Βιβλίο Τυφλό σημείο 
Τίτλος πρωτοτύπου Dead ground
Συγγραφέας M. W. Craven
Μεταφραστής Βαγγέλης Γιαννίσης
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Bell
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο αρχιφύλακας Ουάσινγκτον Πόου, ντετέκτιβ του SCAS (Τομέα Ανάλυσης Σοβαρών Εγκλημάτων, που υπάγεται στην NCA, την Εθνική Υπηρεσία Δίωξης Εγκλήματος), ζει μόνιμα στην Κάμπρια και η άδεια που έδωσε ο Έντουαρντ βαν Ζάιλ για να ξεκουραστούν όσοι ασχολήθηκαν με την υπόθεση του Φροντιστή είναι η καλύτερη περίοδος για να βάλει το μυαλό του σε μια τάξη. Ο Τομέας είναι πραγματικά ενδιαφέρων, μιας και ο ρόλος του είναι να αναγνωρίζει κατά συρροή βιαστές και δολοφόνους και να παρέχει αναλυτική υποστήριξη σε κάθε αστυνομική υπηρεσία που είχε να ερευνήσει περίπλοκους φόνους δίχως φανερό κίνητρο. Στο πλάι του είναι η Τίλι Μπράντσο, με προβληματικές κοινωνικές δεξιότητες, που έχει μεγαλώσει αποκομμένη από τον κόσμο αλλά με πτυχίο από την Οξφόρδη στα 16 της, που «παίρνει τα πάντα τοις μετρητοίς και πιστεύει όλα όσα της λένε», που πέφτει θύμα συναδελφικού bullying, αλλά είναι τρομερή στον προγραμματισμό των υπολογιστών και στις τεχνολογίες. Αγαπημένη μου κακή της συνήθεια είναι το γεγονός πως λέει πάντα αυτό που σκέφτεται, χωρίς να έχει συναίσθηση πως έτσι ίσως προσβάλλει ή σοκάρει τον συνομιλητή της (κάποια περιστατικά όμως με έκαναν να γελάσω ηχηρά). Θα μπορούσε να την πει κανείς και αυτιστική, μόνο που πολλές αντιδράσεις της δεν ανήκουν σ’ έναν τέτοιο χαρακτηρισμό. Η συναναστροφή της αθώας κι απονήρευτης Μπράντσο με τον Πόου σταδιακά την έχει αλλάξει εσωτερικά και εξωτερικά, της έχει δώσει περισσότερο θάρρος και αυτοπεποίθηση, πλέον αρχίζει να νιώθει φιλικά απέναντί του και γενικότερα να συνειδητοποιεί πώς είναι να έχεις κάποιον να σε νοιάζεται και να σε βοηθάει. Τώρα μάλιστα που έχει υπό την επίβλεψή της ένα ολόκληρο σώμα αναλυτών, τους «Τυφλοπόντικες», η δράση της απογειώνεται. Η κοπέλα μαλακώνει την αψύτητα του Πόου κι εκείνος τη βοηθάει να προσανατολιστεί στον έξω κόσμο, οπότε συμπληρώνουν ο ένας τον άλλον χωρίς τη χιλιοειπωμένη ερωτική αίσθηση της χημείας που έχω δει σε χιλιάδες άλλα αστυνομικά μυθιστορήματα με πρωταγωνιστές άντρα και γυναίκα ντετέκτιβ.

Το βιβλίο ξεκινάει με τη δίκη του ντετέκτιβ αρχιφύλακα Ουάσιγκτον Πόου για τις αλλαγές και τις μεταβολές που έκανε στο υποστατικό όπου μένει, το Χέρντγουικ Κροφτ, ώστε να το μετατρέψει σε σύγχρονη και άνετη οικία, μέσα στην έκταση που αγόρασε μεν νόμιμα από τον νεκρό πλέον Τόμας Χιουμ αλλά η περιοχή περιήλθε στη δικαιοδοσία του Εθνικού Δρυμού του Λέικ Ντίστρικτ, αφού ο Πόου δεν ολοκλήρωσε ποτέ τους συνηθισμένους νομικούς ελέγχους για να είναι εντάξει. Έτσι, κατηγορείται για τις μεταβολές αυτές, αφού το κτήριο θεωρείται πολιτιστική κληρονομιά κι επομένως απαγορεύεται η παραμικρή αλλαγή πάνω του. Στο πλάι του βρίσκεται η Βικτόρια Χιουμ, κόρη του νεκρού πωλητή που τον στηρίζει στην περιπέτεια που τον έριξε με την καταγγελία του ο πρώην αρχιεπιθεωρητής Τζάρεντ Γουόρντλ που είχε συγκρουστεί με τον Πόου στην υπόθεση του Φροντιστή αλλά τα λάθη του του κόστισαν την καριέρα του και τώρα ασχολείται με την τοπική πολιτική σκηνή. Είμαστε έναν μήνα μετά την επίλυση αυτής της πολύκροτης υπόθεσης, για την οποία μαθαίνουμε κάποια βασικά πράγματα χωρίς όμως να χαλάει η έκπληξη για όσους δεν τη διάβασαν, μιας και ο συγγραφέας κρατάει όσα είναι σημαντικά για τις εξελίξεις στο παρόν βιβλίο χωρίς να παραθέτει λεπτομέρειες που θα αποκαλύψουν την πορεία και την ταυτότητα εκείνων των ερευνών.  Παραδόξως, ο Πόου πρότεινε στην Τίλι τη νομική του εκπροσώπηση κι εκείνη δέχτηκε να μελετήσει την πολεοδομική νομοθεσία και να ετοιμαστεί σωστά, μόνο που η δίκη διακόπτεται από δύο άντρες που σχεδόν τους απάγουν και τους μεταφέρουν ενώπιον του Άλαστορ Λοκ, που εργάζεται για τη Βρετανική Μυστική Υπηρεσία, τη ΜΙ5.

Το πτώμα του Κρίστοφερ Μπίρμαν, Βρετανού υπηκόου που ζει στην Αμερική, βρέθηκε σ’ ένα πορνείο μιας υποβαθμισμένης περιοχής του Καρλάιλ, όπου κάποια σημεία καλό είναι να αποφεύγονται: «Αν το Μπότσεργκεϊτ [όπου βρέθηκε το πτώμα] ήταν ο πολιτισμικός υπόνομος του Καρλάιλ, το Dog ήταν το πράγμα που επέπλεε σ’ αυτόν, ήταν η χειρότερη παμπ στη χειρότερη συνοικία της πόλης» (σελ. 125). Οι αδαείς περί τα εγκληματολογικά Μυστικές Υπηρεσίες ζητούν την επίσημη μεν συνεργασία της Κάμπρια, ουσιαστικά όμως του Τζόναθαν Πόου και της Τίλι Μπράντσο. Είμαστε σε μια περίοδο που η Κάμπρια θα φιλοξενήσει τη σύνοδο κορυφής μεταξύ σημαντικών ηγετών του εμπορίου και ο Μπέρμαν είχε την εταιρεία που αναλαμβάνει τις μεταφορές των ανώτερων στελεχών από και προς το αεροδρόμιο. Μιας και ο Αμερικανός Υπουργός Εμπορίου θα παίξει σημαντικό ρόλο στις χρηματοδοτήσεις, εμφανίζεται και η ειδική πράκτορας του FBI Μέλοντι Λι που εργάζεται για να βεβαιωθεί για την ασφάλεια της παρουσίας του στη σύνοδο. Εκείνη είχε προειδοποιήσει τον Πόου για τον Φροντιστή και με χαρά συνεργάζονται ξανά. Άλλωστε, το FBI θέλει κάποιον έμπιστο και ικανό αλλά ταυτόχρονα αδιάφορο για τις πολιτικές ισορροπίες ώστε να πιάσει τον ένοχο πάση θυσία. Επομένως ποιος σκότωσε τον Μπέρμαν και γιατί; Ήξερε κάτι ως προς την ασφάλεια των προσώπων στη σύνοδο  κορυφής, είχε να κάνει με τον πληρωμένο έρωτα ή με ναρκωτικά; Τι δεν κολλάει στην υπόθεση και προβληματίζει τον Πόου; Τι σχέση έχουν οι φιγούρες από ένα πολωνικό παραμύθι στο γείσο του τζακιού όπου βρέθηκε το πτώμα;

Και σε αυτό το βιβλίο η πορεία της επίλυσης επήλθε από μικρές, σχετικά τυχαίες λεπτομέρειες, που έδωσαν το έναυσμα στον συγγραφέα να ξεδιπλώσει ολοζώντανα τα στάδια της έρευνας καθαυτά, γεμίζοντάς με αγωνία για το αποτέλεσμα της αναζήτησης και όλων των ιχνών που έβρισκαν όσο σκάλιζαν την υπόθεση. Η επίλυση του μυστηρίου σχηματίζεται κυρίως μέσα από τα ευρήματα κι ένιωσα σα να ήμουν παρών στις εναλλακτικές οπτικές γωνίες που χρησιμοποιούσαν η Μπράντσο και ο Πόου για να βρουν την αλήθεια. Αυτήν τη φορά η υπόθεση μας ρίχνει στον σκληρό κόσμο της αρχαιοκαπηλίας και στα άδυτα του βρετανικού στρατού, γεμίζοντάς με θαυμασμό για τις γνώσεις του συγγραφέα πάνω στα θέματα αυτά ενώ οι εξελίξεις τρέχουν ως την τελευταία σελίδα, με κάθε κεφάλαιο να αποτελεί κι ένα βήμα προς την επίλυση του γρίφου. Αληθοφανείς ανατροπές, ένα καλά μπερδεμένο κουβάρι που ξετυλίγεται χωρίς να κουράζει και μια βεντάλια χαρακτήρων που διευκολύνουν ή δυσκολεύουν τις έρευνες είναι και πάλι τα καλά συστατικά μιας νέας περιπέτειας με το αγαπημένο μου ζευγάρι ερευνητών. Πλην του Άλαστορ Λοκ, γνωρίζουμε τη Μέρι Χόουπ της ΜΙ5, επικεφαλής της υπόθεσης και τη Χάνα Φιντς, τον σύνδεσμο μεταξύ των δύο υπηρεσιών, η οποία κάνει όμως απανωτά λάθη. Επίσης βρήκα ενδιαφέρον το παιχνίδι μεταξύ της παθολογοανατόμου Εστέλ Ντόιλ, με την περιθωριακή εμφάνιση αλλά με άφθαστες γνώσεις εγκληματολογίας και ιατροδικαστικής και του Πόου, συναρπαστική και προσεγμένη την εμφάνιση της τραυματισμένης ψυχικά επιθεωρήτριας και διευθύντριας του SCAS Στέφανι Φλιν, η οποία βρίσκεται σε άδεια λοχείας και παρατεταμένη αναρρωτική άδεια, στην προσπάθειά της να επουλώσει τα τραύματά της και να ξεχάσει όσα βίωσε με την υπόθεση του Φροντιστή όσο ο αυστηρός και δεσποτικός κέρβερος που λέγεται Ζόι προσπαθεί με κάθε τρόπο να καθυστερήσει την επιστροφή της σε μια δουλειά που ουσιαστικά την άφησε ψυχολογικό ράκος. Συναντάμε ξανά την ντετέκτιβ υπαστυνόμο Τζο Νάιτινγκεϊλ, την ανώτερη στην αστυνομία της Κάμπρια, την οποία όμως οι μυστικές υπηρεσίες παρακάμπτουν γιατί η υπόθεση απαιτεί διακριτικότητα και επιδέξιους χειρισμούς ταυτόχρονα, οπότε ο Πόου προσπαθεί να την εντάξει όσο γίνεται περισσότερο στις έρευνες για να την εξευμενίσει, καθώς και τον αστυφύλακα πλέον Άντριου Ριγκ που είχε βάλει σε κίνδυνο την καριέρα του στην υπόθεση του Φροντιστή για χάρη του Πόου ενώ στις σελίδες διαχέεται ένας διακριτικός φόρος τιμής στις ταινίες του Τζέιμς Μποντ και στο σύμπαν του.

Διαδοχικά βήματα ερευνών για τον εντοπισμό του δολοφόνου, ανακρίσεις, αναζήτηση στον τοπικό υπόκοσμο, όπου δρα πλέον μια συμμορία ναρκωτικών με πειθαρχία και οργάνωση, κάτι πρωτοφανές για τον τρόπο διακίνησης και δράσης, στοιχεία που δεν κολλάνε, ανύπαρκτες ταυτότητες σε βάσεις δεδομένων, μυστικά και ψέματα, δυσκολεύουν όλο και περισσότερο την επίλυση του γρίφου. Και για να κατανοήσουν τον φόνο, η Τίλι, ο Πόου και η Λι αρχίζουν να αναλύουν τη μυστηριώδη ληστεία με την οποία ξεκινάει το βιβλίο, τους εμπλεκόμενους, τα κίνητρα, τους λόγους της δολοφονίας, στην προσπάθειά τους να ενώσουν τα κομμάτια ενός πραγματικά δύσκολου παζλ. Η πέμπτη υπόθεση του Ουάσιγκτον Πόου διαφέρει αρκετά από το μοτίβο των προηγούμενων και ακολουθεί μια κάπως στατική πορεία ερευνών, γεμάτη όμως αποκαλύψεις και ένοχα μυστικά. Δεν είναι κακό ένας συγγραφέας να πειραματίζεται και να βελτιώνεται, οπότε πιστεύω πως το «Τυφλό σημείο» είναι μια καλή δοκιμή βασισμένη στα στερεότυπα του αστυνομικού μυθιστορήματος αφού και πάλι ο M. W. Craven  αφήνει το δικό του σημάδι στο κείμενο, με τον έξυπνο χειρισμό και το άρτιο δέσιμο της πλοκής, καθώς και με τις γνώσεις που προσφέρει γύρω από τους θεματικούς άξονες της ιστορίας του.

Βιβλίο Η μοναξιά των συνόρων
Συγγραφέας Γλυκερία Γκρέκου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Χαρούλα, με καταγωγή από την Τραπεζούντα του Πόντου, ζει μόνη της στον Άγιο Παντελεήμονα κοντά στην Αχαρνών. Μόνη της παρέα η Αλβανίδα Ρόζα που της καθαρίζει το σπίτι και τα σποραδικά τηλεφωνήματα του παντρεμένου γιου της. Αρχίζει να μιλάει στον εαυτό της για να περάσει την ώρα της, κάνει πολλές δουλειές για να κυλήσει η μέρα της κι όλα αλλάζουν όταν στο απέναντι υπόγειο διαμέρισμα έρχεται η Χαμιντάινα με τον αδερφό της, πρόσφυγες από το Αφγανιστάν. Η Χαρούλα κερδίζει την εμπιστοσύνη του παιδιού και η γνωριμία τους εξελίσσεται σε βαθιά φιλία όταν η Χαρούλα αρχίζει να της κάνει μαθήματα ελληνικής γλώσσας!

Στο μικρό αυτό λογοτεχνικό διαμαντάκι η συγγραφέας δίνει τις πραγματικές διαστάσεις της ξενοφοβίας και του ρατσισμού. Τοποθετεί τις πιο φίλα προσκείμενες σε εγγύτητα μορφές, δυο γυναίκες δηλαδή (πιο σπάνιο να ενωθούν κατ’ αυτόν τον τρόπο δυο άντρες χωρίς να υπάρξει κάποια βία, κάποια ωμότητα), να ξεπερνούν το εμπόδιο της γλώσσας και να ενώνουν τις ελπίδες και τα όνειρά τους για το άγνωστο, εφήμερο για τους άτυχους ξένους, όνειρο. Από τη μια με έξυπνο τρόπο παραλληλίζεται η προσφυγιά των Ελλήνων το 1922 (μέσα από το ημερολόγιο του πατέρα της Χαρούλας) και από την άλλη δίνονται γλαφυρότατα οι περιπέτειες, η αγωνία και η αβεβαιότητα των προσφύγων για το αν θα φτάσουν στην Ελλάδα και τι θα βρουν εκεί (σύνορα, τρεχαλητό στα βουνά, διακομιδή με βάρκες και μεγάλη τύχη αν δεν τους πνίξουν οι δουλέμποροι για να μην πιαστούν στα πράσα).

Η Χαμιντάινα είναι ένα παιδί που έχει όνειρα, έχει σχέδια, έχει απορίες, είναι αθώα, δεν μπορεί να καταλάβει γιατί πέρασε τόσα εμπόδια και να έρθει σε μια πατρίδα δανεική, όπου ξένοι άνθρωποι, με άγνωστη γλώσσα, επιτίθενται στους μετανάστες και τους διώχνουν από τις προσωρινές τους κατοικίες. Χωρίς αυστηρό ύφος, χωρίς μεροληψία, χωρίς εξάρσεις και κορόνες, μέσα από το κείμενο καταλαβαίνουμε πόσο σημαντικοί παράγοντες σε αυτόν τον φανατισμό και την ξενοφοβία είναι η φτώχεια και η αμορφωσιά.

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Είναι ξένοι, δε χωράει αμφιβολία. Το χρώμα της επιδερμίδας τους, χρώμα της Ανατολής. Τα μελαγχολικά τους μάτια, χρώμα προσφυγιάς. «Μάνα, να προσέχεις! Γέμισε η γειτονιά εγκληματίες!» Αυτό το λαβωμένο ελάφι της Ανατολής εγκληματίας; Τι κακό μπορούν να κάνουν αυτά τα αδύνατα κλαράκια;» (σελ. 68).

«Η φτώχεια είναι ο εχθρός! Η φτώχεια και η αμορφωσιά!…Η φτώχεια! Που συχνά, ευτυχώς όχι πάντα, έρχεται και κυοφορεί άρρωστα παιδιά: το φόβο, την αμορφωσιά, την κλεψιά, το φόνο» (σελ. 85-86).

Βιβλίο Τα τζοβαΐρια της αγάπης
Συγγραφέας Παναγιώτα Σμυρλή-Στρατοπούλου
Κατηγορία Συλλογή διηγημάτων
Εκδότης Εμπειρία Εκδοτική
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Γραφή λογοτεχνικότατη, σε ταξιδεύει σε κάθε περίσταση που περιγράφει, μεταφορές και παρομοιώσεις, καλολογικά στοιχεία, κάθε ιστορία και μια εξομολόγηση της εύστροφης ψυχής της συγγραφέως προς τον αναγνώστη. Αν και ξεκίνησε καλά το περιεχόμενο των διηγημάτων και η κεντρική ιδέα (αφορμή με ένα διαφορετικό κόσμημα κάθε φορά να ξετυλίγονται οι ιστορίες), σύντομα το κεντρικό θέμα ήταν ένα και μόνο ένα, η Μικρασιατική καταστροφή. Τα πρώτα διηγήματα αφορούν: την περιπέτεια μιας Αφγανής συζύγου και μητέρας αμέσως μετά την 11η Σεπτεμβρίου που το χωριό της βομβαρδίζεται και παίρνει τον δρόμο της προσφυγιάς, ο χωρισμός μιας Ελληνίδας κι ενός Τούρκου σε χωριό έξω από τη Σμύρνη με το ξέσπασμα της μικρασιατικής καταστροφής, οι αναμνήσεις μιας εβραίας από το στρατόπεδο συγκέντρωσης του Άουσβιτς και μετά σωρεία διηγημάτων με αφορμή τον μαύρο Σεπτέμβρη του 1922. Δεν λέω, καλογραμμένα και σίγουρα ξεχωριστά το ένα από το άλλο και ως προς την πλοκή και ως προς το γράψιμο και ως προς την εξέλιξη, όμως πολλά και με επαναλαμβανόμενο μοτίβο.

Μετά κάνα-δυο ιστορίες τρυφερές και αγαπησιάρικες έτσι γενικά και το βιβλίο κλείνει με μια πολύ ωραία ιστορία για τις δυσκολίες των μεταναστών στην απρόσωπη Αθήνα. Μικρές μικρές ιστορίες μέσα σε μια μεγαλύτερη και με αφορμή αυτήν τη «συνάντηση» των ετερόκλητων προσώπων εμφανίζεται αυτοπροσώπως η συγγραφέας, αποχαιρετώντας τους ήρωές της και ταυτόχρονα ευχαριστώντας τους ανθρώπους που γνώρισε και την ενέπνευσαν να γράψει αυτά τα κείμενα. Αυτό το κλείσιμο ήταν πολύ πρωτότυπο και έσωσε σε μεγάλο βαθμό την εικόνα που αποκόμισα από τη συλλογή αυτή των διηγημάτων.

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Ο θάνατος ήταν κάτι τόσο απόλυτο και αληθινό, που κανείς θρήνος, κανένα μοιρολόι δεν μπορούσε να τον αποτρέψει. Ήρθε τόσο αιφνίδια, σαν τους γύπες που εφορμούν, αφού πρώτα ζυγιάσουν ακίνητοι τα φτερά τους στον ήλιο σαν να ξεχάστηκαν, και μέχρι να ανοιγοκλείσεις τα βλέφαρα, έχουν αρπάξει το θύμα τους και έχουν χαθεί μακριά. Το Αφγανιστάν ήταν πλούσιο σε πέτρες και ερείπια. Οι άνθρωποι παλιά ήταν γεωργοί και βοσκοί, τώρα ήταν απλώς στόχοι. Τα χωράφια δεν ήταν εύκολο να καλλιεργηθούν, αφού νάρκες ξηράς με χρυσά χρώματα που θύμιζαν παιχνίδι αναπαύονταν στα ισχνά χορτάρια ή λίγες πιθαμές κάτω από το έδαφος. Άπλωνες το χέρι και σφύριζε ο θάνατος, περπάταγες αμέριμνος και βρόνταγε ο τόπος από χαλασμό, κουρνιαχτό και αντάρα» (σελ. 51).

«Όταν αγαπάς, νιώθεις τη μεγαλύτερη χαρά και τη μεγαλύτερη λύπη. Έτσι είναι η αγάπη. Να την εμπιστευτείς. Αν χρειαστείς να πεις αντίο, κόρη μου, θα νιώσεις μέσα σου σαν να φυσάει μουσώνας. Πάρε βαθιές ανάσες και περίμενε. Θα κοπάσει»(σελ. 258).

«Να και η Σάρα.. Κι ο Σαμουήλ…Και τα αντικείμενα που εξουσιάζουν τις ζωές τους. Το μενταγιόν, το κολιέ, τα σκουλαρίκια…Σε μια συνάντηση νυχτερινή στο σταθμό της πόλης μου. Και της καρδιάς μου» (σελ. 314).

«Ιστορίες αληθινές. Του έρωτα ιστορίες. Και της φωτιάς. Ήρθαν σ\’ εμένα, αφού οι δρόμοι μας περιμένουν να τους περπατήσουμε, οι συναντήσεις, λες κι είναι από αλλού καθορισμένες, μας καρτερούν. Σε ένα παγκάκι μιας πλατείας, στις ταπεινές καμαρούλες των προσφυγικών, στην παραλία ψάχνοντας για βότσαλα… Ευχαριστώ όλους αυτούς τους ανθρώπους που μίλησαν για κείνο το μεγάλο κύμα που ρίχτηκε πάνω τους. Που ο έρωτας, παρών στις τραγικότερες στιγμές τους. άρπαξε, έδωσε, πήρε. Κομμάτια ζωής» (σελ. 315).

Βιβλίο Ο Προσκυνητής
Τίτλος πρωτοτύπου I am Pilgrim
Συγγραφέας Terry Hayes
Μεταφραστής Βαγγέλης Γιαννίσης
Κατηγορία Περιπέτεια
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Προσκυνητής, μέλος της πιο μυστικής υπηρεσίας πληροφοριών των ΗΠΑ, με δράση τόσο απόκρυφη που μονάχα μια χούφτα άνθρωποι γνώριζαν τη δράση τους, και σκοπό να αστυνομεύει τις υπόλοιπες υπηρεσίες της χώρας (κάτι σαν ένα μυστικό Τμήμα Εσωτερικών Υποθέσεων), καταφεύγει στο Παρίσι για να ζήσει μια φυσιολογική ζωή μετά το κλείσιμο της υπηρεσίας. Εκεί τον εντοπίζει ένας Αμερικανός ντετέκτιβ που τον πείθει να επιστρέψει στη Νέα Υόρκη και να τον βοηθήσει να διαλευκάνει μια δολοφονία. Παράλληλα, ένας Σαουδάραβας με το ψευδώνυμο Σαρακηνός, μάρτυρας της άδικης και δημόσιας τιμωρίας του πατέρα του με αποκεφαλισμό, καταφεύγει ως μουτζαχεντίν στα βουνά του Αφγανιστάν. Εκεί εξελίσσει τον χαρακτήρα του και αρχίζει να εντοπίζει τον πραγματικό εχθρό: την αδίστακτη, ελεγκτική, διεφθαρμένη Αμερική. Συλλαμβάνει το πιο σατανικό σχέδιο: να βρει τον ιό της ευλογιάς, να τον παραλλάξει γενετικώς ώστε να μην τον νικά κανένα εμβόλιο και να τον απελευθερώσει στο έδαφος των ΗΠΑ.

Αυτή είναι η κεντρική ιδέα της ιστορίας, η οποία εξελίσσεται πότε στο παρόν και πότε στο παρελθόν, με συνεχείς ανατροπές και εξελίξεις, άψογο χειρισμό των cliffhangers (το σημείο όπου σταματά ένα κεφάλαιο ή η πλοκή μιας ιστορίας ώστε ο συγγραφέας να στραφεί αλλού και να δημιουργήσει αγωνία στον αναγνώστη) και την αίσθηση ότι ο αναγνώστης βλέπει μια ταινία (άλλωστε ο Terry Hayes είναι βραβευμένος σεναριογράφος). Παρίσι, Σαντορίνη, Νέα Υόρκη, Τζέντα, Μπαχρέιν, Καρλσρούη, Κωνσταντινούπολη, Αλικαρνασσός είναι κάποια από τα μέρη όπου διαδραματίζεται η ιστορία μας. Άντρες και γυναίκες είναι μπλεγμένοι σε έναν φαύλο κύκλο και μένει στον Προσκυνητή να ανακαλύψει την αλήθεια και κυρίως να εντοπίσει τον πανέξυπνο, ικανό Σαρακηνό και να τον σταματήσει.

Παραδέχομαι ότι στην αρχή σκέφτηκα πως πρόκειται για καθαρή αμερικανιά, ένα ανατρεπτικό μυθιστόρημα κατασκοπείας με αγωνία, ανθρωπιστικά μηνύματα, οι μουσουλμάνοι κατά της αθώας Αμερικής, ο σούπερ καλός σώζει τον κόσμο από τον σούπερ κακό που έκανε μια στραβοτιμονιά στα τόσα χρόνια και από κει ξετυλίγεται το κουβάρι, κωδικοί υπολογιστών, βιοτεχνολογία, ιοί και κυτταρολογία κλπ. και ξεφυλλίζεις παρασυρμένος από το σασπένς κι άντε το πολύ πολύ να σου μείνει καιρό μετά η αίσθηση ότι ήταν το πιο συναρπαστικό βιβλίο. Ειδικά από τη στιγμή που ο Προσκυνητής έδειχνε τόσο σίγουρος για τον εαυτό του, ότι δε θα τον βρουν ποτέ και ποτέ δε θα μιλήσουν για τη μυστικότατη υπηρεσία του (ναι, αλλά γράφεις κι ένα μυθιστόρημα γι’ αυτό), θεωρεί τον εαυτό του σχετικά ωραίο αλλά απόλυτα σίγουρο και την πατάει όταν τον εντοπίζει ένας απλός ντετέκτιβ κατάλαβα ότι κατασκοπικό μεν, πολύ χαλαρό και ελαφρύ δε. Έχω διαβάσει John Le Carre και Frederic Forsyth κι έχω λατρέψει τα κατασκοπικά μυθιστορήματά τους. Είναι ανυπέρβλητα οπότε αναγκαστικά συνέκρινα τον Προσκυνητή με αυτά.

Έλα όμως που ναι μεν έχουμε πολλές ευτυχείς συμπτώσεις για να προχωράει η πλοκή, όμως αρχίζουν σιγά σιγά τα ατάκτως ερριμμένα κομμάτια να ενώνονται και να σχηματίζουν μια καλοπλεγμένη, αν μη τι άλλο, ιστορία! Μπορεί η διαλεύκανση του φόνου να χρησιμοποιείται ως αφορμή για να ταξιδέψει ο Προσκυνητής στη Μικρά Ασία, όμως τελείως τυχαία βρίσκεται στα ίχνη και του δολοφόνου! Η καταστροφική εκατόμβη της 11ης Σεπτεμβρίου μπορεί να είναι σημαντική για την ψυχοσύνθεση του ντετέκτιβ που ανακάλυψε τον Προσκυνητή, διαπιστώνουμε όμως ότι και κάποιος άλλος εκμεταλλεύτηκε αυτό το γεγονός (ποιος και γιατί; διαβάστε το μυθιστόρημα). Οι κουκίδες αρχίζουν να σχηματίζουν μια ξεκάθαρη, καλά σχεδιασμένη ιστορία και παραδέχομαι ότι άλλαξα γνώμη. Είναι τέτοια η γνώση της ψυχολογίας (δράση-αντίδραση) και τέτοια η μαεστρία του συγγραφέα στον χειρισμό της πλοκής που όσο ελαφρύ κι αν χαρακτηρίσω το βιβλίο δεν μπορώ να αποκρύψω την ικανοποίηση μου ότι το μυθιστόρημα δεν κατάντησε Clive Cussler αλλά είχε μια συνέπεια απέναντι στους χαρακτήρες και μια συνέχεια στην ιστορία που διάλεξε να μας αφηγηθεί. Μεταξύ μας πιο ανθρώπινη και συγκινητική μου φάνηκε η ιστορία του Σαρακηνού και πιο αυθεντικές οι σκηνές στη ζωή στη Σαουδική Αραβία. Φάνηκε ότι ο συγγραφέας έχει μελετήσει πριν γράψει και δε στάθηκε σε μεροληπτικά ντοκιμαντέρ.

Αυτό που δε μου άρεσε καθόλου εξαρχής ήταν η αφήγηση σε πρώτο πρόσωπο όλης της ιστορίας. Ο Προσκυνητής μόνο αφηγείται την ιστορία κι αυτό αφαιρεί μέρος της μαγείας γιατί πολλά επιτεύγματα ή πολλές πλευρές της ιστορίας του Σαρακηνού μας εξηγεί πώς τις ανακάλυψε ή πώς τις υποψιάστηκε, κάτι που αποδίδει στον χαρακτήρα του υπερφίαλο τόνο και «είμαι πολύ σίγουρος για μένα, εγώ θα σας σώσω, φτου!» (σάλιο στο πάτωμα). Νταξ, μεγάλε, πάτα και λίγο έδαφος! Απ’ αυτό ενισχύθηκε η ολίγον μεροληπτική μου ματιά και άρχισα τις σκέψεις για αμερικανιές. Ειλικρινά, σε μια τριτοπρόσωπη αφήγηση αυτά τα επιτεύγματα και οι συνωμοσίες θα κέρδιζαν περισσότερους πόντους.

Επιτρέψτε μου να σταθώ σε ένα απίστευτης σύλληψης περιστατικό, το οποίο δεν ξέρω αν μπορεί να γίνει και στην πραγματικότητα αλλά και μόνο σα σκέψη ήταν κάτι ανεπανάληπτο (φυσικά δε θα αποκαλύψω ποιος το σκέφτηκε, σε τι θα του χρησίμευε και αν του χρησίμεψε σε κάτι): κάποια πυροτεχνήματα, για δυνατότερη λάμψη, χρησιμοποιούν κράμα μαγνησίου, το οποίο οι παλιοί φωτογράφοι χρησιμοποιούσαν ως φλας, επομένως τέτοιο φλας αν ανάψει μπροστά σε κάποιον που στέκεται μπροστά σε καθρέφτη, που δεν είναι τίποτε άλλο παρά γυαλί με πλάτη επενδυμένη με νιτρικό άργυρο και από νιτρικό άργυρο φτιάχνουν τα φιλμ, τότε καταλαβαίνεις ότι η μορφή του ανθρώπου μπορεί να αποτυπωθεί στην πλάτη του καθρέφτη!

Στο βιβλίο λοιπόν εξελίσσεται μια συναρπαστική κατασκοπική ιστορία που θα αφήσει ικανοποιημένο κάθε αναγνώστη, ένα θρίλερ που χρησιμοποιεί κάθε διαθέσιμο σήμερα μέσο, φαινομενικά αθώο (διαδίκτυο, τηλεόραση κλπ.), ώστε να κορυφωθεί η εξέλιξη και να κάνει τον αναγνώστη να ξεφυλλίζει φρενιασμένος το βιβλίο ώστε να μάθει αν ο Σαρακηνός θα εξολοθρεύσει την Αμερική και ποιος σκότωσε τη γυναίκα στη Νέα Υόρκη! Καλή σας απόλαυση!

Βιβλίο Κωδικό όνομα Ιαπετός
Συγγραφέας Αντώνης Καράς
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Πνοή
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Πρόκειται για ένα συναρπαστικό μυθιστόρημα γεμάτο ένταση, εκπλήξεις και αληθοφάνεια που δεν μπόρεσα να το αφήσω από τα χέρια μου πριν το τελειώσω. Δεν είναι μόνο ο κινηματογραφικός τρόπος της αφήγησης ή οι απανωτές ανατροπές αλλά και η ικανότητα του συγγραφέα να πλάθει χαρακτήρες με σάρκα και οστά, να περιγράφει σκηνές και γεγονότα που όλοι είδαμε στα δελτία ειδήσεων αλλά κανείς δεν έζησε από κοντά, να συστήνει στον αναγνώστη ήρωες με προσωπικότητα που δε μένουν ίδιοι ή χωρίς εξέλιξη παρά μέσα από σοκαριστικά γεγονότα και σκληρές στιγμές αρχίζουν να αναθεωρούν πολλές απόψεις και να μεταφέρουν με τις πράξεις τους το μυθιστόρημα σε άλλο επίπεδο εξελίξεων.

Η πλοκή εκτυλίσσεται σε τρέχοντα χρόνο, με κάποιες αναφορές στο παρελθόν, κυρίως της ζωής του Μηνά Ασλανίδη, και  υπάρχει κλιμακούμενη εξέλιξη, μιας και κανείς από τους χαρακτήρες δεν ξέρει τι θα συναντήσει παρακάτω στον δρόμο που διάλεξε ή του επέβαλαν να αναλάβει. Από το κείμενο ξεπηδάνε σημαντικά διαχρονικά πανανθρώπινα μηνύματα ενώ τα πρόσωπα είναι επιλεγμένα ένα προς ένα και δημιουργούν ένα καλομελετημένο παζλ, με άριστη απεικόνιση και ρεαλιστικές εξελίξεις. Η Σαΐντα και ο Αμίρ είναι δύο παραδείγματα προσφύγων διαφορετικά απ’ όσα έχω διαβάσει ως τώρα. Δεν είναι δηλαδή «απλώς» αυτοί που θέλουν να φύγουν από τον ρημαγμένο τόπο τους αλλά έχοντας προδώσει μια πολύ σημαντική προσωπικότητα, υπό τη στέγη του οποίου ζούσαν, αναγκάζονται να δραπετεύσουν στην Ελλάδα, βιώνοντας φυσικά τις κακουχίες, την αγωνία και την εξάντληση, έχουν όμως ξοπίσω τους και δολοφόνους να τους κυνηγάνε.

Ο συγγραφέας αποτυπώνει έτσι με την ακριβοδίκαιη ματιά του τον φόβο, την απελπισία και τις απάνθρωπες συνθήκες που εξασφαλίζουν οι δουλέμποροι, καπηλευόμενοι την ανάγκη των ανθρώπων να φύγουν από τις εμπόλεμες ζώνες και να κάνουν μια νέα αρχή στην Ευρώπη χωρίς να ξέρουν τι τους περιμένει αν γλυτώσουν από τον πνιγμό. Ο Αμίρ είναι ερωτευμένος με τη Σαΐντα και για χάρη της δέχτηκε να ζήσει ακριβώς ό,τι φοβόταν, αρκεί να φύγουν μακριά από τον Ισκαντέρ, έναν τρομακτικό βαρόνο του Αφγανιστάν, που έχει διπλωματικά ανορθόδοξες σχέσεις με τους Μουτζαχεντίν αλλά και την αμερικανική κυβέρνηση! Έμπλεος αγωνίας παρακολουθούσα τα βήματά τους από τη Μυτιλήνη στην Αθήνα κι από κει στην Ειδομένη, με όλα τα προβλήματα και τα εμπόδια που έχει ένα τέτοιο σχέδιο και προς τιμήν του συγγραφέα όλα γίνονταν γρήγορα, απανωτά, με περιεκτικά κεφάλαια και απολύτως απαραίτητες σκηνές. Θα καταφέρουν λοιπόν να φτάσουν όλοι μαζί στα σύνορα; Τι θα συμβεί στις ζωές τους όσο είναι κυνηγημένοι και καταδιώκονται;

Μου έκανε εντύπωση ο φαύλος κύκλος επιβίωσης των προσφύγων: ο συγγραφέας δίνει κάθε δίκιο στους ανθρώπους που ρημάζεται η ζωή τους και θέλουν να φύγουν και υποστηρίζει πως αυτή είναι η σωστή λύση, ταυτόχρονα όμως κάθε χώρα έχει τους δικούς της όρους και προϋποθέσεις και το κύμα των προσφύγων δεν είναι ευρέως καλοδεχούμενο, πόσο μάλλον στην Ελλάδα και με τον τρόπο που εξαπλώνεται. Δεν είναι ειρωνική η στάση του κυρίου Καρά αλλά βαθιά ανθρώπινη και μάλιστα δείχνει πολλές φορές πως αισθάνεται κι ο ίδιος ανήμπορος μπροστά στο αδιέξοδο της καταφυγής στην Ελλάδα. Είναι σα να τονίζει: φύγετε από κει, προσπαθήστε να μπείτε στην Ευρώπη αλλά αν δεν τα καταφέρετε υπάρχουν άνθρωποι στην Ελλάδα που θα ανακουφίσουν τον πόνο σας (απλοί πολίτες από το υστέρημά τους και μέλη ΜΚΟ). Δυστυχώς όμως για το απώτερο μέλλον δεν υπάρχει ούτε λύση ούτε πρόταση.

Η φράση αυτή μου χαράχτηκε στο μυαλό και την καρδιά: «Η ίδια η γη στην οποία ο άνθρωπος καλείται να επιστρέψει, στέκεται εμπόδιο στην πορεία του» (σελ. 196), όπως και η παρομοίωση της λαοθάλασσας των προσφύγων προς την Ειδομένη με την Έξοδο των Ισραηλιτών από την Αίγυπτο για τη Γη της Επαγγελίας. Ποια Γη; Ποια Επαγγελία; Αυτήν ακριβώς την απελπισία θέλησε να αποτυπώσει ο συγγραφέας, που ακόμη δεν μπορεί να δεχτεί το παράλογο του φράχτη στα σύνορα της Ειδομένης το 2016 και τη χρήση χημικών απέναντι σε ανθρώπους που ήθελαν μια νέα αρχή, μια καινούργια πατρίδα. Γι’ αυτό ακριβώς κι έγραψε αυτήν την εκπληκτική σε σύλληψη ιστορία, με έρεισμα ένα «ρεπορτάζ» που σχεδόν έχει ξεχαστεί πια κι ας είναι ακόμη στη χώρα μας οι άνθρωποι εκείνοι που αγωνίζονται να στεριώσουν, να ξεκινήσουν από το μηδέν και να ξεχάσουν τον θάνατο που αντιμετώπισαν ερχόμενοι.

Μέσα σε όλη αυτήν τη δυστυχία και τη μιζέρια, νότα αισιοδοξίας είναι τα παιδιά που κάνουν φίλους στους καταυλισμούς και παίζουν με όλη τους τη λαχτάρα, αγνοώντας πως τα σύνορα θα είναι κλειστά ή πως ίσως μείνουν για πάντα στην Ελλάδα. Ένα συγκινητικό μήνυμα που ο συγγραφέας το τονίζει με όμορφο τρόπο αρκετές φορές. «Ακόμα και μέσα στα μεγαλύτερες κακουχίες, ακόμα και μέσα στη λάσπη, το κρύο ή τη ζέστη και την ξηρασία της ερήμου, τα μικρά παιδιά έβρισκαν πάντα έναν λόγο για να χαμογελάσουν» (σελ. 197).

Το μυθιστόρημα όμως δεν αφορά μόνο τους πρόσφυγες αλλά και την εμφάνιση του νεοναζισμού τα τελευταία χρόνια. Και πάλι ο συγγραφέας ξεφεύγει από την παγίδα των κλισέ, αποφεύγοντας να τονίσει τον ρατσισμό που γιγαντώνεται με την αύξηση των προσφύγων και τις αναπάντεχες συνέπειές του στην ελληνική κοινωνία και οικονομία. Αντιθέτως, φροντίζει να περιορίσει τις επιρροές της νεοναζιστικής οργάνωσης στη νοοτροπία του Έλληνα που θα παρασυρθεί από προσεκτικά διατυπωμένα λόγια και κάποιες ευκαιριακές και εποχικές συγκυρίες, οπότε το νεοστρατολογηθέν μέλος θα εμπλακεί σταδιακά σε καταστάσεις που δεν αφορούν και τόσο την πατρίδα του, ατιμάζοντας έτσι το όνομα της οικογένειάς του. Ο πατέρας του Ιαπετού, ναυτεργάτης στο Πέραμα, είναι καταπέλτης όταν αντιλαμβάνεται τι συμβαίνει στη ζωή του γιου του. Χωρίς λέξεις που αποσκοπούν στο εκβιαστικό συναίσθημα αλλά με στέρεες φράσεις, απόλυτα αληθινές και ρεαλιστικές, καταγράφονται με αληθοφάνεια οι πραγματικές διαστάσεις τέτοιου είδους οργανώσεων, μία εκ των οποίων εξαρθρώθηκε από την Αστυνομία δέκα χρόνια πριν την ιστορία μας.

Ο ανθυπαστυνόμος Μηνάς Ασλανίδης, που υπηρετεί στην Υποδιεύθυνση Αντιμετώπισης Οργανωμένου Εγκλήματος και Εμπορίας Ανθρώπων, καλείται από τον ταξίαρχο Καραγιαννίδη να βοηθήσει τον πράκτορα Τζορτζ Ντάλας στον εντοπισμό του σημαντικού παιδιού. Πρόκειται για έναν αστυνομικό με σκοτεινό παρελθόν και μια από τις αγαπημένες μου προσωπικότητες σε μυθιστόρημα. Ολοκληρωμένος χαρακτήρας, με γκρίζες αποχρώσεις, μιας και δε σταματά στιγμή να εξελίσσεται και να αλλάζει στάση, απόψεις και αντιλήψεις, προς το τέλος του μυθιστορήματος έρχεται σε τόσο έντονη αντίθεση με τα πιστεύω του και τις κατευθύνσεις του πατέρα του που βγάζει μια κραυγή, την οποία κυριολεκτικά ένιωσα να ξεπηδά μέσα από τις σελίδες του βιβλίου. Ναι, αυτός ο άνθρωπος ταυτόχρονα δρα και στον υπόκοσμο, στον οποίο έχει βγάλει φήμη μπεσαλή και ξεκάθαρου τύπου, οπότε όποιον προστατεύει κανείς δεν τον αγγίζει. Προς έκπληξή του, βρίσκει στον δρόμο του τον Μοϊκανό, έναν θανάσιμο εχθρό του, με τον οποίο θα υπάρξει μια μεγάλη ανατροπή και ένα ευρηματικό φινάλε της υπόθεσης. Μακάρι να μπορούσα να γράψω περισσότερα αλλά δε θέλω να χαθεί η μαγεία της αποκάλυψης και η ατμόσφαιρα που ξέρει ο κύριος Καράς να ζωντανεύει με ιδανικό τρόπο στο μυθιστόρημα.

Στο βιβλίο υπάρχουν κι άλλα πρόσωπα, όπως ο πράκτορας Τζορτζ Ντάλας, μέσω του οποίου ο συγγραφέας δίνει μια μουντή εικόνα της Αθήνας και ταυτόχρονα καταγράφει με «ξένο μάτι» κομμάτια της ελληνικής νοοτροπίας που σε κάνουν να σταματήσεις κάποιες φορές για να σκεφτείς. Υπάρχει και ο ταξίαρχος Καραγιαννίδης, με ηθικές αρχές που δεν τις άλλαξε ποτέ κατά τη διάρκεια της καριέρας του γι’ αυτό και παρέμεινε στάσιμος στη ΓΑΔΑ, αλλά είναι πολύ αποτελεσματικός και γι’ αυτό καμία πολιτική ηγεσία δεν τον έχει κουνήσει από τη θέση του. Θα έλεγα πως τον είχα συμπαθήσει αν δεν έπαιζε ξαφνικά ένα βρώμικο παιχνίδι εις βάρος του Ασλανίδη. Τέλος, δε γίνεται να μην αναφερθώ φυσικά στον Γιώργο Σαλτσίδη και στην Αλίνα. Ο πρώτος, γνωστός με το όνομα «Άρχοντας του Σκότους», είναι μπλεγμένος σε κυκλώματα σωματεμπορίας και ναρκωτικών, ενώ χάρη στις γνωριμίες του τελικά εξελίχθηκε στον υπ’ αριθμόν 1 διακινητή προσφύγων προς τα ελληνικά σύνορα. Φυσικό κι επόμενο λοιπόν, κάποια στιγμή ο Ασλανίδης (ανεπίσημα πάντα) να ζητήσει τη βοήθειά του κι έτσι η σκηνή των δυο τους, οι συμφωνίες που κανόνισαν και το βαρύ κλίμα ανάμεσά τους ήταν κινηματογραφική και απίστευτα ρεαλιστική! Τέλος, η Αλίνα, Ρουμάνα πόρνη, αγέρωχη, μαθημένη στον πόνο, αυτάρκης, έχει μια άκρως συγκινητική και ρεαλιστική σκηνή πρώτης γνωριμίας, στην οποία μαθαίνουμε για τη ζωή της και αποτελεί έτσι το ιδανικότερο παράδειγμα για να γνωρίσει ο αναγνώστης το μέγεθος της φήμης που έχει το όνομα του Μηνά στον υπόκοσμο και στα ύποπτα στέκια.

Πλατεία Βικτωρίας, Ομόνοια, Καλλιθέα, Πειραιάς, Εξάρχεια, Θησείο, αλλά και Λάρισα και Ειδομένη είναι τα μέρη από τα οποία περνάνε οι ήρωες του καλογραμμένου βιβλίου του κυρίου Αντώνη Καρά, φορτωμένοι όνειρα, ελπίδες, στόχους, μίσος, αγωνία. Ένα συναρπαστικό ανθρωποκυνηγητό, μια άκρως ρεαλιστική ιστορία, ένα κείμενο με χαρακτήρες που σίγουρα θα αγαπηθούν (ή και όχι!) από τον αναγνώστη και ταυτόχρονα μια δυνατή φωνή για την παύση των όπου γης εχθροπραξιών και τη δημιουργία ενός καλύτερου μέλλοντος για τα αθώα πλάσματα που εξαναγκάζονται σε προσφυγιά.

Βιβλίο Και τα βουνά μίλησαν
Τίτλος πρωτοτύπου And the mountains echoed
Συγγραφέας Khaled Hosseini
Μεταφραστής Αργυρώ Μαντόγλου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η ιστορία μας ξεκινάει το 1952, στο Σαντμπάχ του Αφγανιστάν, οπότε ο Σαμπούρ, ξαναπαντρεμένος με την Παρβάνα, λόγω φτώχειας αποφασίζει να πουλήσει την ανήλικη κόρη του, Παρί, στο πλούσιο αφεντικό του κουνιάδου του που ζει στην Καμπούλ. Ο Αμπντουλάχ, απόλυτα δεμένος με την αδελφή του, τους συνοδεύει, νομίζοντας ότι απλώς πάνε μια επίσκεψη στην πρωτεύουσα. Ο κύριος και η κυρία Βαχντάτι κολακεύονται από το κοριτσάκι κι όταν έρχεται η ώρα του αποχωρισμού ο ψυχικός κόσμος των δυο παιδιών δε θα είναι ποτέ ξανά ο ίδιος.

Από εκείνο το σημείο και μετά ο συγγραφέας χρησιμοποιεί διαφορετικές χρονικές τοποθετήσεις, διαφορετικούς τρόπους αφήγησης, διαφορετικά πρόσωπα που συνδέονται με την πρωταγωνιστική οικογένεια με τρόπο ευρηματικό, ο οποίος αποκαλύπτεται σιγά σιγά και από τα συμφραζόμενα. Συνεχή μπρος πίσω στον χώρο και στον χρόνο, αφηγήσεις σε πρώτο και τρίτο πρόσωπο, η ιστορία ολοκληρώνεται αργά αργά και τμηματικά, χωρίς βιασύνη, χωρίς επιπολαιότητα. «Οι ζωές τους εκτυλίσσονται με φόντο την ταραχώδη ιστορία του Αφγανιστάν, από την εποχή της προ-σοβιετικής περιόδου και στα χρόνια του πολέμου των Μουτζαχεντίν ενάντια στη Σοβιετική Ένωση μέχρι την άνοδο των Ταλιμπάν και της αμερικανικής εισβολής μετά το τρομοκρατικό χτύπημα στους Δίδυμους Πύργους. Θα συναντήσουμε επίσης αναφορές και στην ελληνική Ιστορία, στη χούντα των συνταγματαρχών ως τα πρόσφατα επεισόδια στην Αθήνα τον Δεκέμβρη του 2008» (σελ. 468).

Όπως διαβάζουμε και στο επίμετρο από τη μεταφράστρια: «Η χωρίς προσχήματα περιγραφή των σχέσεων ανάμεσα σε μέλη μιας οικογένειας, η καθοριστική ανάγκη κάθε ανθρώπου να μάθει τις ρίζες του, η νομοτελειακή επιρροή που υφιστάμεθα από τη δική μας «άγνωστη» ιστορία -την ιστορία των προγόνων και προκατόχων μας- και η εν μέρει διαμόρφωση της ταυτότητάς μας από τις αποφάσεις άλλων και από γεγονότα που ίσως δε θα μάθουμε ποτέ, είναι θέματα που διαθέτουν μια πανανθρώπινη ποιότητα» (σελ. 465). Και αλλού: «Ο αναγνώστης έχει τη δυνατότητα να παρακολουθήσει τους χαρακτήρες και από άλλη εναλλακτική ή ανατρεπτική σκοπιά αλλά και να τους συναντήσει μέσα στο χρόνο, σε άλλους ρόλους και θέσεις» (σελ. 467).

Ένα παζλ πόνου, απορίας, αδυναμίας, ελπίδας, αγωνίας, κατακραυγής για την άδικη μοίρα που επιφυλάσσει ο κάθε πόλεμος στους αμάχους. Γράψιμο εκπληκτικό, πολυεπίπεδο, ιστορία πολυδιάστατη, ποικιλία εκφράσεων (αφήγηση σε πρώτο πλάνο, συνέντευξη σε περιοδικό, επιστολή και άλλα), αληθινοί χαρακτήρες, τραγικοί ήρωες, πανεθνικό και πανανθρώπινο μήνυμα αισιοδοξίας και αγωνίας για το αύριο ενός αιματοβαμμένου λαού, όλα αυτά συνθέτουν ένα καταπληκτικό ψηφιδωτό που δεν μπόρεσα να το αφήσω από τα χέρια μου αν δεν το τελείωνα.

Βιβλίο Χαρταετοί πάνω απ’ την πόλη
Τίτλος πρωτοτύπου The kite runner
Συγγραφέας Khaled Hosseini
Μεταφραστής Βαγγέλης Κατσάνης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Τέλος πάντων, ας απομακρυνθώ από αυτές τις μαύρες σκέψεις, γιατί το κλίμα του βιβλίου δεν είναι τόσο καταθλιπτικό, ούτε απαισιόδοξο, απλώς επηρεάστηκα από τις συνθήκες που περιγράφει ο συγγραφέας με ωμότητα και ρεαλισμό πριν και μετά το ρημάδι το 1979. Το κείμενο είναι δυνατό και μεστό: ψυχογράφημα διαφόρων χαρακτήρων και ανθρώπων της Καμπούλ, που ζουν στην αγαπημένη τους πόλη και βιώνουν τα σημαντικά ιστορικά γεγονότα που άλλαξαν για πάντα τη χώρα τους.

Η ιστορία αφορά τον Αμίρ και τον Χασάν, δυο παιδιά που μεγάλωσαν μαζί, που έπαιξαν μαζί, που μάλωσαν μεταξύ τους αλλά ποτέ δε βρέθηκαν πραγματικά κοντά. Ο Χασάν είναι υπηρέτης του Αμίρ και Χάζαρος ενώ ο Αμίρ είναι Παστούν και αφέντης. Η μητέρα του Αμίρ πέθανε στη γέννα και η μητέρα του Χασάν εγκατέλειψε άντρα και παιδί για να γίνει θεατρίνα! Τα δυο παιδιά ανακαλύπτουν αντάμα τη ζωή ως τη μοιραία μέρα του 1975, λίγα χρόνια πριν τελειώσουν οριστικά οι ειρηνικές μέρες στο Αφγανιστάν. Τι συνέβη εκείνη την ημέρα του διαγωνισμού με τους χαρταετούς; Τι προκάλεσε την οριστική ρήξη και απομάκρυνση των δυο παιδιών, με αποτέλεσμα ο Χασάν και ο πατέρας του, Αλή, να απομακρυνθούν οριστικά από ένα σπίτι που φιλοξένησε τη γενιά τους αναντάμ παπαντάμ;

Είναι σοκαριστικός ο τρόπος αφήγησης του συγγραφέα και γεμάτος αντιθέσεις και κυματισμούς. Ξεκινάει σχετικά χαλαρά, αφηγείται μια ιστορία, ξαφνικά οι καταστάσεις οξύνονται και νιώθεις το κρεσέντο της αγωνίας και των έντονων συναισθημάτων να σε παρασύρει σε μια ανηφόρα χωρίς τέλος. Στη συνέχεια ηρεμείς (όσο μπορείς) για να δεχτείς προς το τέλος δεύτερη γροθιά. Δεν παθιάστηκα με άλλο βιβλίο τόσο πολύ, μάλιστα έφτασα σε σημείο να βρίζω τον Αμίρ για τη δειλία του και τον υποβόσκοντα σνομπισμό του, γιατί έπαιξε με ζωές ανθρώπων που μόνο καλό του έκαναν και μόνο πίστη και υπακοή του παρείχαν. Κι αυτός τα κατέστρεψε όλα!

Στη συνέχεια του βιβλίου ο Αμίρ και ο Μπάμπα του αγωνίζονται να δραπετεύσουν από το Αφγανιστάν όταν ξέσπασε ο πόλεμος και να καταφύγουν στις Ηνωμένες Πολιτείες. Είκοσι χρόνια μετά, ο Χασάν έχει φτιάξει τη ζωή του, έχει παντρευτεί, εργάζεται αλλά εκείνη η μέρα πάντα θα τον στοιχειώνει. Είκοσι χρόνια μετά ο θείος του του τηλεφωνεί και τον καλεί πίσω στο Αφγανιστάν για να επανορθώσει. Από κει και πέρα το βιβλίο ξαναπαίρνει τα πάνω του, οι ανατροπές έρχονται η μία πίσω από την άλλη και ο Χασάν συναντά την πόλη που μεγάλωσε και τους ανθρώπους που συναναστράφηκε οριστικά αλλαγμένους, αν όχι κατεστραμμένους. Γιατί λοιπόν επέστρεψε ο Χασάν στη βομβαρδισμένη Καμπούλ; Ποια λύση βρέθηκε; Θα ηρεμήσει ποτέ από τις τύψεις του; Τι θα αποκομίσει από τις νέες περιπέτειες στις οποίες μπλέκει; Τι απέγιναν ο Αλή και ο Χασάν; Ποιος είναι ο μυστηριώδης συνεργός των Ταλιμπάν, γιατί του φαίνεται γνωστός και πώς θα εκμεταλλευτεί αυτός ο παλιός εχθρός την ανάγκη του Αμίρ; Μετά από μια έντονη, αιμάτινη σύγκρουση, το τέλος του βιβλίου θα είναι ό,τι πιο ανατρεπτικό έχετε διαβάσει ποτέ και δε θα το κλείσετε αν δε φτάσετε στο λυτρωτικό τέλος.

Ο Khaled Hosseini, με αφορμή τις δύσκολες στιγμές της πατρίδας του, ξετυλίγει μια ιστορία διαχρονική και πανανθρώπινη, μια αλυσίδα με κρίκους την αξιοπρέπεια, την παιδική αθωότητα, τα γλέντια και τα έθιμα αλλά και το μίσος, τη βεντέτα, την καταστροφή, τον όλεθρο. Κι αυτή η αλυσίδα πνίγει τον αναγνώστη με πρωτόγνωρες εικόνες και πρωτόφαντα συναισθήματα. Μια συγκλονιστική, ανατρεπτική, ανθρώπινη ιστορία.

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Για μένα η Αμερική ήταν ο τόπος όπου είχα θάψει τις αναμνήσεις μου. Για τον Μπάμπα ήταν ο τόπος όπου πενθούσε τις δικές του» (σελ. 189).

«Υπάρχουν ένα σωρό παιδιά στο Αφγανιστάν αλλά η παιδικότητα είναι απούσα» (σελ. 439).

Βιβλίο Κωδικό όνομα: Ιαπετός
Συγγραφέας Αντώνης Καράς
Κατηγορία Περιπέτεια / Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Πνοή
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Πρόκειται για ένα συναρπαστικό μυθιστόρημα γεμάτο ένταση, εκπλήξεις και αληθοφάνεια που δεν μπόρεσα να το αφήσω από τα χέρια μου πριν το τελειώσω. Δεν είναι μόνο ο κινηματογραφικός τρόπος της αφήγησης ή οι απανωτές ανατροπές αλλά και η ικανότητα του συγγραφέα να πλάθει χαρακτήρες με σάρκα και οστά, να περιγράφει σκηνές και γεγονότα που όλοι είδαμε στα δελτία ειδήσεων αλλά κανείς δεν έζησε από κοντά, να συστήνει στον αναγνώστη ήρωες με προσωπικότητα που δε μένουν ίδιοι ή χωρίς εξέλιξη παρά μέσα από σοκαριστικά γεγονότα και σκληρές στιγμές αρχίζουν να αναθεωρούν πολλές απόψεις και να μεταφέρουν με τις πράξεις τους το μυθιστόρημα σε άλλο επίπεδο εξελίξεων.

Η πλοκή εκτυλίσσεται σε τρέχοντα χρόνο, με κάποιες αναφορές στο παρελθόν, κυρίως της ζωής του Μηνά Ασλανίδη, και υπάρχει κλιμακούμενη εξέλιξη, μιας και κανείς από τους χαρακτήρες δεν ξέρει τι θα συναντήσει παρακάτω στον δρόμο που διάλεξε ή του επέβαλαν να αναλάβει. Από το κείμενο ξεπηδάνε σημαντικά διαχρονικά πανανθρώπινα μηνύματα ενώ τα πρόσωπα είναι επιλεγμένα ένα προς ένα και δημιουργούν ένα καλομελετημένο παζλ, με άριστη απεικόνιση και ρεαλιστικές εξελίξεις. Η Σαΐντα και ο Αμίρ είναι δύο παραδείγματα μεταναστών διαφορετικά απ’ όσα έχω διαβάσει ως τώρα. Δεν είναι δηλαδή «απλώς» οι πρόσφυγες που θέλουν να φύγουν από τον ρημαγμένο τόπο τους αλλά έχοντας προδώσει μια πολύ σημαντική προσωπικότητα, υπό τη στέγη του οποίου ζούσαν, αναγκάζονται να δραπετεύσουν στην Ελλάδα, βιώνοντας φυσικά τις κακουχίες, την αγωνία και την εξάντληση, έχουν όμως ξοπίσω τους και δολοφόνους να τους κυνηγάνε.

Ο συγγραφέας αποτυπώνει έτσι με την ακριβοδίκαιη ματιά του τον φόβο, την απελπισία και τις απάνθρωπες συνθήκες που εξασφαλίζουν οι δουλέμποροι, καπηλευόμενοι την ανάγκη των ανθρώπων να φύγουν από τις εμπόλεμες ζώνες και να κάνουν μια νέα αρχή στην Ευρώπη χωρίς να ξέρουν τι τους περιμένει αν γλυτώσουν από τον πνιγμό. Ο Αμίρ είναι ερωτευμένος με τη Σαΐντα και για χάρη της δέχτηκε να ζήσει ακριβώς ό,τι φοβόταν, αρκεί να φύγουν μακριά από τον Ισκαντέρ, έναν τρομακτικό βαρόνο του Αφγανιστάν, που έχει διπλωματικά ανορθόδοξες σχέσεις με τους Μουτζαχεντίν αλλά και την αμερικανική κυβέρνηση! Έμπλεος αγωνίας παρακολουθούσα τα βήματά τους από τη Μυτιλήνη στην Αθήνα κι από κει στην Ειδομένη, με όλα τα προβλήματα και τα εμπόδια που έχει ένα τέτοιο σχέδιο και προς τιμήν του συγγραφέα όλα γίνονταν γρήγορα, απανωτά, με περιεκτικά κεφάλαια και απολύτως απαραίτητες σκηνές. Θα καταφέρουν λοιπόν να φτάσουν όλοι μαζί στα σύνορα; Τι θα συμβεί στις ζωές τους όσο είναι κυνηγημένοι και καταδιώκονται;

Μου έκανε εντύπωση ο φαύλος κύκλος επιβίωσης των προσφύγων: ο συγγραφέας δίνει κάθε δίκιο στους ανθρώπους που ρημάζεται η ζωή τους και θέλουν να φύγουν και υποστηρίζει πως αυτή είναι η σωστή λύση, ταυτόχρονα όμως κάθε χώρα έχει τους δικούς της όρους και προϋποθέσεις και το κύμα των προσφύγων δεν είναι ευρέως καλοδεχούμενο, πόσο μάλλον στην Ελλάδα και με τον τρόπο που εξαπλώνεται. Δεν είναι ειρωνική η στάση του κυρίου Καρά αλλά βαθιά ανθρώπινη και μάλιστα δείχνει πολλές φορές πως αισθάνεται κι ο ίδιος ανήμπορος μπροστά στο αδιέξοδο της καταφυγής στην Ελλάδα. Είναι σα να τονίζει στους μετανάστες: φύγετε από κει, προσπαθήστε να μπείτε στην Ευρώπη αλλά αν δεν τα καταφέρετε υπάρχουν άνθρωποι στην Ελλάδα που θα ανακουφίσουν τον πόνο σας (απλοί πολίτες από το υστέρημά τους και μέλη ΜΚΟ). Δυστυχώς όμως για το απώτερο μέλλον δεν υπάρχει ούτε λύση ούτε πρόταση.

Η φράση αυτή μου χαράχτηκε στο μυαλό και την καρδιά: «Η ίδια η γη στην οποία ο άνθρωπος καλείται να επιστρέψει, στέκεται εμπόδιο στην πορεία του» (σελ. 196), όπως και η παρομοίωση της λαοθάλασσας των προσφύγων προς την Ειδομένη με την Έξοδο των Ισραηλιτών από την Αίγυπτο για τη Γη της Επαγγελίας. Ποια Γη; Ποια Επαγγελία; Αυτήν ακριβώς την απελπισία θέλησε να αποτυπώσει ο συγγραφέας, που ακόμη δεν μπορεί να δεχτεί το παράλογο του φράχτη στα σύνορα της Ειδομένης το 2016 και τη χρήση χημικών απέναντι σε ανθρώπους που ήθελαν μια νέα αρχή, μια καινούργια πατρίδα. Γι’ αυτό ακριβώς κι έγραψε αυτήν την εκπληκτική σε σύλληψη ιστορία, με έρεισμα ένα «ρεπορτάζ» που σχεδόν έχει ξεχαστεί πια κι ας είναι ακόμη στη χώρα μας οι άνθρωποι εκείνοι που αγωνίζονται να στεριώσουν, να ξεκινήσουν από το μηδέν και να ξεχάσουν τον θάνατο που αντιμετώπισαν ερχόμενοι.

Μέσα σε όλη αυτήν τη δυστυχία και τη μιζέρια, νότα αισιοδοξίας είναι τα παιδιά που κάνουν φίλους στους καταυλισμούς και παίζουν με όλη τους τη λαχτάρα, αγνοώντας πως τα σύνορα θα είναι κλειστά ή πως ίσως μείνουν για πάντα στην Ελλάδα. Ένα συγκινητικό μήνυμα που ο συγγραφέας το τονίζει με όμορφο τρόπο αρκετές φορές. «Ακόμα και μέσα στα μεγαλύτερες κακουχίες, ακόμα και μέσα στη λάσπη, το κρύο ή τη ζέστη και την ξηρασία της ερήμου, τα μικρά παιδιά έβρισκαν πάντα έναν λόγο για να χαμογελάσουν» (σελ. 197).

Το μυθιστόρημα όμως δεν αφορά μόνο τους πρόσφυγες αλλά και την εμφάνιση του νεοναζισμού τα τελευταία χρόνια. Και πάλι ο συγγραφέας ξεφεύγει από την παγίδα των κλισέ, αποφεύγοντας να τονίσει τον ρατσισμό που γιγαντώνεται με την αύξηση των προσφύγων και τις αναπάντεχες συνέπειές του στην ελληνική κοινωνία και οικονομία. Αντιθέτως, φροντίζει να περιορίσει τις επιρροές της νεοναζιστικής οργάνωσης στη νοοτροπία του Έλληνα που θα παρασυρθεί από προσεκτικά διατυπωμένα λόγια και κάποιες ευκαιριακές και εποχικές συγκυρίες, οπότε το νεοστρατολογηθέν μέλος θα εμπλακεί σταδιακά σε καταστάσεις που δεν αφορούν και τόσο την πατρίδα του, ατιμάζοντας έτσι το όνομα της οικογένειάς του. Ο πατέρας του Ιαπετού, ναυτεργάτης στο Πέραμα, είναι καταπέλτης όταν αντιλαμβάνεται τι συμβαίνει στη ζωή του γιου του. Χωρίς λέξεις που αποσκοπούν στο εκβιαστικό συναίσθημα αλλά με στέρεες φράσεις, απόλυτα αληθινές και ρεαλιστικές, καταγράφονται με αληθοφάνεια οι πραγματικές διαστάσεις τέτοιου είδους οργανώσεων, μία εκ των οποίων εξαρθρώθηκε από την Αστυνομία δέκα χρόνια πριν την ιστορία μας.

Ο ανθυπαστυνόμος Μηνάς Ασλανίδης, που υπηρετεί στην Υποδιεύθυνση Αντιμετώπισης Οργανωμένου Εγκλήματος και Εμπορίας Ανθρώπων, καλείται από τον ταξίαρχο Καραγιαννίδη να βοηθήσει τον πράκτορα Τζορτζ Ντάλας στον εντοπισμό του σημαντικού παιδιού. Πρόκειται για έναν αστυνομικό με σκοτεινό παρελθόν και μια από τις αγαπημένες μου προσωπικότητες σε μυθιστόρημα. Ολοκληρωμένος χαρακτήρας, με γκρίζες αποχρώσεις, μιας και δε σταματά στιγμή να εξελίσσεται και να αλλάζει στάση, απόψεις και αντιλήψεις, προς το τέλος του μυθιστορήματος έρχεται σε τόσο έντονη αντίθεση με τα πιστεύω του και τις κατευθύνσεις του πατέρα του που βγάζει μια κραυγή, την οποία κυριολεκτικά ένιωσα να ξεπηδά μέσα από τις σελίδες του βιβλίου. Ναι, αυτός ο άνθρωπος ταυτόχρονα δρα και στον υπόκοσμο, στον οποίο έχει βγάλει φήμη μπεσαλή και ξεκάθαρου τύπου, οπότε όποιον προστατεύει κανείς δεν τον αγγίζει. Προς έκπληξή του, βρίσκει στον δρόμο του τον Μοϊκανό, έναν θανάσιμο εχθρό του, με τον οποίο θα υπάρξει μια μεγάλη ανατροπή και ένα ευρηματικό φινάλε της υπόθεσης. Μακάρι να μπορούσα να γράψω περισσότερα αλλά δε θέλω να χαθεί η μαγεία της αποκάλυψης και η ατμόσφαιρα που ξέρει ο κύριος Καράς να ζωντανεύει με ιδανικό τρόπο στο μυθιστόρημα.

Στο βιβλίο υπάρχουν κι άλλα πρόσωπα, όπως ο πράκτορας Τζορτζ Ντάλας, μέσω του οποίου ο συγγραφέας δίνει μια μουντή εικόνα της Αθήνας και ταυτόχρονα καταγράφει με «ξένο μάτι» κομμάτια της ελληνικής νοοτροπίας που σε κάνουν να σταματήσεις κάποιες φορές για να σκεφτείς. Υπάρχει και ο ταξίαρχος Καραγιαννίδης, με ηθικές αρχές που δεν τις άλλαξε ποτέ κατά τη διάρκεια της καριέρας του γι’ αυτό και παρέμεινε στάσιμος στη ΓΑΔΑ, αλλά είναι πολύ αποτελεσματικός και γι’ αυτό καμία πολιτική ηγεσία δεν τον έχει κουνήσει από τη θέση του. Θα έλεγα πως τον είχα συμπαθήσει αν δεν έπαιζε ξαφνικά ένα βρώμικο παιχνίδι εις βάρος του Ασλανίδη. Τέλος, δε γίνεται να μην αναφερθώ φυσικά στον Γιώργο Σαλτσίδη και στην Αλίνα. Ο πρώτος, γνωστός με το όνομα «Άρχοντας του Σκότους», είναι μπλεγμένος σε κυκλώματα σωματεμπορίας και ναρκωτικών, ενώ χάρη στις γνωριμίες του τελικά εξελίχθηκε στον υπ’ αριθμόν 1 διακινητή προσφύγων προς τα ελληνικά σύνορα. Φυσικό κι επόμενο λοιπόν, κάποια στιγμή ο Ασλανίδης (ανεπίσημα πάντα) να ζητήσει τη βοήθειά του κι έτσι η σκηνή των δυο τους, οι συμφωνίες που κανόνισαν και το βαρύ κλίμα ανάμεσά τους ήταν κινηματογραφική και απίστευτα ρεαλιστική! Τέλος, η Αλίνα, Ρουμάνα πόρνη, αγέρωχη, μαθημένη στον πόνο, αυτάρκης, έχει μια άκρως συγκινητική και ρεαλιστική σκηνή πρώτης γνωριμίας, στην οποία μαθαίνουμε για τη ζωή της και αποτελεί έτσι το ιδανικότερο παράδειγμα για να γνωρίσει ο αναγνώστης το μέγεθος της φήμης που έχει το όνομα του Μηνά στον υπόκοσμο και στα ύποπτα στέκια.

Πλατεία Βικτωρίας, Ομόνοια, Καλλιθέα, Πειραιάς, Εξάρχεια, Θησείο, αλλά και Λάρισα και Ειδομένη είναι τα μέρη από τα οποία περνάνε οι ήρωες του καλογραμμένου βιβλίου του κυρίου Αντώνη Καρά, φορτωμένοι όνειρα, ελπίδες, στόχους, μίσος, αγωνία. Ένα συναρπαστικό ανθρωποκυνηγητό, μια άκρως ρεαλιστική ιστορία, ένα κείμενο με χαρακτήρες που σίγουρα θα αγαπηθούν (ή και όχι!) από τον αναγνώστη και ταυτόχρονα μια δυνατή φωνή για την παύση των όπου γης εχθροπραξιών και τη δημιουργία ενός καλύτερου μέλλοντος για τα αθώα πλάσματα που εξαναγκάζονται σε προσφυγιά.