Βιβλίο Ιστορίες από την αίθουσα αναμονής 
Συγγραφέας-Εικονογράφος Γεωργία Ζάχαρη
Κατηγορία Graphic novel
Εκδότης Μεταίχμιο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Γεωργία Ζάχαρη που δημιούργησε το κόμικ συνεργάστηκε με τη Δήμητρα Ερμείδου από το Eyes of Light, έναν μη κερδοσκοπικό οργανισμό που ενθαρρύνει ανθρώπους με σοβαρές νόσους όπως ο καρκίνος να αντιμετωπίσουν τις προκλήσεις με πιο θετική ματιά μέσα από τη θεραπευτική ενέργεια της καλλιτεχνικής δημιουργίας. Η Δήμητρα συγκέντρωσε νοερές και όχι μόνο εικόνες από συναναστροφές με άλλες ασθενείς, με τις οποίες μοιράστηκε πολλά κι έτσι δημιουργήθηκε ο εν λόγω φορέας. Στη συνέχεια και από την ανάγκη να μετατραπεί μια αρνητική εμπειρία σε κάτι θετικό, που να αγγίζει κι άλλους, ετοιμάστηκε ένα ταξίδι από τη σκιά προς το φως, με ποικίλα φωτογραφικά στιγμιότυπα. Όλα αυτά γέννησαν την ιδέα ενός κόμικ που να μιλάει για την περιπέτεια με τον καρκίνο κι έτσι παρακολουθούμε την αίθουσα αναμονής αλλά και ανάρρωσης ενός νοσοκομείου, όπου οι ηρωίδες του βιβλίου μοιράζονται την ιστορία τους.

Το πρώτο σοκ της διάγνωσης, οι αλλαγές στο σώμα, οι σχέσεις με τους γιατρούς και τις νοσοκόμες, η ανάγκη για ελπίδα και επανασύνδεση με τη ζωή και πολλά άλλα μετουσιώνονται σε μικρά καλέσματα προς τις αναγνώστριες του βιβλίου να σκεφτούν πάνω στη δική τους περιπέτεια, να βάλουν τα δικά τους χρώματα, να αφήσουν το δικό τους αποτύπωμα. Μέσα από τις σελίδες του κόμικ ξεπηδούν η δύναμη να στεκόμαστε όρθιοι στις δυσκολίες, η δημιουργικότητα που μπορεί να γίνει συντροφιά, η ελπίδα που επιμένει ξανά και ξανά, η αισιοδοξία αλλά και η μοναξιά, η απογοήτευση, ο φόβος. Η Γεωργία Ζάχαρη δημιούργησε άκρως ρεαλιστικές εικόνες με ποικίλες οπτικές γωνίες και κάδρα. Πότε με γενικά και πότε με κοντινά πλάνα ζωντανεύει τις ασθενείς που επέλεξε να μας συστήσει, τις προσωπικές τους στιγμές, τους συντρόφους τους, τα παιδιά τους και όχι μόνο. Η ασπρόμαυρη στις πρώτες σελίδες εικονογράφηση δίνει ένταση και ρεαλισμό, με τις φωτοσκιάσεις να παίζουν έντονα με τα συναισθήματα των γυναικών. Στη συνέχεια, μπαίνει χρώμα που τονίζει ακόμη περισσότερο το ταλέντο της δημιουργού και δίνει ακόμη μεγαλύτερη πιστότητα. Το κόμικ είναι χωρισμένο σε ενότητες: πρώτη, τρίτη και έκτη φορά στη θεραπεία, χειρουργείο και επανέλεγχος, με κάθε μία από αυτές να είναι γεμάτη από μικρές, σκληρές μα και τρυφερές, πραγματικότητες, οπότε παρακολουθούμε τις αλλαγές στις ζωές των ασθενών και στην εμφάνισή τους από επίσκεψη σε επίσκεψη, την καθημερινότητά τους, την ψυχοσύνθεσή τους κλπ.

Μου άρεσε που από την αρχή ένιωσα όσο γίνεται πιο άνετα αφού: «Δεν ήξερα ότι είμαστε τόσες πολλές»! Η κάθε ηρωίδα του βιβλίου έχει διαφορετική αντιμετώπιση, άλλους ανθρώπους γύρω της, προσωπική στάση και συμπεριφορά κι όσο αφηγούνται τις ζωές τους τόσο γίνονται κομμάτι δικό μας καθώς προχωράμε την ανάγνωση. Επιπλέον, μικρές και διακριτικές νότες χιούμορ ελαφραίνουν αρκετά την ατμόσφαιρα που βαραίνει αναπάντεχα κάπου κάπου: «Τίποτα δε με πόνεσε όσο η τελευταία βλεφαρίδα»! Σε κάποιες γυναίκες οι φίλοι και οι σύντροφοι τούς συμπαρίστανται («Προσπαθούν να καταλάβουν αλλά δεν αντέχω πια να εξηγώ, ούτε ότι φοβάμαι ούτε ότι συνέχεια πονάω»), άλλες τις χωρίζουν («Δεν μπορώ να το διαχειριστώ» / «Θα μου μείνει τραύμα αν σε δω γυμνή»!), άλλες με μια αγκαλιά διώχνουν τους φόβους τους, άλλες υποτροπιάζουν και ξυπνάνε αυτοί οι φόβοι από την αρχή, άλλες θέλουν σεξ σαν τρελές κι άλλες αδιαφορούν («Είναι τόσο δύσκολο να νιώσεις ωραία μέσα σε αυτήν την κατάσταση, όσο και να προσπαθείς»), άλλες τρώνε σάντουιτς με τον άντρα τους σ’ ένα παγκάκι κάτω από τον ήλιο. Οι ατάκες είναι κοφτές και καθόλου ωραιοποιημένες: «Δεν ξέρω τι θα ήθελα να έχω κάνει αλλά θα ήθελα να έχω την επιλογή».

«Ιστορίες από την αίθουσα αναμονής», καθημερινές, δύσκολες μα και αισιόδοξες, με νέους φίλους, νέα αρχή, σημαντικές αλλαγές που πρέπει να διαχειριστείς όταν πολεμάς με τον καρκίνο. Μια πολύ όμορφη πρωτοβουλία του «Eyes of Light», μια ρεαλιστική και ενδιαφέρουσα καλλιτεχνικά απεικόνιση, ποικίλες ιστορίες, διάφοροι και διαφορετικοί χαρακτήρες συγκροτούν ένα χαρακτηριστικό περιβάλλον με ποικίλα συναισθήματα που συναντάει κανείς σε μια αίθουσα αναμονής και σ’ ένα νοσοκομείο. Επιπλέον, στο τέλος κάθε ενότητας υπάρχουν ασκήσεις που ενθαρρύνουν όσες αναγνώστριες θέλουν να ζωγραφίσουν, να γράψουν, να σημειώσουν, να εκφράσουν τα συναισθήματα που κρατάνε μέσα τους: «Πώς νιώθεις από την επαφή με τον γιατρό σου;», «Γράψε το μήνυμα που εκφράζει τον πιο δύσκολο ρόλο σου», «Ζωγράφισε την ιδανική αίθουσα αναμονής», «Ζωγράφισε μέσα στα βάζα όλα όσα κουκουλώνεις», «Τι θα έλεγες στο μέρος του σώματός σου που άλλαξε ή έφυγε λόγω του καρκίνου;» και πολλές άλλες ασκήσεις βοηθάνε στη θετική ψυχολογία του ατόμου που νοσεί.

Βιβλίο 1095 μέρες 
Συγγραφέας Δημήτρης Καλανδράνης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Αναγέννηση
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Δημήτρης Ι. Καλανδράνης έγραψε ένα συναρπαστικό, ανατρεπτικό και πολυεπίπεδο μυθιστόρημα, γεμάτο εκπλήξεις, περιπέτειες, ποικίλα συναισθήματα και μια μυρωδιά από κουκούτσι βερίκοκου. Το κείμενό του βρίθει και πάλι μικρών και μεγάλων περιστατικών που συνοδεύουν την καθαυτή ιστορία, συμπληρώνοντάς τη και εμπλουτίζοντάς τη σωστά, κι επιπλέον, η φαντασία του δημιουργεί πλήθος αναπάντεχων εξελίξεων που απογειώνουν την πλοκή και δημιουργούν μια σειρά από παρεξηγήσεις, λάθη και εμπόδια που δυσχεραίνουν κατά πολύ την τελική λύση. Η ιστορία ξεκινάει μεσούσης της δικτατορίας, όπου ο νεαρός Κίμωνας, ένας νέος και χαμογελαστός οδοκαθαριστής, συνεργάσιμος και πάντα πρόθυμος, με μόνιμη βάρδια στα Ιλίσια, τραβά την προσοχή της Ουρανίας που τον ερωτεύεται. Η μητέρα της, Ζηνοβία, νοικοκυρά, βαθιά θρησκευόμενη και αυστηρή απέναντι στην κόρη της, με τα χίλια ζόρια δέχεται τον γάμο τους αλλά ο ευτυχισμένος Κίμων δεν μπορεί να φανταστεί πόσο γεμάτη προκαταλήψεις και αναχρονιστικές πεποιθήσεις είναι αυτή η νέα και όμορφη κοπέλα λόγω της ανατροφής της. Προχωράμε στη δεκαετία του 1980, όπου γεννιέται η κόρη του, Ελεάνα, και ο ίδιος, ολοκληρώνοντας τις σπουδές του, βρίσκει δουλειά σε ναυτιλιακή εταιρεία ως βοηθός λογιστή. Χαμηλών τόνων, υπάκουος, φίλεργος, ακέραιος, με ήθος, ελπίζει έτσι να πετύχει σε ευρύτερη αναγνώριση και σε αύξηση αλλά μια σειρά από γεγονότα θα τον οδηγήσουν να πάρει νέες αποφάσεις και τελικά έρχεται η στιγμή που μαθαίνει για τον καρκίνο του προστάτη.

Από κει και πέρα αρχίζει ένας καταιγισμός απανωτών εξελίξεων ενώ οι λύσεις, οι θεραπείες, τα αποτελέσματα, οι συνέπειες στην υγεία και άλλα καταγράφονται χωρίς να αποκρύπτεται τίποτα. Παρακολουθούμε έτσι μια άνιση μάχη με τον χρόνο και με τον καρκίνο, μαζί με θετικές σκέψεις που τονώνουν το ηθικό: «Έμοιαζε με έναν καταδικασμένο σε θάνατο που δεν σταματούσε να προσπαθεί να πετύχει χάρη, μελετώντας τους νόμους, ενώ, παράλληλα, έσκαβε με ένα κουτάλι για να ανοίξει ένα τούνελ διαφυγής» (σελ. 119). Είναι συγκλονιστική η ζύγιση: 1095 μέρες με συγκεκριμένα προβλήματα ή ένα χρόνο λιγότερο, με το μισό διάστημα υγιής και με το άλλο μισό με σοβαρά προβλήματα λόγω μετάστασης; Τι θα επιλέξει ο ήρωας του βιβλίου; Τελικά, η μετάθεση του Κίμωνα στο Μπαγκλαντές τον φέρνει σε επαφή με έναν διαφορετικό κόσμο φιλοσοφίας και σκέψεων αλλά τον ρίχνει και στο μάτι του κυκλώνα, μιας και ο υπεύθυνος του τοπικού παραρτήματος της εταιρείας είναι ο απόλυτος άρχων, με σκοτεινές διασυνδέσεις κι έτσι ο Κίμων πρέπει να ανακαλύψει πόσο κακό κάνει στην εταιρεία.

Αυτή είναι μόνο η αρχή μιας πραγματικά περιπετειώδους ζωής, γεμάτης μηνύματα, ποικίλα συναισθήματα, απρόβλεπτες εξελίξεις και μια γεύση από ανατολίτικη φιλοσοφία. Ο Κίμων δέχεται ανέλπιστη βοήθεια, προδίδεται, υποστηρίζεται, βιώνει κάθε είδους περιπέτειες, σε μια οδύσσεια που κανείς δεν μπορεί να προβλέψει το τέλος της. Οι ήρωες του βιβλίου εμφανίζονται και αποσύρονται, βγαίνουν ξανά στο προσκήνιο σε κρίσιμες στιγμές, δημιουργούν πολλές και ποικίλες αλληλοεπιδράσεις και όλα αυτά οδηγούν σε ένα γλυκόπικρο τέλος που με συγκίνησε. «1095 μέρες» δράσης, περισυλλογής, μοιραίων αποφάσεων και συνεπειών, επιλογών, λαθών, έρωτα, φόβου για την υγεία, εναλλακτικών λύσεων, μια γρήγορη, ανατρεπτική περιπέτεια με πολυεπίπεδη πλοκή και ενδιαφέροντες χαρακτήρες, όπου στο τέλος κανείς δε θα είναι ίδιος και τίποτα δε θα μείνει αναλλοίωτο.

Βιβλίο Αμαλία: μια πόρνη στα αζήτητα 
Συγγραφέας Βασίλης Τζανακάρης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ελληνοεκδοτική
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Βασίλης Τζανακάρης έγραψε ένα σκληρό μα και συγκινητικό αφήγημα για την πόρνη Αμαλία, τη «Χιονάτη» που ευεργέτησε, προίκισε, πάντρεψε, βάφτισε, υιοθέτησε πολύ κόσμο και ταυτόχρονα για τη Θεσσαλονίκη του 1963, με τα ποικίλα κοινωνικά, πολιτιστικά και ιστορικά γεγονότα που τη σημάδεψαν. Με λόγο που ρέει, με διαρκείς εναλλαγές από το αφηγηματικό παρόν (1963) στις δεκαετίες 1920-1940 όπου έζησε η Αμαλία, με πλήθος πληροφοριών για τα διάφορα γεγονότα των εκάστοτε εποχών, με λιτά καλολογικά στοιχεία και με διεισδυτικές παρατηρήσεις γύρω από τις εποχές και πώς αλλάζουν και μεταβάλλονται, ξεδιπλώνεται το χρονικό μιας γυναίκας που έγινε μάρτυρας στη σφαγή των γονιών της από τους Τούρκους, πουλήθηκε από συγγενικό πρόσωπο σε πορνείο της Σμύρνης κι από κει έζησε απάνθρωπες συνθήκες στην Αλεξάνδρεια, στον Πειραιά και τελικά στη Θεσσαλονίκη. Μια γυναίκα που «μπήκε στην κόλαση και βγήκε χωρίς να μολύνει ποτέ την ψυχή της» κι ας γέμισε με μίσος απύθμενο για όλα τα αρσενικά του κόσμου με αφορμή τα όσα έζησε και υπέφερε στα χέρια τους.

Ο συγγραφέας, με αφορμή τη δολοφονία του Γρηγόρη Λαμπράκη και την επίθεση στον βουλευτή της ΕΔΑ Γιώργο Τσαρουχά, ταξιδεύει στη Θεσσαλονίκη για λογαριασμό της εφημερίδας του, τα «Δημοκρατικά Νέα», για να παρακολουθήσει τις ανακρίσεις και τις έρευνες για τους ενόχους αλλά και για να καταγράψει το κλίμα που επικρατεί εν όψει των εκλογών του Νοεμβρίου 1963. Παρακρατικές οργανώσεις της Δεξιάς, απότοκες ή και κομμάτι των εκλογών βίας και νοθείας δυο χρόνια πριν, ο Ανένδοτος Αγώνας του Γεωργίου Παπανδρέου, αρχηγού της Ένωσης Κέντρου κ. ά. συναποτελούν μια έκρυθμη κατάσταση που κανείς δεν ξέρει πού θα οδηγήσει όσο ο ανακριτής Χρήστος Σαρτζετάκης αναζητά την άκρη του νήματος. Ταυτόχρονα, γνωρίζουμε πολύ καλά και παραστατικά τη Θεσσαλονίκη, «την πρωτεύουσα των προσφύγων» όπως τη χαρακτήρισε ο Γιώργος Ιωάννου, μια πόλη όμορφη, ανοιχτή και ευάλωτη. Και πού δεν περπατάμε και πού δε στεκόμαστε: Φλόκας, Χρυσό Παγώνι, ΧΑΝΘ, Διεθνής Έκθεση, Λευκός Πύργος, Ντορέ, Καμάρα, βιβλιοπωλείο Μόλχο, Καφέ-Τραμπούκ, σε στενά και μνημεία, σε περιοχές και κτήρια μιας πόλης που κουβαλάει αίμα δολοφονιών στην πλάτη της (Γεώργιος Α΄, Γιάννης Ζέβγος, Τζορτζ Πολκ, Γρηγόρης Λαμπράκης).

Κεντρικό πρόσωπο του βιβλίου είναι η θρυλική για την εποχή της Αμαλία, μια μελαχρινή, ψηλή γυναίκα, με λεπτά χαρακτηριστικά και όμορφη, που δέχεται να μιλήσει στον συγγραφέα όταν συναντιούνται τυχαία, να βγάλει στην επιφάνεια όσα είχε για πάντα κλεισμένα στην ψυχή της, να ανέβει στην κυριολεξία ένα βουνό και να αναβιώσει τα όσα πέρασε. Μιλάει για πράγματα που κάποτε ήταν όμορφα, ξεθάβοντάς τα με πόνο μέσα από πληγωμένες μνήμες, ζωντανεύει τα λιγοστά χαρούμενα στιγμιότυπα, ξεχωρίζει τα περισσότερο δύσκολα και σκληρά. Από τη σφαγή και τον βιασμό των γονιών της από τους Τούρκους στις αρχές του αιώνα, χρόνια «σκληρά κι αβάσταγα σε βάρος από γεγονότα», μας μιλάει για τον θείο Παυλάκη, έμπορο στην περιοχή της Σμύρνης (πόσο την είχε αγαπήσει αυτή την πόλη η Αμαλία) και πώς κατέληξε σε σωματέμπορους και καταχραστές και στο πορνείο της μαντάμ Έλλης, τι συνέβη με τον Αριστείδη Στεργιάδη και τον νόμο του για τα μπουρδέλα και πολλά άλλα.

Σιγά σιγά φτάνουμε και στην Αθήνα του μεσοπολέμου, χρόνια δίσεχτα, γεμάτα πείνα, ανέχεια και χίλιες δυο στερήσεις, με το νοσοκομείο Συγγρού να αποτελεί τον φόβο και τον τρόμο για τις πόρνες, μιας και χιλιάδες ανατριχιαστικά περιστατικά το συνοδεύουν, με τις Τζιτζιφιές και τον Ιλισό και τα τάχα μου «ζυθοπωλεία» τους, όπου έβρισκε κανείς στα πίσω λερά δωμάτια ευκαιρίες για εφήμερο έρωτα και με την Πεντέλη, όπου φτιάχνονταν οι πρόχειρες καλύβες για τους φυματικούς που τους έδιωχναν οι καλοκαιρινοί κατασκηνωτές της Αθήνας, με το κολαστήριο του «Σωτηρία» που διέκρινε τους φτωχούς που ξημεροβραδιάζονταν μες στο κρύο μέχρι να θεραπευτούν απ’ όσους είχαν τη σχετική άνεση, «ένας κόσμος απελπισίας και απογοήτευσης». Ο Πειραιάς φυσικά παίζει επίσης πρωταγωνιστικό ρόλο, με τα Λεμονάδικα της κάμας και των τεκέδων στην Ακτή Τζελέπη, με τα καφέ σαντάν και τα χασισοποτεία, με την ατμόσφαιρα φόβου και τρόμου που κυριαρχούσε, με τα Βούρλα της Δραπετσώνας, «τον καταυλισμό της ανοχής», όπου χιλιάδες καβγάδες, φονικά και φασαρίες αναστατώνανε τα σπίτια των φιλήσυχων γειτόνων που τύχαινε να μένουν κοντά με τις οικογένειές τους. Ο κύκλος ολοκληρώνεται με τη Θεσσαλονίκη της Κατοχής, το τελευταίο λιμάνι της Αμαλίας, μια πόλη γεμάτη πείνα και κρύο, μαυραγορίτες και χαφιέδες, Εβραίους, όπου η πορνεία ανθίζει στα κρυφά, στα παράνομα και στα σκοτεινά, στα κέντρα διασκέδασης που άνοιξαν το 1942 και όπου σύχναζαν οι κατακτητές, οι χαφιέδες, οι σωματέμποροι, στα καζίνο και στις χαρτοπαικτικές λέσχες.

Έχουμε λοιπόν τη μονομερή πρωτοπρόσωπη αφήγηση της Αμαλίας, που είναι γεμάτη κινηματογραφικές εικόνες, συναισθήματα, ειλικρίνεια και αντικειμενικότητα κι από την άλλη τον συγγραφέα, με ένα έξυπνο αφηγηματικά εύρημα, να τη διανθίζει είτε με τα πολιτικά γεγονότα της εποχής με αφορμή τα όσα ο ίδιος έκανε, κατέγραφε ή διάβαζε στις εφημερίδες στον κενό χρόνο ανάμεσα στις συναντήσεις του με την Αμαλία είτε καταγράφοντας την κίνηση έξω από τη βιτρίνα του Φλόκα όπου συναντιούνται, με εικόνες που αλλάζουν όσο περνάει ο καιρός και χειμωνιάζει, με λιτές περιγραφές του καιρού, με παρατηρήσεις πάνω στον κόσμο που περνάει (τι φοράει, πώς κινείται, τι κοιτάζει, τι αγοράζει από τα καταστήματα), στα μέσα μεταφοράς και στα οχήματα που διασχίζουν τους δρόμους, λεπτομέρειες δηλαδή που εμπλουτίζουν το κείμενο και χαρίζουν μικρές ανάσες όσο η Αμαλία αλλάζει θέμα, τόπο, εποχή στις αφηγήσεις της.

Ο Βασίλης Τζανακάρης έγραψε ένα αφήγημα γεμάτο παραστατικές εικόνες και ενάργεια, που με αφορμή τις περιπέτειες της Αμαλίας μας συστήνει εποχές δύσκολες και σκληρές που τις έχουμε ωραιοποιήσει μέσα από αφηγήσεις και άλλες μαρτυρίες. Δεν είναι μόνο βιογραφία αλλά και το χρονικό του ελληνικού 20ού αιώνα που άλλαξε άρδην με αφορμή διάφορα γεγονότα (πρόσφυγες, πόλεμοι, αστυφιλία), με έμφαση στην καθημερινότητα του απλού κόσμου και στις ποικίλες διαστρωματώσεις της ελληνικής κοινωνίας. Το βάρος δίνεται στον μεσοπόλεμο, μια εποχή όπου σημαντικές εφευρέσεις όπως το τηλέφωνο πέρασαν στην καθημερινότητα των ανθρώπων, οι διαπροσωπικές σχέσεις ανδρών και γυναικών προσδιορίστηκαν από καινούργιους κανόνες (ένδυση, διασκέδαση κλπ.), οι γυναίκες βγήκαν από τα σπίτια κι άρχισαν να εργάζονται, αλλά υπάρχει και μια λιγότερο γνωστή σκοτεινή, πλευρά: έγκλημα, πορνεία, ναρκωτικά, επάρατες αρρώστιες.

Χιλιάδες γυναίκες κυρίως από χαμηλά κοινωνικά στρώματα, έπεφταν με τα μούτρα στον πληρωμένο έρωτα, παρακινημένες από ορφάνια, φτώχεια, χαμηλό μορφωτικό επίπεδο, προσφυγιά (είτε από τη μικρασιατική καταστροφή είτε από την άφιξη χιλιάδων επαρχιωτόπουλων που έρχονται για ένα καλύτερο αύριο στην πρωτεύουσα). Είναι ανατριχιαστικό το γεγονός πως εκείνη την εποχή ήταν πάνω από 50.000 οι πόρνες σύμφωνα με μια έρευνα. Αντάμα με αυτά έρχονται και οι κίνδυνοι του «επαγγέλματος», όπως λέπρα, φυματίωση, σκουλαμέντο και μαλαφράντζα («μπες βγες κι ο Θεός βοηθός») κι ας μην ξεχνάμε τις ανεπιθύμητες εγκυμοσύνες. Ο φόβος του νοσοκομείου Συγγρού για τις χειρότερες περιπτώσεις κρέμεται πάνω από τα κεφάλια χιλιάδων γυναικών και όλες τους αποζητούν ένα αντρικό λιμανάκι να χωθούν, να ζαρώσουν μέσα του και να τα ξεχάσουν όλα. Η αστυνομία και το υγειονομικό καιροφυλακτούσαν έτσι κι αποκτούσε καμία κάποια από αυτές τις ασθένειες, όλες τους κλειδαμπαρωμένες στα υπόγεια του νοσοκομείου μέχρι να τις εξετάσουν αλλά οι άντρες που τις κόλλησαν μια χαρά επέστρεφαν στα σπίτια και στις οικογένειές τους, κάτι που δείχνει πόσο μονόπλευρη ήταν πάντα η κοινωνία.

Μια γυναίκα περιζήτητη, με αιμάτινη καριέρα στη σωματεμπορία, γεμάτη φόβους, άγχος, ανασφάλειες, επιθυμίες, θυμό και μια εποχή γεμάτη αλλαγές, ανατροπές, ελπίδες και όνειρα συναντιούνται και δημιουργούν ένα ταξίδι στον χρόνο και στην ανθρώπινη ψυχοσύνθεση. Ένα κείμενο-ποταμός για μια γυναίκα που αδικήθηκε, κινδύνεψε και τελικά κατέληξε στα αζήτητα, γραμμένο με σεβασμό και αγάπη από έναν άνθρωπο που έχει διορατικότητα, ταλέντο και εμπειρία. Στο τέλος του βιβλίου υπάρχουν φωτογραφίες από το προσωπικό αρχείο του συγγραφέα με όψεις της Θεσσαλονίκης και διάφορα κοινωνικά και πολιτικά επίκαιρα γεγονότα της εποχής.

Βιβλίο Το ψυχόμετρο
Συγγραφέας Ρέα Βιτάλη
Κατηγορία Συλλογή διηγημάτων
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Ρέα Βιτάλη μας συστήνει τρεις διαφορετικές γυναίκες που παλεύουν με τον καρκίνο και τα προσωπικά τους προβλήματα η κάθε μία. Με πρωτοπρόσωπες αφηγήσεις, ρεαλισμό, αντικειμενικότητα και μερικά καλολογικά στοιχεία που στολίζουν τις διαχρονικές αλήθειες του κειμένου γνωρίζουμε τρεις προσωπικότητες που κουβαλάνε δυσβάσταχτα βάρη που τις αναγκάζουν να μείνουν πίσω στην ψυχοσύνθεσή τους, να μην προχωρήσουν, να μην απολαύσουν, να μην κερδίσουν. Βήμα προς βήμα γνωρίζουμε τις καταβολές τους, τον χαρακτήρα τους, τις οικογένειες που δημιουργούν, πώς βυθίζονται σταδιακά στον εαυτό τους και κλείνονται μέσα του.

Η πρώτη ιστορία είναι η φιλία ανάμεσα σε δυο γυναίκες που γνωρίστηκαν τη δεκαετία του 1970 στην κατασκήνωση και έκτοτε έδεσαν παρά την απόσταση που τους χωρίζει. Σε πρώτο πρόσωπο, η Εριέττα αφηγείται τη ζωή της Μιμίκας, που μεγάλωσε σ’ ένα σπίτι στην επαρχία με γλυκύτητα και τρυφερότητα, σε «μια παραδοσιακή, δεμένη και κεφάτη οικογένεια», μ’ έναν ήπιων τόνων μπαμπά και μια δοτική μαμά. Οι όμορφες, γλυκές αναμνήσεις της εφηβείας ζωντανεύουν με ενάργεια: η Μιμίκα περιμένει πώς και πώς να προβάρει τα ρούχα της φίλης της, τα μοντέρνα, που μυρίζουν Αθήνα, η Εριέττα νιώθει έναν αέρα ελευθερίας, μακριά από την επιτήρηση της μητέρας της. Καπνίζουν κρυφά, παραγγέλνουν νεσκαφέ, μεγαλώνουν.

Η Μιμίκα «Γελούσε πολύ, χαιρόταν πολύ, τραγουδούσε πολύ, έκλαιγε πολύ εύκολα, συγκινούνταν πολύ, έτρωγε πολύ», μόνιμος καβγάς με τη μητέρα της το πάχος της. «Ένα πλάσμα-παιδί με ψυχοσύνθεση “πολύ”», ζουν μαζί με τη φίλη της τους έρωτες, τη συμπαράσταση, μόνο που στην επαρχία, αν είσαι γυναίκα στα τριάντα και με δύο αποτυχημένους δεσμούς, αυτό είναι στίγμα, «πάταγε πια σε ηλικίες ναρκοπέδιο». Τι να κάνει η Μιμίκα, πότε οι γονείς, πότε οι θείες («πόσες θείες που είχαν λόγο και άποψη αντιστοιχούσαν σε κάθε ελληνικό σπίτι;… Αυτός ο άτιμος περίγυρος που σφίγγει, σφίγγει…», σελ. 20), υπαναχωρεί και βρίσκει το καλό παιδί, έναν δημόσιο υπάλληλο που δίνει έμφαση στο «μήνας μπαίνει, μήνας βγαίνει» και αδιαφορεί για την εκάστοτε μέρα, χαράμι στον μήνα. Μια πρόταση γάμου φλατ, μια ευαίσθητη σιωπή κι ένα διστακτικό, χαζά αμήχανο «μπράβο» πέφτει στη φιλία των κοριτσιών. «Άσχημα καλός», «υποτονικός και ηδονικά απαισιόδοξος» ο γαμπρός, γιατί παραδόθηκε αμαχητί η πληθωρική Μιμίκα στον πράο και αδιάφορο Γιώργο της; «Αναστενάρης να πατήσει με ίσιο βλέμμα σε κάρβουνα ρουτίνας ζωής» η Μιμίκα. «Η ζωή της ήταν φλατ. Το πιο ύπουλο παπούτσι. Το λογαριάζεις άνετο αλλά σου καταστρέφει τα πόδια χωρίς να το καταλάβεις» (σελ. 29). Μια σειρά από γεγονότα θα ανησυχήσουν την Εριέττα και ταυτόχρονα θα τη φέρουν σε δύσκολη θέση όταν συνειδητοποιεί πως πνίγηκε στη δική της ρουτίνα και δε στάθηκε όσο θα έπρεπε στη φίλη της από κοντά. Θα προλάβει λοιπόν να αλλάξει τη στάση της; Τι απέγινε η Μιμίκα σε αυτόν τον γάμο, τι συνέβη με τον άντρα της όταν μεγάλωσαν τα παιδιά που απέκτησαν κι έφυγαν από το σπίτι;

Η δεύτερη ιστορία αφορά τη σεξουαλική κακοποίηση της αφηγήτριας μεταξύ επτά και έντεκα ετών από έναν ηλικιωμένο έμπιστο φίλο της μητέρας της. Η πρωτοπρόσωπη αφήγησή της είναι γροθιά στο στομάχι, όχι μόνο στις περιγραφές της κακοποίησης (με παιδική ματιά, κάτι που το κάνει πιο σκληρό) αλλά και στη στάση της μητέρας και του αδελφού της. Ο «παππούς», όπως έλεγαν τότε τα παιδιά όλους τους ηλικιωμένους, ήταν ασίγαστος και άφρενος, το κοριτσάκι φοβόταν να μιλήσει, «Ένας περίεργος φόβος διαχεόταν παντού, ανακατευόταν με ντροπή και μετά παραπάνω φόβος» (σελ. 54). Ο αδελφός της τότε κάτι είχε δει, κάτι είχε καταλάβει, «Και στους δυο μας πάλευαν λογάκια, μάχη έδιναν μέσα μας» (σελ. 55). Οργή προκαλεί η φράση «Δεν υπάρχει πιο περίεργο συναίσθημα από την ντροπή. Τη λούζονται όσοι δεν τη δικαιούνται και την κλοτσάνε όσοι τους αντιστοιχεί» (σελ. 55) αλλά και η στάση της μάνας, όταν το παιδί επιμένει πως δε θέλει να μένει το βράδυ με τον «παππού» και τη «γιαγιά» κι εκείνη το ρωτάει: «Τι θα πάθετε να μείνετε ένα βράδυ;» Ήταν άραγε ανυποψίαστοι όλοι οι γύρω της ή «έντρομοι της αλήθειας»;

Χρόνια αργότερα, που η αφηγήτρια θα μιλήσει, βιώνει ένα ακόμη μεγαλύτερο σοκ: «-Αυτά που μου είπες να τα ξεχάσεις. Να μην τα πεις σε κανέναν. Δεν έγιναν ποτέ»! Πώς λοιπόν θα μεγαλώσει αυτό το κορίτσι, η «αλλιώς» της επαρχιακής πόλης, όπου οι καλοθελητές «σνίφαραν ζωή από τις ζωές των άλλων»; Πώς θα είναι οι σχέσεις της με τα άλλα αγόρια; Η συγγραφέας είναι καταπέλτης και καταγράφει με ρεαλισμό τα παιδιά «της ελληνικής, στερημένης επαρχίας» του 1970 που προβάριζαν ρόλους ενηλικίωσης με φόβο. Η πρωταγωνίστρια της ιστορίας είναι μια κοπέλα που «τρέχει μπροστά από την πληγή της, σπάζοντας σε ταχύτητα και το φράγμα του ήχου» και αδιαφορεί απέναντι στους ψιθύρους: «Με πόσους θα βγει ετούτη»; Με όσους! Άλλωστε: «Μπορεί τις ελλείψεις τους να ενώνουν οι άνθρωποι. Κι αυτό να το λέμε έρωτα» (σελ. 64). Κι όταν μεγαλώνει, αυτό το «δεν έγινε ποτέ, μην το πεις πουθενά» την έχει στοιχειώσει και παίζει κρυφτό με θέματα που πρέπει να τα αντιμετωπίσει κατά πρόσωπο πριν είναι αργά για τη ζωή της. Κι όταν η μάνα της διαγιγνώσκεται με διπολική διαταραχή, τα πράγματα γίνονται χειρότερα, οι εξελίξεις επιταχύνονται. Το θέμα της παρενόχλησης και της κακοποίησης δε σηκώνει ευγένειες: «…θα σέβεστε πάντα το Όχι κάθε ανθρώπου. Και όποιο κορίτσι ερωτευτείτε να το αντιμετωπίζετε, πέρα από έρωτά σας, και σαν φιλαδελφή σας. Ώστε…ο γονιός της να είναι ήσυχος ότι είναι στα καλύτερα χέρια» (σελ. 80).

Στην τρίτη ιστορία γνωρίζουμε μια γυναίκα με κατάθλιψη που αναβιώνει τη ζωή της, τον γάμο της, το παρελθόν της, μέσα από ένα κείμενο-ποταμό που δυστυχώς δεν κατάφερα να παρακολουθήσω, αν και η συγγραφέας έδωσε τον καλύτερό της εαυτό αφηγηματικά, γιατί δεν έχουμε τόσο σκηνές και περιστατικά όσο μια καταιγίδα συναισθημάτων, όμορφων λέξεων που προσπαθούν να αποτυπώσουν τον ψυχισμό της αφηγήτριας και λιγότερο τι την οδήγησε στην κατάθλιψη και στο σημείο όπου ξεκινάει η ιστορία της. «Πόσο αδιαφόρησα για τον πόνο της ψυχής μου; … Με ξόδευα ως άτρωτη, ως σιδερένια, ως αθάνατη. Τι σπάταλη» (σελ. 101). Στο τέλος η συγγραφέας, που επίσης πάλεψε με τον καρκίνο, παραθέτει αυτοβιογραφικά κείμενα: «Ο καρκίνος είναι μια σειρά ευκαιριών, μακάρι να μη γίνει σειρά χαμένων ευκαιριών» (σελ. 118). Σεβάστηκε τον καρκίνο, μελέτησε την πορεία του ήσυχα, της δόθηκε η ευκαιρία να δει τόσα και τόσα και κατάλαβε πως ο φόβος θα γίνει δύναμη και πρέπει να τον εργαλειοποιήσει ο καθένας απ’ όσους καλείται να ανέβει αυτό ντον γολγοθά. «Το ψυχόμετρο» της Ρέας Βιτάλη είναι το κοντέρ πόνου που βιώνει η κάθε μία από τις τρεις γυναίκες που μας συστήνει και οι ιστορίες τους ζωντανεύουν με άφθαστο ρεαλισμό, ωμή ειλικρίνεια, τρυφερότητα και αισιοδοξία.

Βιβλίο Σταγόνες 
Συγγραφέας Φυστίκι που Κυλάει 
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το Φυστίκι που Κυλάει έγραψε ένα δυνατό, ανατρεπτικό και άκρως ρεαλιστικό μυθιστόρημα για την παθογένεια της ελληνικής οικογένειας. Βάζει κάτω από ένα αντικειμενικό μικροσκόπιο όλα τα λάθη, τα μυστικά, τα ψέματα, τα προβλήματα που οδηγούν τους ανθρώπους σε αδιέξοδα, σε καταπίεση, σε κρίσεις πανικού και χαρίζει μια ιστορία τόσο αληθινή που πονάει, ακριβώς γιατί όλοι θα αναγνωρίσουμε σε αυτήν κομμάτια της δικής μας προσωπικότητας. Δάκρυσα, γέλασα, σφίχτηκα, κράτησα την ανάσα μου, προβληματίστηκα κι όμως δε σταματούσα να βυθίζομαι όλο και περισσότερο στον μικρόκοσμο του μυθιστορήματος, όχι μόνο γιατί αγωνιούσα για τη συνέχεια αλλά και γιατί ήθελα να δω πώς θα ολοκληρωθεί η ιστορία, πώς θα λυτρωθούν οι ήρωες και πόσο τους αγαπάει η συγγραφέας που τους δημιούργησε. Κινηματογραφική ροή, υψηλές ταχύτητες στις εξελίξεις, αληθινοί και καθημερινοί διάλογοι, ανατροπές είναι μερικά μόνο από τα θετικά χαρακτηριστικά του κειμένου. Σταγόνες που όλοι τις γευτήκαμε, τις αντικρύσαμε, τις νιώσαμε στις βροχερές μας μέρες, λαμπερές και μουντές πέφτουν όταν πρέπει ή έρχονται ακάλεστες, σταγόνες που λαμπυρίζουν αντικατοπτρίζοντας στιγμιότυπα, σκηνές, διαλόγους, ανθρώπους από τη ζωή του κάθε ενός από μας. Χαρά και γέλιο, έρωτας και ανεμελιά και την ίδια στιγμή πόνος, απώλεια, τραύματα σωματικά και ψυχικά, λάθη και ανήφορος. Σταγόνες από δάκρυα λύτρωσης σαν αυτά που χαρίζει το τέλος, οργής για τα καταφανή λάθη που τραυματίζουν ψυχές, συγχώρεσης για χάρη της αγάπης. Σταγόνες που γυαλίζουν στο μαχαίρι που ανατέμνει μέχρι βάθους την ανθρώπινη ψυχή, παρουσιάζοντας ακριβοδίκαια τους χαρακτήρες του βιβλίου και φέρνοντας στο φως «οικεία κακά» που πληγώνουν, συγκολλούν αλλά και δίνουν ελπίδα για μια νέα αρχή.

Η Τζένη και ο Δημήτρης λοιπόν έχουν αποκτήσει δυο παιδιά και πλέον είναι χωρισμένοι. Με διαρκή πρωθύστερα μαθαίνουμε την ιστορία τους, πώς γνωρίστηκαν, πώς ερωτεύτηκαν, ποια ήταν τα βήματα της σχέσης τους ως τον γάμο τους, πώς άλλαξαν τα πράγματα με τα παιδιά, την Εύη και τον Λουκά, πού έσπασαν και λύγισαν, τι έφταιξε, ποιες ήταν οι δυσκολίες και γιατί τελικά διαλύθηκαν. Η συγγραφέας εκεί που τους ρίχνει στα πιο βαθιά τάρταρα, εκεί και τους απογειώνει: «Εκείνο το πρωινό της δεύτερης μέρας των Χριστουγέννων, μέσα στο βαθύ σκοτάδι της Τζένης και του Δημήτρη, μέσα στην απόλυτη, αδιαπραγμάτευτη αποτυχία τους ως γονείς, ως ζευγάρι, ως ενήλικες, από τον φεγγίτη στο μπάνιο γλίστρησε μια αδύναμη ακτίνα φωτός. Θαμπή, εύθραυστη. Αλλά έστω κι έτσι έσπασε τον ζόφο» (σελ. 237). Η Εύη είναι πλέον στην εφηβεία, υπερ-ευαίσθητη στα συναισθηματικά ερεθίσματα, στεναχωριέται λιγότερο για το οικονομικό θέμα τώρα που τους μεγαλώνει η Τζένη μόνη της και περισσότερο για την απελπισία στο πρόσωπο της μάνας της. Ένα πλάσμα που λες και γεννήθηκε ενήλικη, κάτι που δυστυχώς η μητέρα κατά λάθος εκμεταλλεύεται και τονίζει διαρκώς, ακουμπώντας έτσι ένα δυσβάσταχτο βάρος στο παιδί της, που πάντα πίστευε πως αυτό πρέπει να κάνει, να γίνεται υποστύλωμα στις οικοδομές όλου του κόσμου. Από την άλλη, ο αυτιστικός Λουκάς παρακολουθεί εργοθεραπεύτρια σε κέντρο ειδικής αγωγής και σημειώνει μικρά βήματα προόδου. Η Τζένη αποδέχτηκε σχετικά γρήγορα την ιδιαιτερότητα του γιου της, μιας και δεν υπήρχε χρόνος για χάσιμο. Αυτή η διαδικασία αποδοχής δεν ήταν γραμμική, αφού τα συναισθήματα ενοχής, θυμού, απελπισίας επέστρεφαν κυκλικά. Πού βρίσκεται μέσα σε όλα αυτά ο Δημήτρης, πώς αντέδρασε, πώς νιώθει μετά τη θύελλα που τους τίναξε στον αέρα; Ευτυχώς, είναι ένας πατέρας που «θα εξασφάλιζε πρώτα το κάτι παραπάνω για τα παιδιά του και μετά τα βασικά για τον ίδιο»! Ναι αλλά η σχέση του με την πρώην σύζυγο; Τα δικά του όνειρα και προσδοκίες;

Μόνιμο αγκάθι ανάμεσα στο ζευγάρι είναι η μάνα του Δημήτρη, Βαγγελιώ, μια αυταρχική γυναίκα που διαφεντεύει το σπίτι της και αρνείται ν’ αφήσει τα παιδιά της να φύγουν μακριά. Αρνάκι ο άντρας της, την άφησε να κάνει ό,τι θέλει στη ζωή τους, του αρκούσε να νιώθει ασφαλής και ήρεμος πλάι της: «Ο χρυσός αυτός άνθρωπος που μιλούσε από το στόμα λίγο και από τα μάτια του πολύ. Που γέμιζε τα ρεζερβουάρ των παιδιών και των εγγονιών του με περισσή αγάπη, ανόθευτη, χωρίς προϋποθέσεις, χωρίς όρια, χωρίς διακρίσεις» (σελ. 279). Νικήθηκε τελικά από τον καρκίνο και η γυναίκα του νιώθει ξαφνικά πελαγωμένη και ολομόναχη. Τώρα τι γίνεται; Πώς θα επιβιώσει χωρίς το στήριγμά της; Ο απόλυτος έλεγχος που ασκεί στα παιδιά της, Αντώνη και Δημήτρη, δημιουργεί εντάσεις και δυσκολεύει τον αγώνα τους να σταθούν στα δικά τους πόδια, μακριά από τις εντολές της. Τα δυο αδέλφια είναι όσο πιο διαφορετικοί μπορεί να είναι δύο άνθρωποι που μεγάλωσαν στο ίδιο σπίτι, στην ίδια πόλη, από τους ίδιους γονείς. Σπάνια όμως μάλωναν όσο ήταν μαζί, δεν έμπαινε ο ένας στον ζωτικό χώρο του άλλου, πάντα συνυπήρχαν χωρίς να αναμιχθούν. Ο Αντώνης, έχοντας καλά κρυμμένα μυστικά, κάνει τα πάντα για να φύγει στο εξωτερικό, προκαλώντας θύελλα αντιδράσεων. «…παραήταν ασημένιος για τα δεδομένα της μουντής κωμόπολης… ασύμβατος με τον αέρα της Αιτωλοακαρνανίας» (σελ. 82), «Δεν υπήρξε ποτέ κομμάτι του παζλ της συγκεκριμένης πόλης ο μικρός. Πάντα φευγάτος ήταν» (σελ. 92).

Ο Δημήτρης υποστηρίζει τον αδελφό του κι ας μένει ο ίδιος πίσω. Έτσι κι αλλιώς είναι μέτριος μαθητής, οπότε στράφηκε στις μηχανές και στα αυτοκίνητα για τα προς το ζην. Ο Αντώνης όμως έφυγε και γιατί ήθελε να γλυτώσει τον αδελφό του από τις συνέπειες των δικών του επιλογών, μιας και το ωστικό κύμα πάντα έπαιρνε τον Δημήτρη: «Ο μεγάλος το είχε συνηθίσει, το θεωρούσε δεδομένο, ο μικρός ασφυκτιούσε, τον έπνιγε αυτή η υποχρέωση που ένιωθε πως είχε στον αδελφό του από τότε που θυμόταν τον εαυτό του» (σελ. 97). Οι γονείς τους πιέζουν τον Δημήτρη να ελέγχει τον Αντώνη κι αυτό τον κάνει έξω φρενών. Ο Δημήτρης δεν είχε το θάρρος του αδελφού του, ναι, είχε όνειρα, ήθελε να αντιδράσει αλλά «φοβόταν πως θα έτρωγε τα μούτρα του και θα αναγκαζόταν να γυρίσει στη μάνα του με την ουρά στα σκέλια». Είναι «έξαλλος με τον αδελφό του που δραπέτευσε και ανακουφισμένος ταυτόχρονα. Να τον βρίζει από τη μία και να τον καμαρώνει κρυφά από την άλλη. Για το μυαλό του, για το τσαγανό του, για όλα όσα έβαζε στόχο και κατάφερνε, ενώ ο ίδιος έμενε κολλημένος. Ανίκανος να φύγει. Δειλός» (σελ. 97). «Δεν είχε ποτέ τη δύναμη του μικρού. Το αστέρι του. Λες και γεννήθηκε μισοσβησμένος» (σελ. 107). Όσο ο Δημήτρης μάλιστα δεν κόβει τον ομφάλιο λώρο, τόσο η μάνα του τον διαφεντεύει. Και τότε ήρθε η Τζένη! «Όλα τα άσκοπά του σαν να είχαν βρει προορισμό».

Όλα ξεκινάνε με την κηδεία του Λουκά, όπου η συγγραφέας στήνει ολοζώντανες σκηνές: «…άρχισαν να σηκώνονται ένας ένας…Είχαν ξεπετάξει την υποχρέωση. Αν τους έλεγες «καλό καλοκαίρι», θα απαντούσαν «επίσης» χωρίς δεύτερη σκέψη» (σελ. 36). Από την αρχή οι διαπροσωπικές σχέσεις είναι δύσκολες, η μητέρα δε συμπαθεί την Τζένη, ο Αντώνης άργησε να παραστεί και η Βαγγελιώ δε χάνει ευκαιρία να τον κατηγορήσει, εντείνοντας την επιθυμία του να φύγει μια ώρα νωρίτερα, η Τζένη συμμερίζεται την επιθυμία του Αντώνη και κατανοεί τη στάση του, αφού είναι η μοναδική που μπορεί να τον διαβάσει σαν ανοιχτό βιβλίο, η επιθυμία του Λουκά να παραμείνει στο Αγρίνιο με τον μπαμπά και τη γιαγιά φέρνει την Τζένη στα όριά της, κάτι που αποσβήνει η Εύη. Λες και παρακολουθούσα κάτι μεταξύ κινηματογραφικής ταινίας και στιγμές από γεγονότα που έχω δει κι εγώ στη δική μου ζωή, με αληθινούς ανθρώπους, με ταιριαστούς διαλόγους, με γνωστές αφορμές! Έτσι αρχίζει σιγά σιγά το ταξίδι στο παρελθόν και στο παρόν όλων αυτών των χαρακτήρων, τους οποίους γνωρίζουμε κι απ’ την καλή κι απ’ την ανάποδη. Η ζωή στη φοιτητική εστία του Γκερμερσχάιμ, το πρώτο ερωτικό καλοκαίρι στην Ιθάκη, το μαγικό Βερολίνο που «ήταν η πιο όμορφη πόλη στον κόσμο, τόσο ανεπιτήδευτα κομψή, παλιακή και μοντέρνα ταυτόχρονα, σε αποδεχόταν χωρίς ενδοιασμούς, χωρίς προκαταλήψεις, η ίδια η πόλη μπορούσε να γίνει η παρέα σου» (σελ. 117), η γοητευτική Σκοτία εκείνο τον κρυστάλλινο Φεβρουάριο που η κλεψύδρα της ευτυχίας ενός ζευγαριού άρχισε να αδειάζει από την άμμο της και τόσα άλλα.

Υπάρχουν όμως κι άλλοι χαρακτήρες που συντροφεύουν τις δύο οικογένειες, όπως το εξάχρονο κοριτσάκι που στέκεται όρθιο, με τη ζακέτα της μαμάς της στα χέρια, ακίνητο, αμίλητο και κοιτάζει την πόρτα την ημέρα που η μάνα της ηττήθηκε από τον καρκίνο. «Όποιος φεύγει δεν ξαναγυρίζει» και το έμαθε αυτό καλά το κοριτσάκι που ξάπλωνε πάνω στη ζακέτα της μάνας της για να κοιμηθεί μυρίζοντας το ύφασμα κι ευτυχώς τη στήριξε η γιαγιά της, βοηθώντας τη να γίνει «Δυο γυναικών κόρη». Είναι και ο γοητευτικός Κωνσταντινουπολίτης Ερέν Μπαντέμ που θα παίξει απρόσμενο κομβικό ρόλο στο μυθιστόρημα και η ιστορία του ξεδιπλώνεται γεμάτη κοφτερά αγκάθια. Ασήκωτο βάρος οι επιλογές του για την οικογένειά του και αβάσταχτες οι συνέπειές τους στις ζωές των γονιών του, Ναζάν και Αράς, δυο ανθρώπων σε ισχυρή πολιτική και οικονομική θέση στην Τουρκία. Η ζωή του Ερέν είναι γεμάτη τρυφερότητα και έρωτα, ώσπου η τρυφερή μητέρα του χώθηκε σε δύσμορφο κουκούλι και δε δίστασε να παραδώσει -μεταφορικά-  τον γιο της στον Άδη. Τα κεφάλαια που τον αφορούν τα διάβαζα με κομμένη ανάσα, μιας και σε αυτά η γραφή φτάνει στο απόγειό της σε θέματα περιγραφών, ατμόσφαιρας, παραστατικότητας και άφθαστου ρεαλισμού. Η τελική σκηνή μεταξύ πατέρα και γιου παραλίγο να μου προκαλέσει εγκεφαλικό και κρατούσα την ανάσα μου για επικίνδυνα πολλή ώρα μετά το πέρας της. Οι χαρακτήρες που γνώρισα παύουν να έχουν βαφτιστικά ονόματα και ανθρώπινα χαρακτηριστικά, μεταμορφώνονται σε κάτι σκληρό, ανείπωτο κι όλα αυτά για κάτι που θα έπρεπε να το γιορτάζουν κι όχι να το λοιδωρούν. «Η ιέρεια άγγιξε σιωπηλή την πόρτα. Ο πεθαμένος γιος της βγήκε από το δωμάτιο». Και τότε…

Το κείμενο είναι γεμάτο καλοδουλεμένα ψυχογραφήματα, παραστατικότητα και αληθοφάνεια. Δε θα ξεχάσω πόσο έντονα περιγράφηκε μια κρίση πανικού, τις κραυγές ενός μικρού κοριτσιού που η επιθυμία της να δει τηλεόραση παραπάνω από μια ώρα οδήγησε σε ομηρικούς καβγάδες τους γονείς της («μπαμπά, δε θέλω να δω τηλεόραση, να, δες πάω στο δωμάτιό μου, σε παρακαλώ», πόσο πόνεσα εκεί, πόσο μου θύμισε οικεία κακά!), τις συνέπειες από μια ολική υστερεκτομή στο σώμα και στην ψυχολογία μιας γυναίκας και τις στιγμές ανθρωπιάς μεταξύ δυο γυναικών που ήταν ξεκάθαρα εχθροί ως εκείνη τη στιγμή που… Σκόρπιες και αξιοπρόσεκτες μεταφορές και παρομοιώσεις στολίζουν το κείμενο: «Μα ο ήλιος εκείνο το απόγευμα της συμπεριφερόταν σαν γονιός, ήθελε να αφήσει το στοργικό του χάδι πάνω στα χέρια και στον λαιμό της» (σελ. 67). Εδώ δάκρυσα: «…άφησε από τα μάτια του να τρέξουν σταγόνες ευτυχίας… Έτρεξαν μέσα του και βρήκαν και γέμισαν μικρές ρωγμές, σαν υγρός χρυσός που συγκολλάει σπασμένο πήλινο» (σελ. 158). Και ένα από τα αγαπημένα μου: «…τα βλέμματα, οι κουβέντες, όλα σκάλωναν πάνω του σαν να ήταν φτιαγμένος από βέλκρο που μάζευε πάνω του ανεπιθύμητο χνούδι…» (σελ. 211). Λέξεις που δημιουργούν απρόσμενες εικόνες και σημαντικές αλήθειες: «…τα δάχτυλά τους έμειναν απλώς να αγγίζονται. Για το υπόλοιπο της διαδρομής, τις ένωναν λίγα χιλιοστά επιδερμίδας… Καμιά φορά, αυτό που σε στηρίζει και σε κρατάει στην επιφάνεια όταν σε τραβάνε βαρίδια στον πάτο είναι απλώς λίγο δέρμα» (σελ. 49). Από την άλλη, το χιούμορ με το οποίο έχουμε γνωρίσει τη συγγραφέα είναι εκεί, διακριτικό, ανάμεσα στις γραμμές, μόνο που τα γεγονότα δε σε αφήνουν να το απολαύσεις είτε γιατί αμέσως έπεται κάτι σκληρό είτε γιατί είναι κρυφά αναμεμιγμένο με κάτι που προκαλεί εντονότερα συναισθήματα, όπως οργή ή / και συγκίνηση. Απολαύστε μία και μόνη πρόταση, που συνδυάζει την κραυγή της μάνας που εξαφανίστηκε το παιδί της με την προσπάθεια μιας τυχαίας περαστικής να βγάλει πετυχημένη selfie με το σκυλί της αγκαλιά: «Η μάνα του Δημήτρη ούρλιαζε στο τηλέφωνο, ο Βαρόνος προσπαθούσε να ακρωτηριάσει την ιδιοκτήτριά του κι εκείνη να δείξει το outfit τους» (σελ. 215).

Φυσικά, δε θα μπορούσαν να λείπουν και οι καίριες κοινωνιολογικές παρατηρήσεις: «…το σχολείο, οι παρέες, η εφηβεία, είναι ένας μικρόκοσμος της ενήλικης κοινωνίας, βλέπεις ένα δεκαπεντάχρονο παιδί και ταυτόχρονα βλέπεις έναν πενηντάρη που χτίζεται. Πολλά στρώματα σκυρόδεμα θα πέσουν πάνω του, πολλές εμπειρίες, ο πυρήνας όμως είναι εκεί. Στο σχολείο…θα δοκιμαστούν σκληρά οι αντοχές, τα συναισθήματα και ο χαρακτήρας τους. Δεν είναι εύκολη πίστα» (σελ. 263). Επίσης: «Δεν ήταν οι ίδιοι άνθρωποι που ήταν στα δεκαεννιά τους. Δεν μειώθηκε η αγάπη, η ζωή αυξήθηκε. Και λίγο λίγο μπήκε ανάμεσά τους…Άλλαξαν. Δεν είχαν τσακωθεί, δεν είχαν σταματήσει να αγαπιούνται. Ζωή έπαθαν» (σελ. 281-282). Και κυρίως: «Η ζωή σταμάτησε… Αυτό που συνεχίζεται λέγεται επιβίωση. Συνήθισε. Να ζει χωρίς τη ζωή του. Γιατί η ζωή δεν συνεχίζεται όταν χάνεις τη ζωή σου… Μόνο συνηθίζεται» (σελ. 283).

Οι «Σταγόνες» είναι ένα υπέροχο, απολαυστικό μα και σκληρό μυθιστόρημα που μου χάρισε αξέχαστες στιγμές, με γέμισε σκέψεις και προβληματισμούς. Ένα ταξίδι στο χθες και στο σήμερα, μια παρέα 300 περίπου σελίδων, άνθρωποι που αγάπησα και αντιπάθησα και συνεχώς αναρωτιόμουν τι θα τους συμβεί από δω και πέρα. Τα απόνερα του παρελθόντος και πώς επηρεάζουν το παρόν, πώς θα αντιδράσουν οι ήρωες του βιβλίου στις ανατροπές που έρχονται, πόσο εύκολα θ’ αλλάξουν νοοτροπία, αντιλήψεις, στάση ζωής, πόσο δυνατοί και έτοιμοι είναι για την απώλεια, για την ανατροπή, για το λάθος; Και τι όμορφο τέλος: «…ακολούθησε την πορεία της σταγόνας. Είχε διανύσει τα μισά. Είχε ακόμη πολλή πορεία. Μπορεί να ενωνόταν με άλλη, μπορεί να κυλούσε ολομόναχη» (σελ. 332).

Βιβλίο Η Ήρα στον αστερισμό του Καρκίνου
Συγγραφέας Κώστια Κοντολέων
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης ΑΩ
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Κώστια Κοντολέων έγραψε ένα χρονικό πάλης, μάχης και αγώνα ενάντια σ’ έναν αόρατο μα και απτό εχθρό με σύντομες προτάσεις, μικρά κεφάλαια και πρωτοπρόσωπη αφήγηση. «Γυμνό το κορμί αποκαλύπτει ώριμους μαστούς. Σ’ έναν από τους δυο φωλιάζει ύπουλος αόρατος εισβολέας… Η χούφτα κλείνει τρυφερά στην κοιλότητά της το ταξιδιάρικο στήθος, ιδιότυπο σύντροφο δύσκολης οκταετίας…» (σελ. 8). Αυτά τα στήθη, εφηβικά κυπαρισσόμηλα κάποτε, στητά γλυκολέμονα τώρα, δίνουν το έναυσμα της ιστορίας. Γραφή κοφτή, γρήγορη, μόνο με τις βασικές λέξεις που μπορούν να σχηματίσουν μια πρόταση, κείμενο που κυλάει γρήγορα, με επιθετικό ρυθμό που δε με άφησε να πάρω ανάσα ενώ οι τίτλοι των κεφαλαίων παίζουν και κουμπώνουν ή ντύνουν με λυρισμό τα περιστατικά που αφηγούνται το καθένα τους. Μέσα από αυτά τα κεφάλαια-σφηνάκια φωτίζονται διαφορετικά και ποικίλα στιγμιότυπα από τη ζωή της Ήρας, η οποία μεγαλώνει σ’ ένα σπίτι που τηρεί απαρέγκλιτα τις χριστιανικές τελετουργίες. Η κοπέλα γυρίζει την πλάτη στις νουθεσίες περί κόλασης, παραδίδεται στην αγκαλιά του Ρήγα και μετά το ρίχνει στις γονυκλισίες και τις μετάνοιες, παραπαίοντας: «…ο πρώτος μου έρωτας ή αντίβαρο αντίδρασης στα ηθικοπλαστικά τσιτάτα της ενοχικής μάνας μου»;

Είναι μια γυναίκα που χλευάζει τόσους αιώνες σκοταδισμού που κατασυκοφάντησαν την ένωση των σωμάτων και την ηδονή που προσφέρουν και χαράζει τη δική της πορεία. Κι όταν μπαίνει στην εφηβεία: «Τα πεζοδρόμια που διεκδικούσαν τα ξυπόλητα τρεχαλητά μου κι η αθωότητα της παιδικής ηλικίας δεν υπάρχουν πια» (σελ. 11). «Εγώ, η Ήρα, προσφέρω μα και αντιστέκομαι» όταν αρχίζουν οι σχέσεις με το άλλο φύλο. Τελικά, αναγκάζεται να ακολουθήσει τα χνάρια του παθολόγου πατέρα της μόνο και μόνο για να στρέψει αλλού το ενδιαφέρον της, αδιαφορώντας για την έτοιμη ιατρική πελατεία. Πιάνει δουλειά σε νοσοκομείο για να αποκτήσει ευρύτερες ιατρικές γνώσεις έχοντας πάντα στο πλάι της τον Ρήγα, τη «βακτηρία» της. Η επιλογή των σπουδών της τη βοηθάει να αντιμετωπίσει κατάματα τις νευρώσεις της, μιας και οι επιστημονικές αναλύσεις δεν αφήνουν περιθώρια παρανοήσεων. Μέσα από μια εκπληκτική γραφή ταξιδεύουμε από τα χρόνια της μεταπολίτευσης ως σήμερα, περνάμε από την εφηβεία στην ωριμότητα, από την αδιαφορία για τα οικογενειακά θέσφατα και την ηδονή του έρωτα στον αναμενόμενο ως έναν βαθμό πόλεμο με τον αόρατο εχθρό.

Εθελοτυφλεί όταν δέχεται την ακάλεστη επίσκεψή του, έχει κάνει πλέον τη δική της οικογένεια, έχει τακτοποιήσει τους φόβους της, τους έχει κρύψει καλά, μόνο που «Το σώμα θυμάται και περιμένει». Το χεράκι της πάντα εκεί, στο αριστερό στήθος, λες και ήξερε, σα να περίμενε αυτό που τώρα ήρθε. Κορίτσι, σύζυγος, μάνα, ασθενής μα πάνω απ’ όλα γυναίκα. Αρχικά το κρατάει μυστικό, παλεύει μόνη της, βιώνει παράνοια και λογική σε αμφίδρομες αλληλοεπιδράσεις, «Ό,τι πάνω στο σώμα μου έχει χαραχτεί δεν τους αφορά… Ή μήπως όχι;» (σελ. 40). Σα να ετοιμάζει μια ιδιότυπη αυτοκτονία κρατώντας την οικογένειά της στο σκοτάδι και ταυτόχρονα χωρίς η ίδια να το παλεύει. Τι περιμένει,  Θαύμα ή Θάνατο; Πώς και γιατί θ’ αλλάξει στάση ζωής; Θα προλάβει να παλέψει; Πώς θα αντιδράσουν οι δικοί της; Πώς θα νιώσει όταν ένα σώμα με φανερή ανορθογραφία τη μετατρέψει σε Αμαζόνα; Πόσο δυνατή νιώθει όταν ψάχνει τη δύναμη σε τέτοια λόγια: «…η πραγματική ζωή δεν είναι η ζωή των αγαλμάτων με τις όποιες φθορές τους…η πραγματική ζωή είναι εκείνη των ανθρώπων, με τα ρίσκα και τις αποφάσεις που καθορίζουν την καθημερινότητά τους» (σελ. 70);

«Η Ήρα στον αστερισμό του Καρκίνου» είναι ένα δυνατό, ρεαλιστικό μυθιστόρημα με ηρωίδα μια γυναίκα που περνάει από πολλές ψυχολογικές και συναισθηματικές διακυμάνσεις όσο παλεύει με την επάρατη νόσο. Από κεφάλαιο σε κεφάλαιο κορυφώνεται η αγωνία για την επιτυχή ή μη έκβαση αυτού του αγώνα δρόμου, που καθυστέρησε να εκκινήσει με δική της υπαιτιότητα. Χωρίς διδακτισμούς, χωρίς κατακραυγές και ακρότητες, με διακριτική ισορροπία ανάμεσα στο «γιατί σε μένα» και στο «γιατί όχι», ξεδιπλώνεται μια ιστορία που βιώνουν πολλές γυναίκες σε κάποια στιγμή της ζωής τους και η συγγραφέας θέλησε με το βιβλίο της να κρατήσει νοερά το χέρι της κάθε μίας από αυτές, να προσπαθήσει με τον δικό της τρόπο να τις εμψυχώσει και να τις στηρίξει όσο γέρνουν το «φυλλοβόλο κεφάλι» τους σε γνώριμες μυρωδιές για μια ανάσα ακόμη. Την Ήρα τη λοιδορούσα για τα λάθη της, τη συμπονούσα για τις επιλογές της, την κατανοούσα για τη στάση της κι αυτά τα συναισθήματά μου εναλλάσσονταν με τον ίδιο ρυθμό που άλλαζε και η ηρωίδα του βιβλίου. Δε συνάντησα ούτε μια περιττή ή φλύαρη σκηνή, αντίθετα, απόλαυσα μια λιτά γραμμένη μάχη εναντίον του εισβολέα που μπορεί να μεταμορφώσει από τη μια στιγμή στην άλλη μια γυναίκα είτε σε φοβισμένο και υποταγμένο αντίπαλο είτε σε μαχητή είτε και τα δυο μαζί σε μια διαρκή ανταλλαγή θέσεων. Τελικά, πόσο λαμπερός είναι αυτός ο αστερισμός και πόσο πολύ στηρίζεται στον φόβο για να φέγγει πάνω από αυτόν που θα επιλέξει για να εξαπλωθεί; Η Κώστια Κοντολέων χαρίζει αισιοδοξία και δύναμη μέσα από ένα μυθιστόρημα που κυλάει σα νερό και είναι γραμμένο με άφθαστο ρεαλισμό και δύναμη.

Βιβλίο Μια τυχαία συνάντηση με τον Εντ Μπέγκελς
Συγγραφέας Μαριλένα Παππά
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Αγγελάκη
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Μαριλένα Παππά έγραψε ένα από τα καλύτερά της μυθιστορήματα, με ολοκληρωμένους χαρακτήρες κα απρόσμενες εκπλήξεις, ένα κείμενο που με συγκίνησε και μου χάρισε απολαυστικές αναγνωστικές στιγμές. Ο Άθαν είναι ένας πρωταγωνιστής σε δυσχερή θέση λόγω της υγείας του, γύρω του όμως δημιουργείται ένα σύμπαν αισιοδοξίας, δύναμης και χιούμορ που με έκανε να γελάσω, να δακρύσω από χαρά και ικανοποίηση για τις εξελίξεις του βιβλίου, να σκέφτομαι πάνω στην ανθρώπινη ύπαρξη και στο νόημα της ζωής και τελικά να βγω κερδισμένος και υπερ-αισιόδοξος, αποχαιρετώντας με δυσκολία τους ήρωες του μυθιστορήματος όταν έφτασα στο τέλος. Ένα κείμενο αρμονικό, εξισορροπημένο, με το γέλιο και το δάκρυ να πηγαίνουν αντάμα και μ’ ένα διαρκές κλείσιμο του ματιού ως προς την ταυτότητα και τον ρόλο του Εντ Μπέγκελς στα γεγονότα, αφήνοντάς με να αποφασίσω εγώ ποιος είναι και τι θέλει στις ζωές των χαρακτήρων. Κι όλα αυτά δοσμένα με μικρές σταγόνες φιλοσοφίας, ηθικής και λυρισμού.

Ο Άθαν βρίσκεται σε ίδρυμα μετά τον θάνατο των γονιών του σε τροχαίο, έχει κάνει φίλους και πηγαίνει στο διπλανό σχολείο. Του αρέσει να παρακολουθεί τα πουλιά που περνάνε από το παράθυρό του και μπορούν να πετάξουν στα πέρατα της γης, κάπου όπου ίσως εκείνος δεν πάει ποτέ. Παρέα του έχει μια φωτογραφία των γονιών του, που δε θυμόταν πότε τους είχε δει για τελευταία φορά, και ταξιδεύει νοερά μαζί τους σε διάφορες περιπέτειες και οικογενειακές στιγμές. Ο αγαπημένος του «θείος Λάκης», ο εθελοντής οδηγός του ιδρύματος, που τον επισκέπτεται τις Κυριακές, είναι ένας άνθρωπος που έχει καλλιεργήσει τη φαντασία του παιδιού με τις ιστορίες του απ’ όταν ήταν ναυτικός. Για παράδειγμα, όταν το παιδί τον ρωτάει γιατί δεν μπορεί να αγκαλιάσει στη φαντασία του τους γονείς του, του απαντάει πως «η αγκαλιά τους είναι ο ίδιος ο αέρας που σε περιβάλλει. Γι’ αυτό γίνονται ένα κομμάτι του» (σελ. 11). Ο Άθαν δε θέλει να πεθάνει μόνος σ’ ένα ψυχρό νοσοκομείο, εξομολογείται στον Λάκη κι εκείνος τον παρηγορεί: «Όσο έχουμε αγάπη και καλούς ανθρώπους στην καρδιά μας, δεν είμαστε ποτέ μόνοι μας, μικρέ» (σελ. 27). Το παιδί, παρά τα όσα βιώνει, μπορεί να εκτιμήσει και τα καλά και τα άσχημα, αφού έμαθε να ζει με τον πόνο και την κούραση αλλά και να εκτιμά τις όμορφες στιγμές.

Ο Λάκης πάντα έχει μια απάντηση για όλα και αγαπάει τα παιδιά ενώ στην προσωπική του ζωή στάθηκε άτυχος. Έτσι μαθαίνουμε για τη δουλειά του στα καράβια, για τη σχέση του με τη Χριστίνα, για τους γονείς του και για τη γνωριμία του με τον Εντ Μπέγκελς, έναν Αφρικανό ναυτικό που συνταξίδευε μαζί του, με μια αύρα μυστηρίου να τον τυλίγει. Επίσης, γνωρίζουμε την κυρία Βένια, την «ψυχή» του ιδρύματος, η οποία φροντίζει τις λεπτομέρειες, συντονίζει τα πάντα, βρίσκει δωρητές. Μπορεί να μην απέκτησε δικά της παιδιά αλλά τα «σποράκια» του ιδρύματος τα θεωρεί δικά της. Έζησε μια σχέση που άλλαξε με το πέρασμα του χρόνου και μάταια πάσχιζε να διατηρήσει την αρχική μαγεία της. Τα πάντα αλλάζουν όταν μπαίνει στη ζωή της ο γιατρός του Άθαν, ο κύριος Νεκτάριος ενώ την ίδια στιγμή επιστρέφει ο πρώην της μετανιωμένος και φαινομενικά αλλαγμένος. Τι θα κάνει τώρα η Βένια; Μέσα από ένα ενδιαφέρον περιστατικό, γνωρίζουμε και τον διευθυντή του κοντινού σχολείου, τον κύριο Άγγελο, που προσπαθεί να αλλάξει κάποια πράγματα ως προς τον σχολικό εκφοβισμό και την αδιαφορία των καθηγητών σε αυτόν, θα τα καταφέρει όμως;

Ο Άθαν είναι ένα παιδί που έχασε νωρίς τους γονείς του και έχει ακονίσει τη φαντασία του χάρη στα βιβλία που διαβάζει. Είναι ένα αγόρι μεταξύ εφηβείας και παιδικότητας που προσδοκά ένα θαύμα που θα του αλλάξει τη ζωή. Χαμηλών τόνων, υπάκουος, φιλοπερίεργος, δε θέλει να μεγαλώσει γιατί «οι μεγάλοι έχουν την τάση να αμφισβητούν οτιδήποτε μαγικό συμβαίνει στην παιδική τους ηλικία». Με εντυπωσίασε ο τρόπος που έντυσε τη νεφρική του ανεπάρκεια με μια ολόκληρη ιστορία φαντασίας για να μαλακώσει τον πόνο και να εξηγήσει στον εαυτό του κυρίως γιατί βιώνει αυτές τις δυσκολίες και τι συμβαίνει με την αιμοκάθαρση. Είναι φίλος με όλα τα παιδιά του ιδρύματος, με τον Γκεόργκι και τον Άλεξ όμως κάνει περισσότερη παρέα. Το κάθε παιδί έχει τη δική του άσχημη ιστορία και η συγγραφέας μας συστήνει σκληρά και τοξικά οικογενειακά περιβάλλοντα, ακατάλληλα για μεγάλωμα και ανατροφή. Τα τρία παιδιά δεν κάνουν σκανταλιές, δεν παύουν όμως να είναι παιδιά και κάποια περιστατικά είναι ξεκαρδιστικά. Γέλασα πολύ που οι φίλοι του Άθαν, αν αρχίσει τις μεταφορές και τα βαθυστόχαστα, λένε πως «ξεκίνησε πάλι τα συγγραφικά του»! Μια μέρα γνωρίζουν έναν καινούργιο μαθητή, τον φοβισμένο Τζαμάλ που δέχεται bullying από τους νταήδες του σχολείου λόγω του χρώματός του. Οι «τρεις σωματοφύλακες» υπερασπίζονται τον «Ντ’ Αρτανιάν» τους και δημιουργούν μια γλυκιά και ενωμένη παρέα, χωρίς διακρίσεις και ρατσισμό, με όμορφα αστεία και πειράγματα. Μια μέρα όμως ο Τζαμάλ εξαφανίζεται.

Ο μικρός Άθαν είναι ο φωτισμένος πλανήτης γύρω από τον οποίο κινούνται άνθρωποι-δορυφόροι, μ’ ένα συγκεκριμένο παρελθόν κι ένα μέλλον που ξετυλίγεται όσο κρατάει το μυθιστόρημα, φέρνοντας εξελίξεις και ανατροπές στη ζωή τους, πάντα με αφορμή το παιδί είτε εσκεμμένα είτε τυχαία. Αλκοολισμός, σχολικός εκφοβισμός, ενδοοικογενειακή κακοποίηση, ορφάνια, μοναξιά, φιλία και πολλά άλλα θέματα καταγράφονται μέσα από συναρπαστικές, ρεαλιστικές και αισιόδοξες ιστορίες που κουμπώνουν η μία πάνω στην άλλη δημιουργώντας ένα εκπληκτικό μυθιστόρημα. Οι χαρακτήρες είναι πολύπλευροι και καθόλου μονοδιάστατοι, έχουν συγκεκριμένο παρελθόν και ερεθίσματα, αφήνονται όμως να αλλάξουν, ακόμη κι αν δυσκολεύονται αρχικά. Μέχρι και η δύναμη της συγχώρησης τονίζεται, κάτι που με εξέπληξε, μιας και ένα περιστατικό που έγινε ήταν αρκετά σοβαρό και ίσως κάποιος άλλος συγγραφέας να το άφηνε εκεί. Η Μαριλένα Παππά όμως αγαπάει τους ήρωές της και θέλει να τους παρουσιάσει όσο γίνεται πιο ρεαλιστικά και σφαιρικά στους αναγνώστες κι έτσι γεμίζει το κείμενο με σωστές εκπλήξεις ενώ διαχρονικές αλήθειες έρχονται αναπάντεχα και ξαφνιάζουν: «Εμείς οι ίδιοι πρέπει να ξέρουμε ποιοι είμαστε, γιατί όλοι οι υπόλοιποι θα έχουν τη δική τους γνώμη που συνήθως δεν έχει καμία σχέση με αυτό που είμαστε. Γιατί πολύ απλά δεν μας ξέρουν» (σελ. 77).

Το «Μια τυχαία συνάντηση με τον Εντ Μπέγκελς» είναι ένα υπέροχο, τρυφερό, συγκινητικό και αισιόδοξο μυθιστόρημα που μου χάρισε τρυφερά στιγμιότυπα, σκέψεις και προβληματισμούς γύρω από τον άνθρωπο και μου σύστησε ενδιαφέροντες και ολοκληρωμένους χαρακτήρες. Το κείμενο είναι στολισμένο με απρόσμενες παρομοιώσεις («…τα χαλάκια ήταν πάντα μέσα στη σκόνη. Λες και σε αυτό το αυτοκίνητο ήταν πάντα καλοκαίρι και από κάπου ξεφύτρωναν συνεχώς κόκκοι άμμου», σελ. 26) και γραμμένο με παραστατικές ατμοσφαιρικές περιγραφές, σαν αυτή του χειμώνα που συνυπάρχει με λίγη άνοιξη, πότε λιακάδα και πότε ψιλόβροχο, ενώ, χάρη στη ματιά του Άθαν, έμαθα να παρατηρώ και να βλέπω κι εγώ γύρω μου τον κόσμο, τους περαστικούς, ασήμαντες λεπτομέρειες που μπορεί να γεννήσουν απροσδόκητες ιστορίες. Φως, χαρά, αισιοδοξία και χιούμορ μου κράτησαν συντροφιά ως το γλυκό τέλος, όπου αποχαιρέτησα με δυσκολία τους ήρωες που γνώρισα.

Βιβλίο Τα παράξενα Χριστούγεννα του κυρίου Σέριμαν 
Συγγραφέας Δημήτρης Μαμαλούκας
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μονόκλ
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Δημήτρης Μαμαλούκας έγραψε μια συγκινητική και τρυφερή νουβέλα γύρω από την ιδιαίτερη φιλία ενός μεγάλου σε ηλικία άντρα κι ενός μικρού κοριτσιού. Ο κύριος Σέριμαν είναι ένας απόλυτα προβλέψιμος άνθρωπος, παχύς, καραφλός (μόνο με τρεις τρίχες βασικά), με προκαθορισμένο πρόγραμμα στη ζωή του και με ελάχιστες δραστηριότητες, μοναχικός, χωρίς χόμπι και ενδιαφέροντα, γκρινιάρης και αντικοινωνικός. Μια μέρα συναντάει έναν άγνωστο με γκρι φόρμα, τον Πασκάρ, έναν άνθρωπο που εκπέμπει ηρεμία και γαλήνη ενώ το χαμόγελό του είναι ακαταμάχητο. Μια αναπάντεχη και σχεδόν ανεδαφική πρόταση πέφτει στο τραπέζι και ανατρέπει την καθεστηκυία τάξη του Σέριμαν, φέρνει τα πάντα γύρω του και μέσα του τούμπα. Δεν τον ξανασυναντά αλλά όσα του είπε τα γυροφέρνει στο μυαλό του ξανά και ξανά, σκέφτεται, αμφιβάλλει, αρνείται, προσπαθεί να ξεχάσει, ξαναθυμάται. Τα βήματά του τον οδηγούν μετά από πολλή περίσκεψη στο ογκολογικό παίδων, όπου διαπιστώνει πόσες τραγικές ιστορίες κρύβουν οι διάδρομοι ενός τέτοιου νοσοκομείου! Πόνος, απαισιοδοξία, μελαγχολία, διαρκής μάχη με κάτι αναπόφευκτο και κάπου αμυδρά ένα φως, σαν το χαμόγελο της μικρής ηρωίδας.

Η Μαντλίν πάσχει από καρκίνο αλλά δεν πτοείται, αντίθετα, μοιράζει χαμόγελα και αισιοδοξία στους ανθρώπους γύρω της και κλέβει την καρδιά του Σέριμαν. Χρησιμοποιούν έναν δικό τους κώδικα επικοινωνίας (γεια σου, κύριε τρεις τρίχες, γειά σου μηδέν τρίχες! Μα τι γλυκές προσφωνήσεις), αστειεύονται, περνάνε ευχάριστα μαζί, κάτι που προβληματίζει τους γονείς της. Μέρα τη μέρα πλησιάζουμε στην πιο κρίσιμη στιγμή της ζωής της Μαντλίν και η αγωνία κορυφώνεται. Η λιτή και άκρως ρεαλιστική αφήγηση δημιουργεί έντονες εικόνες, συναισθηματικά φορτισμένες, που αφήνουν όμως την αισιοδοξία να φανεί σε κάποια σημεία και να ελαφρύνει την ατμόσφαιρα. Κι όλα αυτά διαδραματίζονται στις γιορτές των Χριστουγέννων, μια από τις πιο δύσκολες κατ’ εμέ περιόδους. Γελούσα και προβληματιζόμουν, απολάμβανα την ιστορία και τα τραγικωμικά περιστατικά, χωρίς να σταματώ ούτε στιγμή να σκέφτομαι πώς και αν θα καταφέρουμε να γλυτώσουμε το μοιραίο. Γίνονται λοιπόν θαύματα στην εποχή μας; Ένας μοναχικός, μονόχνοτος άνθρωπος, θα ενδιαφερόταν ποτέ να σώσει τη ζωή κάποιου; Με ποιον τρόπο και με τι αντάλλαγμα;

«Τα παράξενα Χριστούγεννα του κυρίου Σέριμαν» είναι μια γρήγορη και ανατρεπτική ιστορία που με κράτησε από την αρχή χάρη στη δωρικότητα της γραφής και στην απουσία περιττών λεπτομερειών. Η σχέση μεταξύ του Σέριμαν και της Μαντλίν χτίζεται σταδιακά, με όμορφα αστεία, με υποδόρια συγκίνηση λόγω της υγείας του παιδιού, με τον φόβο της Μαντλίν ότι θα πεθάνει αλλά αυτό δεν την παίρνει από κάτω και με χαριτωμένα στιγμιότυπα. Ο Σέριμαν σχεδόν μεταμορφώνεται από σελίδα σε σελίδα και η ψυχογραφία του είναι μελετημένη και πειστική. Είναι ένα βιβλίο αφιερωμένο στη γλύκα της ζωής, μιας και ο θάνατος είναι αναπόσπαστο μέρος της ζωής αλλά δεν παύουμε να του κηρύττουμε τον πόλεμο για να μείνουμε ζωντανοί λίγο ακόμη. Αλήθεια, αν μας δινόταν η ευκαιρία, ποιον θα σώζαμε από τους αγαπημένους μας ανθρώπους; Κι αν δεν είχαμε κανέναν; Αυτά και άλλα ερωτήματα απαντώνται με τον πιο γλυκό και τρυφερό τρόπο σε αυτό το γεμάτο συναίσθημα και αφηγηματική δεινότητα κείμενο.

Βιβλίο Συμφωνία ζωής
Τίτλος πρωτοτύπου Ditt livs affär
Συγγραφέας Fredrik Backman
Μεταφραστής Γιώργος Μαθόπουλος
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κέδρος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Με αφορμή αυτά τα ερωτήματα, ο Fredrik Backman έγραψε μια συγκινητική ιστορία για το τίμημα που πληρώνεις όταν σώζεις μια ζωή και ταυτόχρονα μια προσωπική του εξομολόγηση για τη γενέθλια πόλη του και ένα αφήγημα γύρω από τον φόβο του για τον θάνατο. Καθημερινά και παντού υπάρχει κι άλλος δρόμος εκτός από αυτόν που επιλέγουμε κι αυτό είναι κάτι που ο αφηγητής τώρα προσπαθεί να ανακαλύψει και να κατανοήσει. «Είναι πρωί στο Χέλσινγμποργ, παραμονή Χριστουγέννων, κι έχω σκοτώσει έναν άνθρωπο…Έχει σημασία τίνος ήταν η ζωή;» (σελ. 17). Έτσι ξεκινάει ένα κείμενο σύντομο, γεμάτο πανανθρώπινες αξίες, διαχρονικές αλήθειες και ωριμότητα.

Ο αφηγητής γνωρίζει ένα πεντάχρονο κορίτσι στο νοσοκομείο να παλεύει με τον καρκίνο. Το παιδί βάφει μια καρέκλα κόκκινη σπαταλώντας είκοσι δύο κουτιά με κηρομπογιές «λες και θα μπορούσε να διώξει την αρρώστια ζωγραφίζοντας». Αγκαλιά με το λούτρινο κουνελάκι της, τη Νέλη, προσπαθεί να κατανοήσει τι της συμβαίνει, να αντιμετωπίσει την πιθανότητα «να πεθάνω αύριο» και συνομιλεί με τον αφηγητή που της φέρεται απόμακρα, η μικρή όμως βρίσκει τον τρόπο να κάμψει τις αντιστάσεις του και να του εγείρει πράξεις, αναμνήσεις και λάθη που πονάνε. Έτσι μαθαίνουμε για τη ζωή του άντρα που αρχικά δείχνει άτρωτος, αμετανόητος, πανίσχυρος, σίγουρος για τον εαυτό του. Να όμως που ο γενέθλιος τόπος του τον ξέρει καλά: «..Ξέρω ποιος είσαι πραγματικά. Είσαι μόνο ένα φοβισμένο αγόρι»! Ο αφηγητής δείχνει σκληρός και πείσμων στις αρχές του και στην προσπάθειά του να γίνει νικητής και να επιβιώσει, αφήνει όμως και κάποιες χαραμάδες για να δούμε μέσα του ποιος πραγματικά είναι! Θεωρεί ότι οι ευτυχισμένοι δεν αφήνουν τίποτα πίσω τους ενώ εκείνος, χάρη στις εμμονές του, κατάφερε πράγματα και αφήνει πίσω του κατάλοιπα. Μήπως όμως η ευτυχία είναι αυτό το κάτι που αξίζει πραγματικά;

Γνωρίζουμε έναν άντρα που επιβιώνει, έναν νικητή που, όπως όλοι όσοι επιβιώνουν, φοβάται τον θάνατο. Έχει μεγάλη ακίνητη περιουσία αλλά του τραβά το ενδιαφέρον το κοριτσάκι με τα μικρά πόδια που «δεν πρόφτασαν να κάνουν κάποιον να ενδιαφερθεί για τα ίχνη που αφήνουν». Ο αυθορμητισμός και η ειλικρίνεια του παιδιού τον κάνουν να γελάει, τον ξαλαφρώνουν από τον δικό του αγώνα. Του θυμίζουν όμως και τον γιο του, που τώρα περιφρονεί τον πατέρα του γιατί αφιέρωσε όλο του τον χρόνο στη δουλειά του. Ο πατέρας του θεωρεί τον εαυτό του πολύ σημαντικό για ν’ ασχολείται με τα συναισθήματα, τις στιγμές, την καθημερινότητα του παιδιού του. Δεν το μετανιώνει παρ’ όλ’ αυτά, γιατί τώρα ο γιος του θα αποκτήσει όλα όσα οι άλλοι άνθρωποι τα κυνηγούν: πλούτη και ελευθερία. Ο γιος όμως έχει γυρίσει την πλάτη σε όσα του εξασφάλιζε ο πατέρας του και δουλεύει μπάρμαν, «ένας άνθρωπος που έμενε ικανοποιημένος από τα λίγα. Δεν φαντάζεσαι τι ευλογία είναι αυτό», παραδέχεται επιτέλους ο πατέρας. Το κείμενο είναι γεμάτο από τραγικές αλήθειες που ο αφηγητής έχει βρει το κουράγιο να τις αντιμετωπίσει, να διαπιστώσει τα λάθη του και να αλλάξει έστω και αργά τη στάση του: «Απέτυχα με σένα. Προσπάθησα να σε κάνω σκληρό κι εσύ έγινες καλός».

Έτσι αρχίζει να ξεδιπλώνεται μια ολοκληρωμένη προσωπικότητα που με συγκίνησε και μου έδειξε όλες τις πλευρές μιας ζωής σπαταλημένης σε στόχους και σκοπούς αλλά χωρίς ευτυχία. Η ιστορία ξεδιπλώνεται πάντα σε πρώτο πρόσωπο από τη σκοπιά του αφηγητή και πότε μαθαίνουμε για την οικογένεια που δημιούργησε και για τον χαρακτήρα του και πότε για την καθημερινότητα της μικρής με το κουνελάκι, για τις σκέψεις και τους φόβους της. Η μικρή είναι το έναυσμα για την ιδιαίτερη και ξεχωριστή αναδίφηση του αφηγητή στην ψυχή του ενώ ταυτόχρονα με διαρκή πρωθύστερα παρακολουθούμε κάποια γεγονότα που αρχικά φαίνονται ασύνδετα με τη ροή της πλοκής, σταδιακά όμως μπαίνουν στη σωστή θέση, ξεδιπλώνοντας μια μεγάλη ανατροπή. Από τη στιγμή που ο αφηγητής κατάλαβε κάποιες σημαντικές αξίες της ζωής που αντιβαίνουν με τη δική του ως τώρα νοοτροπία, αποφασίζει να παρασυρθεί από τα συναισθήματά του και να έρθει αντιμέτωπος με το πραγματικό τίμημα της παράτολμης πράξης του. Είναι πραγματικά έτοιμος να προχωρήσει; Ποια είναι η μυστηριώδης γυναίκα με την γκρίζα ζακέτα και το ντοσιέ στο χέρι; Τι δουλειά κάνει; Γιατί δεν της επιτρέπεται να έχει έναν ευνοούμενο στα καθήκοντά της;

«Δεν αποφασίζουμε εμείς ποιος φεύγει και ποιος μένει. Και γι’ αυτόν τον λόγο, πηγαίνουμε ενάντια στους κανόνες όταν πονάμε» (σελ. 60).

Βιβλίο Μια σταγόνα ομορφιάς
Συγγραφέας Γιώτα Κ. Αλεξάνδρου
Εικονογράφος Θέντα Μιμηλάκη
Κατηγορία Εικονοβιβλίο
Εκδότης Καλέντης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Γιώτα Αλεξάνδρου έγραψε μια υπέροχη ιστορία γεμάτη αγάπη σε όλες τις μορφές που μπορεί κανείς να φανταστεί, να περιγράψει και να αποτυπώσει. Κάθε δισέλιδο είναι και μια μικρή ιστορία διαφορετικών μορφών δοτικότητας και αγάπης, δοσμένες όλες με τέτοιο τρόπο που μπορούν να τις απολαύσουν μικροί και μεγάλοι αναγνώστες. Τα μικρότερα παιδιά μπορούν να ταξιδέψουν στις διάφορες και διαφορετικές περιστάσεις που αποτυπώνονται, να ξεκινήσουν δημιουργικές κουβέντες με τους γονείς τους και να μιμηθούν τα παραδείγματα των χαρακτήρων. Τα μεγαλύτερα μπορούν να ανακαλύψουν τα βαθύτερα νοήματα που κρύβονται πίσω από τις λέξεις και κυρίως πίσω από τις εικόνες, να ψάξουν και να αναλύσουν απεικονιστικά μυστικά και κρυμμένες έννοιες και να τα εφαρμόσουν στην καθημερινότητά τους.

Η συγγραφέας δε μιλάει μόνο για ρομαντικά πράγματα όπως η αγάπη ενός ζευγαριού και αυτή της μάνας αλλά και για πτυχές μιας δύσκολης και ενίοτε σκληρής καθημερινότητας είτε αυτή είναι η πάλη με μια ασθένεια είτε ένας αγώνας δρόμου για την ιατρική θεραπεία ή για το περιβάλλον. Όλες οι ιστορίες όμως είναι διάχυτες από αισιοδοξία και όλες παροτρύνουν για αγάπη, φροντίδα, έγνοια και υποστήριξη. Ένα βρέφος με τη μητέρα του, ένα συσσίτιο απόρων, ένα ζευγάρι που αντιμετωπίζει ένα κρυολόγημα, ο αρτοποιός που ετοιμάζει τα καρβέλια του, μια παρέα παιδιών που παίζει με τα φθινοπωρινά φύλλα, ένα ηλικιωμένο ζευγάρι που αναπολεί, ένα κορίτσι χωρίς χέρια που παίζει πιάνο, μια οικολόγος που αγωνίζεται για το καλό του πλανήτη, ένα βιβλίο που βρίσκουν δυο παιδιά μέσα στα γκρεμισμένα χαλάσματα αποτέλεσμα πολέμου, επιστήμονες που αγωνίζονται να νικήσουν μια αρρώστια-μάστιγα είναι προσεγμένα παραδείγματα που θα εμπνεύσουν τα παιδιά και θα τα γεμίσουν δύναμη, αυτοπεποίθηση και αισιοδοξία.

Η εικονογράφηση της Θέντας Μιμηλάκη είναι συναρπαστική, πολύχρωμη και φωτεινή και υποστηρίζει το κείμενο με τον καλύτερο τρόπο, μιας και αποτυπώνει ταυτόχρονα ρεαλιστικά και υπαινικτικά τις ιδέες και τις σκέψεις της συγγραφέως. Για παράδειγμα η μητέρα είναι λευκή αλλά το μωρό σκουρόχρωμο, το κορίτσι στο πιάνο δεν το βλέπουμε ολόκληρο παρά μόνο τα πόδια του ενώ στην επόμενη σελίδα βλέπουμε έναν αναπάντεχο δεσμό με τον πρωταγωνιστή της επόμενης ιστορίας, τα χαλάσματα του πολέμου είναι γκρίζα και μαύρα αλλά τα παιδιά και το βιβλίο που ανακαλύπτουν είναι με έντονα χρώματα, στον τοίχο των επιστημόνων βλέπουμε την έλικα του DNA κ. ά. Όλα αυτά δημιουργούν ένα πολύχρωμο σύμπαν ιδεών, εννοιών και σκέψεων προς συζήτηση των μικρών αναγνωστών με τους γονείς τους και βοηθάνε πολύ στην εμπέδωση των νοημάτων και στον τρόπο αναζήτησης της αγάπης και της ομορφιάς που πηγάζει από αυτήν. Μου άρεσαν πολύ τα πουλιά-έγνοιες που φεύγουν μακριά από το ζευγάρι που φροντίζει ο ένας τον άλλον, οι ηλικιωμένοι που κοιτούν το φθινόπωρο της ζωής τους αναπολώντας, το πορτρέτο του αγοριού στην τελευταία σελίδα και όχι μόνο αυτά!

Για «Μια σταγόνα ομορφιάς» έγραψε η Γιώτα Αλεξάνδρου, για μια έννοια δηλαδή που τη βρίσκουμε παντού, ακόμη και σε αναπάντεχα σημεία. Η αγάπη που δίνει χωρίς να ζητά, η ζωή που ανασαίνει ελεύθερη στην αγκαλιά της φύσης, η αγάπη που θεραπεύει, η ζωή που ανθίζει μέσα στις δυσκολίες, η αγάπη της συντροφιάς που γλυκαίνει το βλέμμα, όλα τους είναι όμορφα και η Γιώτα Αλεξάνδρου τα χαρίζει απλόχερα στα μικρά παιδιά γεμίζοντάς τα εικόνες, ιδέες και σκέψεις για συζήτηση.