Βιβλίο Θανάσιμα περάσματα
Τίτλος πρωτοτύπου The crossing places
Συγγραφέας Elly Griffiths
Μεταφραστής  Γιώργος Ξενίας
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ελληνικά Γράμματα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Καλώς ήλθατε στις Αλυκές, ένα ας πούμε μικρό χωριό, όπου ζει η Ρουθ Γκάλογουεϊ, μια σαραντάρα υπέρβαρη αρχαιολόγος που διδάσκει στο κοντινό Πανεπιστήμιο του Βόρειου Νόρφολκ, έξω από το Κινγκς Λιν. Είναι μια νόστιμη κοπέλα, με πολλές γνώσεις κυρίως γύρω από την προϊστορία, με ειδίκευση στην εγκληματική αρχαιολογία και της αρέσει να διαβάζει Ίαν Ράνκιν. Μένει μόνη στο μικρό της σπίτι με δύο γάτες, προσπαθεί να καταπολεμήσει την ανασφάλειά της για την εμφάνισή της αλλά αγαπά αυτό που κάνει, τον τρόπο ζωής της και κυρίως το μέρος που διάλεξε να μείνει. Κανείς δεν μπορεί να πιστέψει, και ειδικά οι γονείς της, πως έδωσε η ίδια ένα τέλος στη σχέση της με τον Πίτερ πριν πέντε χρόνια. Οι σχέσεις της με τους γονείς της, που ακόμη την πιέζουν να παντρευτεί, και τον αδελφό της, που αποτελεί υπόδειγμα ευτυχίας κι επιτυχίας γι’ αυτούς, είναι καθαρά τυπικές και ελάχιστα ουσιώδεις. Μάλιστα, γέλασα πολύ με τον τρόπο που αποστόμωσε αυτούς τους ανθρώπους όταν τη ρώτησαν αν πήρε γάτες ως υποκατάστατα παιδιών: «Αν έκανα μωρό, θα ήταν υποκατάστατο γάτας;» (σελ. 61).

Δέκα χρόνια πριν, λίγο πριν εξαφανιστεί το πρώτο κορίτσι που αναζητά ο Νέλσον, η Ρουθ συμμετείχε με μια ομάδα φίλων της στις ανασκαφές ενός χεντζ (=κυκλικό ανάχωμα με τάφρο) κι από τότε άλλαξαν πολλά πράγματα ανάμεσά τους. Ο Έρικ Άντερσεν, καθηγητής της Ρουθ που τη μύησε στην αρχαιολογία και τώρα στενός της φίλος, ζει στη Νορβηγία κι επιστρέφει στην άδειά του για να την επισκεφθεί. Η Σόνα, Ιρλανδέζα κολλητή της Ρουθ, διδάσκει αγγλικά στο ίδιο πανεπιστήμιο και ο Πίτερ έρχεται κι αυτός με άδεια για να επισκεφθεί το σπίτι του Ναυάρχου Νέλσον στο Μπέρναμ Θορπ οπότε πετάγεται να δει και τη Ρουθ. Το πώς ακριβώς θα μπλέξουν τα πράγματα μεταξύ τους ακόμη περισσότερο το αφήνω στην υπέροχη γραφή της Elly Griffiths να το δείξει, μιας και όλοι τους, αργά ή γρήγορα, θα αναμιχθούν στην υπόθεση των εξαφανισμένων κοριτσιών με απρόσμενο τρόπο!

Ο μεθοδικός αλλά και οπισθοδρομικός Επιθεωρητής Χάρι Νέλσον είναι ένας άντρας που προγραμματίζει τη ζωή του και νιώθει ευτυχισμένος με τη γυναίκα του και τις κόρες του. Δεν ήθελε να ζήσει στην εξοχή («Παντού αγελάδες και λασπουριά και ντόπιοι που μοιάζουν να βγήκαν μετά από γενιές ενδοοικογενειακών σχέσεων», σελ. 40) όμως η γυναίκα του τον πίεσε να δεχτεί τη θέση στο Νόρφολκ κι έτσι μετακόμισαν στο Κινγκς Λιν. Τελικά του άρεσε αλλά τα πάντα άλλαξαν όταν εξαφανίστηκε το πρώτο κορίτσι. Κατά παράδοξο τρόπο, η άκομψη εμφάνιση της Ρουθ, η συμπεριφορά της απέναντί του και οι γνώσεις της πάνω στο αντικείμενο που διδάσκει άρχισαν να σχηματίζουν μια θετική εικόνα της στο μυαλό του Νέλσον.

Η αφήγηση, παρόλο που βρίθει λεπτομερειών για τους χαρακτήρες και τους τόπους όπου εκτυλίσσεται η δράση, είναι γρήγορη και κυλάει σα νεράκι. Οι περιγραφές των Αλυκών, του έλους, του αρχαίου μονοπατιού όπως ξεθάβεται είναι παραστατικές και θα έλεγα και συναρπαστικές. Είτε φταίνε οι σωστές λέξεις είτε ο τρόπος που παρατίθενται οι πληροφορίες, μιας και η περιοχή αποτυπώνεται με όλες σχεδόν τις καιρικές συνθήκες, με έμφαση στη μουντάδα, το κρύο και τις καταιγίδες, πάντως ένιωσα σα να περπατούσα κι εγώ στο δύσκολο και σκληρό περιβάλλον που διάλεξε η Ρουθ, με την αρμύρα, τους ήχους από τα πουλιά (τι ωραία βιοποικιλότητα που έχει ο τόπος!), τον έρημο δρόμο και τους μοναδικούς τρεις γείτονες που έχει, τον φύλακα του καταφυγίου πουλιών κι ένα ζευγάρι που εμφανίζεται σε γιορτές και αργίες μόνο. Από την άλλη εξίσου γλαφυρές ήταν και οι πληροφορίες που ξεπηδούσαν κατά καιρούς για τους προϊστορικούς ανθρώπους και η ορολογία που με βοήθησε να καταλάβω καλύτερα το αντικείμενο μελέτης της Ρουθ και την αξία ευρημάτων όπως τα χεντζ σε έναν τόπο ενώ η μαγεία της σκανδιναβικής μυθολογίας ξεδιπλώνεται φυσικά και απόλυτα ταιριαστά με την υπόλοιπη ατμόσφαιρα του βιβλίου.

Οι πρωταγωνιστές είναι αληθινοί, πειστικοί και καθόλου μονοδιάστατοι. Ειδικά το ντουέτο Ρουθ και Χάρι είναι ένα πολύ καλό δίδυμο και το ερωτικό στοιχείο που υφέρπει ανάμεσά τους δίνεται πειστικά και καθόλου παρατραβηγμένα. Μάλιστα, η συγγραφέας δεν παραθέτει άνευρα και χωρίς λόγο σκηνές ούτε προχωράει σε απρόσμενες εξελίξεις, αντίθετα, αναλύει σε βάθος τις σκέψεις των χαρακτήρων, τους δείχνει πώς σκέφτονται, γιατί ενεργούν και ταυτόχρονα όλοι τους ανεξαιρέτως προέρχονται από ένα παρελθόν που επιδρά στις τωρινές τους κινήσεις και συμπεριφορές. Το τονίζω ξανά πως το κείμενο δεν είναι καθόλου κουραστικό όσο ίσως κάποιος συμπεραίνει από τα δικά μου γραφόμενα αλλά εύπεπτο, γρήγορο, αληθινό και συναρπαστικό. Η υπόθεση κλιμακώνεται σωστά, με σφιχτή ροή, τα γεγονότα επηρεάζουν τις σχέσεις μεταξύ των χαρακτήρων και η λύση του μυστηρίου προκύπτει αληθοφανώς, αβίαστα, σα φυσικό επακόλουθο της συνολικής πλοκής. Τα τελευταία κεφάλαια μάλιστα που αποκαλύπτουν τις εναπομείνασες ψηφίδες του παζλ περιγράφουν τη χειρότερη καταιγίδα που δέχτηκε ο τόπος όπου μένει η Ρουθ την ίδια στιγμή που οι απειλές του απαγωγέα γίνονται πραγματικότητα και…

Ίσως φταίει το γεγονός πως έχω διαβάσει πιο περίπλοκα βιβλία μυστηρίου, με πολυεπίπεδα κίνητρα ή πιο πλούσια πλοκή και μάλλον έχω συνηθίσει σε αυτά, αποζητώντας τα συστατικά τους και σε άλλες αξιόλογες προσπάθειες όπως αυτή των «Μυστικών περασμάτων», πάντως το κίνητρο των απαγωγών μου φάνηκε αρκετά απλοϊκό. Από την άλλη βέβαια η απλότητα είναι που κάνει τα πράγματα πιο σύνθετα και στο κάτω κάτω δε χρειάζεται να έχεις καταστρώσει σατανικά δολοφονικά σχέδια, αρκεί μια στιγμή θλίψης, μια απουσία και αμέσως αρχίζει να κυλάει ο μύλος του κακού. Το κίνητρο λοιπόν είναι κάτι απλό όμως βαθιά ανθρώπινο και χαρακτηριστικό γνώρισμα της σημερινής μας κοινωνίας. Τέλος, το γεγονός πως η λύση δίνεται σε ένα μέρος που είναι μπροστά στα μάτια όλων και η Ρουθ το ανακαλύπτει σχεδόν τυχαία, όσο κι αν μου εξηγείται στο τέλος πως ασκήθηκε επίκριση στον Νέλσον επ’ αυτού, δε με έπεισε απόλυτα, μιας και σε περιπτώσεις εξαφανίσεων ερευνάς τα πάντα! Και θα αναφέρω κάτι που επίσης παρατήρησα και που δε μειώνει φυσικά τη συνολική θετική αξία του μυθιστορήματος: μου έκανε εντύπωση που ενώ η Ρουθ χειρίζεται πολύ καλά τον υπολογιστή της και σερφάρει στο δίκτυο, για να βρει το τηλέφωνο του αστυνομικού τμήματος του Κινγκς Λιν ξεφύλλισε τον τοπικό κατάλογο, στον οποίο μάλιστα ανατρέχει ξανά για να ψάξει στοιχεία ενός ανθρώπου που είχε εμποδίσει τις ανασκαφές τους τότε!

Τα «Θανάσιμα περάσματα» είναι το ικανοποιητικό ντεμπούτο μιας διαφορετικής, καθημερινής, κόντρα στα στερεότυπα, ηρωίδας που θα πρωταγωνιστήσει και σε επόμενα βιβλία της συγγραφέως, μια όμορφη και τρυφερή, χωρίς να γίνεται ρομαντική, ιστορία αγάπης ανάμεσα σε δυο ανθρώπους τόσο διαφορετικούς μεταξύ τους και μια συναρπαστική περιπέτεια απαγωγής και εξαφάνισης, που χάρη στη λυρικότητα της συγγραφέως ζωντανεύει παραστατικά έναν μουντό, σκοτεινό τόπο όπως οι Αλυκές.

Βιβλίο Το σπίτι του Ιανού
Τίτλος πρωτοτύπου The Janus stone
Συγγραφέας Elly Griffiths
Μεταφραστής  Γιώργος Ξενίας
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ελληνικά Γράμματα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Καλώς ήλθατε και πάλι στις Αλυκές, ένα ας πούμε μικρό χωριό, όπου ζει η επικεφαλής του Τμήματος Εγκληματολογικής Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου του Βόρειου Νόρφολκ Ρουθ Γκάλογουεϊ, μια σαραντάρα υπέρβαρη αρχαιολόγος που διδάσκει σε αυτό. Είναι μια νόστιμη κοπέλα, με πολλές γνώσεις κυρίως γύρω από την προϊστορία, με ειδίκευση στην εγκληματική αρχαιολογία και της αρέσει να διαβάζει Ίαν Ράνκιν. Μένει μόνη στο μικρό της σπίτι με τον γάτο της, τον Φλιντ, προσπαθεί να καταπολεμήσει την ανασφάλειά της για την εμφάνισή της αλλά αγαπά αυτό που κάνει, τον τρόπο ζωής της και κυρίως το μέρος που διάλεξε να μείνει. Τρεις μήνες μετά την υπόθεση που έβαλε σε κίνδυνο τη ζωή της, η Ρουθ διαπιστώνει πως η εφήμερη βραδιά με τον Χάρι Νέλσον την άφησε έγκυο. Δεν έχει λοιπόν να λύσει μόνο την υπόθεση του ακέφαλου βρέφους αλλά επίσης: να κατασταλάξει στα αισθήματά της, να κρύψει την εγκυμοσύνη, να κάνει τα πάντα για να μη μάθει ο πατέρας του παιδιού την αλήθεια, να σταματήσει να τρώει και να βάλει τις ορμόνες της σε τάξη, α, και ν’ αποφασίσει αν ο αρχαιολόγος Μαξ Γκρέι που γνωρίζει στις ανασκαφές του λόφου την ελκύει ερωτικά ή όχι. Οι σχέσεις της με τους γονείς της δυστυχώς εξακολουθούν να παραμένουν καθαρά τυπικές και ελάχιστα ουσιώδεις.

Από την άλλη, ο μεθοδικός αλλά και οπισθοδρομικός Επιθεωρητής Χάρι Νέλσον είναι ένας άντρας που προγραμματίζει τη ζωή του και νιώθει ευτυχισμένος με τη γυναίκα του και τις κόρες του. Δεν ήθελε να ζήσει στην εξοχή όμως η γυναίκα του τον πίεσε να δεχτεί τη θέση στο Νόρφολκ κι έτσι μετακόμισαν στο Κινγκς Λιν. Κατά παράδοξο τρόπο, η άκομψη εμφάνιση της Ρουθ, η συμπεριφορά της απέναντί του και οι γνώσεις της πάνω στο αντικείμενο που διδάσκει άρχισαν να σχηματίζουν μια θετική εικόνα της στο μυαλό του Νέλσον και όχι μόνο. Πλέον, ξέρουν και οι δύο πως οι στιγμές που πέρασαν μαζί ήταν απότοκες συγκεκριμένων περιστάσεων και συναισθηματικών αναγκών όμως η σπίθα κάτω από την επιφάνεια συνεχίζει να τρεμοπαίζει. Θα μάθει λοιπόν την αλήθεια για το μωρό της Ρουθ; Την αγαπάει αυτήν τη γυναίκα ή τη συμπαθεί; Και πώς αισθάνεται πλέον απέναντι στην οικογένειά του; Η περιπέτεια στην οποία μπλέκει θα ξεθάψει πολλές αλήθειες και θα τον φέρει αντιμέτωπο με καταστάσεις που χρήζουν σωστού και άμεσου χειρισμού. Ως προς το επαγγελματικό κομμάτι, εκτός από τη δύσκολη υπόθεση που καλείται να διερευνήσει, έχει ν’ αντιμετωπίσει κι έναν άτυπο ανταγωνισμό ανάμεσα στην Τζούντι Τζόνσον και την Τάνια Φούλερ, που εποφθαλμιούν τη θέση του Αρχιφύλακα, κάτι που πρέπει να χειριστεί με προσοχή και επιδεξιότητα για να μην τιναχτεί η υπόθεση αλλά και ο δεσμός της ερευνητικής ομάδας στον αέρα.

Στο «Σπίτι του Ιανού» κέλτικες και ρωμαϊκές παραδόσεις, καθολικές και προτεσταντικές αντιλήψεις, συγκροτούν το γοητευτικό φόντο της ιστορίας και για άλλη μια φορά μου έδειξαν με εύληπτο τρόπο γοητευτικά χαρακτηριστικά παλαιότερων εποχών και συνηθειών. Όλα ξεκινάνε από την ιδέα ότι Κέλτες και οι Ρωμαίοι έθαβαν σώματα, κυρίως παιδιών, κάτω από τοίχους και πόρτες, προσφορά στους θεούς Ιανό (των θυρών και των ανοιγμάτων) και Τέρμινους (θεό των συνόρων), άγνωστο είναι όμως αν επρόκειτο για θυσίες ή τοποθετούσαν ήδη νεκρά σώματα. Το παλιό ορφανοτροφείο στο Νόργουιτς, που έκλεισε στα τέλη της δεκαετίας του 1970, αρχικά ήταν η πολυτελής κατοικία της οικογένειας Σπενς, της οποίας ο τελευταίος επίγονος, Έντουαρντ, εργολάβος οικοδομών όπως και οι προπάτορές του, σχεδιάζει να γκρεμίσει συθέμελα προς αξιοποίηση και εκμετάλλευση με πολυτελείς κατοικίες. Τα σχέδιά του όμως περιπλέκονται αρκετά, εφόσον υπάρχει θαμμένο ένα ακέφαλο πτώμα.

Το μυθιστόρημα εκτυλίσσεται εξίσου ατμοσφαιρικά με το πρώτο της σειράς, με την ομίχλη να σκεπάζει το Νόργουιτς, τη φωνή και τα χρώματα της φύσης ν’ αγκαλιάζουν στοργικά τον αγαπημένο τόπο της Ρουθ, τις Αλυκές και μ’ ένα συναρπαστικό ανθρωποκυνηγητό σ’ ένα ομιχλώδες ποτάμι, εφάμιλλο σε εικόνες και ήχους με τον Αχέροντα και τα νερά της Στυγός. Ακολουθούνται αφηγηματικός αόριστος και ενεστώτας διαρκείας που δίνουν ένταση και παραστατικότητα ενώ ένας μυστηριώδης αφηγητής περιγράφει τελετουργικές κατ’ εκείνον, στυγνές κατά τον νόμο, δολοφονίες, με αφορμή τις ρωμαϊκές γιορτές της θερινής περιόδου. Η αφήγηση είναι γρήγορη και κυλάει σα νεράκι. Αυτήν τη φορά τόπος δράσης είναι περισσότερο το Νόργουιτς και το Σουάφαμ παρά οι Αλυκές ενώ η κλιμάκωση της πλοκής είναι εξαιρετικά ενορχηστρωμένη. Από κει που έχουμε διάφορες απορίες, που λύνονται σιγά σιγά, κι ενώ γνωρίζουμε τα μέλη της οικογένειας Σπενς καθώς και δύο έντονες προσωπικότητες, τις φιλόδοξες αστυνομικούς Τζούντι Τζόνσον και Τάνια Φούλερ, από ένα σημείο και μετά ο κλοιός σφίγγει όλο και περισσότερο, η πορεία των ερευνών αρχίζει να αποτελεί μονόδρομο προς συγκεκριμένες ενδείξεις και τελικά η έξυπνη ανατροπή, εμπνευσμένη από τον μύθο του Οιδίποδα και άλλες ρωμαϊκές παραδόσεις, κόβει την ανάσα και δίνει τη θέση της σε μια φρενήρη καταδίωξη κι ένα λυτρωτικό τέλος.

Προς τιμήν της συγγραφέως, υπάρχουν αρκετές αναφορές στο πρώτο βιβλίο της σειράς, χωρίς όμως να αποκαλύπτονται λεπτομέρειες της αστυνομικής υπόθεσης, αντίθετα δίνονται με τέτοιο τρόπο που θέλω να το ξαναδιαβάσω! Οι συνέπειες της ιστορίας αυτής και οι αναπάντεχες ανατροπές της ακόμη επηρεάζουν τη Ρουθ και τον Χάρι στην καθημερινότητά τους, στη συμπεριφορά τους, στον χαρακτήρα τους κι έτσι έχουμε ολοκληρωμένες προσωπικότητες που εξελίσσονται μαζί με τα μυθιστορήματα. Η αφήγηση και το στυλ γραφής με κράτησαν ως το τέλος, οι απανωτές αποκαλύψεις με οδηγούσαν όλο και πιο βαθιά στον χρόνο και οι χαρακτήρες ήταν απόλυτα ρεαλιστικοί και λογικοί. «Το σπίτι του Ιανού» είναι ένα βρετανικό συναρπαστικό και ατμοσφαιρικό μυθιστόρημα αγωνίας, με διακριτικό χιούμορ, σταδιακές αποκαλύψεις και ανατροπές μα πάνω απ’ όλα καθημερινούς ανθρώπους και λογικοφανείς, πειστικές αντιδράσεις.