Βιβλίο Και γύρω τους η θάλασσα
Συγγραφέας Αφροδίτη Βακάλη
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Σ’ ένα νησί των Κυκλάδων. Ο Παναγιώτης Καρατζάς, ναυτικός, επιστρέφει από ταξίδι με τον κολλητό του, Κωνσταντίνο. Η σχέση του με τη γυναίκα του δεν πάει καλά, είναι ψυχρή και απόμακρη. Τρομάζει όταν βλέπει την έφηβη πια κόρη της, Αννεζώ, να της μοιάζει τόσο και αρχίζει να φαντασιώνεται μαζί της πράγματα που του λείπουν από τη μάνα της. Έντρομος και ντροπιασμένος, την παντρεύει άρον άρον με τον Κωνσταντή.

Ο γιατρός Βαρανάκης φτάνει στο νησί με μια ιστορία από το παρελθόν που τον στοιχειώνει. Γνωρίζει τη Μαρία και αυτό είναι η καταστροφή του. Η Μαρία είναι ελεύθερο πουλί, δεν δεσμεύεται με κανέναν, είναι η «Στέλλα με τα κόκκινα γάντια» του νησιού. Στο μάτι την έχει βάλει και ο Νικόλας, εγωκεντρικός, καιροσκόπος, ατίθασος, ερωτύλος. Παντρεμένος με μια αδύναμη στο χαρακτήρα κοπέλα, εποφθαλμιώντας μόνο την περιουσία της. Γίνεται πατέρας και νιώθει τη θηλιά να σφίγγει γύρω του. Πνίγεται! Διέξοδος το ποτό και το ξυλοφόρτωμα της γυναίκας του. Και η Μαρία! Αχ, η Μαρία, ένα ελεύθερο πουλί που δεν κλειδώνεται σε κλουβιά. Και ο Νικόλας τη θέλει! Μέχρι τέλους!

Και γύρω τους κι άλλοι χαρακτήρες και γύρω τους η θάλασσα. Μου είναι αδύνατον να περιγράψω πόσο έντονα και πόσα πολλά συναισθήματα γεννάει αυτό το βιβλίο. Οι γυναίκες δε γνωρίζουν από έρωτες και χάδια, δεν ξέρουν να κουμαντάρουν τον άντρα. Οι άντρες αδιαφορούν για τις γυναίκες τους ως άνθρωποι και χαρακτήρες, τους συμπεριφέρονται σα ζώα. Λίγοι έχουν το σθένος να τις πλησιάσουν, να τις αγαπήσουν, να συζητήσουν μαζί τους. Από τις ωραιότερες ιστορίες, η Αννεζώ και ο Κωνσταντής, πώς ξεκίνησαν από αγάπη και αιδώ νιόπαντροι να μην αγγίζουν ο ένας τον άλλον, να θεωρούν ο ένας τον άλλον υπεύθυνο κι όμως με το πέρασμα του χρόνου και την εγκατάλειψη της ατολμίας, πλησίασαν κοντά, πιάστηκαν χέρι χέρι, μίλησαν, αγαπήθηκαν, έκαναν έρωτα.

Ήθη και έθιμα του χωριού, καθημερινές συνήθειες, τρισδιάστατοι χαρακτήρες, ένας σφιχτός κλοιός στενά δεμένος γύρω τους και ο αναγνώστης δεν μπορεί να ανασάνει παρά μόνο όταν τελειώσει το βιβλίο. Και πάλι όμως θα τον στοιχειώνει για καιρό η ανάμνηση αυτού του μυθιστορήματος, η απόδοση των χαρακτήρων, το υπέροχο γράψιμο. Τι να πω, τα λόγια είναι πραγματικά περιττά. ΠΡΕΠΕΙ να διαβάσετε αυτό το βιβλίο. Και όχι σε μέσα μεταφοράς ή εκτός σπιτιού, θέλει το χρόνο του και το χώρο του, αδειάστε το μυαλό σας από τις έγνοιες, ξεφυλλίστε το, ζήστε το!

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα (δεν ήξερα τι να πρωτοδιαλέξω!):

«Αυτός, που δεν τον τρομάζανε φουρτούνες και μποφόρια, φοβόταν ν’ αντικρίσει τη Φρασκούλα. Τον παίδευε ο καημός να τη ζητά, να μην την έχει. Γωνιά γωνιά είχε ψάξει τα μάτια της να βρει την αγάπη της, μα εκείνα άδεια. Τίποτα δεν μπορούσε να της καταλογίσει, να την ψέξει για κάτι. Σ\’ όλα ήταν σωστή, σ\’ όλα όπως έπρεπε. Το βλέμμα της όμως δεν είχε έρωτα, δεν είχε φλόγα. Σβηστό. Κι ο Παναγής χανόταν στο σκοτάδι…Βαθιά στο στήθος, δειλά, τολμούσε και γεννιόταν μια ελπίδα, η ελπίδα, που από παντού, απ’ το τίποτα, κι απ\’ το παράλογο ακόμη, έχει τη δύναμη να ξεπροβάλει. Τι κι αν γνωρίζει το μυαλό, πιο δυνατή απ’ τη γνώση εκείνη» (σελ. 22).

«Άκουγε φλιτζάνια να κροταλίζουν και πιατάκια, τις υπηρέτριες να μεταφέρουν δίσκους με γλυκά, καφέδες, τσάγια. Άκουγε χάχανα, το θόρυβο που κάνουν οι γυναίκες σα μαζεύονται και συζητούν τον άντρα» (σελ. 26).

«Ένα τσούρμο άντρες μες στον καφενέ, της θάλασσας και της στεριάς. Διαφορετικοί σε όλα και τόσο όμοιοι. Όλοι με την ίδια σκέψη, την ίδια ανάγκη. Και ο καημός πάντοτε ένας. Η γυναίκα. Η δική τους ή άλλη. Μα πάντα η γυναίκα. Απ’ αυτή φεύγουν και σε αυτή γυρνάνε. Αυτή τους φέρνει στη ζωή, αυτή τους συντροφεύει κι αυτή τους κλείνει τα μάτια. Η ζωή τους όλη ένας κύκλος και στη μέση πάντα αυτή. Το κέντρο του κόσμου τους. Τίποτα πέρα απ’ αυτή. Τίποτα χωρίς αυτή. Το ξέραν, κι όσοι ήταν μες στον καφενέ και οι άλλοι, όσοι δεν ήταν. Όλοι οι άντρες το ξέρουν. Βαθιά στην καρδιά τους το νιώθουν και τους τρομάζει. Προσπαθούν πάντα να το ξορκίσουν, με χωρατά, με κρασί, με το μαχαίρι. Ανάλογα την περίσταση. Μα το ξέρουν καλά» (σελ. 92-93).

«-Μετρημένες τις έχεις τις μπουκιές μας; Βάλε κάτι παραπάνω στην κατσαρόλα! Άνθρωποι είμαστε, μπορεί να λαχταρήσουμε μια πιρουνιά ακόμη!» (σελ. 101).

«Μόνο όσοι αγαπήσαν ξέρουνε τη γεύση του πρώτου φιλιού. Οι άλλοι ελπίζουνε, μονάχα, να τη μάθουν. Κι ήταν το πρώτο φιλί και για τους δύο. Τους τάραξε, τους τρόμαξε η αίσθησή του. Νιώσαν πως άνοιξε μια πόρτα κάπου. Μα δεν τολμήσανε να τη διαβούνε. Ο καθένας με τους δικούς του φόβους, την κλείσανε απαλά και υποχωρήσανε. Όμως,
γνωρίζανε καλά την ύπαρξή της τώρα» (σελ. 137).

«Κι έτσι, περνούσανε οι μέρες κι έμενε εκείνος σιωπηλός. Ανείπωτες στοιβάζονταν στο στόμα του οι λέξεις κι έρχονταν κι άλλες κι άλλες, δίχως να βρίσκει εκείνος το κουράγιο τα χείλη του ν’ ανοίξει, να τις φτύσει, ν’ ανακουφιστεί. Και όπως ήταν μπουκωμένες τόσες λέξεις, ένιωθε ώρες ώρες πως πνιγόταν. Κι έπινε το κρασί του μονορούφι, μήπως και καταφέρει, αφού δεν μπόραγε να τις προφέρει, να τις καταπιεί» (σελ. 142).

«Μείναν για λίγο σιωπηλοί. Δυο άντρες, δυο γυναίκες, χίλιες σκέψεις. Να τους ενώνουν τόσα. Και ακόμη περισσότερα να τους χωρίζουνε. Τα αισθήματα σωστά, τα πρόσωπα όλα λάθος. Η αγάπη έπαιζε σκληρό παιγνίδι. Άτακτος ο μικρός θεός, ο Έρωτας. Απάνθρωπος, τους τυραννούσε. Σαϊτεμένους λάθος. Στα σίγουρα γελούσε και διασκέδαζε μαζί τους» (σελ. 267).

«Ένα μικρό καρφάκι, που ίσως κάποτε χρησίμευε σε κάτι, τώρα γυμνό και μόνο, μια ασήμαντη παραφωνία, ένα μικρό σημάδι, μαύρο. Χαμένο μες στ’ απέραντο λευκό του τοίχου. Κι όμως ήταν εκεί. Επέμενε να υπάρχει. Να σπάει εκείνη την ασπρίλα με τη μικρή, τη μαύρη ύπαρξή του. Τιποτένιο. Ακίνδυνο και ξεχασμένο. Μα η μυτερή του άκρη, άφαντη στα μάτια ολωνών, ήταν βαθιά μπηγμένη στη σάρκα αυτού του τοίχου. Το πέτρινο το σώμα, ορθό παρά τον πόνο, στεκόταν πληγωμένο. Παντοτινά σημαδεμένο, αμίλητο. Μ\’ ένα καρφί στα στήθια» (σελ. 281).

«Λες κι ήταν η αγάπη ψίχουλα, να τα τινάξει τάχα απ\’ το τραπέζι. Να φύγουν, να χαθούνε. Κι έπειτα χαρωπή, να στρώσει πάλι. Στον Κυριάκο να στρώσει. Να μπει μες στην καρδιά της, να φάει και να πιεί!» (σελ. 306).

«Με τους καημούς τόσων και τόσων ήτανε το χώμα τούτο ποτισμένο. Ήξερε, είχε δει πολλά. Και είχε μνήμη, τη δική της μνήμη, ετούτη εδώ η μικρή, η λευκή γωνιά του Αιγαίου» (σελ. 353).

Βιβλίο 219 ημέρες βροχής
Συγγραφέας Αφροδίτη Βακάλη
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ένα από τα δυνατότερα, ανατρεπτικότερα αστυνομικά και ταυτόχρονα ένα από τα διεισδυτικότερα και ρεαλιστικότερα κοινωνικά μυθιστορήματα που έχουν κυκλοφορήσει ως τώρα. Οι κατά συρροήν φόνοι είναι η ευκαιρία και η αφορμή για τη συγγραφέα να δημιουργήσει χαρακτήρες ολοζώντανους και αληθινούς, να παρουσιάσει τις σχέσεις μεταξύ των κατοίκων μιας πόλης αλλά και μεταξύ των ίδιων των μελών μιας οικογένειας. Οι ενδοοικογενειακές διαφορές, τα όνειρα και οι προσδοκίες μιας ζωής που διαψεύδονται, ο αταβισμός και η απληστία, η προδοσία και η ενοχή, είναι στοιχεία που συγκρατούν ένα χορό κλειστό, ομόκεντρο, από τον οποίο κανείς από τους συμμετέχοντες δεν μπορεί να ξεφύγει. Και η ποιητική, αριστοτεχνική γραφή της αγαπημένης λογοτέχνιδος, να ντύνει όσο γίνεται πιο τρυφερά την ωμότητα και τη βία. Όσοι διάβασαν το «Και γύρω τους η θάλασσα» και αγάπησαν το στυλ και το ύφος της κυρίας Βακάλη, θα ανατριχιάσουν με το πόσο πολύ δένει αυτός ο τρόπος γραφής με μια αστυνομική ιστορία. Η αγωνία και η ποίηση αναπαριστούν το πιο παράδοξο και ταιριαστό ζευγάρι που τροχοπεδεί με τα παγοπέδιλα της βίας στην εύθραυστη παγωμένη λίμνη της ανάγνωσης.

Δεν υπάρχει καταιγιστική δράση και πιστολίδι, ούτε το κλασικό τρίπτυχο «ποιος σκοτώνει-πώς τον πιάνουμε-τι του κάνουμε», ούτε βαρετές και ατελείωτες καταθέσεις μαρτύρων ή υπερβολικά πολλά πρόσωπα και περίπλοκες καταστάσεις. Κι όμως αυτή ακριβώς είναι η γοητεία και η πρωτοτυπία του. Σαν προκομμένη αράχνη, η συγγραφέας στήνει έναν ιστό σφιχτοπλεγμένο, αριστοτεχνικό και αόρατο για το αθώο μάτι. Κάθε κλωστή δεμένη με την άλλη, κάθε πλέξη τυλιγμένη γύρω από τους πρωταγωνιστές του βιβλίου. Και ο ιστός απλώνεται, όλο και απλώνεται και σφίγγει και τυλίγει και παρασέρνει σε μια κλειστοφοβική ατμόσφαιρα, όπου το φως στο βάθος είναι ελάχιστο και οι ανάσες αντηχούν στους γύρω τοίχους.

Η Σταυρούλα και ο Παντελής Μπίσκας, ο Χαρίλαος και η Φωφώ Παπαδήμα, ο Ανάργυρος Σταφιδόγλου, ο Θεμιστοκλής Θρασυβουλίδης και η Καλλιρρόη Καραντώνη, ο Νικήτας Συμεωνίδης, ο Άγγελος είναι άνθρωποι με μίση, πάθη, κρυμμένα μυστικά και ενοχές για τα λάθη του παρελθόντος ή και του παρόντος. Τοποθετούνται σταδιακά στην πλοκή του μυθιστορήματος, δε βιάζονται να επικοινωνήσουν με τον αναγνώστη, αγωνίζονται να συνηθίσουν την ακατάπαυστη βροχή, πιέζονται να αγνοήσουν τον σκοτεινό τους εαυτό και να συνεχίσουν την επιφανειακά ατάραχη ζωή τους. Ακόμη και οι δευτεραγωνιστές συστήνονται, απλώνουν τη ζωή τους μπροστά σου, σε καλούν να τους γνωρίσεις, να ρίξεις μια κλεφτή ματιά και μετά να συνεχίσεις να ψάχνεις τον δολοφόνο. Μια σύζυγος βυθισμένη στη σιωπή της ψυχής μετά τον άδικο χαμό του παιδιού της, ένας πάμπλουτος τοκογλύφος που δε διστάζει να ζητήσει ανήθικα ανταλλάγματα, μια γυναίκα που κεντά παντού το μονόγραμμά της, μια νοσοκόμα που θρηνεί τον χαμό του αδελφού της ώσπου να της χτυπήσει την πόρτα ο έρωτας, ένας γιος μεγαλέμπορου που παρατά περιουσία και μαγαζί για να σπουδάσει μουσική, κάτοικοι μιας πόλης που ξυπνά κάθε μέρα μούσκεμα από τη βροχή, ιδρωμένη από την αγωνία για το επόμενο θύμα.

Οι μονόλογοι του δολοφόνου είναι συγκλονιστικοί και ο τρόπος σκέψης του ανατριχιαστικός! «Γι’ αυτό και στράφηκα προς τα παιδιά. Ψυχές καινούργιες, φρέσκες. Tabulae rasae! Αλαβάστρινες, γυαλιστερές επιφάνειες. Χωρίς τις χαρακιές της γνώσης, δίχως τις γρατζουνιές της εμπειρίας. Άψογες ψυχές, παρθένες…» (σελ. 401). Και σκοτώνει. Δε διστάζει να αφαιρέσει αθώες ζωές για να σκιτσάρει το δικό του σχέδιο, να ζωγραφίσει τον δικό του αιμάτινο πίνακα. Το αίμα ανακατεύεται με το νερό, ρέουν αντάμα προς τις σχάρες των υπονόμων και τις διψασμένες ρίζες των δέντρων. Λεύτερη, ανακουφισμένη φεύγει η ψυχή των μικρών πλασμάτων κι ο αναγνώστης θυμώνει όλο και περισσότερο με τον Αστυνόμο Σκιαδά που έχει αναλάβει τη διαλεύκανση.

Ο Σκιαδάς, ένας από τους πιο ανθρώπινους, ρεαλιστικά δοσμένους αστυνομικούς που έχω συναντήσει, οξυδερκής, ταπεινός, μοναχικός, πιστός στο καθήκον, καλείται να εξιχνιάσει αυτήν τη δύσκολη υπόθεση. Ένας άνθρωπος ερωτικά μόνος, χώνεται στα άδυτα του λαβύρινθου, κυνηγάει τον ένοχο και συναντάει τον έρωτα στα μάτια μιας γυναίκας που αλλάζει τη νοοτροπία του, τον αναστατώνει, τον φέρνει αντιμέτωπο με τρυφερές αναμνήσεις γεγονότων που έχει ξεχάσει πια. Κι αγωνίζεται να εκτελέσει τα καθήκοντά του αλλά και να ξεκινήσει μια σχέση που θα του χαρίσει την τρυφερότητα, τη φροντίδα, το νοιάξιμο, τον έρωτα που έχουν κρυφτεί από τα μάτια του.

Όλες οι λέξεις έχουν θέση στο βιβλίο, όλα τα περιστατικά έχουν λόγο ύπαρξης. Η ματιά της συγγραφέως είναι κοφτερή σα νυστέρι, φωτογραφίζει διαπροσωπικές σχέσεις παραστατικότατα και επιλέγει να περιγράψει ενδιαφέρουσες φυσιογνωμίες. Ο αναγνώστης, όταν ξεκινήσει αυτό το ταξίδι, είμαι σίγουρος ότι δε θα το αφήσει από τα χέρια του. Το φινάλε του βιβλίου θα το θυμάμαι για πολύ καιρό. Ανατρέπει τα πάντα και δίνει μια μαχαιριά στην καρδιά τόσο δυνατή που χάνει πολλούς χτύπους. Με αυτό το βιβλίο η συγγραφέας κάνει ένα μεγάλο άλμα προς τη βελτίωση και προχωρά ακόμη πιο κοντά στη συγγραφική ολοκλήρωση. Το «Και γύρω τους η θάλασσα» το αγάπησα, όμως το «219 ημέρες βροχής» το λάτρεψα.