Βιβλίο Η δεύτερη μύηση 
Συγγραφέας Μάνος Ταμιωλάκης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Πνοή
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Μάνος Ταμιωλάκης στο πρώτο του μυθιστόρημα ενηλίκων καταγράφει με τρόπο που κρατάει αμείωτο το ενδιαφέρον την προσωπική οδύσσεια ενός άντρα που προσπαθεί να καταλάβει τον εαυτό του και τη θέση του στο γύρω του περιβάλλον. Είναι ένα κείμενο πλούσιο σε σκηνές, εξελίξεις και ανατροπές, αν και η εσωτερικότητά του μειώνει τη δράση. Ο συγγραφέας, δάσκαλος του τάι τσι και του κουνγκ φου, δεν εκμεταλλεύεται το κείμενο για να το γεμίσει με πληροφορίες γύρω από την ανατολική φιλοσοφία ούτε έχει γράψει ένα βιβλίο αυτοβοήθειας. Αντίθετα, έχει καταστρώσει πολύ προσεκτικά τη ζωή του Άλεξ, έχει σχεδιάσει με μεγάλη προσοχή τις ανατροπές στη ζωή του ήρωα που θα αλλάξουν τον δρόμο του καθ’ οδόν για την αυτογνωσία, τον έχει πλαισιώσει με εξίσου ενδιαφέροντες χαρακτήρες και χρησιμοποιεί ωραία καλολογικά και πολλά πραγματολογικά στοιχεία κυρίως γύρω από τη Βιέννη και τη Σεούλ ώστε να προσδώσει αληθοφάνεια και ρεαλισμό στα γεγονότα.

Ο Άλεξ εργάζεται σ’ ένα Ινστιτούτο Έρευνας Αγοράς κι έχει κουραστεί από τη μονοτονία της δουλειάς, όπου επιπλέον αντιμετωπίζει ίντριγκες, χειραγώγηση από το αφεντικό, τρικλοποδιές, γκρίνια. Είναι αρκετά νέος για ν’ ακολουθεί κάθε θέληση για ζωή και τις εύκολες ευτυχίες, πράγματα που τον οδηγούν σε λάθη και εσωτερικούς προβληματισμούς. Ο Άλεξ βγήκε από μια σχέση που είχε τελειώσει με ψυχικά τραύματα και σύντομα μπλέκεται σε μία άλλη που σταδιακά θα αποδειχθεί χειρότερη από ψυχολογικής άποψης κι αυτό είναι ένα βαρίδι που τον τραβάει όλο και πιο κάτω. Δύο χρόνια μετά τη σχέση του με την Άννα, ο Άλεξ νιώθει πως παραδόθηκαν σε μια συμβατική καθημερινότητα. Ακόμη κι όταν μια αναποδιά φέρνει την Άννα στα όριά της ο Άλεξ επιμένει: «…δεν μπορούσα να φύγω εγώ, έπρεπε να μ’ αφήσει εκείνη»! Φυσικά ακολουθούν διάφορες ανατροπές ώσπου συναντάει τη Σαμπίνε, τη σύντροφο ενός από τους ιδιοκτήτες του μπαρ όπου συχνάζει και μαγεύεται από την παρουσία της. Είναι μια γυναίκα μ’ έναν αέρα «εξυπνάδας, ευελιξίας και διαπερατότητας» που θα κάνει τον Άλεξ να ζήσει πολλά μαζί της με ψυχικό και ψυχολογικό κόστος. Η σχέση τους καταγράφεται αντικειμενικά και αμερόληπτα, φωτίζονται και οι δύο εξίσου, τα λάθη τους, η υπομονή τους, τα αισθήματά τους. Κακοποίηση και παθητικότητα αποτυπώνονται σε αυτήν τη σχέση και βλέπουμε πώς οδηγούνται αυτοί οι δύο άνθρωποι από την αγάπη και το πάθος στην αναμονή, στα πισωγυρίσματα, στα άκρα. Η αλήθεια της Σαμπίνε «έχει πάντα δύο όψεις και γι’ αυτό δεν ξέρει ποια να υπερασπιστεί κάθε φορά» (σελ. 311).

Ο Άλεξ έχει κι έναν κύκλο από φίλους και γνωστούς, όπως τον Γουάνγκ, λάτρη του διαλογισμού, στον οποίο μυεί τον πρωταγωνιστή του βιβλίου. Τον χαρακτηρίζει μάλιστα βάσει των τσάκρα του «εγωκεντρικό ηδονιστή» και τον βοηθάει στο ταξίδι της αυτογνωσίας: «…δεν έχεις τον έλεγχο του εαυτού σου αφού τα συναισθήματά σου εξαρτώνται από τη συμπεριφορά των άλλων απέναντί σου». Χάρη στον Γουάνγκ έμαθα πως όσοι διαλογίζονται, όσοι προσεύχονται κλπ. αυξάνουν την ευαισθησία τους, μιας κι έχει αλλάξει η κατάσταση του νου τους, κάτι που όμως προέρχεται από την ευαισθητοποίηση του σώματος κι αυτό θέλει εξάσκηση. «Οι σκέψεις γίνονται λίγο πιο ευγενείς, είμαστε λιγότερο εγωιστές και δείχνουμε περισσότερο σεβασμό και προσοχή στον άλλον» (σελ. 49). Το «Κουτί της Πανδώρας», το στέκι του Άλεξ και της παρέας του, είναι ένα μπαρ ξεχασμένο κι απ’ τον Θεό, μια «σκουληκότρυπα του χωροχρόνου», ένα «καταφύγιο για τη ζωή που κυλούσε ορμητικά στις φλέβες μας αλλά και η καλύτερη πρόφαση για την αυτοεπιβεβαίωσή μας» (σελ. 17). Αυτό το μέρος είναι η μόνη σταθερά στη ζωή του ήρωά μας και των φίλων του κι εκεί συμβαίνουν διάφορα κωμικοτραγικά περιστατικά, μέσα από τα οποία τους γνωρίζουμε καλύτερα και βλέπουμε πώς αλληλοεπιδρούν μεταξύ τους και με τον Άλεξ.

Ο συγγραφέας ρίχνει τη διεισδυτική του ματιά και στους τόπους δράσης του βιβλίου του, με προεξάρχουσα τη Βιέννη, την πόλη που, ειδικά μετά την πτώση του ανατολικού μπλοκ, άλλαξε η ζωή της. Περπατάμε σε λεωφόρους και δρόμους, σε μνημεία και πάρκα, στον Δούναβη και στον αντεργκράουντ έβδομο τομέα που παίρνει ζωή τη νύχτα. Μια πόλη που «…μοιάζει ήσυχη σαν τον χειμώνα και παίρνει πάντα καιρό στον κάθε επισκέπτη μέχρι να διαπιστώσει την υφέρπουσα ένταση» (σελ. 33). Κι όμως «ξεπηδάνε από μέσα της χιλιάδες μοναξιές μέσα στο πλήθος και στους πολύβουους δρόμους της» (σελ. 34). Εξίσου παραστατικά δίνονται η Νότια Κορέα, με τη Σεούλ να δίνει πρωτόγνωρα ερεθίσματα στον Άλεξ αλλά και το Ρέθυμνο, όπου ο πρωταγωνιστής βιώνει στιγμές ανάπαυλας από τα μπερδέματα και τους προβληματισμούς του. «Το Ρέθυμνο έχει μια ανάλαφρη γλυκύτητα», αναφέρεται στο κείμενο. Με απρόσμενο τρόπο μπαίνουν στη ροή της αφήγησης και η Σκιάθος με το σπίτι του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη, ένα προσκύνημα για τον αφηγητή που εντυπωσιάστηκε από τη μορφή του και αποφάσισε να διαβάσει τα γραπτά του. Τελικά: «…ο κόσμος είναι πολύ περισσότερα απ’ όσα μπορούμε να αντιληφθούμε… Η αντίληψη που έχουμε για τον κόσμο είναι στην πραγματικότητα μια συμβιβαστική μετάφραση που κάνει ο νους μας» (σελ. 116). Αναφορές στην Άνοιξη της Πράγας, στον Φραντς Κάφκα, στον Ρίχαρντ Βάγκνερ κ. ά. εμπλουτίζουν το κείμενο ακόμη περισσότερο, βάζοντας τους ήρωες να δρουν και να σκέφτονται σ’ ένα υπαρκτό σύμπαν, σ’ έναν ρεαλιστικό χωροχρόνο, όσο ο συγγραφέας αφήνει ψήγματα φιλοσοφίας και αυτοβοήθειας σε διάφορα σημεία ως μικρές εκπλήξεις, απόλυτα ταιριαστές όμως με τις αντιδράσεις και τον τρόπο σκέψης των χαρακτήρων, μιας και επηρεάζονται από αυτά λιγότερο ή περισσότερο.

Χάρη στο μυθιστόρημα, που είναι γεμάτο από ενδιαφέροντα και διεισδυτικά ψυχογραφήματα, έμαθα πολλά γύρω από τη φιλοσοφία του κόσμου που μας περιβάλλει και κατάλαβα πολλές βασικές αρχές για ένα ταξίδι αυτογνωσίας. Μάλιστα, οι σκέψεις του συγγραφέα, οι απόψεις του και τα διαχρονικά μηνύματα που παρατίθενται ως αντικείμενο εμβριθούς μελέτης του στην ανατολική φιλοσοφία, καταγράφονται συντομευμένα και περιληπτικά, ίσα για να τονίσουν / τεκμηριώσουν την τρέχουσα κατάσταση του Άλεξ και των συνοδοιπόρων του σε αυτό το ταξίδι. Πολλές φορές μάλιστα εντυπωσιαζόμουν από την απλότητα της διατύπωσης και τις ενδιαφέρουσες παρομοιώσεις: «…όλη μας η προσπάθεια ως άνθρωποι είναι πώς να βγάλει ο καθένας το δικό του κεφάλι έξω απ’ το νερό…η στάθμη ως διά μαγείας ανυψώνεται κι πάλι απ’ την αρχή…Οι περισσότεροι κάνουμε σημαία αυτή μας την προσπάθεια, δημιουργούμε γύρω της μια προσωπική μυθοπλασία…ικανοποιούμαστε όταν το δικό μας κεφάλι είναι πάνω απ’ το νερό, απελπιζόμαστε όταν βυθίζεται κι όλο αυτό … το θεωρούμε ζωή» (σελ. 22-23). Οι άνθρωποι είναι: «Υποτακτικοί στους από πάνω, σκληροί στους από κάτω. Πάνω στον φόβο τους χτίστηκαν κοινωνίες, πάνω στο δέος τους εξαπλώθηκαν θρησκείες» (σελ. 27). Κι εμείς: «…επιλέγουμε μάλλον σε τι να υποταχθούμε παρά από τι να απελευθερωθούμε» (σελ. 37). Στις σχέσεις «νιώθουμε συνήθως οικειότητα, πολλές φορές δυνατό έρωτα, όμως εγώ πιστεύω ότι ο παράγοντας που κρίνει εντέλει τη διάρκεια είναι το αν υπάρχει από την αρχή βαθιά αίσθηση ηρεμίας ή όχι» (σελ. 162), οπότε «…μέσα σ’ αυτόν τον ωφελιμιστικό κόσμο είναι ευλογία και αληθινή τύχη να σ’ αγαπάει κάποιος χωρίς να του είσαι χρήσιμος» (σελ. 121). Πόσο σημαντικές και ευτυχισμένες είναι οι παιδικές αναμνήσεις: «…δεν υπάρχει ανεμελιά, αν δεν υπάρχει κάποιος να σε περιμένει» (σελ. 254).

«Η δεύτερη μύηση» είναι ένα μυθιστόρημα ποτισμένο με την ανατολική φιλοσοφία και τα πλεονεκτήματα του διαλογισμού αλλά δεν παύει να είναι ένα καλογραμμένο κείμενο γεμάτο ανατροπές και απρόσμενα γεγονότα. Από τη μια, μαθαίνουμε πολλά για τον εαυτό μας και για το σύμπαν μέσα από τις συνεδρίες με τον Γουάνγκ κι από την άλλη παρακολουθούμε τον δύσκολο αγώνα αυτογνωσίας ενός ανθρώπου που μπλέκει με τη μία ακατάλληλη γυναίκα μετά την άλλη, νιώθει χειραγωγημένος στη δουλειά του και προσπαθεί να λύσει το ψυχοσυναισθηματικό του κουβάρι κάνοντας διαρκώς λάθη. Έχουμε έτσι μια βαθιά, διεισδυτική ψυχογραφία ενός ανθρώπου που πνίγεται σε μια τελματωμένη καθημερινότητα και προσπαθεί να βρει τι του φταίει, τι πρέπει να αλλάξει, χωρίς να παύει να υποκύπτει στις ανθρώπινες αδυναμίες, είτε εγωισμός είναι αυτό είτε ανάγκη για εξωσυζυγική σχέση. Ταυτόχρονα, υπάρχουν οι περιγραφές της Βιέννης και της Σεούλ που ζωντανεύουν παραστατικά και ρεαλιστικά κάθε σκοτεινή και φωτεινή γωνιά, οδηγώντας μας σε σημεία λιγότερο γνωστά από τις τουριστικές ατραξιόν. Είναι μια ιστορία που ξεδιπλώνεται αργά αλλά ουσιαστικά και περιεκτικά, με έναν τρόπο γραφής που μου θύμισε την εσωτερικότητα του συγγραφέα Αλέξη Σταμάτη, ειδικά στο «Μπαρ Φλωμπέρ», χωρίς έντονες ανατροπές και σκηνές δράσης. Η πλοκή εξελίσσεται κυρίως μέσα από τις αλληλοεπιδράσεις των χαρακτήρων, αλλά η αφήγηση, οι εναλλαγές οπτικών γωνιών, η αρμονική μίξη φιλοσοφίας και μυθοπλασίας και πολλά άλλα θετικά γνωρίσματα με κράτησαν ως το τέλος. Είναι μια διαφορετική αναγνωστική πρόταση που με κέρδισε από την αρχή ως το τέλος.

Βιβλίο Η ποδηλάτισσα του Πράτερ
Συγγραφέας Ελένη Κεκροπούλου
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ωκεανός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Ελένη Κεκροπούλου, μέσα από την ιστορία της μητέρας της Μαρίας, Ελένης Βετσέρα, καταγράφει με συναρπαστικές λεπτομέρειες τους κοσμικούς κύκλους της σαγηνευτικής Βιέννης, τα σκάνδαλα, τους έρωτες, τις προδοσίες, τις προσδοκίες, τα προξενιά και την τρυφηλή καθημερινότητα αστών, πολιτικών, διπλωματών, εμπόρων που απαρτίζουν μια κλειστή κάστα. Το μυθιστόρημα είναι μια άτυπη συνέχεια του βιβλίου «Το Σταυροδρόμι των Ρωμιών της Πόλης», μιας και παρακολουθούμε τις περιπέτειες της μεγαλύτερης κόρης από την πρώτη σύζυγο του Θεόδωρου Μπαλτατζή που ήδη γνωρίσαμε. Η Ελένη, μετέπειτα σύζυγος Βετσέρα, είναι μια πολύφερνη νύφη με τέσσερα αδέλφια-δανδήδες που κάνουν θραύση στον γυναικείο πληθυσμό, μια ξένη που ήρθε από την Κωνσταντινούπολη για να ζήσει μια τραγωδία. Μαθαίνουμε για τον βίο και την πολιτεία μιας γυναίκας που έχει κληρονομικό πλούτο από πάππου προς πάππο, έχει ένα ιστορικό όνομα που προέρχεται από τον βυζαντινό πολιτισμό και τα βάθη των αιώνων, έχει στόχο να πετύχει την κορυφή του εκλεκτού κόσμου της Βιέννης και της Ευρώπης κι ας τη θεωρούν μια παρείσακτη «ραστακουέρ»! Δέχεται λοιπόν στωικά να παντρευτεί τον συνδιαχειριστή της πατρικής περιουσίας και πρέσβη της Αυστρίας στην Κωνσταντινούπολη Άλμπιν Βετσέρα και κηδεμόνα των παιδιών του Μπαλτατζή, σύμφωνα με τις επιθυμίες του τελευταίου κι έτσι ανοίγουν νέες πόρτες πλούτου και χλιδής. Η οικογένειά τους αυξάνεται, ο Βετσέρα ανεβαίνει τα σκαλιά της ανώτερης κοινωνικής τάξης, κάποια στιγμή όμως επέρχεται η κούραση και η πλήξη ανάμεσα στο ζευγάρι. Τι απέγιναν τα παιδιά και τα αδέλφια της Ελένης; Πώς μεγάλωσαν, ποιους παντρεύτηκαν, πού διέπρεψαν;

Το μυθιστόρημα αποτελεί ένα χρονικό των σημαντικότερων ανθρώπων της κεντρικής Ευρώπης, με πολλά πρόσωπα και ονόματα, η συγγραφέας όμως καταφέρνει να κρατήσει το ενδιαφέρον αμείωτο με μικρά κεφάλαια και καταγράφοντας τις εξελίξεις μέσα από σύντομα περιστατικά και όχι με κουραστικές λεπτομέρειες ή αυστηρή αλληλουχία γεγονότων. Πλούτος και ευμάρεια, προξενιά και γάμοι, αγάπη και μίσος, ζήλια και ευτυχία εναλλάσσονται με γοργούς ρυθμούς αντικατοπτρίζοντας με προσοχή και εμβριθή μελέτη την αριστοκρατία της εποχής και του τόπου. Δεν κουράζουν τα πολλά ονόματα, δε χανόμαστε στη ροή της αφήγησης με τόσους απογόνους και επιγόνους, αφού ο καθένας τους ακολουθεί τον δικό του δρόμο και τους γνωρίζουμε με σύντομες αναφορές, οπότε η ανάγνωση κυλάει σα νεράκι. Η χαρά πάει μαζί με τη λύπη, οι θάνατοι βαραίνουν το κλίμα, σύντομα όμως μια γιορτή, ένα δείπνο, μια ιπποδρομία ξαναφέρνουν χαρά και λαμπρότητα, ακριβώς όπως γίνεται και με τη ζωή, η οποία προχωράει ανενδοίαστη παρακάτω.

Η αυτοκράτειρα Σίσσυ και ο Φραγκίσκος Ιωσήφ Α΄, ο εθνικός ευεργέτης Σίμων Σίνας που πέθανε ξαφνικά στα 66 του χρόνια, η φωτιά στο Ringtheater το 1881 με τους 384 νεκρούς, μα κυρίως τα γεγονότα που θα οδηγήσουν στη γνωριμία της Μαρίας Βετσέρα, κόρης της Ελένης, με τον παντρεμένο Ροδόλφο των Αψβούργων, και στη συνέχεια στον θάνατό τους στο κυνηγετικό περίπτερο του Μάγερλινγκ το 1889 είναι γεγονότα που κρατούν αμείωτο το ενδιαφέρον. Η συγγραφέας κατάφερε να δημιουργήσει ολοκληρωμένη την προσωπικότητα της Ελένης Βετσέρα, την έδειξε υποταγμένη κόρη, ουδέτερη και κουρασμένη σύζυγο, αυστηρή μητέρα, άψογη οικοδέσποινα. Κι όσο πλησιάζουμε προς το τραγικό τέλος που θα καταστρέψει τη ζωή της για πάντα, τόσο μεγαλώνει η αγωνία για τις εξελίξεις που θα ενισχύσουν την απόφαση των δύο νέων και η συμπάθεια προς το πρόσωπο της Ελένης. Με μεγάλη προσοχή καταγράφονται οι αρχικές φήμες για τη σχέση τους που σύντομα θα πάρουν φωτιά, ο φόβος της Ελένης Βετσέρα για το σκάνδαλο που θα ξεσπάσει με αντίστοιχο κόστος στην υψηλή τους θέση, οι λόγοι που επέβαλε την ιδέα της αυτοκτονίας ο Ροδόλφος στη Μαρία, οι για καιρό χαμένες επιστολές τους, οι κατηγορίες που κηλίδωναν το όνομα της Μαρίας γύρω από την τραγική αλήθεια του θανάτου τους και πολλά άλλα.

Το μυθιστόρημα ξεκινάει τη δεκαετία του 1920, όπου ο Άρτουρ Σνίτσλερ παρατηρεί τακτικά μια πένθιμη ποδηλάτισσα να περνάει από το παράθυρό του και να σταματάει πάντα μπροστά στο σημείο όπου δέσποζε κάποτε η καγκελόπορτα των κήπων του Παλαί Βετσέρα πριν συνεχίσει για τους κήπους του Πράτερ. Έτσι μαθαίνουμε τι απέγινε η Ελένη μετά από όλα αυτά τα γεγονότα και ταυτόχρονα το ενδιαφέρον κεντρίζει ο αντισημιτισμός που διογκώνεται τον τελευταίο καιρό, με το ανθρωποκυνηγητό κατά των Εβραίων να κορυφώνεται, θυμίζοντας στην Ελένη το αντίστοιχο των Τούρκων κατά των Ρωμιών. Είμαστε πλέον σε μια εποχή όπου έχουν καταρρεύσει τρεις αυτοκρατορίες (οθωμανική, ρωσική, αυστροουγρική) και ο κόσμος δεν ξέρει πλέον πού βαδίζει! Έτσι ξεδιπλώνονται παράλληλα από τη μια τα βασικά γεγονότα που αποτυπώνουν την τρυφηλή ζωή της Βετσέρα και τα σκληρά γεγονότα που οδήγησαν στον θάνατο της κόρης της, Μαρίας και από την άλλη οι αλλαγές στη μεταγενέστερη αυστριακή κοινωνία και στην ψυχολογία των ηρώων. «Η ποδηλάτισσα του Πράτερ» είναι ένα δυνατό κείμενο που μυρίζει λεβάντα και αγιόκλημα αλλά με λίγη προσοχή μπορεί να μυρίσει κανείς το καμένο στις άκρες των σελίδων του.

Βιβλίο Η γιατρίνα 
Συγγραφέας Πασχαλία Τραυλού
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Πασχαλία Τραυλού θέλησε να σκαλίσει το παρελθόν της ενδιαφέρουσας αυτής προσωπικότητας και να αναζητήσει τα ελατήρια των ανήκουστων πράξεών της, να εισχωρήσει στην ψυχή και τα τραύματα μιας γυναίκας που φτάνει σ’ ένα φιλήσυχο και ήρεμο χωριό, μετατρέποντάς το σταδιακά και με ποικίλους έμμεσους και άμεσους τρόπους σε τόπο θανάτου (μιλάμε για δολοφονίες τουλάχιστον σαράντα αντρών, κυρίως μεταξύ 1914 και 1929). Πώς καταφέρνει να κερδίσει με το μέρος της σχεδόν όλους τους κατοίκους και να εκλογικεύει κάθε της πράξη; Τι απέγινε ο άντρας της; Ποια ψυχικά τραύματα κουβαλάει μαζί της; Το κατασκεύασε το επιχείρημα που χρειαζόταν για να ικανοποιεί τα φονικά της ένστικτα ή μήπως η αγριότητά της που επηρέασε και τις άλλες γυναίκες είναι μια κραυγή αγανάκτησης και μια τρανταχτή απόδειξη πως η βία αναπαράγει μόνο βία; Ας μην ξεχνάμε άλλωστε πως είμαστε σε μια εποχή όπου η οικογένεια επέλεγε τον μέλλοντα σύζυγο μιας νεαρής έφηβης γυναίκας χωρίς αυτή να έχει άποψη επί του θέματος και πως το διαζύγιο δεν ήταν κοινωνικά αποδεκτό ακόμη κι αν ο άνδρας ήταν αλκοολικός ή βίαιος. Γυναίκες γερασμένες πριν την ώρα τους, καταβεβλημένες από την κακοπέραση και τις γέννες, παραμελημένες από σύζυγο, γονείς μα κυρίως από τον ίδιο τους τον εαυτό, ανέκφραστες, με κυρτούς ώμους και «με το παγωμένο βλέμμα των ανθρώπων που έχουν αποδεχτεί την κακοποίηση σαν μια διαδικασία δεδομένη και αναπόφευκτη» (σελ. 128), ζουν στο Ναγκιρέβ: «…ένα διαβολοχώρι που δεν το ‘χε ο χάρτης, κάπου στα νοτιοανατολικά της Βουδαπέστης, ανάμεσα σε κάποιο δάσος κι ένα παρακλάδι του Δούναβη» (σελ. 10). «Πίσω απ’ την πόρτα του καθένας έκανε ό,τι ήθελε, αρκεί να έλεγε τυπικά την καλημέρα του, να εκκλησιαζόταν τακτικά και να απέφευγε τη σύγκρουση με τον νόμο» (σελ. 257).

Η Πασχαλία Τραυλού συνέθεσε ένα δυνατό, ανατρεπτικό μυθιστόρημα γεμάτο απανωτές εκπλήξεις και βαθιά ψυχογραφήματα, με γεγονότα που φωτίζουν σταδιακά την προσωπικότητα της Φαζέκας και τις αλληλεπιδράσεις της με τα μέλη της κλειστής κοινωνίας του Ναγκιρέβ και με διακριτικές νότες ρομάντσου και καλολογικών στοιχείων. Ρεαλισμός και ωμότητα συναγωνίζονται τα ηθικά διλήμματα που πηγάζουν από την ιστορία ενώ ο έρωτας καταφέρνει να τρυπώσει ανάμεσα στις λέξεις και να αλλάξει την πορεία των γεγονότων. Πρωταγωνίστρια φυσικά η νεοφερμένη «γιατρός», που: «Διέθετε ανέκαθεν τη ζηλευτή δεξιότητα να διαβάζει την ψυχολογία των άλλων με την άνεση που κάποιος φυλλομετρά νωχελικά μια εφημερίδα» (σελ. 14). Είναι μια γυναίκα που έρχεται σε μια κλειστή πατριαρχική κοινωνία γεμάτη στερεότυπα και προκαταλήψεις, με έναν ιερέα που κατ’ επίφασιν κρατάει ουδετερότητα απέναντι στις ζωές των ποιμνίων του αλλά και αναθεματίζει χωρίς δισταγμό όσους λοξοδρομούν από το μονοπάτι της αρετής με τη σκέψη ενός διαζυγίου ή άλλων ανομημάτων.

Η ηρωίδα του βιβλίου βήμα προς βήμα ριζώνει στον καινούργιο τόπο, ανυπομονώντας το μαχαίρι, τα μαντζούνια και το ψαλίδι της να παίξουν τους ρόλους τους. Οξυδερκής, διεισδυτική και ικανή χειρίστρια των ανθρώπων, γίνεται σχεδόν αμέσως απαραίτητη στο χωριό. «Κι ώρες ώρες είχε την αίσθηση πως δεν έραβε μονάχα καινούρια φουστάνια αλλά ολοκαίνουριες μοίρες για τις γυναίκες αυτού του τόπου» (σελ. 129). Γεμάτη συναισθηματική δυσλεξία, ανθεκτική σε ερωτικά ερεθίσματα, αρνιέται να επενδύσει στους ανθρώπους, είναι «μια ύπαρξη μεταλλαγμένη από εμπειρίες που είχαν χαράξει στην ψυχή της ένα αφύσικο σχήμα» (σελ. 412). Τελικά πώς θα τη χαρακτήριζε κανείς; Αμείλικτο δαίμονα που χειραγωγεί ή άγγελο που σώζει; Δαίμονα με αγγελικές προθέσεις ή άγγελο με πείσμα σατανικό; Το μυθιστόρημα την παρακολουθεί στενά κατά την άνοδο αλλά και την πτώση της, γιατί ο άνθρωπος είναι πάντα αστάθμητος παράγοντας κι έτσι το σχέδιό της σύντομα αρχίζει να «μπάζει νερά». Απρόσμενα γεγονότα χτίζουν μα και γκρεμίζουν τη δημοτικότητά της, δημιουργώντας μια σφιχτοδεμένη πλοκή γεμάτη αγωνία και σασπένς. Η συγγραφέας κρατάει ίσες αποστάσεις, τοποθετεί τα κοινωνικά γεγονότα και τις ψυχογραφίες στην κρίση του αναγνώστη, καταγράφει τις πράξεις και τις αντιδράσεις, πουθενά όμως δεν παίρνει θέση, αντίθετα, αφήνει τα γεγονότα να μιλήσουν μόνα τους και να ξεδιπλωθεί η ιστορία όσο γίνεται πιο αντικειμενικά και ολοκληρωμένα.

Εξίσου ενδιαφέροντες και πολυπρισματικοί είναι και οι υπόλοιποι κάτοικοι: ο κρατικός υπάλληλος και χήρος επί δεκαεπτά χρόνια Γκιόργκι Άισμπεργκ, η αντρογυναίκα Άγκνες Πίντερ, που έχει τον οίκο ανοχής της ευρύτερης περιοχής και μεγαλώνει βαρυγκομώντας τον πνευματικά καθυστερημένο Βίτορ και την αδελφή του, Μπλάνκα, ο Σέρβος Νεντέλικο Σαμπρίνοβιτς (είναι κρυφά ερωτευμένος με μια κοπέλα του χωριού, σε μια περίοδο που η Αυστροουγγαρία κατείχε σερβικά εδάφη και οι αντάρτες έστηναν ενέδρες για να σκοτώνουν Ούγγρους στρατιώτες, επομένως τι μέλλον μπορεί να έχει μια τέτοια σχέση; ), η Ιρέιν Λουτζ, μία από τα θύματα των κακοποιητικών συζύγων, ο εσωστρεφής, δίκαιος, οξυδερκής και τυπικός αστυνόμος Στέφαν Ζόλταν, η προξενήτρα του χωριού Γκιούλα, που ζει με τον γιο της, Κρίστεκ, και τη γυναίκα του, Έλζα, ένα κορίτσι που μετά χαράς το έδωσε ο πατέρας της για να έχει ένα στόμα λιγότερο, ένα ασχημάτιστο πλάσμα που η Γκιούλα προόριζε για ερωμένη, πλύστρα, μαγείρισσα και μάνα των παιδιών της, με αντάλλαγμα ένα πιάτο φαΐ, ο αυστηρός τοποτηρητής των ηθών και των εθίμων πάτερ Άμπρους, με σκοτεινό ψυχισμό, αδέκαστος και άτεγκτος (βρίσκει τον μάστορά του με τη Φαζέκας κι έτσι απολαμβάνουμε τις μάχες των δύο δαιμόνων για επικράτηση στο ποίμνιο), ο Στράτος Κεκέρογλου από την Κομοτηνή, που με το ξέσπασμα του πολέμου βρέθηκε αιχμάλωτος στο στρατόπεδο του Γκέρλιτς και μπλέχτηκε αναπάντεχα με τις ζωές των χωρικών και πολλοί άλλοι, άντρες μα κυρίως γυναίκες, συγκροτούν ένα ενδιαφέρον μυθιστόρημα που δεν μπορείς να μαντέψεις πώς θα εξελιχθεί, μιας και τα πράγματα έρχονται διαρκώς πάνω κάτω.

Όλα τα μυθιστορηματικά γεγονότα πλέκονται ιδανικά με τις ιστορικές συνθήκες που οδήγησαν στο ξέσπασμα του Α΄ Παγκοσμίου πολέμου. Μεταξύ αυτών, ο Νεντέλικο και ο φίλος και πρότυπό του, Γκαβρίλο Πρίντσιπ, που δολοφόνησαν τον Αρχιδούκα Φραγκίσκο Φερδινάνδο της Αυστρίας. Η συγγραφέας έχει μελετήσει καλά και προσεκτικά, όπως πάντα, το αντικείμενό της και παραθέτει εύληπτα και κατατοπιστικά τα εθνοτικά και κοινωνικά προβλήματα της περιοχής και το παρασκήνιο που οδήγησε στην έκρηξη του Α΄ Παγκόσμιου πολέμου, καταστάσεις που εντάσσει αρμονικά στην αφήγηση, επηρεάζοντας τους χαρακτήρες του μυθιστορήματος και τις πράξεις τους. Μαζί με τη σταδιακή κλιμάκωση στον χώρο της Σερβίας και της Αυστροουγγαρίας κλιμακώνονται και οι σχέσεις μεταξύ των κατοίκων, προετοιμάζοντας τον αναγνώστη για την αιματηρή παγκόσμια σύρραξη και ταυτόχρονα για τη σιωπηρή εσώτερη διαμάχη στο Ναγκιρέβ.

«Η γιατρίνα» είναι μια μυθιστορηματική προσέγγιση της κατάστασης στην οποία οδήγησε η Σουζάνα Φαζέκας το ήσυχο ως την άφιξή της χωριό του Ναγκιρέβ και μια ρεαλιστική απεικόνιση της εποχής και της καθημερινότητας των κατοίκων, εν όψει του Α΄ Παγκοσμίου πολέμου. Ταυτόχρονα όμως είναι και μια κραυγή βοήθειας απέναντι στη δύσκολη θέση της γυναίκας που δυστυχώς υφίσταται ακόμη και σήμερα, όταν βασανίζεται, ταλαιπωρείται, κακοποιείται από τον σύζυγο, τον αδελφό ή τον πατέρα σε μια κοινωνία που κωφεύει ελαφρά τη καρδιά στα «ξένα προβλήματα». Σίγουρα, η λύση δεν είναι αυτή στην οποία καταφεύγουν με ποικίλους τρόπους οι ηρωίδες του βιβλίου, άλλωστε οι ανατροπές και το τέλος δείχνουν τις συνέπειες των πράξεών τους, γι’ αυτό και η συγγραφέας προσπαθεί, με όχημα τις κλειστές πόρτες του χωριού, να φωτίσει και να υποστηρίξει τις δύσκολες στιγμές της γυναικείας κακοποίησης, τη μοναξιά που βιώνουν, τις εναλλακτικές λύσεις που υπάρχουν και δεν τις βλέπουν λόγω της κατάστασής τους και οποιοδήποτε άλλο βήμα που θα φέρει τη γυναίκα πιο κοντά στην αυθυπαρξία και θα ενισχύσει την αυτοπεποίθησή της, όχι για να υπερέχει του άντρα αλλά για να συμβιώνει αρμονικά μαζί του και να είναι υγιής και αισιόδοξη.

Βιβλίο Η σωστή λέξη
Συγγραφέας Αδαμαντίνη Κουμιώτου
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ωκεανίδα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Πρόκειται για μια τρυφερή, ρομαντική ιστορία γραμμένη με το γνωστό ξεχωριστό στυλ και ύφος της Αδαμαντίνης Κουμιώτου. Λέξεις και φράσεις βάζουν τα γιορτινά τους ή τα σκούρα τους, ανάλογα ποια περίσταση κοσμούν και ταξιδεύουν τον αναγνώστη μέσα από καλογραμμένα μονοπάτια. Το επάγγελμα της Ευρυάνθης -φιλόλογος- δίνει την αφορμή να ζωντανέψουν στο πλάι της ήρωες της αρχαίας μυθολογίας και γραμματολογίας, όχι με υπερφυσικό τρόπο αλλά με τις ιστορίες τους ως επιμύθιο ή παράδειγμα προς μίμηση ή αποφυγή και πάντα ταιριαστά με τις εξελίξεις. Ως άντρας αναγνώστης ομολογώ πως οι ρομαντικές ιστορίες δεν είναι από τις πρώτες μου επιλογές, όταν όμως είναι γραμμένες από την Αδαμαντίνη Κουμιώτου αφήνομαι να σεργιανίσω με λαχτάρα στις ιστορίες της, γιατί ξέρω πως θα χειριστεί σωστά και χωρίς υπερβολές τις διαπροσωπικές σχέσεις των χαρακτήρων της, θα κοσμήσει με προσεκτικά επιλεγμένα αποσπάσματα της ελληνικής και ξένης λογοτεχνίας κάθε της κεφάλαιο, θα μου δείξει πόση δύναμη μπορούν να αποκτήσουν οι λέξεις και πώς μπορούν να τους αποδοθούν και μεταφορικές χρήσεις αυτών, απογειώνοντας τον λόγο της.

Παρ’ όλη την προσεγμένη και καθόλου περιττή χρυσόσκονη της καλλιέπειας, το μυθιστόρημα διαπραγματεύεται την ψυχολογική κακοποίηση μιας γυναίκας όταν αλλάζουν τα πάντα στη ζωή του συζύγου κι εκείνος, αντί να αντιμετωπίσουν μαζί τα προβλήματά του, δε χάνει ευκαιρία να κατηγορεί εκείνη και να ξεσπάει λεκτικά πάνω της. Η συγγραφέας θέτει αρκετά ζητήματα επί τάπητος, όπως την ανασφάλεια, την αμφιβολία, την ταπείνωση, τον πόνο που προκύπτουν από μια τέτοια κατάσταση και χειρίζεται έτσι τις εξελίξεις που να επιτρέψει στην αληθινή αγάπη να παρεισφρήσει τη σωστή στιγμή. Θα τονίσω και πάλι πως οι εξελίξεις δεν είναι ανεδαφικές ούτε υπερβολικές αλλά γεγονότα που θα μπορούσαν να συμβούν στον καθένα. Άλλο θετικό γνώρισμα του κειμένου είναι πως σε αρκετά σημεία ο Λαέρτης και η Ευρυάνθη ανταλλάσσουν εκτενή ηλεκτρονικά μηνύματα γεμάτα όμορφες όπως πάντα λέξεις και τρυφερά αισθήματα γεμάτα αγνότητα και αγάπη. Και φυσικά αγάπησα τις  περιγραφές της Βιέννης, όχι μόνο της πόλης ως αστικό ιστό ή τουριστικό προορισμό με τα μουσεία, τα μνημεία και τα αξιοθέατά της αλλά και της νοοτροπίας των κατοίκων της, της καθημερινότητάς τους, των συνηθειών τους, που συγκρίνονται με τα δικά μας όχι για να βγει κάποια από τις πόλεις πρώτη σε υπεροχή αλλά για να ανακαλύψει ο αναγνώστης μόνος του τα υπέρ και τα κατά της καθεμιάς.

«Η σωστή λέξη» είναι αυτή που θα ειπωθεί όταν έρθει η σειρά της, όχι όταν πρέπει, όχι νωρίτερα, όχι αργότερα, είναι αυτή που θα δέσει την Ευρυάνθη και τον Λαέρτη σε μια σειρά από τρυφερές στιγμές αγάπης και έρωτα κάτω από τη σκιά του Παύλου. Σεργιάνι στην πρωτεύουσα της Αυστρίας και ταυτόχρονα περιδιάβαση στην ψυχολογία μιας γυναίκας που ταλαιπωρήθηκε πολύ κι έχει δικαίωμα στο αύριο, όσο σκοτεινό κι αν προοιωνίζεται, αυτά είναι τα παράλληλα μονοπάτια που ανοίγει η συγγραφέας, χαρίζοντάς μας άλλο ένα ταξίδι ψυχής.

Βιβλίο Τυπωθήτω
Τίτλος πρωτοτύπου Imprimatur
Συγγραφείς Rita Monaldi, Francesco Sorti
Μεταφραστής Εύη Ευαγγελάτου
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Αστυνομικό μυθιστόρημα 
Εκδότης Μίνωας
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Οι συγγραφείς χρειάστηκαν δέκα χρόνια ερευνών για να ολοκληρώσουν το ογκώδες και πυκνογραμμένο αυτό μυθιστόρημα. Όλα τα πρόσωπα είναι ιστορικές προσωπικότητες, ορισμένες εκ των οποίων διαδραμάτισαν σημαντικούς ρόλους στην εποχή τους. Επιπλέον, έχουν όλα, σε διαφορετικές χρονικές περιόδους, διανυκτερεύσει στο εν λόγω πανδοχείο. Εντυπωσιακή παράθεση στοιχείων από ποικίλες πτυχές της ζωής, της τέχνης, της φιλοσοφίας και των πολιτικών ισορροπιών της εποχής. Ενώ αρχικά η υπόθεση εκτυλίσσεται στο πανδοχείο, σύντομα ο καστράτο και ο παραγιός ανακαλύπτουν την είσοδο στις μυστικές υπόγειες στοές της πόλης που οδηγούν σε όλες τις άκρες της Ρώμης. Εκεί θα βρουν δύο άσχημους τυμβωρύχους, που θα γίνουν τα μάτια και τα αφτιά τους σε αυτήν τη μυστηριώδη υπόθεση. Ο παραγιός στέκεται στο πλευρό του καστράτου, όταν αρχίζει όμως να μαθαίνει κρυφακούοντας κάποιες σκοτεινές πτυχές του χαρακτήρα του και κυρίως ότι πρόκειται για μυστικό απεσταλμένο του Λουδοβίκου, η πίστη του κλονίζεται. Τελικά υπάρχει ένας δολοφόνος στο ξενοδοχείο κι αυτός έχει ως στόχο του τον πάπα Ιννοκέντιο. Γιατί όμως; Όντως ο πάπας ήταν φιλοχρήματος και είχε κρυφές δοσοληψίες με εμπορικούς οίκους; Και γιατί;

Το πρώτο θύμα είναι ο ηλικιωμένος Γάλλος ευγενής ντε Μουρέ, ο οποίος στην πραγματικότητα είναι ο υπουργός Φουκέ, που το έσκασε από τη φυλακή που τον έριξε ο Λουδοβίκος, πέφτοντας στην παγίδα που έστησε με τις συκοφαντίες του ο αντίζηλος του Φουκέ, Κολμπέρ. Γιατί ήρθε στη Ρώμη ο Φουκέ; Και γιατί ο Άτο Μελάνι τον ακολούθησε κατά πόδας; Μαζί με τον Φουκέ ήρθαν στο πανδοχείο συνοδεία του ο Ντουλτσιμπένι (που έχει μυστικές επαφές με φίλο του γιατρό, τον οποίο επισκέπτεται μέσω των στοών, κι αυτός ο Ντουλτσιμπένι ψάχνει την κόρη του, καρπό μιας σχέσης του με σκλάβα, η οποία κόρη του απήχθη από άνθρωπο των Οντεσκάλκι, οικογένειας του Πάπα) και ο Ντεβιζί, συγκρατούμενος του Φουκέ, κάτοχος ενός φοβερού μυστικού: ξέρει τον σκοπό και τη μελωδία ενός «ρόντο» που αν παίζεται επί πολλή ώρα και με συγκεκριμένο τρόπο θεραπεύει την πανούκλα! Έτσι λοιπόν ο καθένας έχει το ρόλο του σε αυτήν τη δαιδαλώδη και πολύπλευρη (για να μην πω πολύπλοκη) ιστορία. Απελευθέρωση της Βιέννης, θρησκευτικές διαμάχες μεταξύ Γαλλίας και Αγίας Έδρας, κατάκτηση της Αγγλίας από τον Γουλιέλμο της Οράγγης οπότε και ο ρωμαιοκαθολικισμός παύει να έχει ισχύ στη χώρα αυτήν, απομόνωση του Λουδοβίκου ΙΔ΄ από την Ευρώπη, η πολιτική ισορροπία της Ευρώπης στο δεύτερο μισό του 17ου αιώνα σε τεντωμένο σχοινί. Και ο Πάπας Ιννοκέντιος ΙΑ΄ να κινεί σκοτεινά νήματα από καθαρά προσωπική φιλοδοξία.

Παραδέχομαι ότι το βιβλίο δεν είναι εύκολο. Είναι ένα καλό αλλά πολύπλοκο ιστορικό μυθιστόρημα (σαν το «Όνομα του Ρόδου», μόνο που το Όνομα έχει πολυπεπίπεδες αναγνώσεις κι αν πηδήξεις κάποιες σελίδες ξέρεις ότι προσπέρασες κάποια παρένθετα ιστορικά, φιλοσοφικά ή οικονομικά στοιχεία), με εκτεταμένες πληροφορίες για την ιατρική, τη μαγειρική, τη φιλοσοφία, την αστρονομία, την τυπογραφία, τα πιστεύω της Εκκλησίας, τις επιπτώσεις και την έκταση της πανούκλας, όλος ο 17ος αιώνας καταγράφεται εδώ. Και σα να μη φτάναν όλα αυτά το βιβλίο εντάσσεται μέσα σε μιαν άλλη ιστορία, αυτήν του Λαυρεντίου του Άτζο, ο οποίος το 2040 (!) γράφει επιστολή στον Αλέξιο Τανάρι, γραμματέα της Επιτροπής για την Ανακήρυξη Αγίων, και του εφιστά την προσοχή να μη βιαστεί να αγιοποιήσει τον Ιννοκέντιο ΙΑ΄, γιατί συνάντησε ένα ζευγάρι (τους συγγραφείς της ιστορίας!), οι οποίοι εξαφανίστηκαν μυστηριωδώς όταν του εμπιστεύτηκαν τα χειρόγραφά τους (το μυθιστόρημα που διαβάζουμε). Ο Λαυρέντιος του ζητά να διαβάσει με σκεπτικισμό την ιστορία και στο τέλος της ιστορίας του περιγράφει και την Ιστορία της Ευρώπης όπως προκύπτει μέσα από το μυθιστόρημα και ισχυροποιεί με τεκμήρια κάποιες σημαντικές εξελίξεις που αναγνωρίζονται στο μυθιστόρημα, οπότε τον αφήνει να αποφασίσει είτε να αγνοήσει το βιβλίο και να εισηγηθεί την αγιοποίηση του Πάπα Ιννοκέντιου είτε να αποφασίσει ότι όλα τα γεγονότα είναι αληθινά, το βιβλίο δεν είναι μυθιστόρημα κι επομένως ο Πάπας δεν είναι Άγιος και το βιβλίο πρέπει να κυκλοφορήσει προς ισχυροποίηση των απόψεών του, να δοθεί δηλαδή το περιβόητο Τυπωθήτω! Ουφ!

Δυστυχώς το βιβλίο δεν είναι απόλυτα αυτοτελές. Έχει κυκλοφορήσει και ο 2ος τόμος, με τίτλο Το μυστικό και οι συγγραφείς έχουν γράψει άλλους δύο, με τους οποίους δίνεται η πραγματική εικόνα των γεγονότων της σχετικά σύγχρονης Ευρώπης. Στην Ιταλία το 1ο βιβλίο απαγορεύτηκε κι οι συγγραφείς, οργισμένοι, αποφάσισαν να κυκλοφορήσουν τα υπόλοιπα εκτός Ιταλίας!). Λοιπόν αν θέλετε διαβάστε το αλλά θέλει χρόνο, υπομονή και συγκέντρωση. Καλό κουράγιο (ή μάλλον καλό ταξίδι).

Βιβλίο Η τριλογία του Βερολίνου
Τίτλος πρωτοτύπου March violets, The pale criminal, A german requiem
Συγγραφέας Philip Kerr
Μεταφραστής Αντώνης Καλοκύρης, Ντενίζ Ρώντα
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Αστυνομικό μυθιστόρημα 
Εκδότης Κέδρος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Οι Βιολέτες του Μάρτη

Βιολέτες του Μάρτη ονομάζονται τα θύματα της Επανάστασης του 1848 στη Βιέννη και το Βερολίνο. Στις 13 Μαρτίου στη Βιέννη, οι διαδηλωτές ζητούσαν ελευθερία του τύπου, δημοσιοποίηση του κρατικού προϋπολογισμού και αγωνιζόντουσαν για μια σειρά από φιλελεύθερα αιτήματα. Η κυβέρνηση παρέταξε τον στρατό εναντίον των διαδηλωτών. 35 άτομα κτυπήθηκαν από σφαίρες ή ποδοπατήθηκαν από τον κόσμο λόγω του πανικού που επικράτησε. Εξ αιτίας αυτού του γεγονότος ξέσπασε επανάσταση στην Αυστρία, ο Μέτερνιχ αναγκάστηκε να παραιτηθεί και η νέα κυβέρνηση σταμάτησε τη λογοκρισία, επέτρεψε την ελευθερία στον τύπο και υποσχέθηκε νέο σύνταγμα. Στις 18/19 Μαρτίου στο Βερολίνο, 270 πολίτες έπεσαν ηρωικά στα οδοφράγματα που είχαν σταθεί ενάντια στα στρατεύματα των Πρώσων, παλεύοντας για δημοκρατικά δικαιώματα, όπως την ελευθερία του Τύπου και το δικαίωμα ψήφου. Το 1933 μετά τις εκλογές και την ανάληψη της εξουσίας από τον Χίτλερ υπήρξαν πολλές νέες εγγραφές στο ναζιστικό κόμμα από δημοσίους και κρατικούς υπαλλήλους. Η κίνηση αυτή χαρακτηρίστηκε από τα παλαιότερα μέλη του κόμματος οπορτουνιστική και γι’ αυτό τους αποκάλεσαν ειρωνικά Βιολέτες του Μάρτη. Η επιρροή των νέων μελών ήταν πολύ μικρή στο κόμμα. Περισσότερες λεπτομέρειες μπορείτε να διαβάσετε στο άρθρο της Αναστασίας Μπαξεβάνη.

Ο Bernie Gunther, πρώην αστυνομικός και νυν ιδιωτικός ντετέκτιβ, αναλαμβάνει να βρει ένα χαμένο περιδέραιο, υπόθεση που του ανέθεσε ένας μεγιστάνας του χάλυβα, ο Χέρμαν Σιξ, ο οποίος πρόσφατα έχασε και την κόρη του, που δολοφονήθηκε μαζί με τον σύζυγό της. Ο Gunther δεν αφήνει τίποτα άψαχτο κι έτσι σύντομα από κυνηγός γίνεται θήραμα. Με αφορμή αυτήν την υπόθεση, ο συγγραφέας στήνει έναν μικρόκοσμο απατεώνων, λωποδυτών και δολοφόνων από τη μια, ισχυρών αντρών και αδίστακτων Γερμανών αξιωματικών από την άλλη. Παντού διάχυτη η αγωνία για το μέλλον της Γερμανίας και για το πού θα τους οδηγήσει ο νέος τους Φύρερ. Ξεκινούν οι Ολυμπιακοί Αγώνες, χάρη στους οποίους παρατηρείται μια κάποια ελαστικότητα ως προς το ποια βιβλία θα διατίθενται και ποια μουσική θα ακούγεται. Ο Γκέρινγκ, ο Χίμλερ, ο φον Κανάρης αρχίζουν να συγκροτούν έναν μηχανισμό που θα καταστρέψει τον κόσμο.

Πολύ καλό γράψιμο, πολύ καλή ατμόσφαιρα, πολύ καλοί οι χαρακτήρες και η πλοκή παίρνει προς το τέλος μια απίστευτη ανατροπή και τίποτε δεν είναι αυτό που φαίνεται. Εβραίοι, ομοφυλόφιλοι και κομμουνιστές αρχίζουν να εξαφανίζονται σιγά σιγά και να στοιβάζονται σε στρατόπεδα συγκέντρωσης (κατά τον ευφημισμό της γερμανικής μηχανής, εκεί απλώς κρατούν αιχμαλώτους τους αντίθετους του εθνικοσοσιαλιστικού κόμματος!). Η υπόθεση φέρνει τον Gunther ακόμη και σε ένα τέτοιο στρατόπεδο συγκέντρωσης, στο Νταχάου, όπου ο συγγραφέας βρίσκει την ευκαιρία να περιγράψει παραστατικότατα τις συνθήκες κράτησης. Το βιβλίο δεν έχει ξεκάθαρο τέλος, η υπόθεση λύνεται βέβαια αλλά δεν παίρνουμε απάντηση στο γιατί εξαφανίστηκε η νέα γραμματέας του Γκούντερ, Ίνγκε.

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Κατέβασα ανυπόμονα το εσώρουχό της. Την τράβηξα στο κρεβάτι, όπου άνοιξα τους λείους, μαυρισμένους μηρούς της με την ίδια συγκίνηση που ένας ακαδημαϊκός ανοίγει ένα ανεκτίμητο βιβλίο. Για αρκετή ώρα αφοσιώθηκα στο κείμενο γυρίζοντας τις σελίδες με τα δάχτυλά μου. Ταυτόχρονα τα μάτια μου απολάμβαναν αυτό που δεν είχα ονειρευτεί ποτέ ότι θα μπορούσα να κατέχω» (σελ. 96-97).

«Το Κοτμπάσερ Τορ είναι περιοχή που θυμίζει πολυκαιρισμένη θεατρική αφίσα. Το κτίριο στον αριθμό 43 της Αντμιραλστράσε είναι από τα μέρη όπου οι αρουραίοι φοράνε ωτασπίδες και οι κατσαρίδες βήχουν ασταμάτητα. Το δωμάτιο του Νόιμαν ήταν στην πίσω πλευρά, στο υπόγειο. Ήταν υγρό. Βρώμικο. Άθλιο» (σελ. 133).

Ο χλομός εγκληματίας

Βερολίνο 1938, λίγο πριν το ξέσπασμα του πολέμου. Μια γυναίκα ζητά βοήθεια από τον Bernie Gunther να ξεσκεπάσει αυτόν που εκβιάζει τον ομοφυλόφιλο γιο της κρατώντας στα χέρια του ερωτικές επιστολές ικανές να στείλουν το παιδί της σε στρατόπεδο συγκέντρωσης. Ποιος εκβιάζει τον Ράινχαρντ Λάνγκε και γιατί; Παράλληλα ο Gunther πειθαναγκάζεται να επιστρέψει στην αστυνομία για να εξιχνιάσει μια σειρά από αποτρόπαιες δολοφονίες έφηβων κοριτσιών. Μια αριστοτεχνική πλοκή, που στην αρχή λες ότι οι δυο υποθέσεις είναι παράλληλες, μόνο και μόνο για να διαπιστώσεις στη συνέχεια ότι τέμνονται εγκάρσια! Μοναδικοί χαρακτήρες, πολύ καλογραμμένο κείμενο, με την καυστικότητα και τον σαδισμό του Gunther να είναι λιγότερο εμφανή σε αυτό το βιβλίο. Η ομοφυλοφιλία και ο εβραϊσμός και ο κομμουνισμός σε στέλνουν σε στρατόπεδα συγκέντρωσης, το Ράιχσταγκ έχει πια πυρποληθεί και η Τσεχοσλοβακία νιώθει στο σβέρκο της την ανάσα των γερμανικών στρατευμάτων. Κεντρικός άξονας του βιβλίου μια συνομωσία κατά των Εβραίων, με στόχο την εκκίνηση μαζικών καταστροφών και δολοφονιών και λεηλασιών εναντίον τους, ένα πογκρόμ που θα αρχίσει να ξεκαθαρίζει το τοπίο της άριας τελειότητας. Ο Gunther, χωρίς να τολμά να εκφράσει ανοιχτά τα φιλανθρωπικά του συναισθήματα από φόβο μη θεωρηθεί εβραιόφιλος, γεμίζει με δέος από τον αριστοτεχνικό ιστό που εξυφαίνεται γύρω από τους Εβραίους και κάνει τα πάντα για να πείσει τον Χίμλερ για την ύπαρξη της συνομωσίας. Αγώνας δρόμου, σειρά δολοφονιών, μυστικά και παγίδες κι όλα αυτά εις μάτην: η νύχτα της 9ης προς 10 Νοεμβρίου 1938 θα μείνει γνωστή ως «Η νύχτα των κρυστάλλων», ένα αιματηρό πογκρόμ που θα ξεκινήσει από τη δολοφονία του Γερμανού πρεσβευτή στο Παρίσι από Εβραίο.

Ένα αριστοτεχνικό κείμενο όπου μυρίζει πιο έντονα η σαπίλα της επερχόμενης παγκόσμιας σύρραξης, που βρίθει ανατροπών και αποκαλύψεων (μεταξύ άλλων ο Gunther μαθαίνει τι συνέβη στην Ίνγκε) και πραγματικά με εκπλήσσει που είναι καλύτερο από το πρώτο της τριλογίας. Διαφθορά, ο γερμανικός λαός πιο μουδιασμένος από ποτέ για το επερχόμενο κακό, ο Χίμλερ πρωταγωνιστής της ιστορίας, διαφθορά και διάβρωση στους αστυνομικούς κύκλους, πνευματισμός και μεταφυσικές αναζητήσεις των πτωμάτων των χαμένων κοριτσιών, μια καλοστημένη πλεκτάνη, τι άλλο θες, αναγνώστη; Με έκπληξη και αδημονία συνεχίζω στο επόμενο βιβλίο!

Χαρακτηριστικό απόσπασμα:

«-Εγώ πάλι πιστεύω … ότι είμαστε όλοι ανεξαιρέτως στην κωλότσεπη του Χίτλερ. Και το κακό είναι ότι έχει σκοπό να κατέβει ένα ολόκληρο βουνό με τον κώλο» (σελ. 478).

Γερμανικό ρέκβιεμ

Και η τριλογία κορυφώνεται με ένα δύσκολο, πολυπρόσωπο αλλά συναρπαστικό κατασκοπικό θρίλερ, όπου ο Μπέρνι Γκούντερ μεταβαίνει στη Βιέννη για να βοηθήσει έναν πρώην συνάδελφο να αθωωθεί, μόνο και μόνο για να ανακαλύψει ότι είναι πιόνι σε παιχνίδια κατασκόπων μεταξύ Αμερικανών, Σοβιετικών και μιας κρυφής ομάδας φυγόδικων Ναζί εγκληματιών πολέμου που ανασυγκροτούν τις δυνάμεις τους. Πολλές ανατροπές, πολλά πρόσωπα, όμως κι ένα υπέροχο φόντο εξαθλίωσης, όπου ο πόλεμος έχει δείξει σε κάθε άνθρωπο τις πραγματικές του συνέπειες: πείνα, φτώχεια, εξαθλίωση, οι γυναίκες να πηγαίνουν με κάθε φαντάρο των Συμμάχων αρκεί να εξασφαλίσουν τσιγάρα και φαγητό (οι λεγόμενες «κυρίες της σοκολάτας») (αυτό το φαινόμενο χτυπάει την πόρτα και του ίδιου του Gunther, μιας και η σύζυγός του βρίσκει αναγκαίο κακό την παρέα Αμερικανών αξιωματικών). Ερείπια, καταστροφή, εξαθλίωση παντού, το Βερολίνο παραδομένο στα χέρια των Συμμάχων και διαμελισμένο, η Βιέννη ερειπωμένη, η πόλη σε ζώνες επιρροής, μια τραγική εικόνα. Και το ρέκβιεμ να κυριαρχεί με τη μουντή, υποβλητική, θλιβερή μουσική του στις ζωές όλων, νικητών και ηττημένων.

Χαρακτηριστικό απόσπασμα:

«Αυτοί οι Αμερικανοί πάγωναν απέναντί μου, επειδή ήμουν Γερμανός. Όταν με κοίταζαν ήταν σαν να έπαιζαν μέσα στο κεφάλι τους μια ταινία με τα επίκαιρα για το Μπέλσεν και το Μπούχενβαλντ. Στα μάτια τους υπήρχε το ερώτημα: Πώς μπόρεσες να επιτρέψεις να συμβεί αυτό; Πώς μπόρεσες να αφήσεις κάτι τέτοιο να συνεχίζεται; Για αρκετές γενιές ακόμα, όταν θα μας κοιτάζουν κατάματα οι άλλοι λαοί, ίσως να έχουν αυτό το σιωπηλό ερώτημα στην ψυχή τους» (σελ. 1057).

Βιβλίο Το παλιό ξενοδοχείο
Συγγραφέας Τίτσα Πιπίνου
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το κείμενο είναι βατό, ρέει ανεμπόδιστα. Η κυρία Πιπίνου είναι σα μια φίλη που σε επισκέπτεται απόγευμα Κυριακής να πείτε τα νέα σας. Δε σε κουράζει, δεν κουτσομπολεύει, αντίθετα εξομολογείται, ανακαλεί, νοσταλγεί χωρίς να κατηγορεί τις αλλαγές στην εποχή που περνάει και χάνεται. Υπέροχες προτάσεις, πλούσιο λεξιλόγιο, χιούμορ και ρομαντισμός, όλα σωστά μοιρασμένα και τοποθετημένα. Η πένα της συγγραφέως με έπεισε να διαβάσω ολόκληρο το μυθιστόρημα κι ας περιέγραφε παραπάνω απ’ όσο χρειαζόταν αναλυτικά διάφορα συναισθήματα, καταστάσεις, περιστατικά, άσχετα με την πλοκή. Ήταν όλα τόσο μα τόσο καλογραμμένα που δεν ήθελα να σταματήσω. Ακριβώς όπως με μια φίλη που, αν περνάω καλά μαζί της, δε θέλω να τη διακόψω και συνεχίζω να ρουφώ τα λόγια της.

Η ζωή της Σοφίας ξεκινάει από τη Ρόδο, συνεχίζει στην Αθήνα των πανεπιστημιακών της χρόνων (μένει στην Κυψέλη και συγκεκριμένα στη Σπετσών, μετά στα Εξάρχεια), ακολουθούν ένα σωρό γεγονότα ευχάριστα και δυσάρεστα. Κι όμως, η σκέψη του Δημήτρη είναι πάντα εκεί, μέσα της και μπροστά της. Με μια έξυπνη ανατροπή, η συγγραφέας στο τέλος του βιβλίου μας περιγράφει και του Δημήτρη τη ζωή, κάτι που με βοήθησε να δω ολοκληρωμένα την ιστορία του βιβλίου. Και το φινάλε, μα τι έξυπνο, όμορφο και ανατρεπτικό!

Ξενοδοχεία είναι οι ζωές μας, κτήρια που παλιώνουν με τους ενοίκους τους ώσπου η αντιπαροχή του σήμερα μας δώσει μια και γκρεμιστούμε, αν δεν έχουμε προλάβει να ανακαινιστούμε. Ξενοδοχεία πολυώροφα, γεμάτα κλάματα, χαρές, απογοητεύσεις, λύπες, ελπίδες, αναμνήσεις, ανάσες, πόνο. Επιπλωμένα με τις απλίκες της χαράς, τα καρυδένια τραπέζια των οικογενειακών συγκεντρώσεων, τις καρέκλες των αγαπημένων ανθρώπων που τρέμεις μην αδειάσουν. Πρωινό στα πρώτα χρόνια σου, μεσημεριανό όταν είσαι μεσήλικας και ένα άνοστο βραδινό κοντά στο τέλος της ζωής σου, all inclusive σε προπληρωμένο πακέτο διακοπών. Υπάλληλοι, καλεσμένοι, μάγειρες, καθαρίστριες, καμαριέρες, ο καθένας με τον δικό του ρόλο στο ξενοδοχείο μας. Ένα αξιοπρεπέστατο ρομαντικό μυθιστόρημα που θα συντροφέψει πολλά μοναχικά βράδια και θα ταξιδέψει τον αναγνώστη στα κτήρια των ανθρώπων που συνάντησε η κυρία Πιπίνου. Ανυπομονώ για το επόμενο βήμα της!

Βιβλίο Ασάλευτες μνήμες
Συγγραφέας Έλεν-Έλλη Γκιάλη
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κέδρος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η ιστορία αφορά κυρίως την οικογένεια του εύστροφου εμπόρου Φιλόθεου και της Αρετής, που απέκτησαν τον Πυθέα, τον Ιωάννη και τη Ροδάμνη. Παντρεύτηκαν, πλούτισαν, απέκτησαν εγγόνια, μεγαλούργησαν. Με αφορμή τα μέλη αυτής της οικογένειας, η συγγραφέας ξεδιπλώνει, με πολλές λεπτομέρειες είναι η αλήθεια, την ιστορία της Μεσογείου: Ναπολέων Α΄, Μωχάμετ Άλη, ρωσοτουρκικός πόλεμος, ναυμαχία Ναβαρίνου, απελευθέρωση Ελλάδας, θάνατος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, η διώρυγα του Σουέζ και τα χιλιάδες εμπόδια ώσπου να κατασκευαστεί. Η Ροδάμνη καταφεύγει στη Βιέννη, οπότε η συγγραφέας αφηγείται εμπεριστατωμένα την ιστορία του ελληνισμού της Αυστρίας, την ανάπτυξη και την αγάπη του για τις καλές τέχνες, την ιστορία του βαλς, τις τυπογραφικές δραστηριότητες και πολλά άλλα.

Θα έλεγα ότι το μυθιστόρημα υπολείπεται σε πολλά από το προηγούμενο. Αυτήν τη φορά είναι τόσες πολλές οι πληροφορίες και τόσο μεγάλη η ιστορία που έρχεται να καλύψει η κυρία Γκιάλη που πιο πολύ με δοκίμιο μου μοιάζει, το οποίο ελαφρύνει με μυθιστορία παρά με μυθιστόρημα. Ωραία η γραφή, σημαντικές οι πληροφορίες, ακόμη και ντοκουμέντα παρατίθενται, όμως αν δεν είσαι Αιγυπτιώτης και αν δεν έχεις ελεύθερο χρόνο να συγκεντρωθείς, δε θα αγαπήσεις αυτό το βιβλίο. «Στην Αλεξάνδρεια ζάχαρη» τα γεγονότα εκτυλίσσονταν τελείως διαφορετικά και το νοσταλγώ ακόμη. Εδώ έχουμε υπερβολικά πολλές πληροφορίες και ιστορικά στοιχεία που θα ξενίσουν σχεδόν από την αρχή τον αναγνώστη. Ωραίες οι επιλογές των χαρακτήρων και εύστροφη η τοποθέτησή τους στον χωροχρόνο, κάπου όμως οι διάλογοι δε μοιάζανε για αληθινοί.

Στο μυθιστόρημα αυτό λοιπόν εκτυλίσσεται η ιστορία του αιγυπτιώτικου ελληνισμού από το 1816 έως το 1870 με τους σταθμούς-ορόσημο: Μωχάμετ Άλη (αντιβασιλέας της Αιγύπτου, υποτελής στην Υψηλή Πύλη, αγωνίζεται για την ανεξαρτησία της χώρας του), Ναπολέων και Κολμπέρ, ο αγώνας του γιου του Μωχάμετ Άλη, Ιμπραήμ, για την αποδούλωση της πατρίδας του (δύο φορές απείλησε με το στράτευμά του την Κωνσταντινούπολη), 1830 και ίδρυση του ελληνικού προξενείου στην Αλεξάνδρεια, Καρτάληδες, Καζούλληδες, Κασσαβέτηδες, Τοσίτσας μεταξύ των επιφανών, 1836 και άνθηση της ελληνικής εμπορικής ναυτιλίας, 1843 και ίδρυση ελληνικής κοινότητας Αλεξάνδρειας, Κριμαϊκός πόλεμος, κατασκευή του σιδηροδρόμου Κάιρο-Σουέζ και Κάιρο-Αλεξάνδρεια, 1854 και τα πρώτα βήματα-σκέψεις για τη διώρυγα του Σουέζ, 1859 και ανέγερση του ιερού ναού του Ευαγγελισμού στην Αλεξάνδρεια. Και μέσα σε αυτά τα γεγονότα και τις εξελίξεις, η παρουσία του Πέτρου Καβάφη, συζύγου της Χαρίκλειας Φωτιάδη, που εγκαταστάθηκε στην Αίγυπτο για να αναπτύξει το εμπόριό του κι απέκτησε τον Κωνσταντίνο. Απλώς ανατριχιαστικό!

Αν είστε Αιγυπτιώτης, αυτή είναι η καλύτερη παράθεση των γεγονότων χωρίς να κουράζουν. Αν είστε ερευνητής, αυτός είναι ο καλύτερος συγκερασμός πηγών. Αν δε σας απασχολεί η ιστορία του απόδημου ελληνισμού σε αυτήν την υπέροχη χώρα, δύσκολα θα σας κρατήσει.

Βιβλίο Ακολουθώντας τον ήχο του νέι
Συγγραφέας Έλενα Δαρμή
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Τσουκάτου
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Μα τι ωραία αρχή για ένα μυθιστόρημα! Τι λυρισμός, τι συναίσθημα, τι αλήθειες πηγάζουν μέσα από αυτές τις προτάσεις! Ναι, μ’ αρέσει η Κωνσταντινούπολη, είναι από τους αγαπημένους μου προορισμούς και μου αρέσει πολύ αυτή η περιγραφή. Η συγγραφέας γράφει σε πρώτο πρόσωπο και μάλλον το κείμενο είναι αυτοβιογραφικό, μιας και η κεντρική ηρωίδα που αφηγείται την ιστορία λέγεται Έλενα.

Η Έλενα λοιπόν, που ανήκει στη μειονότητα της Πόλης, υπάλληλος σε προξενείο, με πολλές δυσκολίες στο επάγγελμά της («Ένας μουσουλμάνος γεννιέται με προνόμια και δικαιώματα, ένας χριστιανός με υποχρεώσεις», σελ. 14) γνωρίζει τη Ναλάν, μια καινούργια υπάλληλο. Η Ναλάν ερωτεύεται τον βιεννέζο Σίγφριδ που κρατείται σε φυλακή λόγω διακίνησης ναρκωτικών και πιστεύει στην αθωότητά του. Έτσι οι δυο γυναίκες δένονται με φιλία κι όταν αποκαλύπτεται ότι ο Σίγφριδ όντως είναι αθώος η Ναλάν τον ακολουθεί στη Βιέννη, όπου παντρεύονται και αποκτούν παιδί («…δυο παιδιά που πήγαιναν αναπόταμα στην καταναλωτική μας εποχή», σελ. 73). Μετά τον ξαφνικό θάνατο της κόρης τους και την απομάκρυνσή τους ο ένας από τον άλλον η Έλενα τους καλεί για ένα ταξίδι στα βάθη της Τουρκίας. Αυτό το ταξίδι θα φέρει αντιμέτωπους τον καθένα με τον εαυτό του, τον φίλο του και τον σύντροφό του, με τα όρια αντοχής και τις δυνάμεις του καθενός, θα γνωρίσουν καλύτερα την προσωπικότητά τους και το χαρακτήρα τους. Ακόμη και η Έλενα έχει στιγμές μέσα στο κείμενο που ξεχνιέται και μιλά απευθείας σε έναν άντρα που έχασε νωρίς από απερισκεψία, κι έτσι κουβαλάει έναν ανολοκλήρωτο έρωτα, μαζί και τα τραύματα και τα κενά που κάτι τέτοιο αφήνει στον καθένα. Είναι αυτό το ταξίδι η λύση τους; Θα γυρίσουν καλύτεροι άνθρωποι; Θα ξεπεράσουν τα προβλήματά τους και τα εμπόδια από αδόκητους θανάτους και ημιτελείς έρωτες;

Μπορεί να ακούγεται βαρύγδουπο και φιλοσοφικό το περιεχόμενο του βιβλίου αλλά δεν είναι, χωρίς να καταντά και αστείο βέβαια. Απλά οι εμπειρίες αυτών των τριών ανθρώπων σταλάζουν μέρα με τη μέρα μέσα από αυτό το ανακουφιστικό ταξίδι. Αυτά που ζουν, οι εικόνες που βλέπουν, οι εντυπώσεις που αποκομίζουν, ο χρόνος που περνά ανέμελα και ανέφελα, σύντομα γλυκαίνει τις αιχμές, μαλακώνει το κενό, χαράζει κάποια δειλά χαμόγελα στα πρόσωπα.

Μαζί με τις περιπέτειες των τριών ανθρώπων μαθαίνουμε και κάποια στοιχεία για κάθε πόλη και περιοχή που περνάνε, χωρίς πολλές φιοριτούρες, απλά και συνοπτικά, ακριβώς για να μην κουραστεί ο αναγνώστης. Μεταφορές και παρομοιώσεις, πλήθος καλολογικά στοιχεία, δυστυχώς όμως και αρκετά τυπογραφικά λαθάκια, συνθέτουν ένα κείμενο ανθρώπινο και ανθρωπιστικό, χαράζουν ανελέητα και ανεξίτηλα τις πορείες των ηρώων και σε καμία περίπτωση δεν σε προετοιμάζουν για το άσχημο τέλος, που κι αυτό με τη σειρά του, παρά την τραγικότητά του, είναι μια λύτρωση, μια απάντηση στις απορίες της ζωής. Η συγγραφέας καταφέρνει να δώσει ουσιαστικό περιεχόμενο και νόημα σε ένα οδοιπορικό που κάποιος άλλος θα μπορούσε να περιγράψει μονοδιάστατα και ανούσια. Ίσως σε κάποιους αυτό το ταξίδι, που είναι και το κυρίως μέρος του βιβλίου, να φανεί περιττό και να σχηματιστεί η γνώμη ότι εδώ η πλοκή κάνει κοιλιά κι ίσως και να συμφωνήσω, αν και όχι τόσο έντονα, πάντως η έλλειψη ανατροπών και πολυεπίπεδης δράσης αντιπαρέρχεται με ωραίο γράψιμο και ψυχολογική, ανθρώπινη υπόσταση και βάθος στους χαρακτήρες.

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Κάθε αίσθημα είναι πολύ ιδιόμορφο και προσωπικό. Προσαρμόζεται στα πρόσωπα που το προκαλούν και έχει τις δικές του ιδιορρυθμίες. Δεν μπορείς να το εκλάβεις σαν τα σκέλη μιας εξίσωσης που περιμένει λύση και να κινηθείς εν ψυχρώ. Είναι και η στιγμή ένας πολύ δυνατός παράγοντας. Μπορεί κάτι που θα ‘ταν εφικτό σε μια άλλη τομή του χρόνου, σήμερα να παραμένει αδύνατο« (σελ. 75).

«Ένας έρωτας είναι μια ανυπέρβλητη έλξη για μια επιλογή μας που τοποθετήσαμε στο βάθρο του τέλειου και που νομίζουμε απρόσιτη« (σελ. 89).

Βιβλίο Θέλω να σε τρομάξω
Συγγραφέας Μαρία Μηλιαρά
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κέδρος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Είναι η πρώτη συγγραφική απόπειρα της κυρίας Μηλιαρά και ειλικρινά δεν ξέρω πώς να αντιμετωπίσω το κείμενό της. Ήμουν έτοιμος να εκφραστώ αρνητικά αλλά ο επίλογος μου έδωσε μια ιδέα: μήπως αυτό το κείμενο είναι μια μορφή ημερολογίου που έφτασε στα χέρια της και το τροποποίησε μυθιστορηματικά; Αν ναι, το επικροτώ. Δυστυχώς, κατά την ταπεινή μου άποψη, σαν κείμενο, αν δεν το αντιμετωπίσω σαν ημερολόγιο-ντοκουμέντο, θα σημειώσω πολλές ενστάσεις μου. Μονοδιάστατη αφήγηση, παράθεση γεγονότων χωρίς αγωνία ή κορυφώσεις, κανένας από τους χαρακτήρες δε με κέρδισε, εκτεταμένοι διάλογοι που με κούρασαν (καθόλου προφορικοί, αληθινοί, ζωηροί), πλοκή που μπόρεσα να την παρακολουθήσω έστω και ξεφυλλίζοντας το βιβλίο.

Αν όμως το αντιμετωπίσω ως ημερολόγιο μιας γυναίκας που κλήθηκε να ζήσει την πιο απίστευτη περιπέτεια της ζωής της, θα της βγάλω και το καπέλο. Θέλει τρομερή θέληση να περάσεις αυτές τις περιπέτειες, να είσαι κυνηγημένη από φασιστικό καθεστώς και να έχεις παγιδευτεί στην Ελλάδα, χιλιόμετρα μακριά από έναν σύζυγο που εγκατέλειψες εν μια νυκτί χωρίς εξήγηση, από δυο γονείς που δεν μπορούν να δεχτούν αυτήν την ανατροπή, από τον γιο σου και τη γυναίκα του που δεν ξέρεις πού βρίσκονται, αν είναι ζωντανοί ή όχι και να απαγορεύεται να έρθεις σε επαφή μαζί τους για να μην προδοθούν. Σα να μη φτάναν όλα αυτά, η καθημερινότητα είναι μες στο ψέμα και την αβεβαιότητα, περιτριγυρίζεσαι από ανθρώπους που δεν ξέρεις αν θέλουν το καλό σου ή αν είναι όργανα του εχθρού, ανθρώπους που συμπαθείς και μετανιώνεις που ψεύδεσαι αλλά δεν εμπιστεύεσαι. Και παράλληλα να προσπαθείς να ηρεμήσεις και να καθησυχάσεις το εγγόνι σου, να του μιλάς για τους γονείς του για να μην τους ξεχάσει κλπ. Μεγάλη ψυχική δοκιμασία κι όμως η γυναίκα τα έβγαλε πέρα παλικαρίσια.

Όπως και να έχει το “Θέλω να σε τρομάξω” είναι άλλη μια μαρτυρία των δύσκολων καταστάσεων που έζησε (και) η χώρα μας τη δεκαετία του 1940. Όχι κάτι ιδιαίτερο ή ξεχωριστό αλλά σαν περίπτωση αξίζει να ρίξετε μια ματιά.