Βιβλίο Μακρύ, φωτεινό ποτάμι 
Τίτλος πρωτοτύπου Long bright river
Συγγραφέας Liz Moore
Μεταφραστής Μαρία Φακίνου
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μίνωας
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το μυθιστόρημα της Liz Moore είναι ένα συγκλονιστικό κείμενο για την αδελφική αγάπη, γεμάτο αληθινούς χαρακτήρες, διεισδυτικά ψυχογραφήματα, έξυπνο χειρισμό της πλοκής και ανατροπές που βγάζουν στο φως καλά κρυμμένα μυστικά. Πότε στο παρελθόν και πότε στο παρόν καταγράφει την εξελικτική σχέση ανάμεσα στα δύο κορίτσια, το περιβάλλον στο οποίο μεγάλωσαν, τις αποφάσεις που άλλαξαν τις ζωές τους, τους γονείς τους κι όλα αυτά με τέτοιο τρόπο που δεν μπορούσα να σταματήσω να διαβάζω ενώ η επιθυμία μου να δείρω τη μία για τις λάθος επιλογές της και την άλλη για τις λάθος κινήσεις της εντεινόταν από κεφάλαιο σε κεφάλαιο. Η αγάπη της μίας για την άλλη είναι διάχυτη σε όλο το βιβλίο αλλά καλυμμένη από συγκυρίες που τις απωθούν ή από εγωισμό ή από άλλα αίτια. Η Μίκι Φιτζπάτρικ περιπολεί στην περιοχή του Κένσινγκτον, μια γειτονιά που υποβαθμίστηκε και τώρα δείχνει σημάδια ανάκαμψης, με νέα καταστήματα, νέα μπαρ και φυσικά καινούργιο κόσμο, κάτι που αυξάνει τις ανάγκες περιπολίας και αστυνόμευσης. Βρίσκεται κοντά στον ποταμό Ντέλαγουερ και καταγράφεται κι η δική της εξέλιξη, υποβάθμιση και τώρα αναβάθμιση μαζί με τους χαρακτήρες που κινούνται στα σοκάκια της, στα σκοτεινά δρομάκια, στα σπίτια της. Η συγγραφέας εξίσου διεξοδικά με τις ζωές των ηρώων της παρατηρεί και καταγράφει το παρελθόν και το παρόν της πόλης και συγκεκριμένων γειτονιών της, οι οποίες από ευημερούσες κατάντησαν «ναρκότρυπες». Η Μίκι, σε κάθε κλήση που δέχεται για πτώμα νέας κοπέλας, συνήθως ναρκομανούς, φοβάται πως θα είναι η κατά τρία χρόνια μικρότερη αδελφή της. Είναι πεισματάρα, αδιάλλακτη, ξεροκέφαλη, δύσκολα θα δεχτεί βοήθεια, δύσκολα θα ριχτεί πρώτη στη μάχη ή θα βάλει τον εαυτό της μπροστά για να υπερασπιστεί κάποιον. Ξέρει πλέον πολύ καλά τα στέκια των ναρκομανών και τις πιάτσες με τα πόρνες. «Μια καλή αστυνομικός ποτέ δεν επιτρέπει στα συναισθήματά της να υπερισχύσουν. Πρέπει να προσπαθήσει να είναι τόσο αμερόληπτη όσο ένας δικαστής, τόσο συγκρατημένη όσο ένας ιερέας» (σελ. 204).

Η Μίκι έχει αποκτήσει τον πεντάχρονο τώρα Τόμας, με τον οποίο άλλαξαν περιοχή για να μείνουν όσο γίνεται πιο μακριά από τον πατέρα του, Σάιμον κι έτσι παρακολουθούμε τις πρακτικές δυσκολίες της ανατροφής του με το άστατο ωράριο της Μίκι, την αγάπη του ενός για τον άλλον, τον έξυπνο χαρακτήρα του παιδιού. Η αστυνομικός είναι μια γυναίκα που κάνει ό,τι μπορεί και ό,τι νομίζει καλύτερο για τον μικρό της ώστε να του εμπνεύσει δύναμη και αυτάρκεια, να του μάθει να έχει αυτοπεποίθηση και ανεξαρτησία και τελικά να διασφαλίσει πως θα γίνει ένας ισορροπημένος πολίτης και ενήλικας. Κι οι δυσκολίες είναι πολλές τελικά, με αποκορύφωμα τη διαπίστωση σε μια κρίσιμη στιγμή της ζωής της με το παιδί πως είναι τελικά ολομόναχη όταν χρειάζεται τη βοήθεια κάποιου! Η ικανότητα της συγγραφέως να στήνει ολοζώντανες σκηνές και να δείχνει ξεκάθαρα τα ψυχογραφήματα των ηρώων του βιβλίου με συγκλόνισε. Αξέχαστη θα μου μείνει η ημέρα γενεθλίων του Τόμας όταν επιτέλους βλέπει τον πατέρα του μετά από έναν ολόκληρο χρόνο, μόνο που τα πράγματα πάνε εντελώς διαφορετικά απ’ ό,τι περίμενε το μικρό παιδί (σελ. 362-365) και δε γινόταν να μη βάλω τα κλάματα όταν σε μια σύντομη αναδρομή στο παρελθόν βλέπουμε τη Μίκι με το μωρό αγκαλιά να αφοσιώνεται στις κινήσεις του, στο βλέμμα του, στο σωματάκι του κι αμέσως διαπιστώνει πως ακριβώς τα ίδια έβλεπε και η μητέρα της όταν τις απέκτησε αλλά προτίμησε να φύγει μακριά τους, όχι ηθελημένα αλλά με τις πράξεις της, την επιπολαιότητά της, την απερισκεψία της: «Ποιος στον κόσμο μπορεί να εξηγήσει, μόνο με λόγια, αυτή τη βαθιά τρυφερότητα που νιώθεις στα σωθικά σου όταν κρατάς αγκαλιά σου το παιδί σου;… το απαλό μουσουδάκι του μωρού, το τρυφερό δέρμα του…» (σελ. 494).

Στο άλλο άκρο βρίσκεται η Κέισι Φιτζπάτρικ που ήταν η δημοφιλής του σχολείου, ζωηρή και φασαριόζα, με ασυνήθιστο γέλιο. Μπλέκεται με τα ναρκωτικά κι έτσι η αδελφή της μπαίνει σ’ έναν νέο κύκλο περιπετειών και αγωνίας, με αποτέλεσμα να γεμίζει μίσος την Κέισι: «Αυτό ήταν το μυστικό που έμαθα εκείνη τη μέρα: κανείς τους δεν θέλει να σωθεί. Όλοι θέλουν να βουλιάξουν και να επιστρέψουν ξανά προς τη γη, να τους καταπιεί το έδαφος, να συνεχίσουν να κοιμούνται. Υπάρχει μίσος στα πρόσωπά τους όταν τους ξυπνούν από τους νεκρούς» (σελ. 50). Η πρωτοπρόσωπη αφήγηση της Μίκι βοηθάει να εστιάσουμε καλύτερα στις σχέσεις μεταξύ των δύο αδελφών, να ζήσουμε από κοντά τις συνθήκες ανατροφής και ενηλικίωσής τους, να καταλάβουμε τους διαφορετικούς χαρακτήρες και τις ισορροπίες στις σχέσεις μεταξύ τους, οι οποίες αλλάζουν ριζικά ως απότοκες της συνεχούς εγκατάλειψης από δύο γονείς και της αδιαφορίας της γιαγιάς, η οποία δείχνει ξεκάθαρα την παραίτησή της και τη μνησικακία της. «Η Μίκι φρόντιζε την αδελφή της σαν γονιός αλλά η Κέισι πρόσεχε τη Μίκι σα φίλη»! Είναι τέτοια η αφοσίωση της αστυνομικού στη φροντίδα της Κέισι που έχεις την αίσθηση πως η ικανή και έξυπνη αυτή γυναίκα δεν έδωσε ποτέ για εξετάσεις ντετέκτιβ ώστε να μην απομακρυνθεί από τους δρόμους και τις περιπολίες και χάσει οριστικά τα ίχνη της αδελφής της. Πώς γνωρίστηκε με τον Σάιμον Κλίαρ, πώς ανέπτυξαν τη σχέση τους, πώς απέκτησε το παιδί κι όλα αυτά με το ένα μάτι στην Κέισι, η οποία συμπεριφορικά χειροτέρευε, πώς ένιωσε όταν απέκτησε δικό της σπίτι κι απομακρύνθηκε από το τοξικό περιβάλλον όπου μεγάλωσε, με την Κέισι να δείχνει όλο και χειρότερα και την Τζι όλο και πιο γερασμένη, όλα αυτά συγκροτούν ένα άρτιο, τρυφερό και σκληρό, συγκινητικό και ειλικρινές μυθιστόρημα.

Παράλληλα με αυτά έχουμε και την αστυνομική χροιά του κειμένου, όταν η Μίκι, με τον καινούργιο αστυνομικό Έντι Λάφερτι με τον οποίο κάνει πλέον περιπολίες, βρίσκουν το πτώμα μιας κοπέλας με ενδείξεις στραγγαλισμού, μόνο που με τον καιρό διαπιστώνει πως το θύμα δεν αποτελεί πρώτη προτεραιότητα του Ανθρωποκτονιών, κάτι που την απογοητεύει. Δένεται λίγο περισσότερο με την υπόθεση γιατί φαντάζεται στη θέση της νεκρής την αδελφή της κι έτσι η στάση της της επιφέρει προβλήματα στη δουλειά και κυρίως με τον προϊστάμενό της, αρχιφύλακα Κέβιν Έχερν, με τον οποίο ο πάγος δεν πρόκειται να σπάσει ποτέ. Όλα αλλάζουν όταν φτάνει ο Ντέιβις Γκουέν της Ανατολικής Υποδιεύθυνσης Ασφαλείας, ο οποίος τους ανακοινώνει πως βρέθηκαν άλλες δύο γυναίκες νεκρές με τον ίδιο τρόπο με την πρώτη, κάτι που αναγκαστικά ξανανοίγει την υπόθεση, μιας και οι ενδείξεις προδιαθέτουν για κατά συρροή δολοφόνο. Ξανά λοιπόν η Μίκι στη γύρα για να εντοπίσει την αδελφή της, μην τυχόν και είναι το επόμενο θύμα, μόνο που η Κέισι έχει εξαφανιστεί εδώ κι ένα μήνα ενώ ο συναισθηματισμός της αδελφής της την οδηγεί σε απανωτές γκάφες και επιπτώσεις που δε φαντάζεται, κάτι που την αναγκάζει να στραφεί στον επί δέκα χρόνια συνάδελφο και μέντορά της, Τρούμαν Ντόους, ο οποίος τραυματίστηκε βαριά σε μια περιπολία και τώρα προσπαθεί να συνέλθει όντας σε αναρρωτική άδεια.

Διεξοδική και εμβριθής καταγραφή συναισθημάτων, νοοτροπιών, αντιλήψεων, συμπεριφορών, με παραστατικούς διαλόγους, κοφτές προτάσεις, αντικειμενικότητα και ακριβοδίκαιη παράθεση γεγονότων χαρακτηρίζουν το δυνατό αυτό μυθιστόρημα. Δεν είναι όμως οι διεισδυτικές παρατηρήσεις και τα ψυχογραφήματα, δεν είναι η καταγραφή των αλλαγών στην κοινωνική και οικονομική ζωή της πόλης και της συγκεκριμένης γειτονιάς, δεν είναι το κυνήγι του κατά συρροή δολοφόνου και τα λάθη που κάνει η Μίκι στην έρευνά της τα μόνα που με άφησαν άφωνο για ώρα με ανάμικτα αισθήματα και με οδήγησαν να βάλω αυτό το μυθιστόρημα στην καρδιά μου αλλά και μια μεγάλη αποκάλυψη που βάζει τα πράγματα στη θέση τους και φέρνει στο φως καλά κρυμμένα μυστικά ενώ η πλοκή μπαίνει σ’ ένα εντελώς διαφορετικό πλαίσιο. Άνθρωποι που κάνουν λάθη, που παίρνουν πρωτοβουλίες, που εκμεταλλεύονται, που μπαίνουν σε κίνδυνο, που πληγώνουν, που αδιαφορούν συνδέονται μεταξύ τους λίγο ή πολύ σε ένα μυθιστόρημα παραστατικό, ειλικρινές, ρεαλιστικό, με καταστάσεις που βιώνει ή έχει ακουστά ο μέσος αναγνώστης, με ανθρώπους πραγματικούς, με αλήθειες που βρίσκονται συνεχώς μπροστά στα μάτια μας αλλά χωρίς τον κατάλληλο φωτισμό ως τη στιγμή που πρέπει. Ποιος είναι ο άντρας που σκοτώνει ναρκομανείς κοπέλες; Πόσο βαθιά στους κόλπους της αστυνομίας υπάρχει διάβρωση; Πού βρίσκεται η Κέισι και γιατί κανείς στην πιάτσα δεν ξέρει τι απέγινε; Πόσο βαρύ είναι το φορτίο των δύο αδελφών από τις επιλογές των γονιών τους; Θα καταφέρουν να τα ξαναβρούν; Θα ξεμπλέξει επιτέλους η Κέισι; Πώς θα φέρει σε πέρας τα προβλήματα της ζωής της η Μίκι χωρίς να επηρεάσει την ανατροφή του αγαπημένου της παιδιού; «Μακρύ, φωτεινό ποτάμι» οι ανθρώπινες φλέβες στο σώμα των ναρκομανών αλλά και τα ονόματα των εκλιπόντων από υπερβολικές δόσεις στους οποίους και είναι αφιερωμένο το βιβλίο. «Ο χρόνος που περνάς εθισμένος στα ναρκωτικά μοιάζει σαν λούπα. Κάθε πρωινό φέρνει μαζί του το ενδεχόμενο της αλλαγής, κάθε βράδυ την ντροπή της αποτυχίας» (σελ. 268). Κι όμως, υπάρχει ελπίδα, υπάρχει σωτηρία, αρκεί να πιστέψεις στον εαυτό σου και να τον εμπιστευτείς σε αυτούς που σε αγαπάνε.

Βιβλίο Λεωφόρος Αλεξάνδρας 173 
Συγγραφέας Βαγγέλης Γιαννίσης
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Από το καλοκαίρι του 2019, με καθημερινή σχεδόν παρουσία στη ΓΑΔΑ, ο Βαγγέλης Γιαννίσης πήρε συνεντεύξεις και συνεργάστηκε με αξιωματικούς της Αστυνομίας για να γράψει αυτό το βιβλίο. «Ήθελα να βάλω τους ίδιους στο χαρτί, τον χαρακτήρα τους, τον τρόπο που μιλάνε, τις συνήθειές τους, τις εμμονές τους», πώς ερευνούν και πώς συνεργάζονται, ποια η καθημερινότητα και οι σχέσεις μεταξύ τους και κατά τη διαδικασία της συγγραφής αυτής κατέληξε σε ένα βιβλίο true crime που θα μιλάει πάνω απ’ όλα για ανθρώπους: τα θύματα, τους δράστες, τους ερευνητές αλλά και όσους έμειναν πίσω. Φυσικά, δε χρησιμοποιούνται πραγματικά ονόματα ούτε συγκεκριμένο χρονικό πλαίσιο ενώ έχουν ελαφρώς παραλλαχθεί λεπτομέρειες, χωρίς ωστόσο να μεταβάλλεται κάτι ουσιαστικό. Τόπος δράσης είναι βέβαια η Αθήνα: «Η μαγεία μιας μεγαλούπολης, η οποία καταπίνει τα πάντα, ζωή, θάνατο, αίμα και ανθρώπους. Όλα μετατρέπονται σε μια άμορφη μάζα μέσα στο στομάχι της. Τα πάντα χωνεύονται… Το σκοτάδι κάνει την Αθήνα να μοιάζει με αδηφάγο κτήνος κι αυτοί κινούνται μέσα στα σωθικά της» (σελ. 170).

Το βιβλίο χωρίζεται σε πέντε μέρη, με πρωταγωνιστές αντίστοιχους αξιωματικούς του Τμήματος, οι οποίοι εμφανίζονται σε όλες τις υποθέσεις, απλώς μία από αυτές είναι και προσωπική αποστολή, οπότε παρακολουθούμε βήμα προς βήμα τις εξελίξεις, τα στάδια, τις διαδικασίες, τις ανατροπές, τον χρόνο που παίρνει η κάθε μία. «Πολλές φορές η δουλειά τους συνίσταται στην ατέλειωτη αναζήτηση της μύτης μιας βελόνας, μέσα σ’ έναν αχυρώνα στο μέγεθος ποδοσφαιρικού γηπέδου. Η μια απογοήτευση διαδέχεται την άλλη, όπως και τα αδιέξοδα στα οποία πέφτουν. Οι υποθέσεις είναι μαραθώνιοι, όχι σπριντ, κάποιες ίσως εξιχνιαστούν μέσα σε μερικά εικοσιτετράωρα. Οι περισσότερες ωστόσο θέλουν χρόνο, επιμονή και υπομονή» (σελ. 35). Η εξονυχιστική μελέτη των χαρακτήρων τούς κάνει αληθινούς, απόλυτα ρεαλιστικούς, αγαπητούς και συμπαθείς, δεν είναι απλά τα όργανα της τάξης που διεκπεραιώνουν τη δουλειά που τους ανατέθηκε αλλά άνθρωποι με οικογένεια, αισθήματα, αδυναμίες, προβληματισμούς. «Όλοι τους ελπίζουν με μέτρο για το καλύτερο, προετοιμασμένοι ανά πάσα στιγμή για το χειρότερο» (σελ. 121). «Η δουλειά στο ανθρωποκτονιών πάει παρέα με τον θάνατο. Είναι καθημερινά παρών στη ζωή των αξιωματικών. Ένας αόρατος συνεπιβάτης ο οποίος τους ακολουθεί διακριτικά όλη την ώρα» (σελ. 98).

Όλα ξεκινάνε από τη σκηνή του εγκλήματος: «Η αυτοψία της σκηνής του εγκλήματος αφηγείται μια ιστορία. Ο έμπειρος ερευνητής καλείται να της δώσει λόγια, μεταφέροντας κάθε σημαντική λεπτομέρεια στο χαρτί» (σελ. 17-18). Από κει και πέρα ο Βαγγέλης Γιαννίσης αναλαμβάνει να καταγράψει όλα τα υπόλοιπα, όχι μόνο τα βήματα αλλά και τις πρακτικές δυσκολίες που ίσως υπάρξουν, την επιμόρφωση που απαιτείται, την έλλειψη ελληνικής βιβλιογραφίας που προβληματίζει όσους θέλουν να πάνε τη φύση της δουλειάς τους ένα βήμα παραπέρα, και τονίζει έντονα πως η δουλειά είναι σκληρή, με ό,τι κι αν αυτή η πρόταση συνεπάγεται. «Κανείς δεν θέλει να σκέφτεται πως να, αυτό είναι το πιο τρομακτικό: η υπενθύμιση της ζωής. Κανείς δεν θέλει να σκέφτεται πως το αντικείμενο που βρέθηκε σε αυτήν την κατάσταση ήταν κάποτε ζωντανό, όπως εμείς αυτήν τη στιγμή, γιατί αμέσως το μυαλό θα προχωρήσει τη σκέψη λίγο πιο πέρα, κάποτε, όλοι μας, θα καταλήξουμε έτσι. Διακόσια έξι οστά, σκεπασμένα από ένα σάρκινο σάβανο που σαπίζει» (σελ. 16). Η δουλειά είναι και ψυχοφθόρα: «Πόσα νεκρά παιδιά, πόσα διαμελισμένα πτώματα, πόσες νεκρές μητέρες τυλιγμένες στο χαλί μπορεί να δει κανείς στη ζωή του προτού ξεπεράσει το όριο της ψυχικής του αντοχής και σπάσει» (σελ. 297);

Ο αρχιφύλακας Παναγιώτης Γαλάνης, από τα πιο έμπειρα στελέχη του Τμήματος, «ο άνθρωπος για τις δύσκολες αποστολές», αναλαμβάνει την υπόθεση ενός ναρκομανούς που βρίσκεται σ’ ένα δάσος λιθοβολημένος και δεμένος σε δυο δέντρα σαν Εσταυρωμένος. Μέσα από την ιστορία αυτή κάνουμε βαθιά βουτιά στα ναρκωτικά, στη διάλυση των οικογενειών των ναρκομανών, στις απάνθρωπες συνθήκες διαβίωσής τους για μια δόση, στα δίκτυα διακίνησης, στον τρόπο που οφείλει κανείς να προσεγγίσει μάρτυρες για να εκμαιεύσει πληροφορίες κ. ά. Ο υπαστυνόμος Μανόλης Περρής αναλαμβάνει την υπόθεση της στυγερής δολοφονίας του εισοδηματία. Ακολούθησε την καριέρα στην αστυνομία επηρεασμένος από ένα ιαπωνικό manga και οι συνθήκες εργασίας τον κάνουν να νιώθει πως δουλεύει στους κόλπους μιας οικογένειας: «Το Ανθρωποκτονιών σε αλλάζει. Σε δοκιμάζει κάθε μέρα, κάθε στιγμή. Δεν σου χαρίζεται. Δίπλα ου έχεις ανθρώπους που θα σου τείνουν το χέρι στις δυσκολίες. Θα περάσετε την κάθε μέρα μαζί. Μια οικογένεια» (σελ. 155). Άλλωστε, «Το έγκλημα δεν είναι τυχαίο, είναι το αποτέλεσμα που προκύπτει όταν συγκλίνουν τρεις συνιστώσες: το κατάλληλο θύμα-στόχος, η συνάντησή του με έναν πιθανό κακοποιό και η ελλιπής προστασία του» (σελ. 118). Η υπόθεση θα κάνει δύο χρόνια για να επιλυθεί!

Στη συνέχεια, ο υπαστυνόμος Χρήστος Λάλος, ο οποίος άρχισε την καριέρα του από ένα τυχαίο γεγονός στην Κρήτη και τη συνέχισε χωρίς να ξέρει στα πρώτα του βήματα κατά πόσο του πήγαινε αυτή η δουλειά (σύντομα όμως ταυτίστηκε με τη φύση του επαγγέλματός του), αναλαμβάνει τη δολοφονία του Ολλανδού, έχοντας στο μυαλό του το δίλημμα: πρόκειται για πράξη του κοινού ποινικού δικαίου ή για τρομοκρατικό χτύπημα; Η οικογενειακή του ευτυχία είναι από τα πιο τρυφερά στιγμιότυπα του βιβλίου: «Λίγα περνούν από το μυαλό του, πολλά από την καρδιά του» (σελ. 225). Ο αστυνόμος Σωτήρης Ευαγγέλου, δεύτερος στην ιεραρχία, που από μικρό παιδί ξεκοκάλιζε τις ειδήσεις του αστυνομικού δελτίου στις εφημερίδες, αναλαμβάνει την εξαφάνιση του κοριτσιού ενός χαμηλόβαθμου αξιωματικού της αστυνομίας με ήσυχη ζωή. Ειδικεύεται στις ανακρίσεις, κάτι που απαιτεί γνώσεις, χαρακτήρα κι εμπειρία, και μέσω των πραγματολογικών σημειώσεων του συγγραφέα διαπίστωσα πόσο εύκολα μεταβάλλονται οι ψυχολογικές συνθήκες κατά τη διάρκειά της, πόσο προσεκτικά πρέπει κανείς να κινείται ως την τελική ομολογία! Τέλος, ο αστυνομικός υποδιευθυντής Νίκος Αρβανίτης, με λαμπρή καριέρα εκπαιδευτή στο παρελθόν, αναλαμβάνει μια υπόθεση εμπρησμού με θύμα έναν άντρα δεμένο στο κρεβάτι του. Πρόκειται για έναν αξιωματικό με σχεδόν 24ωρη παρουσία στο Τμήμα, που εργάζεται ταυτόχρονα για ένα καλύτερο εργασιακό περιβάλλον για τους συναδέλφους του και για τη διατήρηση της υψηλής απόδοσης του τμήματός του.

Τι είναι τελικά η δουλειά στο Τμήμα Ανθρωποκτονιών; «Η αναμέτρηση με τις συνέπειες της ανθρώπινης απληστίας, της οργής και της ανεξέλεγκτης λίμπιντο. Με τον θάνατο και τον πόνο που αφήνει πίσω του. Με τους ανθρώπους που μένουν πίσω, αναπνέουν, οι καρδιές τους χτυπούν ακόμη, κι όμως δεν είναι πια ζωντανοί». Και οι επαγγελματίες αξιωματικοί που ερευνούν τις υποθέσεις αυτές; Είναι άτεγκτοι, σκληροί κι αδέκαστοι; Όχι: «…Η επαφή με τον θάνατο σε μαλακώνει. Σε κάνει πιο ανθρώπινο. Πιο θνητό» (σελ. 297). Η «Λεωφόρος Αλεξάνδρας 173» είναι ένα συναρπαστικό μυθιστόρημα γεμάτο εκπλήξεις και ανατροπές και ταυτόχρονα ένα χρήσιμο πρώτο βήμα για να μάθει κανείς τις διαδικασίες που απαιτούνται για την επίλυση ενός εγκλήματος. Είναι ένας φόρος τιμής στους ανθρώπους που ξενυχτάνε και θυσιάζουν την προσωπική ζωή και την ψυχολογία τους για την ευταξία της πόλης τους και της κοινωνίας τους, ανθρώπους που κάνουν λάθη και κάποιους τους περιμένει μια οικογένεια πίσω στο σπίτι τους, αξιωματικούς που η κάθε υπόθεση προσθέτει ένα λιθαράκι εμπειρίας στο επαγγελματικό τους προφίλ. «Οι άνθρωποι θα εξακολουθήσουν να σκοτώνουν, όποιο κι αν είναι το κίνητρό τους. Ο Αρβανίτης, ο Ευαγγέλου, ο Περρής, ο Λάλος, ο Γαλάνης και τα υπόλοιπα μέλη του Ανθρωποκτονιών είναι το αντίβαρο που η κοινωνία εφηύρε ώστε να αποκαταστήσει την ισορροπία» (σελ. 340). Ένα πρωτότυπο και διαφορετικό βιβλίο που έλειπε από τη σύγχρονη εκδοτική δραστηριότητα.

Βιβλίο Ο λιμός
Συγγραφέας Πάνος Αμυράς
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα /  Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το πρώτο ιστορικό μυθιστόρημα του κυρίου Πάνου Αμυρά είναι μια συναρπαστική και τεκμηριωμένη τοιχογραφία της κατοχικής Αθήνας του 1941 και ταυτόχρονα μια καλογραμμένη και γεμάτη δράση και ανατροπές αστυνομική περιπέτεια. Η υπόθεση που καλείται να εξιχνιάσει ο Αγραφιώτης τον οδηγεί σε κυκλώματα λαθρεμπορίου τροφίμων και μαύρης αγοράς, στα οποία εμπλέκονται τρανταχτά ονόματα των δυνάμεων κατοχής αλλά και της ελληνικής κυβέρνησης. Σε κάθε του βήμα μπαίνει όλο και πιο βαθιά σ’ έναν βούρκο που αναγκάζεται να διασχίσει και πρέπει να σχεδιάζει με μεγάλη προσοχή το επόμενό του βήμα. Οι έρευνες και οι ανακρίσεις είναι καλογραμμένες και η υπόθεση έχει ενδιαφέρουσες εξελίξεις, ώσπου ενώνεται με την ομάδα των ανθρώπων που προετοιμάζουν την ενημέρωση της συμμαχικής κοινής γνώμης πάνω στο θέμα του λιμού. Από κει και πέρα η ένταση ανεβαίνει κατακόρυφα, οι εκπλήξεις είναι απανωτές και η ιστορία με τράβηξε ως το λυτρωτικό και ανακουφιστικό τέλος, αφήνοντάς με γεμάτο από ιστορικές πληροφορίες και συναισθήματα.

Αυτό που μου έκανε μεγάλη εντύπωση ήταν η ζωντάνια και η απεικόνιση της τοπογραφίας της Αθήνας εκείνης της εποχής, που στηρίχτηκε σε κοπιώδη και προσεγμένη μελέτη των σχετικών πηγών και της βιβλιογραφίας. Περπάτησα από το Βατραχονήσι και τον αφρισμένο Ιλισό απέναντι από το Καλλιμάρμαρο ως τη «Μεγάλη Βρετανία» και τα προσφυγικά του Παγκρατίου, από το Γκαζοχώρι ως το Μπαρουτάδικο κι από τα Πατήσια ως τον Πειραιά. Οδοί και λεωφόροι, συνοικίες και νοσοκομεία, εμβληματικά κτήρια και πολυκατοικίες αποκαλύπτουν τα μυστικά τους, τον τρόπο επίταξης και χρήσης από τις δυνάμεις του εχθρού, κάνοντάς με να τρέχω σε αναζήτηση περαιτέρω πληροφοριών, συνεπαρμένος από το αναπάντεχο κυνήγι γνώσης στο οποίο με έριξε το βιβλίο. Κομαντατούρ, Εθνική Σοσιαλιστική Πατριωτική Οργάνωση (που στρατολογούσε Έλληνες για να πολεμήσουν με τους Ναζί), Γερμανική Μυστική Στρατιωτική Αστυνομία, Γκεστάπο, το Αρχηγείο της αστυνομίας στη γωνία Στουρνάρη και Πατησίων, ζαχαροπλαστεία, ξενοδοχεία, ακόμη και καζίνο συγκροτούν μια συναρπαστική και μελετημένη εικόνα μιας πόλης και μιας εποχής κατά τις οποίες ένας «τελευταίος τροχός αμάξης» αγωνίζεται να διαλευκάνει μια υπόθεση από την οποία δε θα βγει κερδισμένος.

Δεν είναι όμως μόνο τα κτήρια αλλά και οι άνθρωποι, μιας και σημαντικά ιστορικά πρόσωπα αναμιγνύονται με τη φαντασία του συγγραφέα. Ο Νίκος Αγραφιώτης στην καθημερινότητά του και υπό συγκεκριμένες συνθήκες συναντάει ανθρώπους όπως ο Άγγελος Έβερτ, ο Αριστοτέλης Κουτσουμάρης, ο Άγγελος Σικελιανός, ο Νίκος Παπαδημητρίου, ο Γεώργιος Τσολάκογλου, η Λιλίκα Νάκου (που με την «Κόλαση των παιδιών» ζωντάνεψε τις κακουχίες των αθώων ψυχών από την πείνα), η Μαρία Ιορδανίδου και η Ιωάννα Τσάτσου, η Γερμανίδα ηθοποιός Κίρστεν Χάιμπεργκ και άλλοι ενώ Πατριάρχης Αθηναγόρας, Ουίνστον Τσόρτσιλ, Σπύρος Σκούρας και πολλοί άλλοι δίνουν τον δικό τους αγώνα γύρω από τον λιμό της Αθήνας. Ο συγγραφέας μάλιστα φρόντισε να υπάρχει ένα παράρτημα στις τελευταίες σελίδες με όλα τα απαραίτητα στοιχεία για τα ιστορικά πρόσωπα που σκιαγραφούνται στο έργο του.

Ήταν πραγματικά δύσκολος και σκληρός ο χειμώνας του 1941 για όλους, σε αστικά κέντρα και χωριά. Πείνα, κρύο, εξαθλίωση, πληθωρισμός, μαύρη αγορά, αβιταμίνωση: «Όλων των Ελληνόπουλων τα μάτια είχαν μεγαλώσει τους τελευταίους μήνες. Όχι μόνο γι’ αυτά που έβλεπαν αλλά κυρίως γι’ αυτά που δεν έτρωγαν» (σελ. 55). Οι περιγραφές είναι ωμές και σκληρές, δημιουργούν την ατμόσφαιρα της εξαθλίωσης που υπήρχε και ο συγγραφέας δε διστάζει δίπλα στα σάρκινα κουβάρια που ζεσταίνονταν στις σχάρες της Ομόνοιας πάνω από το τρένο, που ζητιάνευαν στις γωνίες, που πέθαιναν στον δρόμο και πετιόνταν σε ομαδικούς τάφους να τοποθετήσει τους μαυραγορίτες, τους καταδότες, τους κατασκόπους και όλους όσοι είχαν πλουτίσει από αυτήν την κατάσταση να ζουν μια τρυφηλή ζωή, γεμάτη ανέσεις και πολυτέλειες.

Το σύστημα της μαύρης αγοράς σε ευσύνοπτη και γεμάτη πολλές πληροφορίες εξιστόρηση με βοήθησε να κατανοήσω πολλά και να γελάσω με τη σκηνή που δημιούργησε ο Αγραφιώτης μ’ έναν μαυραγορίτη σαν άλλος Ιησούς έξω από τον Οίκο του Κυρίου. Ακόμη και ο τρόπος που καταγράφεται το κύκλωμα ήταν τόσο απλός και συναρπαστικός που με βοήθησε να καταλάβω πολλά και να τρομάξω με τον τρόπο που λειτουργούσε η τοκογλυφία και πώς ξεγελιούνταν άνθρωποι που ξεπουλούσαν λεφτά, κοσμήματα, ακόμη και σπίτια ή μαγαζιά από γυπαετούς που δρούσαν απάνθρωπα σε μια εποχή που η δραχμή κατρακυλούσε στην υποτίμηση με φρενήρη ταχύτητα! Εξίσου συγκινητικές και συχνές είναι και οι αναφορές του συγγραφέα στις ένδοξες στιγμές της εποποιίας του 1940, τις οποίες αντιπαραβάλλει με τις εικόνες των ανθρώπινων ρακών που ζητιανεύουν τώρα στους δρόμους για ένα ξεροκόμματο. Τον ενοχλεί τον Αγραφιώτη το πώς άλλαξε μέσα σ’ ένα χρόνο η κατάσταση και κυρίως πόσο απάνθρωπη είναι η μπότα που καταπατάει κάθε ανθρώπινο δικαίωμα και αξιοπρέπεια. Εξοργιστικές είναι οι αναφορές από «ανθρωπάρια» της δοτής κυβέρνησης για τον λόγο του λιμού και πώς έριχνε ο ένας κατακτητής στον άλλον την ευθύνη, διαστρεβλώνοντας την αλήθεια. Όλα αυτά όμως ωχριούν όταν βγαίνει στο προσκήνιο ο Αριστοτέλης Κουτσουμάρης, ένας άνθρωπος τον οποίο ο Νίκος Αγραφιώτης θαυμάζει και ο συγγραφέας φροντίζει να ζωντανέψει με τα καλύτερα λόγια ως προς το ήθος και την καριέρα του  που σπιλώθηκε από φανατικούς εχθρούς στο Κίνημα του 1935.

Εξαιρετικό το πρώτο κεφάλαιο με το οποίο στήνεται η αρχή της συναρπαστικής υπόθεσης, όπου ο λουστράκος Στέλιος Ιωσηφίδης πηγαίνει στο ξενοδοχείο «Μεγάλη Βρετανία» για να βρει φαγητό. Είναι το πρώτο δείγμα μιας στρωτής γραφής που ξέρει να ζωντανεύει παράλληλες ιστορίες, μπολιάζοντάς τες με συναρπαστικά πραγματολογικά και περιγραφικά στοιχεία. Έτσι και στο υπόλοιπο κείμενο: «Ο ήλιος είχε βάλει τα δυνατά του να κοροϊδέψει τον χιονιά από τις πρώτες κιόλας ώρες της ημερήσιας τροχιάς του, πριν παραδεχτεί οριστικά τη συντριβή του από το ψύχος του Δεκεμβρίου» (σελ. 31). Ρεαλιστική γραφή, εναλλαγές σκηνών, μετρημένα βήματα, ένα άρτιο σχέδιο που αποκαλύπτεται σταδιακά κι όλα αυτά μ’ ένα διακριτικό χιούμορ που κάποιες φορές βγαίνει στο προσκήνιο: «-Δεν έχεις διαβάσει βιβλία του Στέφαν Τσβάιχ; -Σε ποια λογοτεχνική σχολή ανήκει; -Εάν θέλουμε να κυριολεκτήσουμε, στην καλοψημένη. Βλέπεις, τα βιβλία του Τσβάιχ είναι μεταξύ αυτών που έκαιγαν οι Ναζί το 1933 για να πετύχουν την εθνοκάθαρση στα μυαλά τους» (σελ. 134). Σε κάποια σημεία η ταχύτητα αφήγησης αποτυπώνεται στον γραπτό λόγο με ελλειπτικές προτάσεις, που δε με ενόχλησαν καθόλου, αντίθετα, δημιούργησαν τον ρυθμό που χρειάζεται για να ενταχθώ στο κείμενο και να παρακολουθήσω από κοντά τις περιπέτειες του Αγραφιώτη.

Αυτό που μου έλειψε αρκετά στο κείμενο ήταν μια βαθύτερη ψυχογραφία των χαρακτήρων, μιας κι ένιωθα, με εξαίρεση τον Κουτσουμάρη για τον οποίο έμαθα πολλά, πως δεν σκιαγραφούνται επαρκώς οι ήρωες. Ο υπαστυνόμος Νικόλαος Αγραφιώτης, ετών 30, υπάγεται στο Β΄ Τμήμα Αστυνομίας Πόλεων με έδρα την Πλάκα και τέθηκε σε διαθεσιμότητα τον Μάιο του ίδιου έτους που διαδραματίζεται η ιστορία μας μετά το περιστατικό στην Ακρόπολη με τη γερμανική σημαία. Σπούδασε Εγκληματολογία στη Χαϊδελβέργη το 1937 όπου είδε μαζικές ωμότητες του ναζισμού και τις σιχάθηκε. Είχε μια ερωτική απογοήτευση, πίνει πολύ κρασί για να ξεχάσει την πείνα του και, σχεδόν ξαφνικά ερωτεύεται. Ένιωσα πως δεν υπήρξε επαρκής φωτισμός της νοοτροπίας του, πλην των αυτονόητων: μίσος για την κυβέρνηση-ανδρείκελο, απέχθεια προς τους κατακτητές, αγάπη για την πατρίδα, αυταπάρνηση κλπ. Ίσως το βάρος που δόθηκε στα ιστορικά γεγονότα, η συναρπαστική λεπτομέρεια του σκηνικού και κάποια παρένθετα γεγονότα να μην άφησαν χώρο για την περαιτέρω ανάπτυξη του πρωταγωνιστή, χωρίς όμως αυτή η παρατήρηση να μειώνει σε κύρος και αξία το σύνολο του μυθιστορήματος. Από την άλλη οι υπόλοιποι χαρακτήρες επίσης δεν αποδόθηκαν με βαθύτερη ματιά, μιας και τοποθετήθηκαν για να εξυπηρετούν τις ανάγκες της πλοκής, δίνοντας όμως όλοι τους ένα απαραίτητο κομμάτι στο συνολικό παζλ. Τέλος, το πολύπλοκο των γερμανικών δυνάμεων, με υπηρεσίας αντικατασκοπίας, αστυνόμευσης και ανακρίσεων καταγράφεται εξίσου κατανοητά και με βοήθησε και σε αυτόν τον τομέα να ξεδιαλύνω διάφορες απορίες.

Λιμός λοιπόν. Πείνα και αβιταμίνωση. Τα τρόφιμα του «Κουρτουλούς» δε φτάνουν, ο λαός χρειάζεται σιτάρι. Σκληρό λαθρεμπόριο γύρω από το εμπόριο τροφίμων, σπιούνοι και απατεωνίσκοι που εκμεταλλεύονται την κατάσταση, παιδιά με πρησμένες από την αβιταμίνωση κοιλιές, δελτία που δε φτάνουν για να χορτάσουν ούτε ένα δευτερόλεπτο πείνας. Και μέσα σε αυτό το κλίμα ένας αστυνόμος αγωνίζεται να βγάλει άκρη σε κάτι που του αναθέτουν και στο οποίο δεν μπορεί να αρνηθεί, κάτι που ξεκινάει ως τυπική έρευνα και καταλήγει σε κάτι αναπάντεχο, με πλοκάμια που απλώνονται σε απρόσμενα μονοπάτια! Ρεαλισμός και ατμόσφαιρα συντροφεύουν μια καλή ιδέα: αστυνομικό μυθιστόρημα τον καιρό της Κατοχής!

Βιβλίο Το εγχειρίδιον του καλού κλέφτη
Συγγραφέας Ηλίας Πετρόπουλος
Κατηγορία Δοκίμιο
Εκδότης Νεφέλη (εξαντλημένο στον εκδότη)
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Πανέξυπνο βιβλίο. Φυλακές Αβέρωφ, Επταπύργιο, ονόματα και πράγματα αληθινά αλλά μεταμφιεσμένα. Κι εγώ αποκόμισα την αίσθηση ότι αλλού ξεκίνησε κι αλλού πήγε. Ξεκινάει με χιούμορ (που γίνεται μαύρο στα τελευταία κεφάλαια) να μας εξηγήσει ποιοι κλέφτες υπάρχουν, πού ανήκουν ιδεολογικά, τι κάνουν για να ζήσουν κλπ. Ως φυσική συνέπεια των κλεφτών είναι η φυλακή οπότε περνάμε σε ένα άλλο μεγάλο κεφάλαιο, το savoir-vivre των φυλακών. Είμαι σίγουρος ότι μιλά για πραγματικά γεγονότα, ότι όλοι αυτοί οι τρόποι επιβίωσης υφίστανται, όλα τα πρόσωπα είναι αληθινά, όντως υπάρχει γραφειοκρατία και ιεραρχία. Και ναι, τα βασανιστήρια είναι αληθινά. Α ν α τ ρ ι χ ι α σ α…. Αξίζει μια θέση στη συλλογή σας.