβαίνει σε αυτό το προάστιο, πόσο ακουμπάμε στην πραγματικότητα και πόσο στο υπερφυσικό, γι’ αυτό και στην αρχή πίστευα πως είχα ένα διαφορετικό κοινωνικό μυθιστόρημα. Σταδιακά όμως έρχονταν στιγμές τρόμου που με ανατρίχιαζαν, όχι μέσα από περιγραφές γεγονότων αλλά μέσα από την καλοστημένη αίσθηση της ανασφάλειας που προσφέρει η αβεβαιότητα, το σκοτεινό φεγγάρι και μια μυστηριώδης φιγούρα. Αληθινοί και ολοκληρωμένοι χαρακτήρες, ανατροπές και η σκιά ενός kitsune (στην ιαπωνική κουλτούρα είναι ένας μύθος για μια αλεπού που έπαιρνε γυναικεία μορφή τη νύχτα) που στοιχειώνει τους ήρωες, βγάζοντας σταδιακά από μέσα τους τον κακό, μέχρι απανθρωπιάς, εαυτό τους. Ένα θηρίο είναι τελικά ο άνθρωπος και οι περιστάσεις το ξυπνούν ή το νανουρίζουν μα πάνω απ’ όλα δε θέλει το ξένο ή το διαφορετικό γιατί τον βγάζει από τα όρια του μικρόκοσμού του. Το μυθιστόρημα πρεσβεύει αυτήν την αντίληψη και οι απρόσμενες εξελίξεις με ανάγκαζαν να το διαβάζω μόνο με το φως της μέρας.

Ένα κατ’ επίφασιν φιλήσυχο προάστιο, ένα σύνολο ανθρώπων που περιμένουν ένα «κλικ» για να μετατραπούν από καλοσυνάτοι γείτονες σε αδηφάγους εκδικητές κι ένα αέναο σύνολο μετενσαρκώσεων που ψάχνει να βρει την ευτυχία και τη γαλήνη είναι μερικά μόνο από τα χαρακτηριστικά του νέου μυθιστορήματος της Βάλιας Καραμάνου. Η γραφή της και ο χειρισμός της πλοκής δε μετατρέπουν το κείμενο σε παρέλαση υπερφυσικών πλασμάτων αλλά το κρατάνε στα όρια του ρεαλιστικού και του υπερφυσικού έτσι ώστε να ταξιδέψουμε μέσα από τις σελίδες σε μια άλλη διάσταση της πραγματικότητας, με το «και αν;» να κρέμεται από πάνω μας σε κάθε σελίδα. Κι όλα οδηγούν σ’ ένα απρόσμενο φινάλε, που μου θύμισε έντονα αυτό του «Αρώματος», μόνο που ανέβηκε πολύ ψηλότερα και χρησίμευσε για την πιο κατάλληλη ολοκλήρωση αυτής της ευφάνταστα παράδοξης ιστορίας! Kitsune λοιπόν και ανατριχίλα πάνε μαζί!

Βιβλίο Κόκκινα δέντρα
Συγγραφέας Βάλια Καραμάνου
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ωκεανίδα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Πρόκειται για ένα γλυκό και αξιοπρεπέστατο διαμαντάκι μόλις 220 σελίδων που καταφέρνει να καταγράψει συμπυκνωμένα και χωρίς περιττολογίες δυο όμορφες ιστορίες αγάπης ενώ ταυτόχρονα ζωντανεύει ρεαλιστικά και χωρίς διδασκαλισμούς τις συνθήκες ζωής στα πρώτα χρόνια της σύγχρονης οικονομικής κρίσης. Η Μάρθα είναι μια ολοκληρωμένη προσωπικότητα που καταφέρνει να μαζέψει τα κομμάτια της και να κάνει μια νέα αρχή, συμπεριλαμβανομένου φυσικά και του έρωτα, μόνο που σε αρκετά σημεία η πορεία της ξεφεύγει από τα τετριμμένα και τις κλισέ αφηγήσεις. Η συγγραφέας ξέρει πολύ καλά το υλικό της και δεν παρασύρεται για να εκβιάσει το συναίσθημα. Έχουμε αρχή, μέση και τέλος, χωρίς σχοινοτενείς αφηγήσεις ή περιττούς διαλόγους. Ο συναισθηματικός κόσμος της Μάρθας είναι αυτός ακριβώς που θα είχε κάποιος και στην πραγματική ζωή αν έκανε τα λάθη της, έχει αξιοπρέπεια και περηφάνια που δε διστάζει να τα τσαλακώσει χωρίς όμως να καταπατήσει τις ηθικές της αρχές (για παράδειγμα νιώθει τύψεις που έκλεψε τρόφιμα από μια τσάντα, αφήνοντας όμως το πορτοφόλι απείραχτο).

Στο χωριό όπου κατέφυγε, ζει και ο τοκογλύφος Βαγγέλης, υπεύθυνος για τον θάνατο του πατέρα της και την απώλεια της γονικής περιουσίας. Είναι πολύ δύσκολο να συμβιώνει μαζί του, να τον βλέπει να γεύεται τους καρπούς μιας εύκολης, απάνθρωπης και άπληστης ζωής και τελικά η ολοκλήρωση του μυθιστορήματος με ένα σκληρό τρόπο δείχνει πόση ψυχική αντοχή έχει η Μάρθα για να καταφύγει σε αυτήν την απονενοημένη πράξη ενώ ταυτόχρονα, σ’ ένα λιτό τελευταίο κεφάλαιο, δείχνει το πόσο καταρρακώθηκε, πόσο της στοίχισε αυτό αλλά είναι έτοιμη και για μια νέα αρχή. Ο έρωτάς της με τον ταβερνιάρη που δέχτηκε να της χαρίζει λίγο φαγητό κάθε μέρα ήταν όμορφος, όσο πρέπει ρομαντικός και με ελάχιστες ερωτικές σκηνές.

Πίσω στο 1980, ο γάμος της Αθανασίας με τον σταθμάρχη Βασίλη Στρατηγάκη είναι αντίθετος αφηγηματικά, μιας και εδώ έχουμε να κάνουμε με ένα τραγικό ερωτικό τρίγωνο. Η Αθανασία βρίσκεται παγιδευμένη τελικά σ’ έναν γάμο που δε θέλει, μιας και η τυχαία επίσκεψη ενός γοητευτικού άντρα ξυπνά μέσα της άγνωστα, κρυμμένα συναισθήματα και την οδηγεί σε αποφάσεις και πράξεις που δεν περίμενε ποτέ ότι θα έκανε. Με τις αρετές του συμπυκνωμένου λόγου και τις άκρως απαραίτητες σκηνές, ζωντανεύει ένας έρωτας απελπισμένος, γεμάτος πάθος και η συγγραφέας δίνει έμφαση στον ψυχικό κόσμο αυτών των τριών ανθρώπων. Κατανόησα τη ζήλεια και το αρρωστημένο πάθος του σταθμάρχη, σεβάστηκα τις επιθυμίες της Αθανασίας, αναρωτιόμουν για το ποιον του επισκέπτη, δεν περίμενα όμως πως η ιστορία αυτή θα τελείωνε όπως τελείωσε και με συγκίνησε βαθιά.

Τα «Κόκκινα δέντρα» είναι ένα μυθιστόρημα για τους σιωπηλούς αυτούς μάρτυρες, που αν είχαν στόμα να μιλήσουν θα αφηγούνταν ιστορίες που θα μας κρατούσαν ξύπνιους για πολλά χρόνια. Βάφονται κόκκινα, ανθίζουν, μαραίνονται και πάλι από την αρχή, σ’ ένα αέναο ποτάμι χρόνου όπου περνάνε διαβάτες οι άνθρωποι. Δυο τέτοιες ιστορίες διάλεξε η κυρία Καραμάνου να μας αφηγηθεί, με λιτότητα και δωρικότητα αλλά ταυτόχρονα με ένταση, πλούτο συναισθημάτων και ανατροπές.