Βιβλίο Αργός χορός
Συγγραφέας Γιόλα Δαμιανού-Παπαδοπούλου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα (εξαντλημένο στον εκδότη)
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Είναι το πρώτο βιβλίο που διαβάζω με θέμα την τραγωδία της Κύπρου το 1974 και με κέρδισε αρκετά. Μέσα από την ιστορία της Σοφίας περνά όλη η ιστορία της Κύπρου από τη δεκαετία του 1950 έως τη δεκαετία του 1970. Επανάσταση κατά των Άγγλων, κρίσιμα στάδια των ελληνοτουρκικών σχέσεων, ο πρώτος διωγμός το 1964, η Χούντα, ο Αττίλας Ι και ΙΙ. Με φόντο αυτά τα ιστορικά γεγονότα η Σοφία μεγαλώνει, γίνεται πιο δυνατή, πιο αυστηρή με τον εαυτό της και πιο χαλαρή με τα παιδιά της. Μεγαλωμένη σε ένα αυστηρό περιβάλλον γνωρίζει τον έρωτα στα μάτια του Σωτήρη αλλά οι γονείς της τον απορρίπτουν ως γαμπρό. Η Σοφία δεν πρέπει μόνο να ξεχάσει αυτόν τον άδολο, γνήσιο και δυνατό έρωτα αλλά και να παντρευτεί για το συμφέρον των γονιών της έναν άντρα που δεν τον ξέρει και δεν τον αγάπησε ποτέ. Χρόνια μετά έρχεται αντιμέτωπη με τον εαυτό της και γράφει αυτές τις σελίδες. Χρόνια μετά θα ξανασυναντήσει τον Σωτήρη γιατί δεν τον ξέχασε ποτέ, γιατί η σκέψη του και η ματιά του τη στοιχειώνει ακόμη, γιατί ξέρει πως αν δε μιλήσουν ύστερα από τόσα χρόνια, οι πληγές δε θα κλείσουν. Άραγε, η Σοφία θα ακολουθήσει επιτέλους την καρδιά της; Θα χορέψει μαζί του το τελευταίο βαλς; Πόσο θα επηρεάσουν την απόφασή της οι αναμνήσεις, οι μελωδίες, η σταθερότητα της οικογένειας που δημιούργησε;

Σε παράλληλο σύμπαν έχουμε την αφήγηση του Αλέκου, οπότε η συγγραφέας ξεδιπλώνει με όλη της την αγάπη το ενδιαφέρον της, την έγνοια της, την ανησυχία της για το μέλλον των σημερινών παιδιών, στην Κύπρο και γενικότερα, των παιδιών που γεννιούνται με όνειρα και αναγκάζονται να τα θάψουν στο πιο κοντινό παρκάκι. Στηρίζει την αγωνία των νέων παιδιών και με το γράψιμό της δίνει όσο μπορεί περισσότερη αισιοδοξία ότι κάπου, κάπως, κάποτε θα καλυτερέψουν τα πράγματα.

Συγκρίνοντας το τότε με το σήμερα εντοπίζει τις διαφορές και τις ομοιότητες («Αναρωτιέται, αν συνέβαινε κάτι ανάλογο τώρα, πώς θα το αντιμετώπιζε η δική του, καλομαθημένη γενιά; Ίσως η γνώση πως οι πατρίδες εύκολα ξεπουλιούνται χάριν των συμφερόντων, πως είμαστε υποχείρια των μεγάλων δυνάμεων, να μη δώσει το απαιτούμενο κίνητρο να αγωνιστεί με το ίδιο πάθος όπως οι προηγούμενες γενιές…», σελ. 420), ξεχωρίζει τις περιστάσεις και περιγράφει συγκινητικές στιγμές με αφορμή την έκρηξη τον Ιούλιο του 2011 κοντά στη Ναυτική Βάση της Λευκωσίας που προκάλεσε το χαμό αθώων ανθρώπων.

Όπως γράφει η συγγραφέας: «Η γιαγιά σου είδε την απόγνωση που ζεις και πόσο σε επηρέασαν τα τελευταία γεγονότα και θέλησε μέσα από τη δική της ιστορία να καταλάβεις πως αυτά που συμβαίνουν δεν είναι κάτι πρωτόγνωρο για τον τόπο μας. Διαχρονικά οι άνθρωποι περνούν παρόμοιες καταστροφές και οδύνες και πάντα επιβιώνουν. Θέλησε να σου δώσει ένα μάθημα ζωής, γλυκέ μου. Σου έδωσε ερεθίσματα για να παλέψεις» (σελ. 150).

Ένα συγκινητικό, τρυφερό, αληθινό, αισιόδοξο, μεστό, πολυεπίπεδο μυθιστόρημα που δεν πρέπει να χάσετε. Ένα μυθιστόρημα για την Αμμόχωστο και για τη Σοφία: «-Τι σκέφτεσαι, γιαγιά;-Την Αμμόχωστο, αγόρι μου, γιατί είναι κι αυτή σαν κι εμένα! Γυναίκα που κουβαλάει έναν κρυφό πόνο στην καρδιά και περιμένει ακούραστη μες στα χρόνια τον παλιό έρωτα να χτυπήσει ξανά την πόρτα της», σελ. 540).

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Η καρδιά έχει το χάρισμα να ανοιγοκλείνει σαν ακορντεόν και κάθε φορά ξεφυσά άλλον ήχο, πότε χαρούμενο και πότε πονεμένο» (σελ. 293).

«Ήταν Αύγουστος του 1964, όταν τούρκικα αεροπλάνα βομβάρδισαν το νησί…Από εκείνη τη μέρα, και για χρόνια μετά, τα μάτια μας δεν σφράγιζαν τον ύπνο, κοιμόμασταν με μάτια ορθάνοιχτα, να διαφεντεύουμε στο σκοτάδι τους δράκοντες που δεν προμηνούν την άφιξή τους» (σελ. 298).

«Προσπαθεί να πείσει τον εαυτό του πως αυτό το χαρτί θα είναι το διαβατήριό του στη ζωή. Όχι γιατί θα του το αναγνωρίσει κάποιος και θα του αποδώσει αξία, αυτά δεν γίνονται στην εποχή που ζούμε. Κανείς δεν αναγνωρίζει τίποτε σε κανέναν, απ’ το φόβο μην υπάρξει κανείς καλύτερος από τον ίδιο. Όμως γι\’ αυτόν η βράβευση θα του δώσει τη χαμένη πίστη στον εαυτό του.» (σελ. 313-314).

Βιβλίο Η Ανατολή
Τίτλος πρωτοτύπου The Sunrise
Συγγραφέας Victoria Hislop
Μεταφραστής Αναστασία Καλλιοντζή
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα (εξαντλημένο στον εκδότη)
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Victoria Hislop είναι και πάλι στα χέρια μας, με άλλη μια ιστορία ελληνικού ενδιαφέροντος, σε γενικές γραμμές καλογραμμένη και γεμάτη αγωνία, συναισθήματα, βιώματα, καταστάσεις και αληθινούς χαρακτήρες. Ο Σάββας Παπακώστας είναι μεγαλο-επενδυτής και χτίζει την «Ανατολή», το καλύτερο και ακριβότερο ξενοδοχείο της Κύπρου, αφήνοντας το night club του ξενοδοχείου “Claire de Lune” στα ικανά χέρια του Μάρκου Γεωργίου. Στο ξενοδοχείο εργάζονται και μέλη της οικογένειας Οζκάν ενώ η σύζυγος του Σάββα, Αφροδίτη, ρίχνει όλη της την ενέργεια, τον ενθουσιασμό και τις ιδέες στη διακόσμηση του ξενοδοχείου. Ένα πάθος αρχίζει να ξεπηδάει ανάμεσα στον Μάρκο και την Αφροδίτη ενώ οι γιοι του Χαλίτ και της Εμινέ Οζκάν αρχίζουν να επηρεάζονται από την τουρκική προπαγάνδα για τα δικαιώματα των Τουρκοκυπρίων στο νησί.

Τα πάντα ανατρέπονται τον Ιούλιο του 1974, τα όνειρα γκρεμίζονται, η ιεράρχηση των αξιών αλλάζει και τώρα αντί για πλούτο οι εύποροι της πόλης αναζητούν την επιβίωση. Ο Σάββας και η Αφροδίτη φεύγουν μακριά από την πόλη που γεννήθηκαν, μεγάλωσαν και αγάπησαν, οι Γεωργίου και οι Οζκάν παγιδεύονται στην εγκαταλειμμένη πόλη. Τι θα απογίνουν όλοι αυτοί οι άνθρωποι; Θα τους εντοπίσουν οι Τούρκοι στρατιώτες που προελαύνουν στην Αμμόχωστο και την περιφράσσουν με συρματόπλεγμα;

Η συγγραφέας έχει εκπλήξεις και ανατροπές στην αφήγησή της, με μεγαλύτερη την περίπτωση του Μάρκου Γεωργίου, που δεν περίμενα ότι η ιστορία του θα εξελισσόταν έτσι! Έχουμε έναν έρωτα που δεν πρόλαβε να ανθίσει στις πραγματικές του διαστάσεις, ούτε οι ερωτευμένοι αντιμετώπισαν τις συνέπειες των επιλογών τους, αντίθετα, στο δεύτερο μέρος του βιβλίου η ιστορία επικεντρώνεται στην επιβίωση των δύο οικογενειών και στο κρυφτό που παίζουν καθημερινά με τους Τούρκους στρατιώτες. Ομολογώ ότι έχουμε υπερβολικά πολλές συμπτώσεις και πολύ έντονο το στοιχείο της καλοτυχίας: κατ’ εμέ δεν είναι δυνατόν δέκα περίπου άτομα να ζήσουν επί ένα χρόνο κλειδαμπαρωμένοι στα σπίτια τους χωρίς να τους ενοχλήσουν οι στρατιώτες! Επίσης το ξενοδοχείο Ανατολή, με τις αμέτρητες ποσότητες τροφίμων, τα τεράστια δωμάτια, τον υπερβολικό αριθμό σεντονιών και πετσετών και φυσικά ογκώδεις τσιμεντένιους τοίχους και πολύ καλή περιφρούρηση από αδιάκριτα βλέμματα, πολύ βολικά προσέφερε καταφύγιο σε αυτούς τους ανθρώπους για ένα μεγάλο διάστημα, κατά το οποίο συμβαίνουν ριζικές αλλαγές στις ζωές των ηρώων. Δε νομίζω ότι ένα τέτοιο μεγαθήριο θα άφηνε αδιάφορο τον κατακτητή!

Στα πλεονεκτήματα του βιβλίου η ανατριχιαστική περιγραφή της πόλης-φάντασμα μετά το 1974. Λες και περπάτησε η ίδια η συγγραφέας εκεί, ένιωθα να διαβάζω για τις λεηλασίες και τις καταστροφές των καταστημάτων στο Πέραν της Κωνσταντινούπολης το 1955. Ερημιά, εγκατάλειψη, αγριόχορτα, αρουραίοι, λεηλατημένα μαγαζιά, σκοτάδι και αβεβαιότητα.

Μου κάνει επίσης εντύπωση που έχω ακούσει πολλά αρνητικά σχόλια για το βιβλίο, σύμφωνα με τα οποία η συγγραφέας ρίχνει το δίκιο στους Τουρκοκύπριους ή ολοφάνερα τάσσεται συμπαθούσα απέναντι στην οικογένεια Οζκάν κλπ. Δεν είμαι ιστορικός αλλά με τις ελάχιστες γνώσεις που έχω δε βρήκα ιστορικές ανακρίβειες και πουθενά δε βρήκα έντονο και αμφισβητούμενα μεγάλο ποσοστό συμπάθειας προς τους Τουρκοκύπριους. Και οι δύο οικογένειες φωτίζονται εξίσου, και οι δύο οικογένειες πενθούν νεκρούς και αγνοούμενους και οι Έλληνες και οι Τούρκοι διέπραξαν κατά καιρούς βιαιότητες, αυτό είναι ευρέως γνωστό και αποδεκτό. Από την άλλη, μήπως η συγγραφέας έχει γράψει ένα ιστορικά τεκμηριωμένο κείμενο αλλά βασίζεται στο θυμικό και ελπίζει να παρασύρει τη νοοτροπία του αναγνώστη προς τα βάσανα των Τουρκοκυπρίων και όχι των δικών μας; Όχι, με μαστοριά και ουδετερότητα, φωτίζονται εξίσου και οι δύο οικογένειες στο βιβλίο αυτό και πουθενά δεν εντόπισα μεροληψία.

Έτσι λοιπόν, αν εξαιρέσουμε τις πολλές συμπτώσεις και μια κάποια βιασύνη στο σκιτσάρισμα των χαρακτήρων και μια ημιτελή εικόνα στην εξέλιξή τους, «Η Ανατολή» είναι καλογραμμένη και ο πανέξυπνος χειρισμός της πλοκής δε θα αφήσει τον αναγνώστη να κλείσει το βιβλίο αν δε φτάσει στην τελευταία σελίδα.

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Όταν πεθαίνει κάποιος που αγαπάμε, δεν έχει σημασία ποιοι είμαστε. Ο πόνος είναι ακριβώς ο ίδιος, εξίσου αβάσταχτος» (σελ. 123).

«Η Κύπρος ήταν σαν αμπελόφυλλο, που όταν το κρατούσες στην παλάμη σου έδειχνε καταπράσινο και αδιαφανές, αλλά όταν το κρατούσες κόντρα στο φως έβλεπες νεύρα να το διατρέχουν» (σελ. 158).