Βιβλίο Η πρώτη τελευταία μέρα 
Τίτλος πρωτοτύπου Der erste letzte Tag
Συγγραφέας Sebastian Fitzek
Μεταφραστής Γιώτα Λαγουδάκου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Χιούμορ
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Sebastian Fitzek φεύγει για λίγο από τον δρόμο του αστυνομικού μυθιστορήματος και του θρίλερ και γράφει μια γλυκόπικρη και αστεία ιστορία για δύο διαφορετικούς ανθρώπους που θα κάνουν ένα ταξίδι ζωής. Στο αεροδρόμιο του Μονάχου, ο καθηγητής Γερμανικών και Ιστορίας Λίβιους Ράιμερ διαπιστώνει λίγο πριν την απογείωση πως η βαλίτσα του έχει ανοίξει και πως τα πράγματά του οι υπάλληλοι τα πετάνε όπως όπως στον χώρο των αποσκευών. Είναι «κανονικός, κανονικά σημαντικός και κανονικά μικροαστός», γεννήθηκε στο Βερολίνο, εν αντιθέσει με το 51% του πληθυσμού που μετεγκαταστάθηκε εκεί, κοντεύει να τελειώσει ένα non fiction βιβλίο που ελπίζει να εκδοθεί και αφηγείται σε πρώτο πρόσωπο την ιστορία. Είναι παντρεμένος με μια γυναίκα που τον απάτησε και ο εραστής την παράτησε κι επιπλέον μόλις του ανακοίνωσε ότι είναι έγκυος. Ναι αλλά ποιανού είναι το παιδί; Στο ίδιο αεροπλάνο επιβαίνει η Λέα φον Άρμιν, μια μικροκαμωμένη κοπέλα με έναν τεράστιο ταξιδιωτικό σάκο, που γεννήθηκε στο Αμβούργο, μιλάει με ρυθμό πολυβόλου, ρωτάει και απαντάει μόνη της, ρωτάει και σχολιάζει ταυτόχρονα. Είναι πληθωρική, ιδιαίτερη, αντισυμβατική, αστεία, τρελή, εκκεντρική, παράξενη. Η πτήση τους ακυρώνεται λόγω επικείμενης χιονοθύελλας, τα τρένα έχουν επίσης ακινητοποιηθεί, τα ξενοδοχεία είναι γεμάτα κι έτσι νοικιάζουν μαζί ένα αμάξι και ξεκινάνε για ένα road trip που θα φέρει τα πάνω κάτω.

Μικρά κεφάλαια, απλές και σύντομες προτάσεις, απανωτές ανατροπές ζωντανεύουν μια διαδρομή που αλλάζει διαρκώς προορισμούς και γεμίζει με κυριολεκτικά απρόσμενα περιστατικά, φέρνοντας τον Λίβιους στα όριά του. Είναι δύο εντελώς αντίθετοι χαρακτήρες που συναντιούνται υπό τις πιο αντίξοες συνθήκες κι «αναγκάζονται» να ταξιδέψουν μαζί για να φτάσουν στις δουλειές και στις εκκρεμότητες που τους περιμένουν στη γερμανική πρωτεύουσα. 566 χιλιόμετρα γεμάτα αντιθέσεις, διαφορές, αποκαλύψεις, εξομολογήσεις, μυστικά, μαθήματα ζωής. Εκείνος βρίσκεται σ’ έναν γάμο που παραπαίει και κάνει μια δουλειά που του αρέσει, εκείνη έχει ένα άσχημο οικογενειακό παρελθόν και πρέπει να επιστρέψει στο Αμβούργο για κάτι σοβαρό, για το οποίο όμως αδιαφορεί εξ ου και προτιμά το Βερολίνο, μήπως όμως κάτι κρύβεται πίσω από αυτήν την αρνητικότητα; Γιατί ξεσηκώνει τον συνοδοιπόρο της να κάνουν αυτά που έχουν απωθημένα, θεωρώντας πως αυτή είναι «η πρώτη τους τελευταία μέρα»; Ο Λίβιους είναι γαντζωμένος με πείσμα και ξεροκεφαλιά στις προκατασκευασμένες του απόψεις, η Λία του επισημαίνει τα λάθη του, του δίνει νέες προοπτικές και τρόπους σκέψης, τον στριμώχνει, τον ζορίζει. Σύντομα η «αναγκαστική συγκατοίκηση» και η ψιλοκουβέντα μετατρέπονται σε βαθιές εξομολογήσεις, σε συγνώμες που ξαλαφρώνουν την ψυχή, σε επικές γκάφες με καλοπροαίρετη βάση.

Η εκκεντρικότητα της Λέα δημιουργεί μια σειρά αναπάντεχων περιπετειών και επεισοδίων που εντυπωσιάζουν πώς τα σκέφτηκε όλα αυτά ο συγγραφέας. Σφυρηλατούν τη σχέση μεταξύ των δύο ανθρώπων και ταυτόχρονα εμπλουτίζουν τη νοοτροπία, τον τρόπο σκέψης και τις αντιλήψεις τους με προκλήσεις, κινδύνους, αλλαγές, κινήσεις που δε θα έκαναν και επιλογές που δε θα ακολουθούσαν υπό άλλες συνθήκες. Από την παραφροσύνη περνάμε στη συγκίνηση, από το ξεκαρδιστικό γέλιο στην αγωνία και ο συγγραφέας ανατρέπει τα ίδια τα λόγια που διαβάζουμε σε ορισμένα σημεία, δίνοντας μιαν άλλη οπτική γωνία, δημιουργώντας σοκ από τις ανατροπές, από την αλήθεια στη ζωή της Λέα, από τον φόβο της για κάτι που προσπαθεί να αποφύγει. Ταυτόχρονα όμως ξεκαρδιζόμαστε με τις γκάφες του Λίβιους που κάνει όποια ακρότητα δεν μπορούσε να φανταστεί τον εαυτό του πως θα διαπράξει. Το κείμενο μας ταξιδεύει στις εθνικές οδούς της Γερμανίας: διασταυρώσεις, γέφυρες, βενζινάδικα, μαγαζιά με φαγητό, ουρητήρια, νταλίκες με νυσταγμένους οδηγούς, όλα αυτά σε μια παγωμένη και κρύα ατμόσφαιρα γεμάτη ψιλόβροχο ή και καταιγίδες. Κάποιες φορές μάλιστα δίνεται ακόμη μεγαλύτερη ζωντάνια όταν ο Λίβιους απευθύνεται στον αναγνώστη («Σας δίνω τρεις ευκαιρίες…» κ. ά. σημεία).

Πόσο μεγάλο ρόλο παίζουν οι επαγγελματικές και άλλες υποχρεώσεις στις αποφάσεις που δεν πήραμε και στις ευχάριστες, ξαφνικές ακρότητες που αφήσαμε πίσω μας χωρίς να τις υλοποιήσουμε; Μήπως γεμίσαμε απωθημένα επειδή φοβόμαστε τις αλλαγές; Το κείμενο είναι διαποτισμένο με όμορφες σκέψεις που προβληματίζουν, όπως ότι τα όνειρα αξίζουν περισσότερο από την πραγματοποίησή τους. Επίσης: «Οι άνθρωποι που θυμούνται δεν ζουν στο παρελθόν…Οι άνθρωποι που κάνουν πλάνα δεν ζουν στο μέλλον» (σελ. 45). Τονίζεται ιδιαιτέρως πως: «…το κάτι δέχεται πάντα μεγαλύτερη κριτική από το τίποτα» (σελ. 169) και κυρίως πως: «Αυτό είναι το μόνο που μετράει. Όχι πόσα χρόνια ζει κανείς αλλά πόσο καλά ζει. Όχι πόσο πολύ προσπαθούμε να γίνουμε αθάνατοι αλλά πόσο συνειδητά επιδιώκουμε να γεμίσουμε τον χρόνο μας με αναμνήσεις» (σελ. 171).

Ευτυχώς το χιούμορ σώζει πολλές φορές τη συγκίνηση και τις δύσκολες στιγμές που επηρεάζουν τους χαρακτήρες του βιβλίου: «Κατά τη γνώμη μου, τα πράγματα με αυτή τη μάρκα με σήμα το μήλο ήταν όπως και με το Βερολίνο: και τα δύο έχουν ολοφάνερα κουσούρια, ωστόσο ο κόσμος είτε δεν μιλάει γι’ αυτά είτε ανακηρύσσονται σε αντικείμενα λατρείας» (σελ. 18). Πότε ξεκαρδιστικό (τα δημόσια ουρητήρια στις γερμανικές εθνικές οδούς «η κόλαση της αμμωνίας»), πότε αναπάντεχο («…με κοίταξε σαν να της είχα ζητήσει να πιάσει λίγο το τιμόνι επειδή ήταν ώρα να βάλω αλοιφή για τις αιμορροΐδες»), πότε έξυπνο, πότε πεζό, με ατάκες αλλά και κρυμμένη ειρωνεία («…σωριάστηκα σ’ ένα σκληρό, μεταλλικό παγκάκι, που πρέπει να ήταν το νούμερο ένα στα προϊόντα ευεξίας για φακίρηδες»), το χιούμορ του συγγραφέα έρχεται να ελαφρύνει την κατάσταση σε αρκετά σημεία. Υπάρχει ακόμη και αυτοσαρκασμός, καλά κρυμμένος στα λόγια της Λέα προς τον Λίβιους: «Εξακολουθώ να πιστεύω ότι θα έπρεπε να γράφεις θρίλερ και όχι αυτά που γράφεις» (σελ. 143). Γέλασα πολύ μάλιστα και το έκανα εικόνα όταν η κοπέλα πειράζει τον καθηγητή για το βιβλίο του: «Λέει για κανέναν αιμοσταγή δολοφόνο με τσεκούρι που γδέρνει γυμνές γυναίκες για να κάνει σκοινάκι με τα άντερά τους;» (σελ. 34).

Αλήθεια, πώς θα αντιδρούσα αν μάθαινα πως ήρθε η τελευταία μου μέρα; Τι θα ήθελα να κάνω και πόσο εύκολα θα το πραγματοποιούσα; Σε αυτό το παιχνίδι μπαίνουν δύο άγνωστοι μέχρι πριν λίγοι άνθρωποι, οι οποίοι θα ζήσουν ένα road trip γεμάτο εκπλήξεις, γκάφες, ανατροπές, γέλιο και άφθονη τροφή για σκέψη. Εκεί που γελούσα δάκρυζα κι εκεί που προβληματιζόμουν απολάμβανα την ευφάνταστη πλοκή. Μάλιστα, σε κάποιο σημείο έκλεισα το βιβλίο γεμάτος οργή και λύπη ταυτόχρονα, αφήνοντας να κατακάτσει μέσα μου αυτό που διάβασα πριν προχωρήσω. «Η πρώτη τελευταία μέρα» είναι ένα ενδιαφέρον, γλυκόπικρο μυθιστόρημα ενός συγγραφέα που έχει διαπρέψει στο θρίλερ και στο αστυνομικό μυθιστόρημα και τώρα δοκιμάζεται με επιτυχία σ’ έναν «κόντρα ρόλο», χαρίζοντας όμορφες στιγμές, γεμάτες ανθρωπιά και διαχρονικές αλήθειες πάνω στις ανθρώπινες σχέσεις, το τέλος, τον θάνατο, τη φιλία, τις λάθος αποφάσεις, τα παιχνίδια της μοίρας και του εαυτού μας. Τα σκίτσα του βιβλίου ανάμεσα στα κεφάλαια που δείχνουν με τον δικό τους τρόπο τα συμβάντα τα έκανε ο Jörn Stollmann (Γερν Στόλμαν) και είναι λιτά και παραστατικά. Πάντως, αν αυτή είναι η πρώτη θετική επαφή κάποιου με τον συγγραφέα, ας προετοιμαστεί πριν εντρυφήσει στον άλλο, στον σκοτεινό συγγραφικό του κόσμο. Δε θα βγει χαμένος από κανένα.

Βιβλίο Το κρυστάλλινο τρένο 
Τίτλος πρωτοτύπου Il treno di cristallo
Συγγραφέας Nicola Lecca
Μεταφραστής Γιώτα Καλογεροπούλου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης  Κέλευθος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Μπόρνα Μπάρσιτς είναι γιος εργατών σε εργοστάσιο ζωμού της Κροατίας, δεν ένιωσε όμως ποτέ την αγάπη τους: «Γίγαντες, με ένα μόνο μάτι, επικριτικό, αυστηρό, ποτέ ικανοποιημένο. Και χωρίς το άλλο, το στοργικό, το ανεκτικό, το ικανό για συμπόνια κι ενσυναίσθηση» (σελ. 16-17). Σπούδασε μουσική γιατί αυτό ήθελαν εκείνοι, έκανε ό,τι προσδοκούσαν απ’ αυτόν για να τους ευχαριστήσει κι επιτέλους η ευκαιρία να κατακτήσει την αγάπη τους έρχεται στις εξετάσεις του πιάνου, μόνο που αυτό θα είναι η αρχή ενός τέλους που δεν περιμένει. Οι γονείς του τον φυλάνε στην ασφυκτική αγκαλιά της εργατικής κατοικίας τους, θεωρώντας τον κόσμο επικίνδυνο και ακατάλληλο για το εύθραυστο παιδί τους. Έτσι καταδίκασαν τον Μπόρνα σε μοναξιά και τον απέκλεισαν από τις πολύτιμες κοινωνικές συναναστροφές. Ο ντροπαλός, αμήχανος και αδέξιος Μπόρνα, είκοσι χρόνια μετά την επαγγελματική επιτυχία μα προσωπική αποτυχία στο ωδείο του Ζάγκρεμπ, εξακολουθεί να είναι μόνος και χωρίς φίλους, έχοντας μεγαλώσει με μια απρόσμενη και ανεξέλεγκτη ελευθερία όταν έμεινε ορφανός και μεγαλώνοντας κατά τη διάρκεια ενός πολέμου από τη Σερβία αναίτιου, αφού η Κροατία είχε αναγνωριστεί από πολλές χώρες του κόσμου. Ένα ταξίδι με τρένο θα φέρει κι άλλη μοιραία ανατροπή στη ζωή του.

Από το Ζάγκρεμπ του 1993 ερχόμαστε στο Μπρόντστερς της Αγγλίας του 2014, όπου ο Άαρον Άντσιτς ζει με τη μητέρα του φτωχικά και περιορισμένα. Εκείνη ήρθε έγκυος στη χώρα ζητώντας άδεια παραμονής και τώρα εργάζεται ως ταμίας. Αντίθετοι χαρακτήρες, εκείνος αισιόδοξος, εκείνη ρεαλίστρια, δέχονται κοινωνικό εκφοβισμό. «Το σπίτι τους είναι μικρό. Η ζωή τους ελάχιστη» (σελ. 53). Αγνώστου πατρός ο Άαρον, με τη μητέρα του να βυθίζεται αργά και σταθερά στην κατάθλιψη, κάτι που δυσκολεύει τις ερωτήσεις για την ταυτότητα του πατέρα του. Ταυτόχρονα, ο Άαρον συζητά ηλεκτρονικά με την Κρίσταλ, την οποία ερωτεύεται χωρίς να έχει δει ποτέ από κοντά. Του αρκεί η αγάπη της κι ας είναι μια ψευδαίσθηση, έχει ανάγκη για στοργή, για οποιαδήποτε αγάπη, γι’ αυτό και κάνει πράξη τις ολοένα και πιο απαιτητικές επιθυμίες της, όσο η ίδια παραμένει κρυμμένη και δεν εμφανίζεται στην κάμερα. Ο Άαρον έχει μάθει να χαίρεται με το κάθε τι κι εξασκείται διακρίνοντας τη μαγεία παντού και φωτίζοντας με ενθουσιασμό τις ασχήμιες της φτώχειας. Μικροπράγματα τον κάνουν χαρούμενο όσο η μητέρα του καθοδηγεί τη ζωή του, ακόμη και με στερήσεις και υπερβολές γιατί δε θέλει να της φύγει μακριά και να την αφήσει μόνη. Απανωτά λάθη που δυσχεραίνουν τον ψυχισμό του νεαρού παιδιού, που ευτυχώς δε γνωρίζει πως η μητέρα του δεν έχει καταφέρει να τον αγαπήσει απόλυτα. Είναι ένα παιδί που δε διάλεξε αλλά αντίθετα της περιέπλεξε τη ζωή ή, γιατί όχι, την κατέστρεψε κιόλα. «Ψίχουλα αγάπης από τη μητέρα του που τα μάζευε υπομονετικά όπως οι ζητιάνοι τ’ αποτσίγαρα» (σελ. 68).

Να όμως που ένα επίσημο έγγραφο θα τινάξει στον αέρα τη ζωή μάνας και γιου, θα φέρει στο φως τα μυστικά που τους χώριζαν και θα οδηγήσει με βία τον Άαρον στο να πάρει τη ζωή στα χέρια του: «εύθραυστος, απροστάτευτος μα επιτέλους ελεύθερος». Κι έτσι αρχίζει ένα συναρπαστικό ταξίδι από την Αγγλία προς την Κροατία με τρένο. Αμβούργο, Πράγα, Μπρατισλάβα, Λιουμπλιάνα και Ζάγκρεμπ είναι πόλεις που τον μαγεύουν, που τον κάνουν να ζήσει διάφορες περιπέτειες, να γνωρίσει τον εαυτό του, να κάνει νέους φίλους, να τζογάρει, να εξαπατηθεί, να σταθεί στα δικά του πόδια και να προσπαθήσει να τα καταφέρει. Η σύγκρουση με την τραγική αλήθεια θα είναι μετωπική και θα μπουν τα πάντα σε νέες βάσεις όσο η μητέρα του Άαρον, εντελώς μόνη πια, αρχίζει να παλεύει με δαίμονες και ψευδαισθήσεις που επιβουλεύονται τη ζωή της.

Με μάγεψε η γραφή, με ταξίδεψαν οι λέξεις του, έζησα λεπτό προς λεπτό αυτό το διαφορετικό road trip αυτογνωσίας όσο προσπαθούσα να καταλάβω πώς συνδέονται οι ζωές του Μπόρνα και του Άαρον, δεν κουράστηκα στιγμή από τις διασκεδαστικές ή δύσκολες περιπέτειες που βιώνει ο νεαρός πρωταγωνιστής στις πόλεις της Ευρώπης όσο πλησιάζει προς κάτι που θα του σφίξει το στομάχι. Εντυπωσιακοί, μελετημένοι χαρακτήρες με διεισδυτικά ψυχογραφήματα, που αποκαλύπτονται σταδιακά και τους γνώριζα όποτε και όπως ήθελε ο συγγραφέας, κάτι που με επέφερε ένταση και αγωνία για τη συνέχεια αλλά και για τις αποφάσεις που καλούνται να πάρουν όλοι κάτω από απρόσμενες συνθήκες. Θα νικήσει η Άνια την κατάθλιψη; Θα συγχωρέσει ο Άαρον τον πατέρα του γι’ αυτό που έκανε; Θα κερδίσει ο Μπόρνα τη ζωή του; Θα αποκαλύψει επιτέλους η Κρίσταλ το πρόσωπό της (ειλικρινά έμεινα άφωνος με την πραγματική της ταυτότητα και δάκρυσα όταν διαπίστωσα το μέγεθος του πόνου που κρύβεται από πίσω); Αυτά και πολλά άλλα ερωτήματα απαντώνται μέσα από ευρηματικές ιστορίες όσο γνωρίζουμε και περπατάμε τις ατμοσφαιρικές πόλεις της κεντρικής Ευρώπης με έναν τρόπο που μόνο κάποιος σαν τον Nicola Lecca ξέρει να κάνει.

Βιβλίο Η τελευταία συγγνώμη
Συγγραφέας Μιχάλης Σπέγγος
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Πολύ σύντομα και με αναδρομική αφήγηση, μεταφερόμαστε στα Γιάννενα του τέλους της ζοφερής δεκαετίας του ’30, όπου γινόμαστε κοινωνοί της ζωής των ρωμανιωτών, της εβραϊκής παροικίας της πόλης και της καθημερινότητας όπως αυτή σκιαγραφείται με τη συνύπαρξη Ελλήνων και Εβραίων. Με αφορμή τον ανεκπλήρωτο έρωτα ενός χριστιανού και μιας εβραίας, αμφότεροι γόνοι καλών οικογενειών με φιλικές σχέσεις, παρακολουθούμε την ανατολή του Ναζισμού και τις μετέπειτα διώξεις των ρωμανιωτών. Στο παζλ των ηρώων έρχονται να προστεθούν και δύο Γερμανοί με καταγωγή από το Αμβούργο, των οποίων η πορεία θα διασταυρωθεί καταλυτικά με τους Γιαννιώτες. Και ενώ η μία επανάσταση, αυτή των Συνταγματαρχών, εκπνέει, ο συγγραφέας μας βυθίζει σταδιακά στην ωμότητα της άλλης, του Γ΄ Ράιχ, διότι επανάσταση αυτοαποκαλείται και αυτή διά στόματος των Ες Ες.

Καθώς τα γεγονότα αρχίζουν να πλέκονται, οι απορίες λύνονται και το κάθε πρόσωπο που διαδραμάτισε κάποιον ρόλο, βρίσκει τη θέση του. Το βιβλίο έχει να κάνει με δυνατούς χαρακτήρες και αυτό αποτελεί ακόμη μία από τις αρετές του. Παρότι ογκώδες, είναι καλογραμμένο και με πλοκή που κρατάει αμείωτο το ενδιαφέρον. Οι ενστάσεις μου αφορούν κυρίως την κατάληξη της νεαρής χήρας, όπου θα προτιμούσα έναν πιο ενεργό ρόλο της Θείας Δίκης. Επίσης, σκέφτηκα για ακόμη μία φορά, πόσο μεγάλη σημασία έχουν τα παιδικά βιώματα στην εξέλιξη ενός χαρακτήρα. Εντυπωσιακές στην περιγραφή τους οι σκηνές στο στρατόπεδο συγκέντρωσης, με αποκορύφωμα τη σκηνή που οι κατάδικοι σκάβουν τους λάκκους στους οποίους θα πέσουν οι ίδιοι, χτυπημένοι από τα γερμανικά πυρά. Εξαιρετική η απόδοση της ντοπιολαλιάς δια στόματος Φταλίας, ένα υπέροχο κρεσέντο φαρμακερών σχολίων αλλά και απύθμενης αγάπης και αφοσίωσης.

Ένα μεστό βιβλίο, γεμάτο μνήμες που αποδόθηκαν με σεβασμό, χαρακτήρες που διδάσκουν εντιμότητα και αγάπη, όπως και χαρακτήρες αλλοτριωμένους από το μίσος και την ανάγκη της επιβίωσης.

Βιβλίο Το παραμύθι του θανάτου
Τίτλος πρωτοτύπου Brother Grimm
Συγγραφέας Craig Russell
Μεταφραστής Μαρία-Ρόζα Τραϊκόγλου
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Bell (εξαντλημένο στον εκδότη)
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Εδώ έχουμε έναν κατά συρροή δολοφόνο που αναπαριστά τα θύματά του όπως στα παραμύθια: Νεραϊδόπαιδο, Ραπουνζέλ, Κοκκινοσκουφίτσα, Χάνσελ και Γκρέτελ. Και ο Φάμπελ να αναρωτιέται ποιος είναι ο συνεκτικός δεσμός μεταξύ των θυμάτων και άρα ο δολοφόνος. Κατά την εξέλιξη της υπόθεσης οι υποψίες πέφτουν σε δύο άτομα τόσο ξεκάθαρα και τόσο φυσικά που πιστεύεις σε αυτό. Φευ…

Παράλληλα με τις δολοφονίες ένας συγγραφέας ξαναγράφει το παραμύθι των αδελφών Γκριμ, δίνοντας τις πραγματικές τους διαστάσεις: τα παραμύθια αρχικά ήταν αντιπροσωπευτικά του φόβου και των προκαταλήψεων των ανθρώπων, γι’ αυτό ήταν γεμάτα βιασμούς, βία και αίμα. Σιγά σιγά όμως και ειδικά μετά την πρώτη έκδοση, έγιναν ανάρπαστα και απλοποιήθηκαν χάριν των παιδιών για να καταλήξουν στα κινούμενα σχέδια του Ντίσνεϋ. Έτσι έχουμε και κοινωνιολογική ανάλυση των παραμυθιών χωρίς αυτό να σε κουράζει ή να βαριέσαι και να ανυπομονείς για τη συνέχεια. Και ο συνεκτικός δεσμός είναι κάτι τόσο απλό και οφθαλμοφανές που δεν πάει ο νους κανενός. Συγκλονιστικό, ανατριχιαστικό και ανατρεπτικότατο. Θα ξενυχτήσετε για να το τελειώσετε!

Βιβλίο Ο δύτης
Συγγραφέας Μίνως Ευσταθιάδης
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μεταίχμιο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Πρόκειται για ένα αστυνομικό μυθιστόρημα γεμάτο ένταση, ανατροπές, αναπάντητα ερωτήματα και σκοτεινές αλήθειες που

κανένας άνθρωπος δεν μπορεί ν’ αντέξει όταν βγουν αυτές στο φως, πόσο μάλλον αν είναι μπλεγμένος προσωπικά στην υπόθεση που διαδραματίζεται σε αυτό το μυθιστόρημα. Βήμα το βήμα ο Κρις Πάπας και μαζί κι ο αναγνώστης σκαλίζει μια υπόθεση που δείχνει να μην έχει αρχή ή τέλος κι όλα τα πρόσωπα έχουν μυστηριώδεις ρόλους που αρνούνται να επεξηγήσουν. Τα πράγματα μάλιστα χειροτερεύουν όταν τα πτώματα αυξάνονται! Στην αρχή παρακολούθησα μ’ ενδιαφέρον την πλοκή, είχα μάλιστα και το περιθώριο να κρατήσω κάποιες σημειώσεις, από ένα σημείο και μετά όμως η ένταση κορυφώθηκε, οι εξελίξεις ήταν ραγδαίες και δεν μπορούσα να σταματήσω να διαβάζω, όχι μόνο για να δω τι θα γίνει παρακάτω και τι συνδέει τελικά όλα αυτά τα αρχικά αλλοπρόσαλλα κομμάτια του παζλ αλλά και για να καταλάβω ως ποιο σημείο φρίκης και διαστροφής μπορεί να φτάσει ένας άνθρωπος για να προκαλέσει πόνο σε ένα άλλο όμαιμο πλάσμα!

Το κείμενο είναι γραμμένο σε ενεστώτα διαρκείας, κάτι που δίνει γρήγορο ρυθμό στην αφήγηση και χαρίζει την αίσθηση της κινηματογραφικότητας. Σκηνές και τοπία παρατάχτηκαν μπροστά στα μάτια μου και με ταξίδεψαν από τη μουντή Γερμανία στη φωτεινή Ελλάδα ενώ ταυτόχρονα περπατούσα σ’ ένα λαβύρινθο αινιγμάτων, σκέψεων και ίσως λανθασμένων μονοπατιών προς την αλήθεια. Η πρωτοπρόσωπη αφήγηση του Κρις Πάπας επιτρέπει στον συγγραφέα να ξεδιπλώσει τα γεγονότα αργά και σχεδόν βασανιστικά, μιας και ο ντετέκτιβ είναι στο ίδιο μηδενικό σημείο γνώσεως με τον αναγνώστη. Επιπλέον, μέσα από τον πρωταγωνιστή ντετέκτιβ, δίνεται το περιθώριο να ξεδιπλωθεί ένα εντελώς προσωπικό στυλ γραφής, γεμάτο φράσεις κοφτές και σύντομες, διαλόγους παραστατικούς αλλά όχι μακροσκελείς, να καταγραφούν σκέψεις και περιστατικά με τόσο εύληπτο και ξεχωριστό τρόπο που περνάνε υποδόρια και γίνονται αναπόσπαστο κομμάτι της αφήγησης. Μου άρεσε πολύ η διαφορετικότητα των απρόσμενων μεταφορών και παρομοιώσεων: «Μερικές φορές το παρελθόν ξυπνάει, φτάνει μπροστά στο παρόν και κάθεται στα πόδια του. Ανταλλάσσουν δύσπιστα βλέμματα μα σπάνια ανοίγουν το στόμα τους» (σελ. 61). «Μισή ώρα περιθώριο κρέμεται μέχρι το πρώτο φως» (σελ. 12). «Στο ολοστρόγγυλο πρόσωπό του απλώνεται μια ρουτίνα τηγανισμένη μαζί με πατάτες και λουκάνικα» (σελ. 35).

Η ματιά του συγγραφέα ξεχειλίζει από ειρωνεία στις κωμικοτραγικές καταστάσεις της καθημερινότητάς μας όμως παραμένει διαυγής όταν στρέφεται σε ιστορικά γεγονότα βουτηγμένα στο αίμα όπως η τραγική σελίδα του Δεκεμβρίου του 1943 και τα περιγράφει ξανά με πρωτόγνωρες λέξεις: «Ζούσαν σε μια εποχή αντεστραμμένης πραγματικότητας, κατά τη διάρκεια της οποίας οι άνθρωποι συνήθιζαν να ανησυχούν για όλες τις γεννήσεις και να χαίρονται για ορισμένους θανάτους» (σελ. 151). Σε αντιδιαστολή με ένα χιούμορ καυστικό, διαπεραστικό: «Πεισματικά αμίλητοι και ειρωνικά χαμογελαστοί μένουμε ο ένας απέναντι στον άλλο. Θα χρειαστεί να πέσουν άλλα πενήντα ευρώ για να ξαναπάρει ο κόσμος μπροστά» (σελ. 26). «Οι Έλληνες δεν έχουν ανάγκη από εξωτερικούς εχθρούς με σύγχρονα όπλα. Αφανίζονται πολύ γρηγορότερα μεταξύ τους κρατώντας το τιμόνι, το κινητό και έναν φραπέ στα χέρια» (σελ. 94).

Ο ίδιος ο Κρις Πάπας, που πρωταγωνιστούσε και στο «Δεύτερο μέρος της νύχτας» (Ωκεανίδα, 2014) είναι ένας Έλληνας ντετέκτιβ που ζει στο Αμβούργο ως μετανάστης. Η ματιά του, ο τρόπος σκέψης του, ο χαρακτήρας του δείχνουν μια παραίτηση από τη ζωή και ταυτόχρονα μια οικειότητα με τη μιζέρια της καθημερινότητάς του. Υπέροχη είναι η αυτοκριτική του: «Στο δάσος των συμπτώσεων περιπλανιέται ένας άνθρωπος που δεν κρατάει νήμα στα χέρια. Το φως θα σβήσει, άγνωστα πουλιά θα κρώζουν και ο  λαβύρινθος θα τον τραβάει προς το κέντρο του. Θέλω να μιλήσω σ’ αυτόν τον άνθρωπο. Μα δεν μπορώ. Γιατί μάλλον είμαι εγώ ο ίδιος» (σελ. 52). Πείσμων, δίκαιος και φιλέρευνος, θέλει να βρει τις απαντήσεις σε όσα τον ταλανίζουν, ακόμη και εις βάρος της σωματικής του ακεραιότητας, αρκεί να έρθει η αλήθεια στο φως. Δεν είναι κάθαρμα, μιας και το αβάσταχτο βάρος της αποκάλυψης του τέλους τού δημιουργεί αισθήματα αποστροφής, έντασης, θέλει να μείνει στο σκοτάδι γιατί «το φως θα μας ξεσκίσει» . Απλός, φυσιολογικά εύστροφος και απόλυτα αληθινός, με έκανε να τον αγαπήσω από την αρχή.

«Ο δύτης» είναι ένα μυθιστόρημα δυνατό, που κρύβει τη μεγαλύτερη έκπληξη για το τέλος και χρησιμοποιεί τον πόνο και τη βία όχι για να εντυπωσιάσει αλλά για να προφυλάξει το ανθρώπινο είδος απ’ αυτόν. Με αφορμή τα τραγικά γεγονότα της γερμανικής Κατοχής, τα ανείπωτα βασανιστήρια, τη φρίκη και τα αντίποινα, ο συγγραφέας με ενέταξε σε μια σκοτεινή και στριφνή υπόθεση, με τον τίτλο και το εξώφυλλο της 1ης εξαντλημένης έκδοσης να παίζουν απρόσμενο και διττό ρόλο στις εξελίξεις: ο δύτης του μυθιστορήματος αλλά και ο αναγνώστης που έκανε βαθιά βουτιά μέσα στις σελίδες κι αναδύθηκε στην επιφάνεια εντελώς διαφορετικός απ’ όταν το ξεκίνησε, ο τυφλοπόντικας του εξωφύλλου της 1ης εξαντλημένης έκδοσης αλλά και ο Κρις Πάπας που δεν ήξερε προς τα πού να στρέψει τις έρευνές του. Με τον ίδιο τρόπο ξετυλίγεται ένα διπλό και διττό παιχνίδι μέσα στο μυθιστόρημα, πολύπλοκο, ρεαλιστικό, λογικοφανές και εντελώς πρωτότυπο που με άφησε άφωνο με τα πολλά πλεονεκτήματά του, την κεντρική ιδέα του και το ανυπόφορο τέλος μα πάνω απ’ όλα με τον ευρηματικό κύκλο με τον οποίο έκλεισε όλες τις εκκρεμότητες, μετατρέποντας την προρρηθείσα φρίκη σε κάτι αισιόδοξο, γεμάτο δύναμη και αυταπάρνηση, που μόνο μια πραγματικά δυνατή προσωπικότητα μπορεί να κάνει. Είναι ένα βιβλίο γεμάτο αντικρουόμενα αισθήματα, τροφή για σκέψη και φυσικά σασπένς.