Βιβλίο Σταγόνες 
Συγγραφέας Φυστίκι που Κυλάει 
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το Φυστίκι που Κυλάει έγραψε ένα δυνατό, ανατρεπτικό και άκρως ρεαλιστικό μυθιστόρημα για την παθογένεια της ελληνικής οικογένειας. Βάζει κάτω από ένα αντικειμενικό μικροσκόπιο όλα τα λάθη, τα μυστικά, τα ψέματα, τα προβλήματα που οδηγούν τους ανθρώπους σε αδιέξοδα, σε καταπίεση, σε κρίσεις πανικού και χαρίζει μια ιστορία τόσο αληθινή που πονάει, ακριβώς γιατί όλοι θα αναγνωρίσουμε σε αυτήν κομμάτια της δικής μας προσωπικότητας. Δάκρυσα, γέλασα, σφίχτηκα, κράτησα την ανάσα μου, προβληματίστηκα κι όμως δε σταματούσα να βυθίζομαι όλο και περισσότερο στον μικρόκοσμο του μυθιστορήματος, όχι μόνο γιατί αγωνιούσα για τη συνέχεια αλλά και γιατί ήθελα να δω πώς θα ολοκληρωθεί η ιστορία, πώς θα λυτρωθούν οι ήρωες και πόσο τους αγαπάει η συγγραφέας που τους δημιούργησε. Κινηματογραφική ροή, υψηλές ταχύτητες στις εξελίξεις, αληθινοί και καθημερινοί διάλογοι, ανατροπές είναι μερικά μόνο από τα θετικά χαρακτηριστικά του κειμένου. Σταγόνες που όλοι τις γευτήκαμε, τις αντικρύσαμε, τις νιώσαμε στις βροχερές μας μέρες, λαμπερές και μουντές πέφτουν όταν πρέπει ή έρχονται ακάλεστες, σταγόνες που λαμπυρίζουν αντικατοπτρίζοντας στιγμιότυπα, σκηνές, διαλόγους, ανθρώπους από τη ζωή του κάθε ενός από μας. Χαρά και γέλιο, έρωτας και ανεμελιά και την ίδια στιγμή πόνος, απώλεια, τραύματα σωματικά και ψυχικά, λάθη και ανήφορος. Σταγόνες από δάκρυα λύτρωσης σαν αυτά που χαρίζει το τέλος, οργής για τα καταφανή λάθη που τραυματίζουν ψυχές, συγχώρεσης για χάρη της αγάπης. Σταγόνες που γυαλίζουν στο μαχαίρι που ανατέμνει μέχρι βάθους την ανθρώπινη ψυχή, παρουσιάζοντας ακριβοδίκαια τους χαρακτήρες του βιβλίου και φέρνοντας στο φως «οικεία κακά» που πληγώνουν, συγκολλούν αλλά και δίνουν ελπίδα για μια νέα αρχή.

Η Τζένη και ο Δημήτρης λοιπόν έχουν αποκτήσει δυο παιδιά και πλέον είναι χωρισμένοι. Με διαρκή πρωθύστερα μαθαίνουμε την ιστορία τους, πώς γνωρίστηκαν, πώς ερωτεύτηκαν, ποια ήταν τα βήματα της σχέσης τους ως τον γάμο τους, πώς άλλαξαν τα πράγματα με τα παιδιά, την Εύη και τον Λουκά, πού έσπασαν και λύγισαν, τι έφταιξε, ποιες ήταν οι δυσκολίες και γιατί τελικά διαλύθηκαν. Η συγγραφέας εκεί που τους ρίχνει στα πιο βαθιά τάρταρα, εκεί και τους απογειώνει: «Εκείνο το πρωινό της δεύτερης μέρας των Χριστουγέννων, μέσα στο βαθύ σκοτάδι της Τζένης και του Δημήτρη, μέσα στην απόλυτη, αδιαπραγμάτευτη αποτυχία τους ως γονείς, ως ζευγάρι, ως ενήλικες, από τον φεγγίτη στο μπάνιο γλίστρησε μια αδύναμη ακτίνα φωτός. Θαμπή, εύθραυστη. Αλλά έστω κι έτσι έσπασε τον ζόφο» (σελ. 237). Η Εύη είναι πλέον στην εφηβεία, υπερ-ευαίσθητη στα συναισθηματικά ερεθίσματα, στεναχωριέται λιγότερο για το οικονομικό θέμα τώρα που τους μεγαλώνει η Τζένη μόνη της και περισσότερο για την απελπισία στο πρόσωπο της μάνας της. Ένα πλάσμα που λες και γεννήθηκε ενήλικη, κάτι που δυστυχώς η μητέρα κατά λάθος εκμεταλλεύεται και τονίζει διαρκώς, ακουμπώντας έτσι ένα δυσβάσταχτο βάρος στο παιδί της, που πάντα πίστευε πως αυτό πρέπει να κάνει, να γίνεται υποστύλωμα στις οικοδομές όλου του κόσμου. Από την άλλη, ο αυτιστικός Λουκάς παρακολουθεί εργοθεραπεύτρια σε κέντρο ειδικής αγωγής και σημειώνει μικρά βήματα προόδου. Η Τζένη αποδέχτηκε σχετικά γρήγορα την ιδιαιτερότητα του γιου της, μιας και δεν υπήρχε χρόνος για χάσιμο. Αυτή η διαδικασία αποδοχής δεν ήταν γραμμική, αφού τα συναισθήματα ενοχής, θυμού, απελπισίας επέστρεφαν κυκλικά. Πού βρίσκεται μέσα σε όλα αυτά ο Δημήτρης, πώς αντέδρασε, πώς νιώθει μετά τη θύελλα που τους τίναξε στον αέρα; Ευτυχώς, είναι ένας πατέρας που «θα εξασφάλιζε πρώτα το κάτι παραπάνω για τα παιδιά του και μετά τα βασικά για τον ίδιο»! Ναι αλλά η σχέση του με την πρώην σύζυγο; Τα δικά του όνειρα και προσδοκίες;

Μόνιμο αγκάθι ανάμεσα στο ζευγάρι είναι η μάνα του Δημήτρη, Βαγγελιώ, μια αυταρχική γυναίκα που διαφεντεύει το σπίτι της και αρνείται ν’ αφήσει τα παιδιά της να φύγουν μακριά. Αρνάκι ο άντρας της, την άφησε να κάνει ό,τι θέλει στη ζωή τους, του αρκούσε να νιώθει ασφαλής και ήρεμος πλάι της: «Ο χρυσός αυτός άνθρωπος που μιλούσε από το στόμα λίγο και από τα μάτια του πολύ. Που γέμιζε τα ρεζερβουάρ των παιδιών και των εγγονιών του με περισσή αγάπη, ανόθευτη, χωρίς προϋποθέσεις, χωρίς όρια, χωρίς διακρίσεις» (σελ. 279). Νικήθηκε τελικά από τον καρκίνο και η γυναίκα του νιώθει ξαφνικά πελαγωμένη και ολομόναχη. Τώρα τι γίνεται; Πώς θα επιβιώσει χωρίς το στήριγμά της; Ο απόλυτος έλεγχος που ασκεί στα παιδιά της, Αντώνη και Δημήτρη, δημιουργεί εντάσεις και δυσκολεύει τον αγώνα τους να σταθούν στα δικά τους πόδια, μακριά από τις εντολές της. Τα δυο αδέλφια είναι όσο πιο διαφορετικοί μπορεί να είναι δύο άνθρωποι που μεγάλωσαν στο ίδιο σπίτι, στην ίδια πόλη, από τους ίδιους γονείς. Σπάνια όμως μάλωναν όσο ήταν μαζί, δεν έμπαινε ο ένας στον ζωτικό χώρο του άλλου, πάντα συνυπήρχαν χωρίς να αναμιχθούν. Ο Αντώνης, έχοντας καλά κρυμμένα μυστικά, κάνει τα πάντα για να φύγει στο εξωτερικό, προκαλώντας θύελλα αντιδράσεων. «…παραήταν ασημένιος για τα δεδομένα της μουντής κωμόπολης… ασύμβατος με τον αέρα της Αιτωλοακαρνανίας» (σελ. 82), «Δεν υπήρξε ποτέ κομμάτι του παζλ της συγκεκριμένης πόλης ο μικρός. Πάντα φευγάτος ήταν» (σελ. 92).

Ο Δημήτρης υποστηρίζει τον αδελφό του κι ας μένει ο ίδιος πίσω. Έτσι κι αλλιώς είναι μέτριος μαθητής, οπότε στράφηκε στις μηχανές και στα αυτοκίνητα για τα προς το ζην. Ο Αντώνης όμως έφυγε και γιατί ήθελε να γλυτώσει τον αδελφό του από τις συνέπειες των δικών του επιλογών, μιας και το ωστικό κύμα πάντα έπαιρνε τον Δημήτρη: «Ο μεγάλος το είχε συνηθίσει, το θεωρούσε δεδομένο, ο μικρός ασφυκτιούσε, τον έπνιγε αυτή η υποχρέωση που ένιωθε πως είχε στον αδελφό του από τότε που θυμόταν τον εαυτό του» (σελ. 97). Οι γονείς τους πιέζουν τον Δημήτρη να ελέγχει τον Αντώνη κι αυτό τον κάνει έξω φρενών. Ο Δημήτρης δεν είχε το θάρρος του αδελφού του, ναι, είχε όνειρα, ήθελε να αντιδράσει αλλά «φοβόταν πως θα έτρωγε τα μούτρα του και θα αναγκαζόταν να γυρίσει στη μάνα του με την ουρά στα σκέλια». Είναι «έξαλλος με τον αδελφό του που δραπέτευσε και ανακουφισμένος ταυτόχρονα. Να τον βρίζει από τη μία και να τον καμαρώνει κρυφά από την άλλη. Για το μυαλό του, για το τσαγανό του, για όλα όσα έβαζε στόχο και κατάφερνε, ενώ ο ίδιος έμενε κολλημένος. Ανίκανος να φύγει. Δειλός» (σελ. 97). «Δεν είχε ποτέ τη δύναμη του μικρού. Το αστέρι του. Λες και γεννήθηκε μισοσβησμένος» (σελ. 107). Όσο ο Δημήτρης μάλιστα δεν κόβει τον ομφάλιο λώρο, τόσο η μάνα του τον διαφεντεύει. Και τότε ήρθε η Τζένη! «Όλα τα άσκοπά του σαν να είχαν βρει προορισμό».

Όλα ξεκινάνε με την κηδεία του Λουκά, όπου η συγγραφέας στήνει ολοζώντανες σκηνές: «…άρχισαν να σηκώνονται ένας ένας…Είχαν ξεπετάξει την υποχρέωση. Αν τους έλεγες «καλό καλοκαίρι», θα απαντούσαν «επίσης» χωρίς δεύτερη σκέψη» (σελ. 36). Από την αρχή οι διαπροσωπικές σχέσεις είναι δύσκολες, η μητέρα δε συμπαθεί την Τζένη, ο Αντώνης άργησε να παραστεί και η Βαγγελιώ δε χάνει ευκαιρία να τον κατηγορήσει, εντείνοντας την επιθυμία του να φύγει μια ώρα νωρίτερα, η Τζένη συμμερίζεται την επιθυμία του Αντώνη και κατανοεί τη στάση του, αφού είναι η μοναδική που μπορεί να τον διαβάσει σαν ανοιχτό βιβλίο, η επιθυμία του Λουκά να παραμείνει στο Αγρίνιο με τον μπαμπά και τη γιαγιά φέρνει την Τζένη στα όριά της, κάτι που αποσβήνει η Εύη. Λες και παρακολουθούσα κάτι μεταξύ κινηματογραφικής ταινίας και στιγμές από γεγονότα που έχω δει κι εγώ στη δική μου ζωή, με αληθινούς ανθρώπους, με ταιριαστούς διαλόγους, με γνωστές αφορμές! Έτσι αρχίζει σιγά σιγά το ταξίδι στο παρελθόν και στο παρόν όλων αυτών των χαρακτήρων, τους οποίους γνωρίζουμε κι απ’ την καλή κι απ’ την ανάποδη. Η ζωή στη φοιτητική εστία του Γκερμερσχάιμ, το πρώτο ερωτικό καλοκαίρι στην Ιθάκη, το μαγικό Βερολίνο που «ήταν η πιο όμορφη πόλη στον κόσμο, τόσο ανεπιτήδευτα κομψή, παλιακή και μοντέρνα ταυτόχρονα, σε αποδεχόταν χωρίς ενδοιασμούς, χωρίς προκαταλήψεις, η ίδια η πόλη μπορούσε να γίνει η παρέα σου» (σελ. 117), η γοητευτική Σκοτία εκείνο τον κρυστάλλινο Φεβρουάριο που η κλεψύδρα της ευτυχίας ενός ζευγαριού άρχισε να αδειάζει από την άμμο της και τόσα άλλα.

Υπάρχουν όμως κι άλλοι χαρακτήρες που συντροφεύουν τις δύο οικογένειες, όπως το εξάχρονο κοριτσάκι που στέκεται όρθιο, με τη ζακέτα της μαμάς της στα χέρια, ακίνητο, αμίλητο και κοιτάζει την πόρτα την ημέρα που η μάνα της ηττήθηκε από τον καρκίνο. «Όποιος φεύγει δεν ξαναγυρίζει» και το έμαθε αυτό καλά το κοριτσάκι που ξάπλωνε πάνω στη ζακέτα της μάνας της για να κοιμηθεί μυρίζοντας το ύφασμα κι ευτυχώς τη στήριξε η γιαγιά της, βοηθώντας τη να γίνει «Δυο γυναικών κόρη». Είναι και ο γοητευτικός Κωνσταντινουπολίτης Ερέν Μπαντέμ που θα παίξει απρόσμενο κομβικό ρόλο στο μυθιστόρημα και η ιστορία του ξεδιπλώνεται γεμάτη κοφτερά αγκάθια. Ασήκωτο βάρος οι επιλογές του για την οικογένειά του και αβάσταχτες οι συνέπειές τους στις ζωές των γονιών του, Ναζάν και Αράς, δυο ανθρώπων σε ισχυρή πολιτική και οικονομική θέση στην Τουρκία. Η ζωή του Ερέν είναι γεμάτη τρυφερότητα και έρωτα, ώσπου η τρυφερή μητέρα του χώθηκε σε δύσμορφο κουκούλι και δε δίστασε να παραδώσει -μεταφορικά-  τον γιο της στον Άδη. Τα κεφάλαια που τον αφορούν τα διάβαζα με κομμένη ανάσα, μιας και σε αυτά η γραφή φτάνει στο απόγειό της σε θέματα περιγραφών, ατμόσφαιρας, παραστατικότητας και άφθαστου ρεαλισμού. Η τελική σκηνή μεταξύ πατέρα και γιου παραλίγο να μου προκαλέσει εγκεφαλικό και κρατούσα την ανάσα μου για επικίνδυνα πολλή ώρα μετά το πέρας της. Οι χαρακτήρες που γνώρισα παύουν να έχουν βαφτιστικά ονόματα και ανθρώπινα χαρακτηριστικά, μεταμορφώνονται σε κάτι σκληρό, ανείπωτο κι όλα αυτά για κάτι που θα έπρεπε να το γιορτάζουν κι όχι να το λοιδωρούν. «Η ιέρεια άγγιξε σιωπηλή την πόρτα. Ο πεθαμένος γιος της βγήκε από το δωμάτιο». Και τότε…

Το κείμενο είναι γεμάτο καλοδουλεμένα ψυχογραφήματα, παραστατικότητα και αληθοφάνεια. Δε θα ξεχάσω πόσο έντονα περιγράφηκε μια κρίση πανικού, τις κραυγές ενός μικρού κοριτσιού που η επιθυμία της να δει τηλεόραση παραπάνω από μια ώρα οδήγησε σε ομηρικούς καβγάδες τους γονείς της («μπαμπά, δε θέλω να δω τηλεόραση, να, δες πάω στο δωμάτιό μου, σε παρακαλώ», πόσο πόνεσα εκεί, πόσο μου θύμισε οικεία κακά!), τις συνέπειες από μια ολική υστερεκτομή στο σώμα και στην ψυχολογία μιας γυναίκας και τις στιγμές ανθρωπιάς μεταξύ δυο γυναικών που ήταν ξεκάθαρα εχθροί ως εκείνη τη στιγμή που… Σκόρπιες και αξιοπρόσεκτες μεταφορές και παρομοιώσεις στολίζουν το κείμενο: «Μα ο ήλιος εκείνο το απόγευμα της συμπεριφερόταν σαν γονιός, ήθελε να αφήσει το στοργικό του χάδι πάνω στα χέρια και στον λαιμό της» (σελ. 67). Εδώ δάκρυσα: «…άφησε από τα μάτια του να τρέξουν σταγόνες ευτυχίας… Έτρεξαν μέσα του και βρήκαν και γέμισαν μικρές ρωγμές, σαν υγρός χρυσός που συγκολλάει σπασμένο πήλινο» (σελ. 158). Και ένα από τα αγαπημένα μου: «…τα βλέμματα, οι κουβέντες, όλα σκάλωναν πάνω του σαν να ήταν φτιαγμένος από βέλκρο που μάζευε πάνω του ανεπιθύμητο χνούδι…» (σελ. 211). Λέξεις που δημιουργούν απρόσμενες εικόνες και σημαντικές αλήθειες: «…τα δάχτυλά τους έμειναν απλώς να αγγίζονται. Για το υπόλοιπο της διαδρομής, τις ένωναν λίγα χιλιοστά επιδερμίδας… Καμιά φορά, αυτό που σε στηρίζει και σε κρατάει στην επιφάνεια όταν σε τραβάνε βαρίδια στον πάτο είναι απλώς λίγο δέρμα» (σελ. 49). Από την άλλη, το χιούμορ με το οποίο έχουμε γνωρίσει τη συγγραφέα είναι εκεί, διακριτικό, ανάμεσα στις γραμμές, μόνο που τα γεγονότα δε σε αφήνουν να το απολαύσεις είτε γιατί αμέσως έπεται κάτι σκληρό είτε γιατί είναι κρυφά αναμεμιγμένο με κάτι που προκαλεί εντονότερα συναισθήματα, όπως οργή ή / και συγκίνηση. Απολαύστε μία και μόνη πρόταση, που συνδυάζει την κραυγή της μάνας που εξαφανίστηκε το παιδί της με την προσπάθεια μιας τυχαίας περαστικής να βγάλει πετυχημένη selfie με το σκυλί της αγκαλιά: «Η μάνα του Δημήτρη ούρλιαζε στο τηλέφωνο, ο Βαρόνος προσπαθούσε να ακρωτηριάσει την ιδιοκτήτριά του κι εκείνη να δείξει το outfit τους» (σελ. 215).

Φυσικά, δε θα μπορούσαν να λείπουν και οι καίριες κοινωνιολογικές παρατηρήσεις: «…το σχολείο, οι παρέες, η εφηβεία, είναι ένας μικρόκοσμος της ενήλικης κοινωνίας, βλέπεις ένα δεκαπεντάχρονο παιδί και ταυτόχρονα βλέπεις έναν πενηντάρη που χτίζεται. Πολλά στρώματα σκυρόδεμα θα πέσουν πάνω του, πολλές εμπειρίες, ο πυρήνας όμως είναι εκεί. Στο σχολείο…θα δοκιμαστούν σκληρά οι αντοχές, τα συναισθήματα και ο χαρακτήρας τους. Δεν είναι εύκολη πίστα» (σελ. 263). Επίσης: «Δεν ήταν οι ίδιοι άνθρωποι που ήταν στα δεκαεννιά τους. Δεν μειώθηκε η αγάπη, η ζωή αυξήθηκε. Και λίγο λίγο μπήκε ανάμεσά τους…Άλλαξαν. Δεν είχαν τσακωθεί, δεν είχαν σταματήσει να αγαπιούνται. Ζωή έπαθαν» (σελ. 281-282). Και κυρίως: «Η ζωή σταμάτησε… Αυτό που συνεχίζεται λέγεται επιβίωση. Συνήθισε. Να ζει χωρίς τη ζωή του. Γιατί η ζωή δεν συνεχίζεται όταν χάνεις τη ζωή σου… Μόνο συνηθίζεται» (σελ. 283).

Οι «Σταγόνες» είναι ένα υπέροχο, απολαυστικό μα και σκληρό μυθιστόρημα που μου χάρισε αξέχαστες στιγμές, με γέμισε σκέψεις και προβληματισμούς. Ένα ταξίδι στο χθες και στο σήμερα, μια παρέα 300 περίπου σελίδων, άνθρωποι που αγάπησα και αντιπάθησα και συνεχώς αναρωτιόμουν τι θα τους συμβεί από δω και πέρα. Τα απόνερα του παρελθόντος και πώς επηρεάζουν το παρόν, πώς θα αντιδράσουν οι ήρωες του βιβλίου στις ανατροπές που έρχονται, πόσο εύκολα θ’ αλλάξουν νοοτροπία, αντιλήψεις, στάση ζωής, πόσο δυνατοί και έτοιμοι είναι για την απώλεια, για την ανατροπή, για το λάθος; Και τι όμορφο τέλος: «…ακολούθησε την πορεία της σταγόνας. Είχε διανύσει τα μισά. Είχε ακόμη πολλή πορεία. Μπορεί να ενωνόταν με άλλη, μπορεί να κυλούσε ολομόναχη» (σελ. 332).

Βιβλίο Φυστικοπαραμύθια 
Συγγραφέας Φυστίκι που Κυλάει 
Κατηγορία Παραμύθι
Εκδότης Memento
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Τα «Φυστικοπαραμύθια», σύμφωνα με τη συγγραφέα, είναι «μια ζακετούλα, ένα ρουχαλάκι στους ώμους των παιδιών μας», που οι γονείς θα τα αφήσουμε να τα φορέσουν / διαβάσουν μόνα τους κι ας τα ξεχάσουν, ίσως όμως και να ξαναγυρίσουν να τα ξεφυλλίσουν. Μια συλλογή δέκα ιστοριών για μικρά και μεγάλα παιδιά από το Φυστίκι που κυλάει γεμάτα τρυφερά και όμορφα νοήματα που με συγκίνησαν και με έβαλαν σε σκέψεις. Απλές μα και σύνθετες προτάσεις, σύντομα σε έκταση κείμενα, ευφάνταστες παραβολές, διαχρονικά, πολύτιμα και πανανθρώπινα μηνύματα που περνάνε μέσα από απλές επιφανειακά ιστορίες, ανατροπές και λιτοί διάλογοι είναι μερικά μόνο από τα θετικά γνωρίσματα του βιβλίου. Η συγγραφέας χρησιμοποιεί ανθρωπόμορφα αντικείμενα, νεράιδες και ξωτικά, παιδιά και γονείς για καλύτερη κατανόηση και καταγράφει καθημερινές και οικείες στιγμές. Ταυτόχρονα σημαντικές αξίες περνάνε πίσω από τις γραμμές και βοηθάνε τα παιδιά να αποκτήσουν αυτοπεποίθηση, να κατανοήσουν τα αισθήματά τους, να βελτιώσουν τη συμπεριφορά τους, χωρίς ίχνος διδακτισμού και «πρέπει».

Ο «Λάκης Κουταλάκης» ζει σ’ ένα συρτάρι με μαχαιροπήρουνα αλλά τον κοροϊδεύουν όλοι γιατί είναι το κουταλάκι για το φάρμακο, ένας εφιάλτης δηλαδή για τον Γιάννη και τη Λιλή όποτε αρρώσταιναν. Ο Λάκης νιώθει μοναξιά και στενοχώρια σ’ εκείνο το συρτάρι, δε συμμετέχει φυσικά στα πάρτι γενεθλίων και στις άλλες ευτυχισμένες στιγμές της οικογένειας, να όμως που έρχεται η στιγμή που θα φανεί χρήσιμος και θα σώσει μια βραδιά που παραλίγο να αποδειχθεί καταστροφική. Στο «Γαλάζιο καλτσάκι» δυο αγαπημένα και αχώριστα γαλάζια καλτσάκια χάνουν το ένα το άλλο ξαφνικά κι απότομα. Ο Αριστερός Γαλάζιος Καλτσάκις ψάχνει απελπισμένα το ταίρι του αλλά ο Μανταλάκις, που όλο μπερδεύεται με αυτά τα ρούχα και τους ετερόκλητους καθημερινά συνδυασμούς τους, δεν προθυμοποιείται να τον βοηθήσει. Ο Καλτσάκις αρχίζει να φοβάται και να ανησυχεί, γιατί έχει ακούσει για χαμένες κάλτσες που εξαφανίζονται μυστηριωδώς και για μονές κάλτσες που δε βρήκαν ποτέ το ταίρι τους, κι αποφασίζει να ψάξει παντού. Ο Μπλε Σορτσάκις, ο Άσπρος Ζακέτας, η Γκλίττερ Μπλούζα και τα άλλα ρούχα δεν έχουν δει πουθενά την κάλτσα αλλά ο Καλτσάκι πεισμώνει, γιατί «Όταν βρεις το ταίρι σου, είναι για πάντα! Δεν το εγκαταλείπεις στα δύσκολα».

Συγκινήθηκα πολύ με την ιστορία «Ο Μπλε και η Κίτρινη», όπου οι πρωταγωνιστές αποφασίζουν να ζήσουν μαζί για πάντα. «Μπλέχτηκε λοιπόν το μπλε με το κίτρινο, έκαναν αγκαλιές κι αγάπες» κι απέκτησαν πράσινα παιδιά, αφού πήραν λίγο μπλε και λίγο κίτρινο από τους γονείς τους. Να όμως που ο χρόνος και η ρουτίνα άλλαξαν τα συναισθήματα του Μπλε και της Κίτρινης, οπότε πώς θα αντιμετωπίσουν τα νέα δεδομένα; Πώς θα νιώσουν τα παιδιά τους όταν αλλάξει η ρουτίνα τους και οι άνθρωποι που αγαπούν «ξε-γίνουν γονείς»; Γλυκόπικρη ιστορία, γεμάτη όμως από αισιοδοξία: «Σπίτι δεν είναι μόνο ένα πάτωμα και ένα ταβάνι. Σπίτι είναι και η αγκαλιά που τρέχουμε όταν έχουμε ανάγκη, όταν φοβόμαστε, όταν κλαίμε, όταν πονάμε και όταν αγαπάμε». Πάνω απ’ όλα, σημασία δεν έχει το χρώμα αλλά το μέγεθος της αγάπης και ο τόσο γλυκά στενός δεσμός, «Η αγκαλιά που χώνεσαι εσύ και σε κρατάει δυνατά και κλείνεις τα μάτια σου και σφίγγεσαι μέσα της και δεν φοβάσαι». Πρωτότυπη και ενδιαφέρουσα είναι η ιστορία «Ο Κύριος Δενθατάκ», της οποίας πρωταγωνιστής είναι ο κύριος Δενθατάκ Αταφέρεις, ένας τύπος που πιστεύει πως είναι σπουδαίος και σημαντικός και πως ό,τι λέει έχει μεγάλη σημασία. Τα παιδιά όμως δεν πρέπει να τον παίρνουν στα σοβαρά και να τον φοβούνται, δεν πρέπει να πιστέψουν ποτέ αυτά που λέει. Πόσες φορές σου είπαν «δε θα τα καταφέρεις» αλλά τα κατάφερες; Γιατί «προσπάθησες, δούλεψες, αγωνίστηκες, κουράστηκες» γι’ αυτό που ήθελες. Επίσης, «Δεν είναι κακό να φοβάσαι, όλοι οι άνθρωποι φοβούνται κάποιες φορές… και δεν πρέπει να τους κοροϊδεύουμε». Που να χτυπιέσαι κάτω, κύριε Δενθατάκ, τα παιδιά πάντα θα τα καταφέρνουν γιατί ο καθένας μας όλα τα μπορεί!

Ο Προυπρής που πρωταγωνιστεί σε τέσσερις ιστορίες είναι ένα ξωτικό που ζει σε νεραϊδοκαπέλο και τα βράδια κοιμάται στα μαλλιά της νεράιδάς του, κάνει συνέχεια αταξίες, κλέβει το μαγικό της ραβδί και ζει διάφορες περιπέτειες γεμάτες ηθικά νοήματα. Χάρη σ’ εκείνον έμαθα για τις «καρδουλομανούλες», δηλαδή τις μαμάδες που γεννάνε από την καρδιά τους και πόσο εξίσου σημαντικές είναι με τις βιολογικές ενώ μπαίνοντας κρυφά από τη νεραϊδομαμά του στο διαδίκτυο βιώνει κάτι που τον φοβίζει. Η συγγραφέας τονίζει: «Να μιλάς, να λες τι έγινε, τι σε τρόμαξε, ποιος σου έκανε κακό…να μην κρατάς μυστικό ό,τι σε φοβίζει»! Στην «Ανάποδη Μέρα» διαβάζουμε για μια μέρα που δεν πηγαίνει ίσια, όπου τα παιδιά μεγαλώνουν τους γονείς, τους βάζουν για ύπνο, τους στέλνουν στη δουλειά με κολατσιό, όλα αυτά γίνονται για μια φορά τον χρόνο κι έτσι διασκέδασα πολύ με αυτήν την ευφάνταστη ιστορία που είναι γεμάτη εκπλήξεις και ανατροπές. Τέλος, στο «Ο Λουκάς και οι πλανήτες» μαθαίνουμε για τη γνωριμία του Λουκά με τον Γιώργο σ’ ένα κέντρο λόγου και έργου. Ο Λουκάς μπερδεύει τα γράμματα και τους αριθμούς, θέλει να είναι όρθιος και να βγαίνει συνεχώς έξω, οπότε στο κέντρο «τον βοηθάνε με τον μπελά στο μυαλό» του και ο Γιώργος είναι ένα αυτιστικό παιδί. Πώς θα καταφέρουν αυτά τα δύο τόσο διαφορετικά παιδιά να επικοινωνήσουν και να μιλήσουν;

Τα »Φυστικοπαραμύθια» είναι μια συλλογή παραμυθιών που εξηγεί στα παιδιά μέσα από ενδιαφέρουσες ιστορίες τι είναι η διαφορετικότητα, το διαζύγιο, η αιώνια αγάπη, ο αυτισμός και τους δείχνει πώς αποκτάμε εμπιστοσύνη στον εαυτό μας, σε τι διαφέρουν η βιολογική και η θετή μητέρα («η πιο μαγική νεράιδα που υπάρχει και είναι μοναδική για κάθε παιδάκι»), πόσο σοβαροί είναι οι κίνδυνοι από το διαδίκτυο και πώς να εξαφανίσουμε τον φόβο («ο φόβος φοβάται εκείνους που μιλάνε»). Η εικονογράφηση της Αντωνίας Κατσαρού και του Αλέξανδρου Τσιάβου είναι γεμάτη χρώματα και ενδιαφέρουσες λεπτομέρειες και ζωντανεύει τις ιστορίες με τέτοιο τρόπο που βοηθάει τα παιδιά να ενισχύσουν τη φαντασία τους (ειδικά το δισέλιδο με τον Γιώργο και τον Λουκά, που είναι και το εξώφυλλο του βιβλίου, το λάτρεψα). Ιστορίες γεμάτες τρυφερότητα, χιούμορ, έξυπνες ανατροπές, διαχρονικά μηνύματα κρατούν την καλύτερη συντροφιά στους μικρούς αναγνώστες και τους βοηθάνε να ανακαλύψουν τον πλούσιο σε συναισθήματα, νοήματα μα και κινδύνους κόσμο που τους περιβάλλει.

Βιβλίο Οιμωγή 
Συγγραφέας Στέφανος Αλεξιάδης
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μίνωας
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το πρώτο αστυνομικό μυθιστόρημα του Στέφανου Αλεξιάδη έχει ως κεντρικό θέμα την κακοποίηση και το σύνδρομο Άσπεργκερ. Η πλοκή εξελίσσεται σταδιακά, με τα μυστικά να βγαίνουν στο φως ένα προς ένα, δημιουργώντας ένα σασπένς που κορυφώνεται όσο πλησιάζουμε στο τέλος αλλά με μια έλλειψη δυναμικής στην αφήγηση. Μου άρεσε η ψυχοσύνθεση της Πετρίας, της φερόμενης ως δράστριας, γιατί δόθηκαν προσεγμένα η στάση, οι σκέψεις, η νοοτροπία και οι φοβίες ενός ατόμου με αυτισμό αλλά με υψηλή λειτουργικότητα. «Φταίω εγώ; Αληθινά, φταίω εγώ;», αναρωτιέται. Θέλει να μιλήσει αλλά δεν μπορεί, παραδέχεται στον εαυτό της. Προσπαθεί να καταλάβει γιατί ο γιος της δε ζει πλέον και καταριέται τον εαυτό της που δεν τον προστάτεψε. Πικραίνεται που όλοι πάντα τη θεωρούσαν παράλογη και κανένας δεν κατάλαβε ποτέ τι πραγματικά της συμβαίνει. Μετά το έγκλημα δε μιλάει σε κανέναν, αρνείται να φάει αλλά μέσα της εκφράζει σκέψεις, δισταγμούς, απορίες, προβληματισμούς γύρω από τα όσα συμβαίνουν κι έτσι προσπαθούσα κι εγώ μαζί της να καταλάβω αν όντως διέπραξε εκείνη το έγκλημα ή όχι. Με εξαίρεση λοιπόν την Πετρία, το κείμενο δεν καταφέρνει να βυθιστεί όσο πρέπει στα σκοτεινά νερά του αυτισμού ούτε να δημιουργήσει άλλα διεισδυτικά ψυχογραφήματα.

Ο άντρας της Πετρίας, Στάθης, προσπαθεί να καταλάβει τι συνέβη και γιατί έκανε η γυναίκα του μια τέτοια πράξη. Αρχίζει να γράφει λοιπόν ένα γράμμα που δε σκοπεύει να της το στείλει ποτέ κι έτσι ξεδιπλώνει τη γνωριμία του με κείνη και πώς την προσέγγισε, καταγράφει τη διαφορετική συμπεριφορά της που τον γοήτευσε, για τη φοβία της να απομακρυνθεί από το πατρικό της, για τις αλλαγές στη στάση της όποτε βλέπει τους γονείς της ή αναφέρονται σε αυτούς, για τις προσπάθειές του να κερδίσει την εμπιστοσύνη της και σταδιακά να τη βοηθήσει να βγαίνει έξω από το σπίτι, να μαθαίνει, να παρατηρεί, πώς κατέληξαν στον γάμο και πώς βρέθηκαν στη Θεσσαλονίκη. Μια τρυφερή ιστορία που με συγκίνησε και μου κράτησε το ενδιαφέρον, γεμίζοντας το βιβλίο αισιοδοξία μέχρι που φτάνει η πρώτη μεγάλη ανατροπή.

Η αστυνόμος Λουκία Θεοδοσίου προσπαθεί να επιβιώσει σ’ ένα αντροκρατούμενο εργασιακό περιβάλλον και δε σκύβει το κεφάλι στα σεξιστικά σχόλια των συναδέλφων της. Με αφορμή την υπόθεση της Πετρίας, έρχεται στη Θεσσαλονίκη με μετάθεση από τη ΓΑΔΑ ο υπαστυνόμος Δημήτρης Βάιος και ο διοικητής Ξαρχόπουλος, χωρίς να τη ρωτήσει, τη μεταφέρει σε άλλο γραφείο για να δώσει στον καινούργιο το δικό της. Προς αρχική δυσαρέσκεια της Θεοδοσίου, αναγκάζεται να συνεργαστεί με τον Βάιο στην υπόθεση της Πετρίας. Σύντομα διαπιστώνει πως ο υφιστάμενός της διαφέρει από τους άλλους κι αρχίζει να γεννιέται ανάμεσά τους κάτι που ίσως δε θα έπρεπε. Εκείνος προσπαθεί να ξεχάσει τη γυναίκα που τον απάτησε κι εκείνη έχει τραυματιστεί ψυχικά απ’ όσα βίωσε στο παρελθόν. Τι κρύβει από τη Θεοδοσίου ο Βάιος και γιατί έφυγε από την Αθήνα; Ποια είναι η γυναίκα που επισκέπτεται κρυφά η Θεοδοσίου στις φυλακές Διαβατών; Θα καταφέρουν να αφεθούν στον έρωτα αυτοί οι δύο άνθρωποι και με τι συνέπειες;

Το μυθιστόρημα είναι μια καλή ιστορία γεμάτη ανατροπές και ενδιαφέροντα θέματα, με τη γραφή και την πλοκή να βελτιώνονται προς το τέλος, όταν φτάνουμε σε δύο σημαντικές αποκαλύψεις και όπου οι περιγραφές των σκηνών φέρνουν ανατριχίλα. Παρ’ όλ’ αυτά, τα μικρά κεφάλαια που διακόπτουν τη ροή σε κρίσιμο σημείο, οι διάφορες ιδιόμορφες και ασυνήθιστες παρομοιώσεις και μεταφορές («Το ένα δάκρυ ακολουθεί το άλλο σαν να τρέχουν σε μαραθώνιο για να διεκδικήσουν την πρώτη θέση στο πάνω χείλος σου», σελ. 85), κάποια μικρά παρένθετα περιστατικά που δεν έχουν σχέση με την καθαυτή πλοκή και απεικονίζουν διάφορα κακώς κείμενα ή άλλα περιστατικά της σημερινής σύγχρονης ελληνικής πραγματικότητας (με κορυφαία την ξαφνική εκτενή σχετικά βιβλιοφιλική συζήτηση μεταξύ των δύο αστυνόμων), κάποιες μικρές αβλεψίες στην πλοκή (όπως για παράδειγμα όταν η Θεοδοσίου επισκέπτεται την Πετρία πρώτη φορά στη φυλακή και τη βρίσκει με συγκρατούμενη οπότε ρωτάει ποια από τις δύο είναι, σα να μην είδε ειδήσεις ή τον φάκελό της που θα έχει σίγουρα φωτογραφία), όλα αυτά είναι γνωρίσματα που με ξένισαν αλλά δε μείωσαν το ενδιαφέρον μου για τις εξελίξεις.

Η «Οιμωγή» είναι ένα ενδιαφέρον αστυνομικό μυθιστόρημα που παρουσιάζει τις τραγικές συνέπειες της ρατσιστικής αντιμετώπισης της κοινωνίας σε ό,τι ξεχωρίζει και διαφέρει, που στηλιτεύει το κακοποιητικό περιβάλλον για την ψυχική υγεία όχι μόνο της μητέρας αλλά και του παιδιού και που γεμίζει τον αναγνώστη με ποικίλα συναισθήματα μέσα από μια ιστορία με απανωτές εκπλήξεις, τραγικότητα και μια μικρή νότα αισιοδοξίας.

Βιβλίο Μπλε Παπαγάλος
Συγγραφέας Μαρίτα Τυράκη
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης 24 Γράμματα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Μαρίτα Τυράκη έγραψε ένα υπέροχο, ανατρεπτικό και καλογραμμένο αστυνομικό μυθιστόρημα γεμάτο ανατροπές και εκπλήξεις. Μας καλωσορίζει στον λαμπερό κατά τα άλλα κόσμο του τσίρκου και μας συστήνει έναν προς έναν όσους κάνουν τις βραδιές μας αξέχαστες με γέλια αλλά και δέος κατά τη διάρκεια μιας παράστασης. Όταν τα φώτα σβήνουν όμως τα πάντα αλλάζουν και οι άνθρωποι βγάζουν τον πραγματικό τους εαυτό. Με προσεγμένη γραφή, λιτούς διαλόγους και κλιμακούμενη πλοκή παρακολουθούμε τις προσπάθειες του Χανς να λύσει την υπόθεση και να κερδίσει τη συμπάθεια και την αποδοχή του πατέρα του ενώ ταυτόχρονα προσπαθεί να αποφύγει τα θέλγητρα μιας προκλητικής χορεύτριας που τον εξιτάρει με το φιλί της. Ταυτόχρονα, σε δεύτερο επίπεδο, αρχίζει να βγαίνει στην επιφάνεια η εξαφάνιση της μητέρας του και ο νεαρός ντετέκτιβ προσπαθεί να μάθει γιατί τον εγκατέλειψε, πότε πέθανε και τι έγραφε στο γράμμα που τους άφησε.

Η υπόθεση διαδραματίζεται στο Ναύπλιο, μάλλον κάπου στα τέλη του 19^ου ή στις αρχές του 20ού αιώνα, μιας και η συγγραφέας προτίμησε ένα άχρονο περιβάλλον αλλά διάφορες λεπτομέρειες καταδεικνύουν εκείνη την περίοδο. Ο Καρλ ήρθε από τη Γερμανία, ερωτεύτηκε κι έμεινε στη χώρα μας, όπου σταδιοδρόμησε ως αστυνομικός και τώρα βγήκε στη σύνταξη ενώ προσπαθεί να μεγαλώσει ένα ιδιαίτερο, εσωστρεφές παιδί γεμάτο κοινωνικές και συναισθηματικές δυσκολίες. Γιατί υπεκφεύγει όμως στις ερωτήσεις του γιου του για την τύχη της μητέρας του; Ο Χανς είναι ένας καλοδουλεμένος χαρακτήρας, με πολλές εκφάνσεις αυτισμού, κάτι που δεν κατονομάζεται φυσικά, ένεκα η εποχή που διαδραματίζεται το μυθιστόρημα και κερδίζει αμέσως τη συμπάθεια. Αγαπημένο του χρώμα είναι το μπλε και δεν αποχωρίζεται την πολύχρωμη σβούρα του, την οποία στροβιλίζει για να συγκεντρωθεί: «Σβούρα στρίψε, τα μυστικά σου όλα δείξε».

Είναι ιδιαίτερος και παιδικός ο τρόπος σκέψης του, αλλοπρόσαλλη και αντικοινωνική η συμπεριφορά του, απομονώνεται  και κλείνεται στον εαυτό του όταν βρίσκεται σε περιβάλλον με πολλούς αγνώστους ή όταν ακούει δυνατές φωνές. Έχει απαθές και ανέκφραστο ύφος και διατυπώνει απρόσμενες ερωτήσεις για να βρει τη λύση στις υποθέσεις του, τις οποίες μάλιστα ζητά γραπτά! Οι αστυνομικές υποθέσεις του πατέρα του ήταν προκλητικοί γρίφοι για κείνον και πολλές φορές πρότεινε σωστές λύσεις, εξ ου και σταδιακά ανέπτυξε το ένστικτο και την παρατηρητικότητά του, με αποτέλεσμα τώρα να απολαμβάνουμε τις περιπέτειές του ως ντετέκτιβ. Φυσικά, ακολουθεί άλλη πορεία και σειρά ερευνών από τον πατέρα του και προσκολλάται στη ρουτίνα του που συνήθως αντιβαίνει με τους ρυθμούς και τον χρόνο ανάκρισης, φέρνοντας τον Καρλ στα όριά του, παρ’ όλη την αγάπη  που του έχει και τον τρόπο που καταφέρνει να τιθασεύσει τις αντιδράσεις του. Ο Χανς ζει βάσει κανόνων και ηθικών επιταγών που του γαλούχησε ο πατέρας του, σε αυτήν την υπόθεση όμως θα μάθει τη διπλή όψη των ψεμάτων, πότε είναι καλά και πότε είναι κακά, κάτι που θα τον αγχώσει και θα τον μπερδέψει πολύ στην προσπάθειά του να ξεχωρίσει ποιος λέει αλήθεια και ποιος όχι. Ποιοι είναι πραγματικά φίλοι του, ποιοι χρησιμοποιούν τα ψέματα για να μην τον πληγώσουν και ποιοι ψεύδονται ώστε να θολώσουν τα νερά; Η υπόθεση του «Μπλε παπαγάλου» θα είναι ένα σημαντικό μάθημα για τη ζωή του.

Το θύμα είναι ο Φίλιπ, χαρτόμουτρο, ανακατεμένο με τοκογλύφους, σκληρός και αυστηρός με την προγονή του, Νανά, κακότροπος και θρασύς με όλους, με αποτέλεσμα η αστυνομία να βιάζεται να κλείσει την υπόθεση. Με τους «τσιρκολάνους» θα ασχολούμαστε; λένε χαρακτηριστικά. Ο μικρόκοσμος του τσίρκου ξεδιπλώνεται με μαεστρία, συστήνοντάς μας ποικίλους χαρακτήρες. Αγάπησα πολύ τη Νανά, κόρη της πρώην γυναίκας του Φίλιπ, Μαργαρίτας, μια κοπέλα αφελή και ευγενική, τόσο καλοσυνάτη που την κάνουν ό.τι θέλουν και τον Τσέρι, τον γιο της τωρινής συντρόφου του Φίλπ, Έλεν, ένα παιδί με σωματική δυσπλασία που κάνει καλή παρά με τη Νανά. Τον αποκαλούν «αγόρι-πιγκουίνο» λόγω των προβλημάτων στα πόδια του που τον αναγκάζουν να περπατάει σαν το χαριτωμένο δίποδο, ακόμη και να κάνει παράσταση ντυμένος έτσι, στην πραγματικότητα όμως είναι αφοσιωμένος στα βότανα και στα φυτά του και προσπαθεί να μαζέψει χρήματα για να φύγει μακριά μαζί με τη Νανά, την οποία προτρέπει να υψώσει το ανάστημά της σε όποιον την εκμεταλλεύεται. Ανάμεσα στον Τσέρι και στον Χανς γεννιέται μια πολύ τρυφερή φιλία που με συγκίνησε. Είναι δυο παιδιά διαφορετικά που γεννήθηκαν σ’ έναν κόσμο που δεν έχει μάθει να δέχεται το αλλιώτικο. «-Γιατί δεν μας αποδέχονται όπως είμαστε; Γιατί δεν μας θεωρούν φυσιολογικούς; -Γιατί ο κόσμος δεν έχει μάθει ν’ αγαπάει», αυτό είναι το συμπέρασμα. Έχουμε επίσης τη μαντάμ Ρόζα, το μέντιουμ, η οποία μιλάει με ασάφεια και υπονοούμενα: «Ο ένοχος δεν θα βρεθεί γιατί δεν του αξίζει να βρεθεί»! Γιατί αρνείται όμως να πει την αλήθεια; Η γυναίκα θα δεθεί απρόσμενα με τον Χανς και οι συζητήσεις τους θα φέρουν στο φως σημαντικά κομμάτια του παζλ.

«Το τσίρκο είναι ένας ύπουλος κόσμος. Μασκαρεύεσαι και κάνεις τον κόσμο να γελά με την κατάντια σου» (σελ. 64-65), γράφει χαρακτηριστικά η συγγραφέας. Άνθρωποι που είναι αναγκασμένοι να πηγαίνουν σε πολλά μέρη για περιοδείες και να μη σταματούν κάπου για πολύ είτε από φόβο είτε από εχθρότητα των ντόπιων είτε ακόμη και από ρουτίνα του κοινού (πόσες φορές θα πάει να τους δει; ). Δεν είναι ευπρόσδεκτοι και τους κατηγορούν για τα σκουπίδια που αφήνουν πίσω τους ή ακόμη και για κλοπές, παρ’ όλ’ αυτά ο κόσμος πηγαίνει στις παραστάσεις τους. Να γιατί η αστυνομία βιάζεται να κλείσει την υπόθεση, παρά τις προσπάθειες του Καρλ για το αντίθετο. Οι αστυνομικοί έχουν υποτιμητική γνώμη για τους «τσιρκολάνους» που μόνο μπελάδες δημιουργούν και τώρα ταράζουν την ηρεμία της φιλήσυχης πόλης τους. Επιπλέον, υποδέχονται τον πρώην συνάδελφό τους και τον γιο του με ψυχρότητα και εχθρότητα και τους αφήνουν ήσυχους να κάνουν ό,τι θέλουν. Μήπως λοιπόν το μυθιστόρημα μέσα από την έξυπνη πλοκή του αφιερώνεται στις «μειονότητες», σε αυτούς που τους θωρούμε υποδεέστερους κα ανάξιους της προσοχής μας, όσο κι αν καταφέρνουν να κάνουν σημαντικά πράγματα;

Ο «Μπλε Παπαγάλος» της Μαρίτας Τυράκη είναι ένα συναρπαστικό και ανατρεπτικό αστυνομικό μυθιστόρημα γεμάτο εκπλήξεις και σημαντικά διαχρονικά μηνύματα. Έχει στρωτή και γρήγορη γραφή, μελετημένα ψυχογραφήματα και διαδραματίζεται σε έναν χώρο που σπάνια έχω συναντήσει στη σύγχρονη ελληνική λογοτεχνία, αυτόν του τσίρκου. Η συγγραφέας ουσιαστικά πετάει «ψιχουλάκια» στον αναγνώστη και του χαρίζει τα απαραίτητα στοιχεία για την επίλυση του εγκλήματος, είναι δοσμένα όμως με τέτοιο τρόπο και σε τέτοιο σημείο που ο ρόλος τους καλύπτεται ή τεχνηέντως υποβιβάζεται από τα συμφραζόμενα και προχωράμε την ανάγνωση ενώ κάτι μας τριβελίζει, νιώθουμε πως κάτι αγνοήσαμε ή ξεχάσαμε αλλά τι; Ένα μυθιστόρημα με άκαρδες μανάδες, πιθανές κρυψώνες για εξαφανισμένα γράμματα, μπλε γλάστρες, αστραφτερά κολιέ και έναν ξεπουπουλιασμένο μπλε παπαγάλο. Ένα κείμενο για τη διαφορετικότητα και την έλλειψη αποδοχής της, για ένα εγκαταλειμμένο παιδί, για μια φιλία που αγωνίζεται να στεριώσει παρά τα όποια εμπόδια συναντάει και η σβούρα στα υποσέλιδα του βιβλίου να γυρίζει ασταμάτητα μέχρι να μας οδηγήσει σ’ ένα αλησμόνητο και δυνατό φινάλε.

Βιβλίο Ο τελευταίος κρίκος 
Συγγραφέας Ευαγγελία Ευσταθίου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μίνωας
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Ευαγγελία Ευσταθίου έγραψε ακόμη μία χορταστική, πλούσια σε εξελίξεις και γεμάτη ενδιαφέροντα ψυχογραφήματα ιστορία που με κράτησε και πάλι καθηλωμένο ως την τελευταία σελίδα. Απόλαυσα τη συγγραφική της τέχνη, τις μικρές και μεγάλες λεπτομέρειες που συνθέτουν μια αξέχαστη πλοκή, τις απρόσμενες εξελίξεις, τα διαχρονικά μηνύματα και ταξίδεψα στις ζωές δυο αντίθετων μεταξύ τους ανθρώπων που έρχονται κοντά και ενώνουν τις δυνάμεις τους για να ανακαλύψουν το οικογενειακό τους παρελθόν ενώ ταυτόχρονα προσπαθούν να καταπνίξουν τα αμοιβαία ερωτικά αισθήματα. Η ιστορία ξεκινάει στο νησί της Χίου και συγκεκριμένα στο ερειπωμένο αρχοντικό των Μαρκέζηδων στον Κάμπο, που εκπέμπει μια παράξενη αύρα ενώ το συνοδεύει η φήμη του στοιχειωμένου. Εκεί βρίσκουν κάποιοι εργάτες ένα μισολιωμένο πτώμα ανθρώπου τυλιγμένο σε σεντόνι και στο χέρι του μια διαθήκη, η συντάκτρια της οποίας ομολογεί τη δολοφονία του θύματος, Κωνσταντίνου Μαρκέζη και κληροδοτεί το κτήμα και το αρχοντικό εξ ημισείας σε απόγονό της και στο εξώγαμο παιδί του Μαρκέζη. Την υπόθεση αναλαμβάνει η αστυνόμος Μαρκέλλα Γεράνη, προϊσταμένη του Γραφείου Εγκληματολογικών Ερευνών Χίου, αν και με εντολή άνωθεν η υπόθεση κλείνει βιαστικά και γρήγορα. Η Μαρκέλλα αποφασίζει να ψάξει μόνη της και να σκαλίσει τα γεγονότα ενώ ταυτόχρονα καλεί την Άννα και τον Μάξιμο στο νησί.

Η Άννα Κασίμη, που κάποτε έκλεβε κοσμήματα και έργα τέχνης αμύθητης αξίας για να τα πουλάει στη μαύρη αγορά ώστε να εξασφαλίζει χρήματα για την αυτιστική αδελφή της και για τη μητέρα της που παλεύει με τον καρκίνο, καταλαβαίνει πως πρέπει να γυρίσει στην ενεργό δράση, «Μία τελευταία φορά…», τώρα που τα οικονομικά περιθώρια έχουν στενέψει. Ποτέ δεν έμαθε για τα παιδικά χρόνια της μητέρας της και για τη γιαγιά Καστανή, μια γυναίκα με μυστηριώδη αύρα, ένα πλάσμα που έφτιαχνε γιατρικά από βότανα και θεράπευε αρρώστους. Στην πραγματικότητα, η Άννα έχει γνωρίσει τον Μάξιμο κατά τη διάρκεια μιας αποστολής της αλλά κατάφερε να ξεφύγει από τα νύχια του και τώρα κρύβει την ταυτότητά της όταν η διαθήκη τους φέρνει ξανά κοντά. Ταυτόχρονα, η αυτιστική αδελφή της, Δανάη, παρ’ όλο που προτιμάει να μένει σιωπηλή, μπορεί να αντιληφθεί τα πάντα και μάλιστα πιο γρήγορα απ’ ό,τι ο μέσος άνθρωπος αλλά δυσκολεύεται να εκφράζει τις σκέψεις της και να δημιουργεί σωστή επικοινωνία. Μόνο η αδελφή της μπορεί να αποκωδικοποιήσει τις κινήσεις της, τους ήχους της, το βλέμμα της.

Από την άλλη, ο εφοπλιστής Μάξιμος Λυμπέρης είναι γοητευτικός, έχει τα πάντα και κατάφερε να μπλεχτεί ουσιαστικά με μόνο μία γυναίκα, τη Ρομίνα Βλαντή, ώσπου ανακάλυψε την παγίδα της και τη χώρισε. Είναι ένα πληγωμένο αγρίμι, ένας άντρας που η μητέρα του, η Ρομίνα και μια κλέφτρα έχουν αλώσει από ένα μεγάλο κομμάτι του εαυτού του. Γεννήθηκε μες στα πλούτη αλλά προτιμά να κοπιάζει όπως οι περισσότεροι άνθρωποι, δουλεύοντας με τα χέρια του παρά να δίνει εντολές από μια αναπαυτική καρέκλα. Είναι απλοϊκός και προσηνής αλλά απόμακρος και στρυφνός απέναντι σε όποιον τον εκμεταλλεύεται ή τον εξαπατά. Τι συνέβη ανάμεσα σ’ αυτόν και στην Άννα εκείνο το βράδυ στη Μαρίνα Ζέας; Γιατί την ψάχνει; Πώς και πού έκαψε το χέρι του σε άσχημο βαθμό; Τι άνθρωπος ήταν η μητέρα του και πώς μεγάλωσε τον γιο της; Γιατί την αποκήρυξε ο Μάξιμος και πώς συμπεριφέρεται στον πατέρα του; Ένα τηλεφώνημα θα γκρεμίσει όλα όσα ήξερε ως τότε και θα τον οδηγήσει να επιστρέψει εμφανισιακά και νοερά στην εφηβεία του, τότε που η μητέρα του ήταν ευτυχισμένη, η αδελφή του ζούσε και εκείνος είχε μια απλή ψαρόβαρκα.  Δεν έμαθε ποτέ πώς είναι να έχεις αισθήματα για κάποιον, ώσπου ήρθε εκείνη στη ζωή του, η γυναίκα που δεν έπρεπε. Έχει θάψει τον καλό εαυτό του «στο σκοτεινό μέρος της ψυχής όπου κρύβονται οι δαίμονες» και κάποια στιγμή σταδιακά άρχισε να τον εμφανίζει ξανά αλλά για λίγο, μιας και «όποτε ανοίγω το κελί του, δραπετεύει κι ένας δαίμονας». Πλέον έμαθε να έχει τον έλεγχό τους αλλά τρέμει την ώρα που θα τον χάσει. Η ιστορία αυτή θα τον οδηγήσει στα άκρα και θα τον φέρει αντιμέτωπο με γνήσια και βαθιά αισθήματα: «Καλύτερα να μισήσω μια άσχημη αλήθεια παρά να κινδυνεύσω να αγαπήσω ένα όμορφο ψέμα» (σελ. 366), παραδέχεται κάποια στιγμή.

Εκτός από το πρωταγωνιστικό ζευγάρι και το οικογενειακό και φιλικό τους περιβάλλον, γνωρίζουμε και τα μέλη των οικογενειών Μαρκέζη και Απέργη που χωρίστηκαν από βαθύ μίσος που ξέσπασε το 1958, με αποτέλεσμα σταδιακά να ξεκληριστούν όλοι τους από «ατυχήματα». Η Ευγενία Μαρκέζη και ο άντρας της, Φίλιππος, βρήκαν τραγικό θάνατο, όπως και τα δύο τους παιδιά, Ειρήνη και Άρης, ενώ αντίστοιχοι θάνατοι συνέβησαν και στους Απέργηδες, όπου ο Κωνσταντίνος έχασε και τους δύο γιους του και τη γυναίκα του, Ελένη, πριν δολοφονηθεί από έναν άντρα που τροφοδότησε για καιρό τα κουτσομπολιά. Άψογα μπλεγμένες σχέσεις και σωστά ενορχηστρωμένες εξελίξεις εμπλουτίζουν το μυθιστόρημα και πυροδοτούν ασύλληπτες εξελίξεις, όλα τους σημαντικά κομμάτια ενός μεγάλου παζλ. Όλοι οι χαρακτήρες έχουν τον δικό τους ρόλο στα γεγονότα, κανένας δεν είναι περιττός ούτε παρεμβαίνει βεβιασμένα για να δοθούν πρόχειρες λύσεις. Τα πάντα είναι καλοσχεδιασμένα και οι εκπλήξεις δε σταματούν. Τι σχέση όμως έχει η γιαγιά Καστανή με όλα αυτά; Πώς γίνεται ο έρωτας του Άρη Μαρκέζη για μια γυναίκα που όλοι θεωρούν μάγισσα στο νησί να γεννήσει μια πληγή που θα αιμορραγεί ασταμάτητα ως το τέλος; Γιατί ο Κωνσταντίνος Απέργης ήθελε να εξαφανίσει από προσώπου γης τον Φίλιππο Μαρκέζη; Τι χωρίζει τις δύο οικογένειες; «Το παρελθόν είναι μάθημα, ποτέ προορισμός» (σελ. 89), πώς θα στιγματίσει όμως τους ήρωες του βιβλίου;

Πρόκειται για ένα πλούσιο σε περιστατικά και γεγονότα μυθιστόρημα, με κινηματογραφικούς διαλόγους, μια καλοσχεδιασμένη πλοκή που κινείται ανάμεσα σε παρελθόν και παρόν κι ένα μυστήριο που λύνεται σιγά σιγά. Οι πολλές περιγραφές αντί να κουράζουν δίνουν αληθοφάνεια και σωστή ατμόσφαιρα, πλαισιώνοντας έτσι με τον πιο κατάλληλο τρόπο τους χαρακτήρες και η συγγραφέας ξετυλίγει αργά και σταδιακά το κουβάρι για να δέσει το σήμερα με το χτες μέσα από δύο πρόσωπα που προέρχονται από διαφορετικά κοινωνικά στρώματα και γνωρίζονται με απρόσμενο τρόπο. Ταυτίστηκα όχι μόνο με την Άννα και τον Μάξιμο αλλά και με τον Κενάν (τι συγκινητική ιστορία κουβαλάει στην πλάτη του), με τη γιαγιά Καστανή, με τ’ αδέλφια Μαρκέζη, όλοι τους άνθρωποι που τα απόνερα των ζωών τους επηρεάζουν ο ένας τον άλλον. Προσεγμένο κείμενο, καλοσχεδιασμένη και πυκνή πλοκή, με ένα άκρως ενδιαφέρον δίπολο να κρατάει τα ηνία των εξελίξεων: η Άννα αρχικά είναι αποφασισμένη να βρει τι συνέβη στο παρελθόν της και να προσπαθήσει να εξιχνιάσει σχεδόν τη δολοφονία αλλά ο Μάξιμος, επίσης αρχικά, αδιαφορεί για όλα αυτά και επικεντρώνεται στο τώρα και στο κέρδος που θα βγει από αυτήν την υπόθεση. Α, ναι, και στην Άννα. Η γνωριμία τους είναι γεμάτη από τις απαραίτητες παρεξηγήσεις και τα σφάλματα που θα τους χωρίσουν για να τους ξαναενώσει το πάθος και τελικά να έρθουν αντιμέτωποι με όσα πραγματικά τους χωρίζουν και να αναρωτιούνται αν μπορούν να τα νικήσουν, να τα βάλουν στην άκρη και να ζήσουν τον έρωτά τους. Άλλωστε: «Ο έρωτας είναι μια… χημική αντίδραση ανάμεσα σε ετερόκλητες ουσίες»! Επίσης, ανατρίχιασα με τα οράματα της Άννας, το πώς έμπαιναν στην πλοκή, τι συμβολίζανε, πώς τους βοηθούσαν ή και τους μπέρδευαν για να βγάλουν μιαν άκρη και ν’ ανακαλύψουν τι χώριζε τις δύο οικογένειες και πώς πέθαναν τα μέλη τους. Οι χαρακτήρες, όπως έγραψα και πριν, δρουν και αντιδρούν πότε απρόβλεπτα και πότε στερεότυπα, σχηματίζοντας έτσι τους αναμενόμενους κακούς και καλούς ήρωες ενός βιβλίου αλλά οι ολοκληρωμένες προσωπικότητές τους ξεφεύγουν αρκετά από τα καλούπια και τις εύκολες μυθιστορηματικές λύσεις. Μια αποκάλυψη από δω, μια αλήθεια από κει, μια γκάφα παρακάτω, ένα χαμένο γράμμα στη συνέχεια κι έτσι ένα προς ένα τα μυστικά βγαίνουν στο φως την ώρα που (δεν) πρέπει, πυροδοτώντας τις εξελίξεις και απογειώνοντας την πλοκή.

«Ο τελευταίος κρίκος» είναι μια συναρπαστική ιστορία για έναν νεκρό, μια διαθήκη, μια περιουσία από το πουθενά, ένα γενεαλογικό δέντρο που μάλλον δεν πρέπει να διερευνήσει κανείς βαθύτερα. Εκείνη απόγονος μιας μάγισσας, εκείνος απόγονος ενός δυνάστη. «Να αφήνεις την αγάπη που δεν σε κρατά, να κρατάς την αγάπη που δεν σε αφήνει» (σελ. 501), αυτό είναι ένα μότο απ’ όσα συναντάμε στο βιβλίο. Δίπλα τους και γύρω τους άνθρωποι που αγαπήθηκαν αλλά δεν μπόρεσαν να είναι μαζί, άνθρωποι που ήταν μαζί αλλά δεν αγαπήθηκαν, όλοι τους μια μεγάλη αλυσίδα από ελπίδες, όνειρα, υποσχέσεις, μια αλυσίδα κόκκινη από το αίμα. Ποιος θα είναι ο τελευταίος κρίκος;

Βιβλίο Το ξεχωριστό παιδί 
Συγγραφέας Γιώργος Γιώτσας
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Τρόμου
Εκδότης Bell
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Γιώργος Γιώτσας έγραψε ένα ιδιαίτερο και ελκυστικό μυθιστόρημα που με αφορμή και κεντρικό άξονα τις δυσκολίες της καθημερινότητας μ΄ ένα αυτιστικό παιδί ξεδιπλώνει μια ιστορία γεμάτη ανατροπές, κοινωνικό προβληματισμό επί παντός επιστητού, έρωτα και αγάπη. Κάτι τα προσωπικά βιώματα του συγγραφέα, μιας και είναι πατέρας ενός αυτιστικού παιδιού, κάτι τα εισαγωγικά σημειώματα, κάτι οι εξομολογήσεις του στο επίμετρο περίμενα πως θα διάβαζα ένα μυθιστόρημα γεμάτο τρυφερές μα και σκληρές σκηνές, με περιστατικά που θα ζωντανεύουν το «ξεχωριστό παιδί» του βιβλίου και γενικότερα πως αυτό θα ήταν το θέμα μας. Ναι, φυσικά, μόνο που γύρω από αυτό ξεδιπλώθηκε μια ευφάνταστη ιστορία τρόμου και ρομαντισμού σε τέτοια έκταση που το παιδί είναι απλώς το περιτύλιγμα και ο αυθορμητισμός που χρειαζόμαστε όταν βυθιστούμε στον κόσμο του συγγραφέα, είναι το φως που θα μας οδηγήσει όταν χαθούμε στο σκοτάδι των ηρώων του βιβλίου, η βοήθεια που θα μας συγκρατήσει για να μην παρασυρθούμε και πέσουμε στα βαθιά.

Πρόκειται για ένα πολυδιάστατο βιβλίο που ξεδιπλώνει αργά και σχεδόν υποδόρια τις πολυπρισματικές του ταυτότητες και με δυσκόλεψε να το εντάξω σε ένα μόνο είδος. Είναι ρομαντικό; Ναι, έχουμε ερωτικές σκηνές και μια μεγάλη αγάπη που πρέπει να τελειώσει εξαιτίας μιας συμφωνίας. Είναι κοινωνικό; Σαφέστατα, αφού ασχολείται με τις ξεχωριστές ιδιαιτερότητες ενός παιδιού σ’ έναν κόσμο γεμάτο ρατσισμό και εγωισμό, αφού ο πρωταγωνιστής του βιβλίου έχει βιώσει διάφορα περιστατικά και ακόμη και στο τώρα δεν παύει στιγμή να στηλιτεύει ό,τι τον κατατρύχει. Είναι τρόμου; Ναι, υπάρχει και τέτοιο στοιχείο, αφού η συμφωνία είναι ζωής και θανάτου. Όλα αυτά μαζί συγκροτούν ένα υπέροχο, δυνατό και γρήγορο κείμενο γεμάτο ανατροπές και ευαισθησία. Διάσπαρτες παρατηρήσεις γύρω από σημαντικά ζητήματα της εποχής μας, τις τοξικές σχέσεις, την υποκρισία της κοινωνίας, τα ναρκωτικά, το trafficking κ. π. ά. εμφανίζονται κάπου κάπου για να συμπληρώσουν το κείμενο αλλά δίνονται σε μικρές, σκόρπιες προτάσεις και όχι εν είδει εσωτερικών μακροσκελών μονολόγων. Αυτό ταιριάζει με τον χαρακτήρα του πρωταγωνιστή, αφού ως συγγραφέας που είναι σχολιάζει και παρατηρεί τα πάντα όσο προσπαθεί να βρει τον εαυτό του μακριά απ’ τον γιο του, τον οποίο δεν παύει να σκέφτεται, να κρατήσει μια σχέση, να σταθεί στα πόδια του, να γράψει και φυσικά να εκδώσει ένα καλό βιβλίο. «Θα έπρεπε να μην παίζουν κανένα ρόλο στη ζωή μας η καταγωγή, η εθνικότητα, η πολιτική μας τοποθέτηση. Να μας συνδέει μόνο η τέχνη και η ανάγκη για ζωή» (σελ. 246).

Στην αρχή λοιπόν περνάνε στιγμιότυπα από τη ζωή του Ηλία, του αφηγητή, τα παιδικά του χρόνια, ο θάνατος του πατέρα του και πώς τον αντιμετώπισε, οι σπουδές στην Αγγλία με τα πάρτι και το αλκοόλ, το γράψιμο στο οποίο αφοσιώθηκε, ο γάμος του με τη Ζέτα και το «ξεχωριστό παιδί» τους, ο Νικόλας. Στιγμιότυπα αποτυχημένων προσπαθειών, ελπίδων που διαψεύστηκαν, ονείρων που δεν πραγματοποιήθηκαν και στο τέλος η μεγάλη προδοσία: «Δεν τα παράτησα ακριβώς. Αλλά έφυγα από την πρώτη γραμμή της μάχης» (σελ. 180). Ο αυτισμός του Νικόλα, ενός παιδιού που δε θα μιλήσει ποτέ, διέλυσε έναν ήδη προβληματικό γάμο και ο συγγραφέας, μέσω πρωθύστερων, μας δείχνει την κλιμάκωση των εξελίξεων που οδήγησαν σε ομηρικούς καβγάδες και δυστυχώς στην επιδείνωση του παιδιού. Τώρα όμως που ο Ηλίας έχει φύγει και το διαζύγιο έχει βγει, η επικοινωνία μεταξύ τους είναι πιο ομαλή, πιο βατή. Νιώθει αποτυχημένος πατέρας: «…κάθε φορά που ένιωθα το άγγιγμά του και ξυπνούσα, αυτό δε θα το άλλαζα για καμία λέξη του κόσμου -και ως συγγραφέας με ειλικρινή αγάπη για τα βιβλία, λατρεύω τις λέξεις, όμως πόσο ασήμαντες μου φαίνονταν ακόμα κι αυτές μπροστά στη ζεστασιά από τα ακροδάχτυλα του γιου μου στα μάγουλά μου» (σελ. 69). Μπορεί να τους άφησε αλλά δεν παύει να σκέφτεται τον Νικόλα: «Δεν τα κατάφερα με το παιδί μου. Και με τρώει αυτό κάθε μέρα» (σελ. 142). Τρέμει για το τι μπορεί να κάνει η κοινωνία σ’ ένα παιδί με αυτισμό: «Οι ραφές του πολιτισμένου κόσμου ξηλώνονται κάθε λεπτό που περνάει. Είναι τρομακτικό το τι βρίσκεται από κάτω» (σελ. 42). Γιατί: «Αυτισμός σημαίνει κοινωνικός αποκλεισμός εξαιτίας ανθρώπων…η λέξη ενσυναίσθηση σε συνεχή έκλειψη» (σελ. 71).

Ο Ηλίας έχει και μια καλή καριέρα ως συγγραφέας, με πολλά βραβεία σε λογοτεχνικούς διαγωνισμούς αλλά με φρούδες ελπίδες από λογοτεχνικό πράκτορα ότι θα του βγάλει βιβλίο. Η πορεία του τον έχει γεμίσει με πικρία και κακεντρέχεια για τους ανθρώπους του χώρου και τα πράγματα έχουν χειροτερέψει μετά τη γέννηση του παιδιού και πρόσφατα μετά το διαζύγιο. Τη βραδιά των γενεθλίων του που πηγαίνει σ’ ένα μαγαζί για να φάει, μια όμορφη γυναίκα κάθεται δίπλα του και του υπόσχεται πως το βιβλίο που θα γράψει θα γίνει best seller κι αμέσως μετά ο γιος του θα μιλήσει. Σε αντάλλαγμα ο Ηλίας πρέπει να πεθάνει! Έτσι ξεκινάει ένα από τα πιο παράδοξα μυθιστορήματα που έχω διαβάσει κι αναρωτιόμουν ως πού μπορεί να φτάσει ένας απελπισμένος πατέρας και «αποτυχημένος» συγγραφέας για να δει να πραγματοποιούνται αυτά που λαχταράει πιο πολύ! Το κερασάκι στην τούρτα είναι η εμφάνιση της μυστηριώδους Άρτε, με την οποία γνωρίζονται αναπάντεχα και, παρά τις αρχικές τους αντιρρήσεις, υποκύπτουν στον έρωτα και κάνουν σχέση. Από τι τρέχει να ξεφύγει και πώς κατέληξε σ’ ένα κοινόβιο στα Εξάρχεια; Πώς θα χειριστεί ο Ηλίας τα συναισθήματά του απέναντί της, ειδικά μετά τη συζήτηση με τη μυστηριώδη γυναίκα και την υπόσχεσή της; «Μόνο μη μ’ ερωτευτείς…Θα φοβηθείς μετά! Όλα θα γίνουν χειρότερα»! (σελ. 113), του λέει η Άρτε αλλά πότε υπάκουσε ο έρωτας στη λογική; Μαζί θα περάσουν απ’ όλα τα στάδια μιας σχέσης, με γεγονότα που κρατούν αμείωτο το ενδιαφέρον του αναγνώστη, ειδικά αυτά που αφορούν το παρελθόν της κοπέλας και τα διάβαζα με κομμένη ανάσα κι επιπλέον με ένταση και σασπένς, αφού ο χρόνος τελειώνει!

Από την άλλη, έχουμε τη φίλη του Ηλία, Άλεξ, επίσης συγγραφέα και με κονέ στον χώρο του βιβλίου, μια γυναίκα που θα υποστηρίξει τις αποφάσεις του ενώ μέσα από τις συζητήσεις τους και τις εμπειρίες τους βγαίνουν στην επιφάνεια  διάφορα στοιχεία για το τι κυριαρχεί και τι συναντάει κανείς στον χώρο του βιβλίου (λυκοφιλίες, απάτες, αναρρίχηση μέσω γνωριμιών κλπ). Ο συγγραφέας κλείνει το μάτι στη λογοτεχνία φαντασίας, στο φεστιβάλ του φανταστικού, στις εκδόσεις Bell, ακόμη και στον ίδιο του τον εαυτό, αφού εμφανίζεται ως θεατρικός συγγραφέας της επιτυχημένης παράστασης «Το κουτί» που ανέβηκε με επιτυχία σε κεντρικό θέατρο των Αθηνών! Εξ ου και συναντάμε αποφθέγματα από Τομ Ρόμπινς, Χάρπερ Λι, Ιζαμπέλ Αλιέντε, Νίκο Καζαντζάκη, Πηνελόπη Κουρτζή κ. ά. που στολίζουν το κείμενο. Εξίσου αγαπημένος χαρακτήρας είναι η ηλικιωμένη κυρία Ευθυμία του ισογείου, που την παράτησαν τα παιδιά της μόνη αλλά χάρη στον Ηλία και την πρώην γυναίκα του ξαναβρήκε νόημα η ζωή της. Ενθουσιάζεται με το ζευγάρι, μπαίνει διακριτικά στη ζωή τους, τους στηρίζει όπως μπορεί όταν μαθαίνουν για τον αυτισμό, στενοχωριέται με το διαζύγιό τους. «Μόνη και ποιος ξέρει με πόσες παραξενιές και γκρίνιες. Ίσως τα σκέφτηκα όλα αυτά επειδή ήταν γριά. Αλλά φυσικά έκρινα ένα βιβλίο από το εξώφυλλο -κι ακόμα χειρότερα…από τη σκόνη πάνω του- και είναι ένας υπέροχος άνθρωπος» (σελ. 177), παραδέχεται ο πρωταγωνιστής. Τέλος, εντύπωση μου έκανε που τη Ζέτα, τη μάνα του Νικόλα, τη βλέπουμε στις πρωθύστερες αφηγήσεις ενώ στο σήμερα την ακούμε μόνο στο τηλέφωνο και γενικά είναι σα να ζει στα παρασκήνια του βιβλίου, δε βαθαίνουμε στην ψυχολογία της, δεν έχει τον δικό της χώρο, την ευκαιρία να ξεδιπλώσει τη δική της πλευρά της ιστορίας. Ευτυχώς από μιαν άποψη, γιατί το βιβλίο έτσι θα εμπλουτιζόταν και με άλλα στοιχεία που ίσως το παραφούσκωναν και δυσχέραιναν τη γρήγορη ροή της αφήγησης και το κέντρο βάρους που θέλει να δώσει ο συγγραφέας.

«Το ξεχωριστό παιδί» είναι ένα έξυπνο, τρυφερό και ανατρεπτικό μυθιστόρημα που ξεδιπλώνει τη ζωή ενός ανθρώπου που νιώθει αποτυχημένος ως συγγραφέας, ως σύζυγος και ως πατέρας. Γύρω από τις δυσκολίες της καθημερινότητας μ’ ένα παιδί στο φάσμα του αυτισμού καταγράφεται μια ιστορία που δείχνει ως πού μπορεί να φτάσει κάποιος που θέλει να πραγματοποιηθεί κάτι. Η συγγραφική δεξιότητα του Γιώργου Γιώτσα αποτυπώνεται όχι μόνο στη ροή της πλοκής που δεν ξεφεύγει ούτε στιγμή από την κεντρική ιδέα, όχι μόνο στον ευρηματικό τίτλο που παίζει με το περιεχόμενο, όχι μόνο στις σοκαριστικές τελευταίες σελίδες, όπου πραγματικά αναρωτιόμουν ποιος επέζησε από τέτοιες συνθήκες και κατέγραψε εμπειρίες, συναισθήματα και βιώματα που να χρησιμοποίησε ο συγγραφέας για τον ήρωά του (δε θα αναφερθώ στην τελευταία πρόταση, γιατί ακόμη κλαίω όποτε τη φέρνω στον νου μου) αλλά και στο πανέξυπνο παιχνίδι του εγκιβωτισμού, όπου ο συγγραφέας Γιώργος Γιώτσας, ρεσεψιονίστ σε ξενοδοχείο και πατέρας παιδιού σε φάσμα αυτισμού, γράφει για τον επίδοξο συγγραφέα Ηλία, έναν ρεσεψιονίστ σε ξενοδοχείο και πατέρα παιδιού σε φάσμα αυτισμού που κατόπιν της συμφωνίας αποφασίζει να γράψει για έναν ρεσεψιονίστ σε ξενοδοχείο και πατέρα παιδιού σε φάσμα αυτισμού! Έξυπνο, πρωτότυπο, γρήγορο, καθόλου μπερδεμένο, γεμάτο αλήθειες, βαθιά συναισθήματα, ανατροπές και άφθαστο ρεαλισμό, είναι ένα μυθιστόρημα που με κράτησε ως το τέλος και με γέμισε προβληματισμό και ποικίλα συναισθήματα.

Βιβλίο Σούπερ Νικόλας 
Συγγραφέας-Εικονογράφος Ρένια Μεταλληνού
Κατηγορία Παραμύθι
Εκδότης Καλέντης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Νικόλας είναι ένα ιδιαίτερο παιδί που του αρέσουν πράγματα που αρέσουν και στα υπόλοιπα παιδιά της ηλικίας του αλλά ταυτόχρονα έχει και σούπερ επιδεξιότητες, για παράδειγμα μένει απόλυτα συγκεντρωμένος σε αυτό που κάνει για πολλή ώρα, θυμάται αριθμούς, ζωγραφίζει από μνήμης αντικείμενα με πολλές λεπτομέρειες κι όταν κάποιες φορές οι υπερδυνάμεις του τον δυσκολεύουν και τον μπερδεύουν οι γονείς του τον καθησυχάζουν πως αυτό είναι απόλυτα φυσιολογικό. Η συγγραφέας και εικονογράφος Ρένια Μεταλληνού βοηθάει τα παιδιά να κατανοήσουν τι είναι αυτό που μας κάνει ξεχωριστούς, να αντιληφθούν πως η βοήθεια είναι απαραίτητη για να προχωρήσουμε παρακάτω στη ζωή μας και κυρίως πως κάποια παιδιά έχουν άλλες δεξιότητες από μας κι αυτό δεν είναι καθόλου κακό.

Δε χρειάζεται να τα κατονομάσουμε με τη λέξη που έχουμε όλοι στον νου μας, αρκεί να καταλάβουμε πώς σκέφτονται και τι είδους βοήθεια χρειάζονται στις δύσκολες ώρες. Υπάρχουν πολλοί σαν τον Νικόλα, μικροί και μεγάλοι, αγόρια και κορίτσια, με διάφορες ικανότητες και  υπερδυνάμεις, που κάποιοι τις ελέγχουν και κάποιοι άλλοι όχι, που σε κάποιους μπορείς να τις δεις και σε άλλους όχι. Άλλωστε ο κόσμος είναι γεμάτος με σούπερ ήρωες, είναι δίπλα μας, απλώς καμιά φορά χρειάζονται κι αυτοί μια μικρή βοήθεια. Ίσως από ένα άλλο σούπερ ήρωα, ίσως από εσένα!

Η εικονογράφηση είναι πλούσια σε σχέδια, γεμάτη μικρά καρέ και ολοσέλιδες ζωγραφιές, με τόσες λεπτομέρειες που μπορούν να στηθούν χιλιάδες άλλες ιστορίες μέσα από αυτήν. Πόσα πράγματα μπορεί να κάνει ο Νικόλας, πόσα παιδιά είναι γύρω του και με πόσες δεξιότητες, δείτε πόσα πράγματα αρέσει (ή δεν αρέσει) στον Νικόλα να κάνει και πώς αποτυπώνονται όλα αυτά ένα προς ένα σε υπέροχα καρέ, με πόσο απλές γραμμές καταφέρνει να ζωντανέψει την ιστορία με ενάργεια και ομορφιά. «Ο Σούπερ Νικόλας» είναι μια έξυπνη ιστορία για παιδιά από 4 ετών και πάνω με υποδειγματική προσέγγιση του θέματος της διαφορετικότητας αλλά και της νοητικής ιδιαιτερότητας και η εικονογράφηση κουμπώνει άψογα και ταιριαστά στον κορμό της ιστορίας.

Βιβλίο Ο άλλος αδερφός 
Συγγραφέας Βαγγέλης Γιαννίσης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα /  Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

«Όλες οι ευτυχισμένες οικογένειες μοιάζουν μεταξύ τους. Κάθε δυστυχισμένη οικογένεια όμως είναι δυστυχισμένη με τον δικό της τρόπο». Αυτήν τη φράση από την «Άννα Καρένινα» χρησιμοποιεί ο Βαγγέλης Γιαννίσης ως αρχή του νέου του συναρπαστικού μυθιστορήματος και μας εισάγει σε μια δυσλειτουργική οικογένεια. Πώς μεγάλωσαν τα δυο αδέλφια; Γιατί είχε βίαια ξεσπάσματα ο Ηλίας και πόσο έντονα ήταν; Πόσο δύσκολο είναι να μεγαλώνεις ένα παιδί σαν τον Ηλία τη δεκαετία του 1980 χωρίς πρόσβαση σε πληροφορίες που θα βοηθούσαν την ποιότητα ζωής όλων των μελών της οικογένειας; Τι συνέβαινε στον ψυχισμό του αγοριού που τον μετέτρεψε σε θύμα σχολικού εκφοβισμού; Γιατί εθελοτυφλούσαν τόσο πολύ οι γονείς που «…ήθελαν να χωρέσουν τα μεγάλα πόδια του Ηλία στα μικρά και άβολα σκαρπίνια του κόσμου» (σελ. 51); Ο Ηλίας τελικά δεν έφερε κοντά τους γονείς του όταν γεννήθηκε; Πότε άρχισαν να στραβώνουν οι καταστάσεις; Γιατί ο πατέρας είχε παραμελήσει τον χώρο όπου ζούσε μετά τον χωρισμό του από τη μητέρα και γιατί τελικά αφαίρεσε τη ζωή του; Το μυθιστόρημα ξεκινάει με την άφιξη του Θέμη Αδάμ στην Ελλάδα και την επιστροφή του στην Ελευσίνα, με τα πρώτα ερωτήματα να αρχίζουν να αιωρούνται αλλά μόλις αποκτάμε μια πρώτη εικόνα της κεντρικής ιδέας του μυθιστορήματος, ο συγγραφέας, με ένα έξυπνο τέχνασμα, διακόπτει την τριτοπρόσωπη αφήγηση και παρεμβάλλει ολόκληρο το βιβλίο που έγραψε ο Θέμης για τον αδελφό του (μέχρι και εξώφυλλο έχει)!

Έτσι λοιπόν αρχίζει να ξετυλίγεται σε πρωτοπρόσωπη αφήγηση το χρονικό της οικογένειας Αδάμ με δομή και τρόπο γραφής ενός true crime βιβλίου με αφετηρία τον Αύγουστο του 1988. Ο Θέμης καταγράφει όσα ξέρει κι όσα έμαθε, παίρνοντας όμως τη μορφή του παιδιού που ήταν τότε κι όχι με τη σημερινή ματιά του ενήλικα, γράφει δηλαδή με την οπτική ματιά ενός μικρού παιδιού την καθημερινότητα στο σπίτι του στην Ελευσίνα και τις ενδοοικογενειακές σχέσεις, την εξαφάνιση του αδελφού του, τις τύψεις των γονιών του γιατί εύχονταν να εξαφανιστεί και να ησυχάσουν, παρατηρεί την επιδείνωση στις σχέσεις τους, τους απανωτούς καβγάδες από τους οποίους προσπαθεί να κρυφτεί πίσω από τα κόμικς του και τους Raibow στο walkman. Η ατμόσφαιρα στο σπίτι τον διώχνει, θέλει να φύγει μόλις τελειώσει το λύκειο, θα τα καταφέρει όμως; Πώς άλλαξε η καθημερινότητα της οικογένειας μετά; Ποια ήταν τα συναισθήματα του Θέμη, χαρά ή λύπη, τύψεις που επιτέλους το σπίτι ηρέμησε ή πραγματική ανησυχία; Η αγάπη είναι ένας σκληρός αγώνας κι αυτό δεν το έδειξε κανείς στους γονείς των δυο παιδιών, οι οποίοι και άρχισαν να απομακρύνονται πλέον ο ένας από τον άλλον. Ο αφηγητής καταγράφει το χρονικό ενός ψυχρού πολέμου που κατά καιρούς κινδυνεύει να μετατραπεί σε θερμό επεισόδιο!

Η εξαφάνιση ενός παιδιού σε μια μικρή πόλη όπως η Ελευσίνα, σε μια μικρή κοινωνία δηλαδή, είναι τρομακτικό γεγονός. Ο θάνατος είναι οριστικός αλλά η εξαφάνιση γεννάει φόβο και «Το παιδί γίνεται το φάντασμα της πόλης, ένα στοιχειό που περιφέρεται στους δρόμους…» (σελ. 55). Οι κάτοικοι, οι φίλοι, οι συγγενείς, κάνουν ό,τι μπορούν αλλά δεν το αντιμετωπίζουν κατάματα, γιατί θα είναι σα να παραδέχονται πως το παιδί απήχθη, άρα κάποιος που ζει ανάμεσά τους είναι ο δράστης και ίσως το ξανακάνει. Οι κακές γλώσσες μάλιστα φορτώνουν τον πατέρα με υπονοούμενα, τον βαραίνουν, κάποια στιγμή αρχίζουν και να τον κατηγορούν ως δολοφόνο του παιδιού του. Το συναισθηματικό βάρος τον διαλύει αλλά ο αντρικός εγωισμός του δεν τον αφήνει να δώσει διαζύγιο και να φύγει, άσε που έτσι ίσως να επιβεβαιώσει και τις φήμες! Ταυτόχρονα, η μητέρα, γεμάτη τύψεις και ενοχές «κουβαλούσε μέσα της το κενοτάφιο του» παιδιού της (σελ. 85). «Τον περισσότερο καιρό οι γονείς μου τον περνούσαν κλεισμένοι μέσα τους. Ζώντας σε δυο παράλληλες πραγματικότητες που συνέπιπταν μόνο για να συγκρουστούν» (σελ. 85), παρατηρεί ο Θέμης Αδάμ. «Μια μητέρα που θέλει να είναι γονιός ενός παιδιού που δεν υπάρχει πια, επειδή, όταν υπήρχε, ευχόταν να εξαφανιστεί. Ένας πατέρας που θέλει να προχωρήσει αλλά κανείς δεν τον αφήνει να ξεχάσει» (σελ. 144), αυτά είναι τα βάσανα που σέρνουν το παιδί από το πόδι και δεν το αφήνουν να ανοίξει τα δικά του φτερά πριν την ενηλικίωση. Και μέσα σε αυτό το κλίμα ωριμάζει ένας έφηβος, ο «αδερφός του παιδιού που είχε εξαφανιστεί», για τέσσερα εφιαλτικά χρόνια ώσπου φεύγει από το σπίτι για σπουδές στην ερευνητική δημοσιογραφία. Κι όλα αυτά όσο στο φόντο έχουμε μουσική και περιοδικά της δεκαετίας του 1980, Σίντι Λόπερ και Σάντρα στους πειρατικούς σταθμούς, την Ελευσίνα με τα μαγαζιά και τους ανθρώπους εκείνης της εποχής (αχ, αυτός ο σαλός Μυλωνάς), με τα απομεινάρια από τις αμερικανικές στρατιωτικές βάσεις της και ό,τι αυτό συνεπαγόταν για τον αστικό ιστό.

Η δομή του true crime βιβλίου ακολουθεί κάθε εμπλεκόμενο στην υπόθεση και κάθε ύποπτο από την αρχή ως το τέλος της ανάμιξής του στην υπόθεση. Ο υπαστυνόμος Μιχάλης Ρίζος που ανέλαβε αρχικά την υπόθεση είναι ένας αξιωματικός που ήθελε μια ήσυχη, ρουτινιάρικη οικογενειακή ζωή αλλά τελικά, μετά από πολλά χρόνια που ζούσε έτσι, άρχισε να μην τον χωράει ούτε αυτή η ήσυχη σχετικά πόλη και άρχισε να νιώθει πως είναι φτιαγμένος για μεγάλα πράγματα, μόνο που η άλυτη υπόθεση του Ηλία Αδάμ θα του ψαλιδίσει κάθε φιλοδοξία γιατί αποδεικνύεται θλιβερά λίγος. Το 1991 η δημοσιογράφος του αστυνομικού ρεπορτάζ Αγγελική Σταμάτη κάνει μια εκπομπή στην τηλεόραση για άλυτες υποθέσεις και στρέφει τη ματιά της στην οικογένεια Αδάμ, την οποία κάποια στιγμή πείθει να μιλήσουν στην τηλεόραση για την εξαφάνιση του Ηλία. «Η υπόθεση ήταν αρκετά φρέσκια ώστε οι αναμνήσεις τυχόν μαρτύρων να μην έχουν ξεθωριάσει και αρκετά παλιά ώστε να ανοίξουν ευκολότερα τα στόματα» (σελ. 70). Η κίνηση αυτή όμως είναι η αρχή ενός τέλους που πέφτει σαν ταφόπλακα πάνω στα αδύναμα μέλη της οικογένειας. Κάθε υποψία, κάθε ίχνος ακολουθείται μονογραμμικά ως το τέλος όπου θα αποδειχθεί η χρησιμότητά του ή όχι και μετά επιστρέφουμε σε ένα άλλο, προχωράμε χρονικά κλπ. Κι όταν τελειώνει το «βιβλίο μέσα στο βιβλίο» επιστρέφουμε στη μυθιστορηματική καταγραφή που θα μας φέρει μπροστά σε μεγάλες εκπλήξεις και μια σκληρή και αβάσταχτη αλήθεια.

Μου άρεσε πάρα πολύ που ο Βαγγέλης Γιαννίσης δημιούργησε ένα αστυνομικό μυθιστόρημα που ακολουθεί ταυτόχρονα τη δομή και τα χνάρια των true crime βιβλίων, αναλύοντας ενδελεχώς κάθε πρόσωπο που αναμιγνύεται στην ιστορία και μελετώντας εξονυχιστικά κάθε παράγοντα και κάθε υποψία που αφορούσε την εξαφάνιση του παιδιού κι από την άλλη ένα κοινωνικό μυθιστόρημα γεμάτο αλήθειες που πονάνε και συγκινούν: «Μια οικογένεια ποτέ δεν ξεπερνάει τον χαμό -επιβεβαιωμένο ή εικαζόμενο- ενός παιδιού. Προσδιορίζεται από αυτόν. Γίνεται μέρος της ταυτότητας, του DNA της. Είναι ο ελέφαντας στο δωμάτιο, για τον οποίο κανείς δεν μιλάει… Είναι μια εκφυλιστική ασθένεια» (σελ. 143). Η οικογένεια όμως του Ηλία δεν θεωρείται συνηθισμένη κι έτσι: «…μετατρέπεται σε ωρολογιακή βόμβα». Οι μεταφορές και οι παρομοιώσεις είναι μετρημένες αλλά πρωτότυπες: «…ο κόσμος θα μοιραζόταν για ακόμα μια φορά. Για να μοιραστεί, όμως, πρώτα θα έπρεπε να κοπεί. Με τη βία, τη μαμή της ιστορίας -και το νυστέρι της, τον πόλεμο» (σελ. 149). Η ίδια η πόλη ασκεί μια ανεξήγητη έλξη: «Πάντοτε έβλεπε την Ελευσίνα σαν ένα σκυλί παγκ, συμπαθητικό μέσα στην ασχήμια του» (σελ. 194). Μια πραγματική έκπληξη είναι ο αφηγητής στο τρίτο μέρος του βιβλίου όπου και οδηγούμαστε στην αλήθεια, ένα πρόσωπο που κάνει την πραγματικότητα και τη φαντασία να συνυπάρχουν αρμονικά και ευφάνταστα. Μια παρουσία που χειροτερεύει τα πράγματα αφού προσθέτει κι άλλο μυστήριο και μεγαλώνει την αγωνία ως προς το τι απέγινε το παιδί που χάθηκε και τι του συνέβη εκείνη τη μέρα!

Πέρα από τη συναρπαστική ιστορία με τις μεγάλες και αληθοφανείς εκπλήξεις, πέρα από το υποδειγματικό πάντρεμα true crime βιβλίου και μυθιστορίας στο ίδιο κείμενο, όταν τελείωσα την ανάγνωση έμεινα με δύο αλληλοσυνδεόμενες απορίες: είναι πραγματική ιστορία και όντως ο μυστηριώδης αφηγητής, τον οποίο δεν θα αποκαλύψω, τις βίωσε στην πραγματικότητα; Μετά από έρευνα και παραδοχή του Βαγγέλη Γιαννίση σε τηλεοπτική συνέντευξη διαπίστωσα πως όλο το βιβλίο είναι ένα «κλείσιμο ματιού» στον αναγνώστη ενώ ταυτόχρονα το κείμενο αποπνέει αυθεντικότητα και ρεαλισμό, εντάσσοντας εξίσου έξυπνα και το βιβλίο «Λεωφόρος Αλεξάνδρας 173» στην πλοκή! Έτσι, ο «Άλλος αδερφός» μεταμορφώθηκε μπροστά στα μάτια μου σε ένα υπέροχο, υποδειγματικό αστυνομικό μυθιστόρημα γεμάτο εκπλήξεις μέσα και έξω από αυτό! Επιπλέον, είναι το πρώτο μυθιστόρημα που πέφτει στα χέρια μου και διαδραματίζεται ξεκάθαρα στη μετα-covid εποχή, μιας και χρησιμοποιούνται rapid tests και μάσκες ΚΝ95 χωρίς να χρειάζονται περαιτέρω εξηγήσεις για τη χρήση και την παρουσία τους στην ιστορία. «Η ιστορία της εξαφάνισης του Ηλία είναι στην πραγματικότητα η ιστορία μιας πόλης. Η ιστορία μιας οικογένειας. Και η ιστορία ενός παιδιού, το οποίο έμεινε πίσω» (σελ. 143). Έτσι, «Ο άλλος αδερφός» ζωντανεύει την εξαφάνιση ενός παιδιού με δύσκολη συμπεριφορά και πώς αυτή διέλυσε την οικογένειά του, κατανέμοντας ισόποσα τα αίτια και τα αιτιατά. Είναι ένα συναρπαστικό μυθιστόρημα με υπόπτους και φήμες, αλήθειες και ψέματα, ανατροπές και εκπλήξεις, γραμμένο υποδειγματικά και εντελώς διαφορετικό από τα συνηθισμένα του είδους!

Βιβλίο Δέκα αλήθειες 
Συγγραφέας Κατερίνα Κουτουκάκη
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Λιβάνης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Κατερίνα Κουτουκάκη, αξιοποιώντας την εμπειρία της στην ειδική αγωγή, γράφει ένα μυθιστόρημα για τις δυσκολίες που παρουσιάζονται όταν ένα μέλος της οικογένειας έχει ειδικές ανάγκες. Στήνει ένα ρεαλιστικό πλαίσιο, δημιουργεί ενδιαφέροντες χαρακτήρες και ακολουθεί πορείες και πλοκή που ο καθένας θα μπορούσε να συναντήσει και στη δική του ζωή. Το οικογενειακό υπόβαθρο, οι ελπίδες και οι προσδοκίες της, η προδοσία, η ελπίδα, η εγκατάλειψη, η δύναμη είναι γνωρίσματα που η πρωταγωνίστρια βιώνει σταδιακά κι όλα αυτά συγκροτούν μια ολοκληρωμένη προσωπικότητα που αντικατοπτρίζει όλες εκείνες τις ηρωίδες που παίρνουν την απόφαση να μεγαλώσουν παιδιά που είναι διαφορετικά από τα άλλα. Δυστυχώς διαλύεται σταδιακά η σχέση της Φωτεινής και του Μάρκου. Φταίει η μικρή Ζωή; Φταίνε οι ίδιοι; Κάνουν σωστές κινήσεις; Αντιδρούν σωστά στα προβλήματα που εμφανίζονται; Φταίνε τα γονίδια του Μάρκου, όπως ισχυρίζεται και η πεθερά του; Από τη δεκαετία του 1980 έως τις αρχές του 21ου αιώνα παρακολουθούμε την ιστορία της οικογένειας που μεγάλωσε τη Φωτεινή, γνωρίζουμε τους γονείς και τ’ αδέλφια της, φίλους και γνωστούς. Η Μαρίκα, με την ακατανίκητη περιέργεια και την ανεξέλεγκτη παρεμβατικότητά της, οδηγεί τη σχέση με την κόρη της στα άκρα, με τον  άντρα της να μην παίρνει θέση ανάμεσά τους. Η θεία της Φωτεινής, Σεμίρα, είναι το στήριγμα της ζωής της, και η κολλητή της, Ιωάννα, την ακολουθεί πιστά, ώσπου καταφέρνει να γίνει παιδίατρος και τότε… Απών απ’ όλ’ αυτά είναι ο αδελφός, ο Νίκος, που κρύβει όμως κι αυτός τα δικά του μυστικά. Από την άλλη έχουμε τον Μάρκο, τον γιο της μαγείρισσας Ερμιόνης, έναν άντρα σκληρό, δύσκολο, που καταφεύγει στη μαγεία της θάλασσας αρχικά για να κάνει μια δουλειά που του αρέσει και αργότερα για να ξεφύγει από μια μέγγενη που δεν τον αφήνει να ανασάνει. Η Χαρά Παυλίδου, που έριξε στον γκρεμό το αμάξι της μ’ εκείνη και τον γιο της μέσα σε αυτό, είναι ένας αναπάντεχος και έξυπνα τοποθετημένος συνδετικός κρίκος. Κι έχουμε κι άλλα πρόσωπα που γνωρίζει η Φωτεινή όσο βιώνει τις μεγάλες αλλαγές στη ζωή της.

Η αφήγηση διακόπτεται από πρωθύστερα που συμπληρώνουν το παρελθόν και την ψυχοσύνθεση των χαρακτήρων, με τη συγγραφέα κατά καιρούς να παίρνει θέση απευθυνόμενη σε δεύτερο πρόσωπο προς τον αναγνώστη, χωρίς όμως να αποκαλύπτει εξελίξεις μεταγενέστερες παρά μόνο για να διαπιστώνει και να επεξηγεί. Το κείμενο ίσως είναι πιο εκτεταμένο απ’ ό,τι θα έπρεπε, με αρκετές περιγραφές και αναλυτικές σκέψεις, δίνεται όμως έτσι το περιθώριο να γνωρίσουμε περισσότερο το οικογενειακό και κοινωνικό περιβάλλον της Φωτεινής, τις πρακτικές και ψυχολογικές της δυσκολίες, την καθημερινότητά της. Το ίδιο το παιδί δε βγαίνει πολύ στο προσκήνιο, αφήνοντας έτσι το περιθώριο να το μάθουμε μέσα από τη ζωή της Φωτεινής και των ανθρώπων που τη στηρίζουν ή την αποδιώχνουν, εξ ου και δε μαθαίνουμε ακριβώς το όνομα της ασθένειάς του. Η συγγραφέας δε θέλει να το ξεχωρίσει αλλά να το αναδείξει σε θαύμα μέσα από μια αφήγηση άκρως ρεαλιστική και συγκινητική. Όπως όλα τα παιδιά με ειδικές ανάγκες, έτσι κι αυτό χρειάζεται θεραπείες και τον γονιό του να λειτουργεί υποστηρικτικά. Ο χρόνος είναι εκπαίδευση, υποστηρίζει η συγγραφέας. Η Φωτεινή νιώθει πως βιώνει ένα θάνατο αλλά καταφέρνει να ξεπερνάει τις δοκιμασίες. «Εκείνη δεν το ένιωθε, μα άλλαζε. Λύγιζε. Και μόλις έπιανε τον εαυτό της να λυγίζει, τον έπειθε να γίνει λίγο πιο σκληρός» (σελ. 236). Λείπουν η παιδεία και η γνώση από τους ανθρώπους, γι’ αυτό και η απάνθρωπη φοβία του περιβάλλοντος για όσα βιώνει ένα μέλος του. «-Δε θέλω να δοκιμάσω τα όριά μου… Καμιά φορά λέω «Δεν αντέχω άλλο» κι αμέσως μετά κάτι συμβαίνει αι αποδεικνύεται πως αντέχω κι άλλο» (σελ. 317).

«Άγγελοι επί γης είναι αυτά τα παιδιά… που τους ρίχνει ο Θεός ανάμεσά μας για να μάθουμε την άνευ όρων αγάπη» (σελ. 499). Με αυτά τα λόγια με βοήθησε το μυθιστόρημα να κατανοήσω καλύτερα τον ρόλο τους σε οικογένειες που δοκιμάζονται και η τρυφερή ματιά της συγγραφέως μου έδειξε με τον καλύτερο τρόπο πώς επηρεάζεται μια οικογένεια όταν παίρνει την απόφαση να μεγαλώσει αυτά τα πλάσματα. Πρακτικές δυσκολίες φυσικά και υπάρχουν, ψυχική και σωματική εξουθένωση επίσης, μοναξιά αφόρητη κι όμως όλα αυτά είναι ένας διαρκής αγώνας μεταξύ αγάπης και εγωισμού για ένα καλύτερο αύριο για τους γονείς και τα παιδιά τους. «Σε αυτήν τη ζωή που ήρθαμε να ζήσουμε, υπάρχουν δέκα αλήθειες… μόνοι μας τις μαθαίνουμε κι όσα μαθαίνεις μόνος σου με τη ζήση σου είναι η αλήθεια σου. Κι αυτές οι αλήθειες που ανακαλύπτεις μόνος σου είναι η πιο δικιά σου γνώση…» (σελ. 428). Ποιες είναι λοιπόν οι δέκα αλήθειες που αντιλαμβάνεται σταδιακά στη ζωή της η Φωτεινή και πώς θα τη βοηθήσει η καταγραφή τους σ’ ένα τετράδιο; Τι σημαίνει πρακτικά να μεγαλώνεις ένα παιδί με δυσκολίες; Η Κατερίνα Κουτουκάκη, αποφεύγοντας τον εύκολο και ρηχό μελοδραματισμό καταγράφει με οξυδέρκεια, αντικειμενικότητα και αγάπη μια ιστορία ηρωισμού, δοτικότητας και αυταπάρνησης που θα βοηθήσει πολλούς γονείς να αντέξουν λίγο ακόμη τις επιλογές τους.

Βιβλίο Στάχτη και πορφύρα
Συγγραφέας Μαρία Χίου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Έξη
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Μαρία Χίου επέστρεψε μ’ ένα μυθιστόρημα γεμάτο αληθινούς χαρακτήρες και αναπάντεχες εξελίξεις. Το γνώριμο και αγαπημένο μου στυλ γραφής μπαίνει για λίγο στην άκρη και το κείμενο πειραματίζεται με την πρωθύστερη γραφή, δημιουργώντας έτσι ένα συναρπαστικό καρουζέλ γεγονότων που δεν ξέρεις πού θα σε οδηγήσει και πού θα σε βγάλει η επόμενη στροφή. Πυκνογραμμένα γεγονότα διακόπτονται με τα Σεπτεμβριανά και συνεχίζουν αμέσως μετά σε νέα πορεία στην Αθήνα. Στο πρώτο μέρος έχουμε τον τίτλο «Κλωθώ» που συμβολίζει το παρόν με τις εξελίξεις στην Κωνσταντινούπολη και στην Αθήνα από το 1947 έως το 1963, στο δεύτερο τη «Λάχεσι» που συμβολίζει το παρελθόν με έμφαση στην Αθήνα του 1983 και στο τρίτο την «Άτροπο» που συμβολίζει το μέλλον. Δεν υπάρχει γραμμική αφήγηση, αντίθετα, η συγγραφέας με έριξε στα βαθιά νερά μεταγενέστερων γεγονότων, τα οποία ξεδιπλώνονται σταδιακά και με έφερναν πότε πίσω και πότε μπροστά. Αυτή η αφηγηματική διελκυστίνδα μπορεί εύκολα να γίνει κουραστική ή χαοτική, η Μαρία Χίου ξέρει όμως πολύ καλά να χειρίζεται τις ιστορίες της κι έτσι το μυθιστόρημα κυλάει σα νερό.

«Στους δρόμους, γύρω από τα μαγαζιά, μια αλλόκοτη σιγή μπέρδευε τα βήματά της. Στόρια κλειστά, κουτάβια κοιμισμένα και ένα αεράκι σέρτικο βαριανάσαινε στα σοκάκια» (σελ. 23). Αυτή είναι σε δυο φράσεις η ελληνική «Νύχτα των Κρυστάλλων», η οποία είναι και το κομβικό σημείο της ιστορίας, μιας και τα πάντα αλλάζουν μετά από αυτό. Η Σεβαστή και ο Εμρέ απέκτησαν τον Παρασκευά, με αποτέλεσμα η Ελληνίδα να είναι δακτυλοδεικτούμενη στον κύκλο της. Ο αδερφός της, Ιγνάτιος και η Χρυσούλα απέκτησαν τον Αποστόλη και τα δυο ξαδέρφια μεγάλωσαν σχεδόν μαζί κάτω από παράδοξες συνθήκες. Στις ζωές τους εμφανίζεται αναπάντεχα η Μπέρνα «το κάκαδο», το νόθο παιδί του παππού Μουράτ, ο οποίος την παρέδωσε στις αδερφές του να τη μεγαλώσουν όταν πέθανε η μάνα της. Στη συνέχεια, γνωρίζουμε την αυτιστική Βάγια, μια προσωπικότητα δοσμένη με ευαισθησία και προσοχή, που με βοήθησε να κατανοήσω όσο γίνεται καλύτερα τη συμπεριφορά και τις αντιδράσεις αυτών των ατόμων. Η συγγραφέας κατέγραψε με άφθαστο ρεαλισμό τον ψυχισμό της κι έδωσε πολλές εξηγήσεις ως προς τη συμπεριφορά και τον τρόπο σκέψης των αυτιστικών. Μαζί με τη Βάγια γνώρισα τον Τάκη που εγκαταλείπει το σπίτι του για να ζήσει τη ζωή του με μόνη του παρέα έναν αδέσποτο σκύλο, τον καπετάνιο Σιδέρη που παίρνει σύνταξη κι αγωνίζεται μάταια να ξανασυστηθεί με την οικογένειά του, τον Σίμο που βλέπει τη ζωή του να ανατρέπεται ριζικά όταν ο πατέρας του τον πετάει στον δρόμο, την έφηβη Χρύσα που αδιαφορεί για τα μαθήματα κάνοντας σκέρτσα σε μεγαλύτερα αγόρια του σχολείου της και πολλούς άλλους που αλληλεπιδρούν με τους ήρωες που γνωρίσαμε στην αρχή.

Το νέο μυθιστόρημα της Μαρίας Χίου είναι σκεπασμένο από τη στάχτη των χαμένων ερώτων και των χαμένων ευκαιριών και ντυμένο με την πορφύρα του έρωτα που πεισματάρικα κάνει ό,τι θελήσει, αδιαφορώντας για τις συνέπειες. Είναι ένα βιβλίο γεμάτο παραστατικές εικόνες, έντονα συναισθήματα και λυτρωτικό τέλος και με ταξίδεψε στην Κωνσταντινούπολη και στην Αθήνα, μου σύστησε ολοκληρωμένους χαρακτήρες και μου χάρισε στιγμές συγκίνησης αλλά και χαράς.