Βιβλίο Πατρίδα από βαμβάκι
Συγγραφέας Έλενα Χουζούρη
Κατηγορία  Ιστορικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Πατάκης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το βιβλίο είναι καλογραμμένο, άμεσο, σφιχτό. Η συγγραφέας παρεμβαίνει στο κείμενο από την αρχή παραινετικά, συμβουλευτικά, συμπονετικά. Καταλαβαίνουμε αμέσως ότι το μυθιστόρημα αναπλάθει πραγματικά γεγονότα πραγματικών ανθρώπων και μας δίνει πραγματικές πλευρές της ελληνικής και όχι μόνον Ιστορίας. Οι παρεμβάσεις της κυρίας Χουζούρη προς τον ήρωά της («Έτσι υποθέτω, γιατρέ…», «Με μπέρδεψες, γιατρέ…» κλπ.) δεν είναι πολύ συχνές και δίνουν προσωπικό τόνο που συγκινεί και φορτίζει το κλίμα. Θα έλεγα ότι η συγγραφέας είναι μια μάνα που συμπάσχει και αγωνιά για τον γιο της, τον ήρωα του μυθιστορήματος, έναν άνθρωπο που πίστεψε σε κάποια ιδεώδη, δεν παρασύρθηκε από την τυφλότητα του σοσιαλισμού και αγωνίστηκε να επιβιώσει από το μίσος και τη μισαλλοδοξία και το άγριο ξεκαθάρισμα που ακολούθησε τον θάνατο του Στάλιν, οπότε και οι λύκοι που κρύβονταν στα γραφεία του κόμματος ξαμολύθηκαν προς άγρα θυμάτων.

Ο γιατρός μας, λοιπόν, έζησε την τραγικότητα του Εμφυλίου, την αγωνία, τον πόνο και την απελπισία των «στρατιωτών» του Εμφυλίου (τι στρατιωτών δηλαδή, αμούστακα και άγουρα παιδιά όλοι τους) και την υποχρέωση που δημιουργήθηκε απέναντι στη Σοβιετική Ένωση που τους φιλοξένησε, οπότε ήταν υποχρεωμένοι να τηρήσουν μια συγκεκριμένη, αυστηρή πορεία εργασίας στις φάμπρικες. Καταπληκτική αναπαράσταση της Τασκένδης και της ψυχολογίας που επικρατούσε μεταξύ των Ελλήνων που κυκλοφορούσαν για χρόνια με στρατιωτικά και το περιβόητο «όπλο παρά πόδα» αλλά και μεταξύ των Ρώσων που τους υποδέχτηκαν. Τι τύφλωση, τι εγωισμός, τι πειθήνια υπακοή στη γραμμή του κόμματος και αργότερα, μετά τον θάνατο του Στάλιν, του «πλαστογράφου της Ιστορίας» όπως τον κατηγόρησαν δικοί του άνθρωποι, να πέφτει ένα τείχος και να μπαίνουν τα πράγματα στη σωστή τους διάσταση. Μια κατάσταση που πολλοί δεν άντεξαν και ξέσπασαν σε λιποθυμίες και κρίσεις τρέλας ενώ στα κλιμάκια του κόμματος γινόταν ο κακός χαμός από προδοσίες, διαγραφές και εξορίες.

Μέσα σε αυτό το κλίμα, ο γιατρός Στέργιος έχει παντρευτεί τη συντρόφισσα Σταυρούλα, συναγωνίστρια στον Γράμμο, κι έχουν κάνει και δυο κόρες. Μέσα στην παραφροσύνη του κλίματος στην Τασκένδη, ο γιατρός διαπράττει κάτι που δείχνει πρόστυχο αλλά αναδεικνύεται τόσο βαθύ και ειλικρινές χάρη στην αφήγηση και στη ροή της πλοκής, χάρη στον τρόπο που φωτίζονται κάποια περιστατικά και καταγράφονται κάποια αισθήματα, ώστε τα πρόσωπα διεκδικούν το δικό τους, ιδιαίτερο δίκιο. Οι «σύντροφοι» θα το μάθουν και θα το εκμεταλλευτούν, οπότε η δράση εκτυλίσσεται πλέον στα Σκόπια, με όνειρο του γιατρού να γυρίσει στην πατρίδα του και στους αγαπημένους του, από τους οποίους απαγορευόταν να έχει νέα. Παράλληλα με τη ζωή του Στέργιου, μαθαίνουμε και για τον αδελφό του, Λεωνίδα, που πολέμησε κι αυτός στον Εμφύλιο από την πλευρά των Δημοκρατικών. Τι αντίκτυπο είχε η απόφαση του Λεωνίδα να πάει με τους κομμουνιστές, πώς αντέδρασε η μάνα τους, τι συνέπειες είχε αυτό για τον Λεωνίδα και για την καριέρα του στον στρατό;

Όνειρα που ποδοπατήθηκαν στη γραμμή του κόμματος, ελπίδες που έσβησαν στη μακρινή ανατολή της Τασκένδης, χαμόγελα που θάφτηκαν βαθιά στις στέπες του Ουζμπεκιστάν. Και μια νέα ζωή, που ξεφύτρωσε ξαφνικά, να χαρίζει ελπίδα τουλάχιστον στον έναν από τους δύο χαρακτήρες του μυθιστορήματός μας και χάρη σε αυτήν τη ζωή κατάφερε η συγγραφέας, όπως μας εκμυστηρεύεται, να συμπληρώσει τα γεγονότα της ζωής του γιατρού. Υπέροχο, λυρικό, τραγικό αλλά και αισιόδοξο.

Βιβλίο Ο Φρουρός 
Συγγραφέας Νίκος Καλπάκης
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Πηγή
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το πρώτο μυθιστόρημα του Νίκου Καλπάκη είναι ένα δυνατό ψυχογράφημα και ταυτόχρονα ένα συναρπαστικό κείμενο γεμάτο σασπένς, ανατροπές και αγωνία, με πλοκή που ξεφεύγει αρκετά από την πεπατημένη. Είμαστε στη χιονισμένη Θεσσαλονίκη του 2011, στην οποία περπατάμε μαζί με τους ήρωες του βιβλίου από τα πιο γνωστά ως τα πιο κακόφημα στενά και σοκάκια της. Μπαρ, καζίνο και μαγαζιά με «βρώμικο» φαγητό, δρόμοι αδιέξοδοι και σκοτεινοί, θάλασσα ακύμαντη, ουρανός συννεφιασμένος και βαρύς είναι το ολοζώντανο σκηνικό όπου διαδραματίζονται κρυφές συμφωνίες, εξαπατήσεις, μίζες, παράνομες συναλλαγές, με την τράπουλα, τα ναρκωτικά και το αλκοόλ να έχουν τον πρώτο λόγο. Μια «συνηθισμένη» εξαπάτηση στον τζόγο οδηγεί σε λύση απελπισίας κι αυτή μετατρέπεται σε απαγωγή μικρού παιδιού και οι απανωτές εξελίξεις φέρνουν όλους ανεξαιρέτως τους χαρακτήρες του μυθιστορήματος αντιμέτωπους με παρακινδυνευμένες αποφάσεις, με πρωτοβουλίες που ίσως δεν οδηγήσουν στα επιθυμητά αποτελέσματα, με τον ίδιο τους τον εαυτό.

Ο Αχιλλέας Σκαραμαγκάς είναι ειδικός φρουρός της αστυνομίας, πρώην βατραχάνθρωπος και φυλάει πολιτικούς και επιχειρηματίες (η πιο εύκολη δουλειά που είχε αναλάβει ποτέ, όπως υποστηρίζει). Είναι διαζευγμένος, με ένα μωρό περίπου δύο ετών σχεδόν παρατημένο από τη μάνα του, μια γυναίκα που νιώθει κατεστραμμένη από τη γνωριμία της με τον Αχιλλέα, πιέζει, εκβιάζει, απαιτεί απ’ αυτόν οτιδήποτε αφορά το αβάφτιστο ακόμη πλάσμα. Ο Σκαραμαγκάς κάνει όνειρα και σχέδια για ένα καλύτερο μέλλον, όμως μπλέκει με τον τζόγο περισσότερο απ’ ό,τι φανταζόταν. Η τελευταία του δουλειά είναι να βρίσκεται στο πλάι του υφυπουργού επί των εσωτερικών υποθέσεων στο Μακεδονίας-Θράκης Στράτου Αγγελίδη, ιδιοκτήτη τράπεζας και πάμπλουτου επιχειρηματία, που ετοιμάζεται να κατέβει στις επερχόμενες εκλογές, στήνοντας μια σκληρή εκστρατεία και κάνοντας τα πάντα για να ενισχύσει την επιρροή του (μέχρι και ετοιμοθάνατη εφημερίδα εξαγοράζει). Πολλοί είναι αντίθετοι με αυτά που θέλει να κάνει και νιώθουν πως με τη δύναμη που αποκτά δεν μπορούν να τον ελέγξουν.

Στον κοινωνικό, επαγγελματικό και οικογενειακό κύκλο των δύο αντρών προστίθεται ο Χριστόφορος Ζαμπέτης, πρώην αθλητής της ελληνορωμαϊκής πάλης και ιδιοκτήτης παράνομου καζίνο: «…σε τέτοια μέρη δεν χρειάζεται να κλέψεις ούτε να εξαπατήσεις κανέναν. Οι άνθρωποι που έρχονταν κάθε μέρα εδώ ήταν άρρωστοι. Και οι άρρωστοι δεν έχουν άλλη επιλογή. Μόνοι τους, με το χαμόγελο στα χείλη θα σου δώσουν τα λεφτά τους. Ό,τι και να γίνει, βρέξει χιονίσει, θα χάσουν» (σελ. 51). Αδίστακτος τοκογλύφος και πανίσχυρος νονός της νύχτας θα ηγηθεί της απαγωγής του μικρού Αγγελίδη ενώ στο κατόπι του θα είναι ο επιθεωρητής Αλεξίου από το Εγκλημάτων Κατά Ζωής, ένας κοντόχοντρος και ανίκανος άντρας, παντρεμένος και πατέρας μιας έφηβης κόρης, που μπήκε στην αστυνομία με μέσο, όμως αγωνίζεται έκτοτε να αποδείξει πως έχει τις ικανότητες και τις δεξιότητες να επιλύει υποθέσεις, κάτι που φυσικά δεν υλοποιείται ποτέ. Ακόμη και ο Κωστάκης Αγγελίδης δίνεται σωστά και με τον αντίκτυπο της απαγωγής στην παιδική ψυχούλα του να αποδίδεται αριστοτεχνικά.

Το μυθιστόρημα, παρά την ελλιπή επιμέλεια, είναι καλοδουλεμένο και ευρηματικό, με έξυπνες ανατροπές και πολύ καλά σχεδιασμένους πολυεπίπεδους, ρεαλιστικούς και ολοκληρωμένους χαρακτήρες. Ο Ζαμπέτης, ο Σκαραμαγκάς, ο Αγγελίδης είναι ήρωες που κινούνται μπρος πίσω ανάμεσα στις αποχρώσεις του άσπρου και του μαύρου. Δεν είναι απόλυτα κακοί ή καλοί, έχουν και θετικά και αρνητικά χαρακτηριστικά, ο ένας μάλιστα πέφτει στην ίδια του την παγίδα, κάτι που τον φέρνει σε σχεδόν ίδια θέση με αυτήν του πατέρα του απαχθέντος παιδιού. Οι αναγνωστικές εκπλήξεις δεν αφορούν μόνο τις εξελίξεις της ιστορίας αλλά και τις αντιδράσεις των ηρώων σε αυτές, με αποτέλεσμα φτάνοντας στο τέλος να μην ξέρω ποιον να αγαπήσω και ποιον να μισήσω. Απανθρωπιά και αγάπη, μοναξιά και απελπισία, τύψεις και αποφασιστικότητα, τα πάντα μεταβάλλονται μέσα σε λίγα κεφάλαια ξανά και ξανά, χωρίς αυτό να με κουράζει, αντίθετα περίμενα να φτάσω στο τέλος για να δω πώς θα κλείσει η ευρηματική αυτή περιπέτεια. Ο αδίστακτος Ζαμπέτης κρύβει ένα καλά κρυμμένο μυστικό, ο αδιάφορος και τυπικός Σκαραμαγκάς διαπιστώνει πως κάπου βαθιά μέσα του υπάρχει ακόμη το αίσθημα της τιμής και της δικαιοσύνης, ο Αγγελίδης που δε διστάζει να πατήσει επί πτωμάτων για να ανέλθει ιεραρχικά αγνοώντας το ίδιο του το παιδί και τις ανάγκες του έρχεται η ώρα που πληρώνει αυτές τις επιλογές με τον πιο δύσκολο τρόπο.

Σκληρό, ωμό, γρήγορο, με κινηματογραφικές εναλλαγές και άκρως ρεαλιστικό. Μόνο; Όχι, παραδόξως είναι και τρυφερό, αφού δάκρυσα μπροστά σε κάποιες εξελίξεις, σε ορισμένες αποφάσεις και τις συνέπειές τους. Πιστολίδι και ανθρωποκυνηγητό απλά και μόνο για το ξεφύλλισμα και την ευχαρίστηση της ανάγνωσης; Όχι, ο συγγραφέας καταφέρνει επιδέξια και με σωστό τρόπο να τονίσει μέσα από το κείμενό του σημαντικές ηθικές αρχές και αξίες που είναι απαραίτητες για την επιβίωση στον δύσκολο υπόκοσμο αλλά και για βελτίωση και ωριμότητα. Ένα άλλο χαρακτηριστικό που διαφαίνεται είναι το χρέος και η τιμή. Ο Σκαραμαγκάς είναι μπλεγμένος αλλά δε διστάζει να πάρει την κατάσταση στα χέρια του κι ας καταστρέψει τη ζωή του γι’ αυτό, αρκεί να σωθεί ένα παιδί κι ας μην ξαναδεί το δικό του. Τιμή, μπέσα και αντρίκια στάση που σπάνια συναντάει κανείς, μαζί με τον ρόλο, την αξία και τη σημασία του να είναι κανείς γονιός και συγκεκριμένα πατέρας, είναι μερικά στοιχεία που φαίνεται πως καλό θα είναι να υπερτερούν των πολιτικών και οικονομικών σκοπιμοτήτων.

«Ο φρουρός» είναι ένα καλογραμμένο και άκρως αληθινό αστυνομικό μυθιστόρημα, γεμάτο αγάπη για τον άνθρωπο, ενδιαφέρουσες παρατηρήσεις και έξυπνη πλοκή. Τονίζει την ηθική ακεραιότητα, την τιμή και την αξιοπρέπεια με ρεαλισμό και παραστατικότητα. Υπέροχες και συναρπαστικές βόλτες σε γνωστά και άγνωστα σημεία της χιονισμένης Θεσσαλονίκης, σε νυχτερινά στέκια, που οδηγούν σε γνωριμία με τον υπόκοσμο και τον άγραφο κώδικα τιμής του, ενδιαφέροντες και καλοδουλεμένοι χαρακτήρες, εκπλήξεις (ναι, θα το ξαναγράψω) είναι μερικά μόνο από τα θετικά χαρακτηριστικά ενός μυθιστορήματος που με κέρδισε σε πολλά σημεία.

Βιβλίο Σκοτεινές υποθέσεις
Επιμέλεια Αντώνης Γκόλτσος
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα / Συλλογή διηγημάτων
Εκδότης Κύφαντα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Στο ανατριχιαστικό, ματωμένο και ασφυκτικό «Ε94» της Νίνας Κουλετάκη, η Μαρσέλλα από τους Αγίους Σαράντα αφηγείται στην Αστυνομία τη ζωή της, το πώς δραπέτευσε από την Αλβανία στην Κέρκυρα για μια καλύτερη ζωή αλλά κατέληξε πόρνη, το πώς γνώρισε έναν άνθρωπο που της άλλαξε για πάντα τη ζωή και πώς οδηγήθηκαν όλα στο φριχτό, αιματηρό τέλος. Πρωτοπρόσωπη αφήγηση και καλπάζων ρυθμός έφτιαξαν μια θηλιά αγωνίας, με τη δράση να κλιμακώνεται από σελίδα σε σελίδα, την πρωταγωνίστρια να αφηγείται κοφτά, ταραγμένα, απελπισμένα τα όσα συνέβησαν και μαζί της ήταν σα να βίωνα κι εγώ τα δεινά της. Ελπίδες που διαψεύστηκαν, εκδίκηση, προδοσία για μια δόση ηρωίνης, η οδός Ευριπίδου με τις μυρωδιές της και η Ευρωπαϊκή Οδός 94 που εκείνο το βράδυ έτρεχε να κρυφτεί από τη ματωμένη βροχή και το αποτρόπαιο θέαμα που σύντομα θα τη σκέπαζε είναι τα συστατικά ενός καλογραμμένου, ανατρεπτικού και ασφυκτικού διηγήματος.

Στον «Κόκκινο Λύκο» του Κώστα Μουζουράκη, ένας μηχανικός φτάνει σε ένα ελληνικό χωριό, κοντά στο οποίο γίνονται γεωτρήσεις πετρελαίου διαταράσσοντας την οικολογική ισορροπία του τόπου και την ησυχία των κατοίκων. Φυσικά δεν είναι ευπρόσδεκτος όμως φέρνει σε πέρας τη δουλειά για την οποία προήλθε. Μέσα από μαρτυρίες ανθρώπων-κλειδιά, στο διήγημα ξεδιπλώνεται το παρελθόν του μέρους, που στοιχειώθηκε από τον «Κόκκινο Λύκο», έναν μοναχικό πολεμιστή που έκανε μεγάλη ζημιά σε αντίστοιχα κλιμάκια ερευνών πριν από τον πόλεμο. Τα ανδραγαθήματά του καταγράφονται με ζωντάνια και ταυτόχρονα θανάσιμες συνέπειες για όσους επιτέθηκαν στο περιβάλλον του. Η υπέροχη και τόσο αγαπημένη γραφή του Κώστα Μουζουράκη ζωντανεύει παραστατικά τις εγκαταστάσεις γεωτρήσεων και μου χάρισε μια συγκλονιστική ανατροπή, ανεβάζοντας την πλοκή σε άλλα ύψη! Χαρακτήρες απαραίτητοι ως σύνδεσμοι ανάμεσα στο χτες και το σήμερα, ανεξήγητες συναισθηματικές αντιδράσεις, ένας μυστηριώδης πρωταγωνιστής και ένα εκρηκτικό φινάλε που βάζει τα κομμάτια του παζλ στη σωστή τους θέση είναι τα γνωρίσματα ενός διηγήματος που σφύζει από ζωντάνια και ξεχωρίζει με τις αποκαλύψεις του.

«Ο παππούς με τον άσπρο σκύλο» του Φίλιππου Φιλίππου, είναι κι αυτό από τα αγαπημένα μου. Στην αρχή πίστεψα πως είχα να κάνω με τη δομή ενός κλασικού whodunit, με τους υπόπτους να εμφανίζονται διαδοχικά και να παίζει ο καθένας τους τον δικό του ρόλο, όλοι μέλη μιας οικογένειας, με τον αφηγητή Στάθη, δημοσιογράφο στο επάγγελμα, να αναρωτιέται ποιος κρύβεται πίσω από μια σειρά απαγωγών, ληστειών και θανάτων σε αυτό το περιβάλλον όμως στο τέλος έμεινα με ορθάνοιχτο στόμα για την τελική αποκάλυψη και κυρίως για το πόσο έξυπνα παίζει ο συγγραφέας με τον αναγνώστη με υπονοούμενα! Ο Στάθης λοιπόν γνωρίζει την Πετρούλα μετά από μια διαδήλωση του Πολυτεχνείου. Το κορίτσι έχει σχέση με τον Σάββα ενώ η μητέρα της, Αμαλία, είναι αρραβωνιασμένη με τον Τρύφωνα, λίγα χρόνια μετά τον θάνατο του συζύγου της. Μέλος της οικογένειας είναι και ο παππούς που ζει με τον σκύλο του, τον Κρέοντα. Διάφορα γεγονότα αρχίζουν να εξελίσσονται με κινηματογραφική ταχύτητα από την ημέρα της γνωριμίας του Στάθη με την Πετρούλα, ακονίζοντας το ένστικτο του πρώτου και προετοιμάζοντάς τον για κάτι κακό. Κινηματογραφικές εναλλαγές σκηνών, στακάτοι διάλογοι, σταδιακή παράθεση της ιστορίας κι όχι μονοδιάστατη από την αρχή αφήγηση, ένιωσα πως ήμουν κι εγώ μέλος αυτής της μυστηριώδους οικογένειας κι αναρωτιόμουν μαζί με τον αφηγητή τι κακό θα συμβεί και ποιος κρύβεται από πίσω. Ένταση, εκπλήξεις και αγωνία δε με άφησαν λεπτό σε ησυχία.

Στο «Τελευταία έξοδος… Στρώμη» του Γρηγόρη Αζαριάδη, «ένας τύπος που λήστεψε την ίδια του τη συμμορία, μια γκόμενα που σούφρωσε τα φράγκα μιας κλίκας εμπόρων ναρκωτικών κι ένα μέλος επαναστατικής ομάδας» βρίσκονται στο απομονωμένο χωριό της Στρώμης μια χειμωνιάτικη μέρα, κυνηγημένοι οι δύο πρώτοι από τους εχθρούς τους που επιτέλους ανακάλυψαν τα ίχνη τους. Τι θα συμβεί λοιπόν; Θα γλυτώσουν και αυτήν τη φορά ή θα σταθούν να τους αντιμετωπίσουν; Και με τι συνέπειες; Το κείμενο είναι γραμμένο με προτάσεις μικρές και κοφτές, σα σενάριο που βασίζεται στην εικόνα, περιέχει τις γνωστές, ιδιαίτερες και ρηξικέλευθες παρομοιώσεις του συγγραφέα («Ο δρόμος στριφογυρίζει σαν φίδι που ανακλαδίζεται νωχελικά τις πρώτες στιγμές ενός καθυστερημένου πρωινού ξυπνήματος», σελ. 11), άφθονα όπλα ενώ μια μεγαλειώδης σκηνή γκανγκστερικού φινάλε οδηγεί σε μια φρενήρη ανάγνωση. Ο περιορισμένος χώρος της έκτασης ενός διηγήματος ήρθε σε σύγκρουση με τη φαντασία του συγγραφέα, που φάνηκε πως ήθελε να συστήσει λίγο περισσότερο κάποια πρόσωπα στον αναγνώστη. Από την άλλη, η έλλειψη κύριων ονομάτων και οι επιθετικοί προσδιορισμοί που τα αντικαθιστούσαν, σε συνδυασμό με τα συνεχή πισωγυρίσματα στο παρελθόν και το παρόν και μάλιστα σε διαφορετικές χρονικές αφετηρίες, με μπέρδεψαν αρκετά ώστε να ξεκινήσω το διήγημα από την αρχή τουλάχιστον δύο φορές. Θεωρώ έξυπνη ιδέα το να εκφράζουν σε πρωτοπρόσωπη αφήγηση τις σκέψεις τους οι τρεις ήρωες την ώρα της αιματηρής συμπλοκής, που βρίθει οπλικών περιγραφών και της μάχης εν συνόλω, γεμίζοντας έτσι με κάτι διαφορετικό τις τελευταίες σελίδες που ίσως, αν περιέγραφαν μόνο το τελικό ξεκαθάρισμα, να ήταν πιο αδύναμες από το υπόλοιπο κείμενο. Οι σκέψεις αυτές όμως που μου γνώρισαν σημαντικά κομμάτια της ψυχοσύνθεσης των ηρώων και κάποιων παρελθοντικών γεγονότων μου έδωσαν ένα αντιφατικό κρεσέντο, μιας και γνώριζα ανθρώπους που ίσως τελικά αποχαιρετούσα μετά την έκβαση της μάχης.

«Οι έρωτες είναι χαμένα βήματα», γράφει ο Σέργιος Γκάκας. Με αυτό το ρομαντικό στιχάκι από φλαμένκο ξεδιπλώνεται άλλο ένα επεισόδιο από τη ζωή του Συμεών Πιερτζοβάνη, που πρωταγωνιστεί στα βιβλία του συγγραφέα «Κάσκο» και «Στάχτες», αυτήν τη φορά με μια φυγά που βρίσκεται αναπάντεχα στη ζωή του κι η ιστορία της δεν είναι η αληθινή. Με ιδιόρρυθμη αφήγηση, αναφορές σε Ρέημοντ Τσάντλερ και άλλα είδη λογοτεχνίας, καθώς και ταινίες, το διήγημα ξεκινάει αλλιώς για να καταλήξει αλλιώς. Δυνατό, ρεαλιστικό, ανατρεπτικό, με την κεντρική ιδέα να ξεδιπλώνεται μέσα από τις αναμνήσεις του πρωταγωνιστή και πάντα τη μοιραία γυναίκα να κινεί τα νήματα.

«Η επιστροφή ή Το τέρας στο πατάρι» του Αντώνη Γκόλτσου, ήταν μια έκπληξη για μένα, μιας και ο συγκεκριμένος συγγραφέας κάνει κυριολεκτικά ένα άλμα στο μέλλον και περιγράφει την ιστορία ενός ανθρώπου που ζει στην Αίγινα του 2030, με ένα τυραννικό καθεστώς πάνω από τη χώρα. Δομές, αξίες και συστήματα που μου θύμισαν τον «Κύκλο» του Dave Eggers και μια Αθήνα εντελώς αλλαγμένη (κυλιόμενα πεζοδρόμια, κάμερες παρακολούθησης, ειδικά σκάφη που ελαχιστοποιούν το θαλάσσιο ταξίδι κ. π. ά.). Παρ’ όλ’ αυτά δεν μπόρεσα να παρακολουθήσω την εξέλιξη της πλοκής, μιας και είχε πολλές ορολογίες και ιστορικά γεγονότα γύρω από τη φωτογραφία και τις τεχνικές της, αν και η «επανάσταση» που σχεδίαζε κάποιος εναντίον του συστήματος μέσω της απαγορευμένης αναλογικής φωτογραφίας (το σύστημα επιτρέπει μόνο την ψηφιακή) ήταν αρκετά ενδιαφέρουσα. Επίσης το κείμενο ξεδιπλώθηκε με ελάχιστες περιγραφικές σκηνές και έμφαση κυρίως στην εσωτερικότητα του πρωταγωνιστή, που βιώνει ένα λυτρωτικό τέλος. Το διήγημα αυτό είναι μια καλή απόπειρα του συγγραφέα για κάτι έξω από τα συνηθισμένα.

Τέλος, στο διήγημά της «Βουίζει η ψυχή μου» η Έλενα Χουσνή με καθήλωσε από τις πρώτες σχεδόν λέξεις: «Από τα σκουπίδια ενός κόσμου, καταλαβαίνεις πώς είναι ο κόσμος» και «Όλα τα συναισθήματα έχουν ήχους. Η ομορφιά γελά κελαρυστά, η ασχήμια φωνάζει, η στενοχώρια βουίζει -και η χαρά βουίζει. Η οργή στενάζει, ο θυμός κροταλίζει, η απορία σφυρίζει» (σελ. 444). Είναι η ιστορία δύο αστέγων που έχουν μάθει να κάνουν τα πάντα μαζί, ώσπου ένα βράδυ δέχονται επίθεση και ο ένας χάνει τη ζωή του. Πώς θα είναι η ζωή για τον άλλον; Πώς προχωράς, ήδη απορριγμένος, σε κάτι ήδη εγκαταλειμμένο, όπως η ζωή σου όντας άστεγος; «Έχουν φτιάξει δεκάδες ιστορίες μαζί αλλά δεν έχουν μοιραστεί καμιά δική τους» (σελ. 461). Και τώρα; Με ένα ιδιαίτερο λεξιλόγιο κι ένα στυλ γραφής γεμάτο παρομοιώσεις και μεταφορές, η κυρία Χουσνή με ξενάγησε σ’ έναν κόσμο που δεν πλησιάζει κανείς πέρα του ενός μέτρου και μόνο σε γιορτές και αργίες («ευκαιριακή ευγένεια» το χαρακτηρίζει). Κάθε της λέξη κι ένα χαστούκι στην υποκρισία όλων μας, ένα χάδι στην εκτεθειμένη σάρκα των ανθρώπων που κοιμούνται έξω όσο εμείς χωνόμαστε όλο και πιο μέσα. Κι ο επιζών άστεγος γίνεται σκιά των ανθρώπων που τους επιτέθηκαν («Είναι σκιές. Σκιές που γκρεμίζουν. Τους ήδη γκρεμισμένους», σελ. 482). Θα εκδικηθεί; Αυτός είναι ο στόχος του; Θα τα καταφέρει; Θα έρθει σε αντιπαράθεση με το άδικο ή θα κρυφτεί ξανά στα σκοτεινά υπόγεια που τον φιλοξενούνε κάθε βράδυ; Μια υπέροχη αντιπαράθεση αδικίας, με καταπληκτικό λεξιλόγιο και όμορφη, ξεχωριστή ατμόσφαιρα.

Οι «Σκοτεινές υποθέσεις» είναι μια προσεγμένη ανθολογία διηγημάτων που ταξιδεύουν τον αναγνώστη από την Αθήνα στον Αλμυρό κι από τους Αγίους Σαράντα στα Πατήσια, από το σήμερα στο μέλλον, από την ανήσυχη ζωή ενός φυγά σε ένα σατανικό σχέδιο εκδίκησης κι από την άστεγη ζωή σε μια άλλη, καλά τακτοποιημένη, γεμάτη όμως αμφιβολίες κι ερωτηματικά. Ποικίλα στυλ γραφής, ιδιαίτερη θεματολογία, απόπειρες επιστημονικής φαντασίας και κινηματογραφικού σεναρίου, χαρακτήρες καθημερινοί αλλά και πρωτότυποι, ρεαλιστική αφήγηση και καλολογικά στοιχεία, αυτά και άλλα πολλά χαρακτηριστικά γνωρίσματα θα βρει κάποιος σε αυτήν την ξεχωριστή εκδοτική πρόταση αστυνομικής λογοτεχνίας.

Βιβλίο Στο κόκκινο τ’ ουρανού
Συγγραφέας Μάγδα Παπαδημητρίου-Σαμοθράκη
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Πνοή
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το μυθιστόρημα αρχικά με κέρδισε για δύο λόγους: πρώτον, με ενέταξε στην ιστορία με την πρωτότυπη εναλλακτική αφήγηση ανάμεσα στην Αντιγόνη και τη μητέρα της και δεύτερον η αρχή της ιστορίας του Ηρακλή και της Ελευθερίας τοποθετείται στα δύσκολα χρόνια της ελληνικής μειονότητας στην Αλβανία, όπου ο Χότζα είχε εγκαταστήσει ένα απολυταρχικό κι αιματοβαμμένο καθεστώς. Χάρη στο μυθιστόρημα αυτό κατάλαβα και έζησα σχεδόν από κοντά τα αίτια της κακοποίησης του ελληνικού στοιχείου αλλά και καθενός που αντιτίθετο στο κατ’ επίφασιν κομμουνιστικό κράτος της Αλβανίας όπως ήταν αμέσως μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο πόλεμο.

Η συγγραφέας μελέτησε και διασταύρωσε πολλά στοιχεία πριν παραδώσει στον αναγνώστη το πρώτο κομμάτι του βιβλίου της. Βασανιστήρια, μέτρα κατά του χριστιανικού πληθυσμού, αντίποινα σε όσους επαναστατούσαν κατά του καθεστώτος, φόβος, γενοκτονία και μια άβουλη, δειλή Ελλάδα να μην υποστηρίζει κανένα από τα δικαιώματα της Βορείου Ηπείρου στα διπλωματικά σαλόνια. Ανατριχιαστικές σκηνές, δύσκολες συνθήκες και μέσα σε αυτά μια γνήσια ηρωίδα, η μάνα του Ηρακλή, να πράττει τον δικό της πόλεμο με θάρρος και αυταπάρνηση. Σε πολλά σημεία του κειμένου η κυρία Παπαδημητρίου-Σαμοθράκη τονίζει τις αρετές της δημοκρατίας και ενώνει τη φωνή της με τον κόσμο που υποστηρίζει τα διαχρονικά δικαιώματα του ανθρώπου για ειρήνη, αυτοβουλία και αξιοπρέπεια. Χωρίς υπερβολικό συναισθηματισμό ή μονομέρεια, η αφήγηση για τις απάνθρωπες συνθήκες στο καθεστώς Χότζα με κέρδισε ολοκληρωτικά και με συγκίνησε βαθιά.

Δυστυχώς αυτό το μέρος του μυθιστορήματος ήταν αρκετά δυνατό και έντονο και παρατέθηκε όλο μαζί ήδη από την αρχή, οπότε η συνέχεια της ιστορίας επισκιάστηκε. Ναι, υπήρξαν δύσκολες συνθήκες οπότε κατάφεραν ο Ηρακλής και η γυναίκα του να δραπετεύσουν στην Ελλάδα όμως αυτό δεν είχε κάποιο αντίκτυπο στη συνέχεια της ιστορίας, π. χ. να γυρίσουν πίσω στην Αλβανία μετά τον θάνατο του Χότζα ή να έζησαν κάτι εκεί που να τους τροφοδοτεί τώρα με κάτι άλλο από νοσταλγία. Το υπόλοιπο βιβλίο είναι η ζωή στην Τήνο και ο έρωτας του Αλέξανδρου με την Αντιγόνη, κάτι καθόλου πρωτότυπο ως προς τον τρόπο χειρισμού της κοινωνικής διαφοράς μεταξύ των δύο πλευρών.

Τα δυο παιδιά, παρ’ όλες τις αντιξοότητες και την αυστηρότητα της μάνας Σμαράγδας, που δεν μπορεί να δεχτεί το ρεζιλίκι στην τοπική κοινωνία από την κόρη της που διάλεξε έναν Αλβανό, παντρεύονται και προσπαθούν να κάνουν τα δικά τους παιδιά. Κάποια γεγονότα τους ωθούν να μεταναστεύσουν με τη σειρά τους στην Αμερική, υπό όρους και δυσβάσταχτες προϋποθέσεις, κάτι που είναι το εφαλτήριο για μια σειρά γεγονότων στη ζωή του παιδιού τους, Πέτρου. Από κει και πέρα λοιπόν το μυθιστόρημα δείχνει συνθήκες μετανάστευσης στην Αμερική, τις οποίες έχω διαβάσει και αλλού και δυστυχώς η κορύφωση της ζωής τους εκεί ήταν κάτι μη αναμενόμενο ως προς τον χαρακτήρα του Πέτρου. Συνέβη κάτι που το θεώρησα ακραίο και δεν πείστηκα, παρ’ όλο που η συγγραφέας προσπάθησε να το δικαιολογήσει, γιατί ο χαρακτήρας του Πέτρου δε θα έφτανε ποτέ σε τέτοια άκρα. Φυσικά, η γενεσιουργός αιτία των κακών και των εμποδίων υπέστη μια αναμενόμενη θεία δίκη και όλα κατέληξαν σε ένα αναμενόμενο φινάλε.

Έτσι λοιπόν, το βιβλίο, παρ’ όλο που ξεκίνησε δυναμικά και τεκμηριωμένα, σύντομα σχεδόν ξεφούσκωσε και ακολούθησε συγγραφικές πεπατημένες ενώ και η αφήγηση ένιωσα σα να αδυνάτισε κάπως. Φαντάζομαι πως η κυρία Παπαδημητρίου-Σαμοθράκη θα θέλησε να δείξει με το κείμενό της τις διαφορές και τις ομοιότητες ανάμεσα στις δύο μορφές ξενιτειάς, αυτής των γονιών και εκείνης των παιδιών, οπότε επί τη ευκαιρία να στηλιτεύσει μέσα από κάποια περιστατικά τις δυσκολίες και τις πίκρες που προκαλεί. Παρ’ όλο λοιπόν που οι σκηνές δίνονται ικανοποιητικά και οι διάλογοι είναι αληθοφανείς, η ίδια η ιστορία δεν είχε να μου χαρίσει ή να μου προκαλέσει κάτι διαφορετικό από τις αντίστοιχες ιστορίες περί μετανάστευσης. Πιστεύω πάντως ακόμα στην πένα της συγγραφέως, μιας και η καταγραφή των γεγονότων στη Βόρειο Ήπειρο δείχνουν τις δυνατότητές της και με προθυμία θα διαβάσω και επόμενο κείμενό της.

Βιβλίο  Τα δάκρυα των αγγέλων
Συγγραφέας Θοδωρής Παπαθεοδώρου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Στο τρίτο βιβλίο περιγράφονται τα αιματηρά και βδελυρά γεγονότα του 1949, οι μάχες και η οριστική νίκη του ελληνικού στρατού (παρά τις δηλώσεις του Νίκου Ζαχαριάδη ότι το κόμμα κρατά «το όπλο παρά πόδα», μια πρόταση που τρομοκράτησε το ελληνικό κράτος, με συνέπεια τις εξορίες και τις διώξεις των κομμουνιστών ακόμη και μετά το τέλος του εμφυλίου). Η λογοτεχνική γραφή παραμένει αξεπέραστη, καλολογικά στοιχεία, παρομοιώσεις, μεταφορές, πλοκή σφιχτοδεμένη, χωρίς πολλές εναλλαγές κεφαλαίων και ιστοριών για να μπερδέψουν και να κουράσουν. Παρ’ όλ’ αυτά, το κείμενο θέλει απόλυτη συγκέντρωση γιατί δεν έχουμε να κάνουμε με κάτι απλό, ελαφρύ, ευδιάθετο, εφήμερο. Σίγουρα έχουμε να κάνουμε με μυθιστορηματική ανάπλαση της ιστορίας του Εμφυλίου και του Διχασμού κι έτσι απαιτείται αμέριστη προσοχή κατά την ανάγνωση κι αυτό θα κουράσει και θα ξενίσει. Μην το παρατήσετε αλλά να είστε και προετοιμασμένοι.

Τα γεγονότα που εκτυλίσσονται είναι αιματηρά, άδικα, παράλογα, η νοοτροπία του κόμματος στείρα και ανούσια κι όμως υπήρξαν άνθρωποι που την υποστήριξαν και έχυσαν το αίμα τους γι’ αυτήν. Κρίμα κι άδικο. Εκτενείς αναφορές στο περιβόητο παιδομάζωμα και τις παιδουπόλεις της Φρειδερίκης, τις αιματηρές μάχες σε Γράμμο και Βίτσι, τη διαφωνία του Τίτο με τον Στάλιν με αποτέλεσμα η Γιουγκοσλαβία να κλείσει τα σύνορά της και να μειωθεί αρκετή από την οικονομική και άλλη ενίσχυση προς τον Δημοκρατικό Στρατό Ελλάδος, τα όνειρα και τις προσδοκίες του ΚΚΕ, το οποίο με την Προσωρινή Δημοκρατική Κυβέρνηση που συγκρότησε, ένα ψευδο-κράτος που ποτέ καμία χώρα και καμία κυβέρνηση δεν αναγνώρισε (άσε που περιοριζόταν σε δυο κορυφογραμμές μόνο ανάμεσα Βίτσι-Γράμμο) είχε την πρόθεση να διχοτομήσει τη χώρα και να αποσπάσει το βόρειο κομμάτι της για να εκπληρωθούν τα σχέδια του Στάλιν για Βαλκανική Σοσιαλιστική Ομοσπονδία (μάλιστα το ΚΚΕ στηριζόταν στους προαιώνιους εχθρούς της πατρίδας, Γιουγκοσλάβους και Βούλγαρους).

Οι ηρωίδες αρχίζουν να έρχονται κοντά η μία στην άλλη, αρχίζουμε να αποχαιρετάμε κάποιους χαρακτήρες που μας συντρόφεψαν για τόσες σελίδες, ο συγγραφέας βαδίζει πια στα ίχνη του Ομήρου αφηγούμενος έναν πιο πρόσφατο πόλεμο, έναν πόλεμο θύμα του οποίου υπήρξε ο παππούς του, ένας άμαχος εργάτης στη σιδηροδρομική γραμμή στα Μαράσια Ανατολικής Θράκης (επί τη ευκαιρία περιγράφονται οι σχέσεις των ντόπιων βουλγαρόφωνων και σλαβόφωνων κατοίκων με τους πρόσφυγες που εγκαταστάθηκαν εκεί το 1922, μια δύσκολη σχέση μέχρι και το ξέσπασμα του εμφυλίου). Ειλικρινά αν το περιστατικό που περιγράφεται στις σελίδες 179-181 όντως το έζησε ο πατέρας του συγγραφέα και όντως ο πατέρας του συγγραφέα ήταν αυτόπτης μάρτυς στην τυχαία ανατίναξη μιας νάρκης από εργάτη με τον οποίο δούλευε ο συνονόματος παππούς του, τότε δεν έχω λόγια για τους αυτόπτες μάρτυρες τέτοιων φρικιαστικών και άδικων σκηνών, που σε μια στιγμή μέσα σού καταστρέφουν ό,τι υπήρξες ποτέ στη ζωή σου. Και μπράβο στον συγγραφέα που μετέτρεψε τον πόνο του σε έργο, σε δημιουργία, κατακόκκινη από το αίμα, μαύρη από την αδικία αλλά δημιουργία.

Ο συγγραφέας είναι δριμύτατος: «Γιατί λοιπόν; Γιατί όλη αυτή η σφαγή; Πέρα από τις εθνικές κορόνες του νικηφόρου ελληνικού στρατού και τους λαϊκούς δεκάρικους του ηττημένου ΚΚΕ, το γιατί η λαοπρόβλητη κι αλάθευτη ηγεσία του τιμημένου κόμματος επέλεξε την τελική σύγκρουση και τη βέβαιη ήττα κι έτσι ωμά και ανυπολόγιστα θυσίασε τον ανθό του ελληνικού λαού, μένει αναπάντητο και κανείς λογικός κι εχέφρων νους δεν μπορεί να εξηγήσει» (σελ. 308).

Έληξε ο πόλεμος, οι αντάρτες ηττήθηκαν (το Κόμμα ποτέ δεν ηττάται, απλώς έχουμε μια υποχώρηση!), οι ζημίες και τα θύματα καταμετρήθηκαν. Και τώρα; Σε αυτό το ερωτηματικό απαντάει ο συγγραφέας στο επόμενο και τελευταίο βιβλίο του. Ανυπομονώ να το διαβάσω!

SPOILERS

Στη συνέχεια καταγράφω τα βασικά σημεία της πλοκής για να βοηθήσουν κι εμένα στη συνέχεια της ανάγνωσης και όσους αναγνώστες επιθυμούν να εντρυφήσουν σε μια διαφορετική εξιστόρηση του Εμφυλίου, αυτήν μέσα από τα μάτια των απλών ανθρώπων που την έζησαν.

-Στο Μυριόφυλλο, οι αντάρτες έχουν εγκατασταθεί για τα καλά κι αναγκάζουν τους κατοίκους του χωριού να τους παραδίδουν κάθε τρόφιμο που έχουν, να μαγειρεύουν φαγητό για όλους τους. Επιπλέον όσοι είναι δυνατοί και ικανοί για δουλειά, άντρες και γυναίκες, αναγκάζονται να φτιάξουν οχυρωματικά έργα. Ανάμεσα στους αντάρτες είναι και ο Ηλίας, ο οποίος αρνείται τη φιλοξενία της μητέρας του και γίνεται μάρτυρας σε ένα δυσάρεστο επεισόδιο: τυφλωμένος από την καθοδήγηση του κόμματος αναγκάζεται να δεχτεί ότι ο αγαπημένος του γερο-Ζιάκας, ο σεβάσμιος γέροντας του χωριού και δεύτερος παππούς του, είναι εχθρός των ανταρτών και η μαρτυρία του οδηγεί τον ηλικιωμένο στο εκτελεστικό απόσπασμα. Το καλοκαίρι του 1948 μετά από σειρά γεγονότων οι αντάρτες υποχωρούν από το Γράμμο κι έτσι η ζωή των κατοίκων επανέρχεται σε γνώριμους ρυθμούς, αν εξαιρέσεις ότι η Χωροφυλακή εκτοπίζει στην εξορία κάθε συγγενή και φίλο των ανταρτών που δρουν στα βουνά, αποκόπτωντάς τους έτσι κάθε φίλιο έδαφος!.

– Η Φανή, στα 16 της πια, είναι κομματική επίτροπος και κομματική υπεύθυνη στις γυναίκες του στρατοπέδου εφοδιασμού του Αρχηγείου Μακεδονίας του ΔΣΕ. Εκεί πολεμάει μαζί με τον πατέρα της εναντίον των «μοναρχοφασιστών» στις τελευταίες απελπισμένες και λυσσώδεις μάχες του ΔΣΕ. Αργότερα, με υπερηφάνεια ο Σπύρος ανακοινώνει στην κόρη του τα νέα της καθήκοντα: «Από το Μάρτη που μας πέρασε, το Κόμμα μας πήρε μια μεγάλη απόφαση για το μέλλον του λαϊκού αγώνα. Αποφασίσαμε να μαζέψουμε τα παιδιά των περιοχών που ελέγχουμε και να τα στείλουμε στις Λαϊκές Δημοκρατίες, για να τα προστατέψουμε από τους μοναρχοφασίστες και τον πόλεμο, για να τα σώσουμε από το κακό και τη σφαγή» (σελ. 104). Έτσι η Φανή στέλνεται στο Βελιγράδι εμπιστευτικά μαζί με πέντε άλλες κοπέλες για να προετοιμάσουν τους χώρους υποδοχής των παιδιών και να πείσουν τους αδελφούς σοσιαλιστικούς λαούς για το σκοπό της αποστολής των παιδιών.

Έτσι ξεκινάει η πρωτόγνωρη και οδυνηρή εμπειρία που έζησε η ελληνική ύπαιθρος ενάμιση αιώνα μετά την παύση του γενιτσαρισμού. Συνολικά τη διετία 1948-1949 περίπου 28.000 παιδιά από βρέφη έως 14 ετών συγκεντρώθηκαν από το ΚΚΕ και τους αντάρτες και εστάλησαν στις κομμουνιστικές χώρες ολομόναχα και υπό τις χειρότερες συνθήκες. Κάποια παραδόθηκαν με τη συγκατάθεση των γονέων τους για να σωθούν από τον πόλεμο, κάποια άλλα μαζεύτηκαν από μονάδες στρατολόγησης αλλά τα περισσότερα ξεριζώθηκαν από τα χωριά τους και εγκαταστάθηκαν σε στρατόπεδα. Προς το τέλος του εμφυλίου, που τα πράγματα δυσκόλευαν για τους αντάρτες, όσα ήταν πάνω από 13 ετών οδηγήθηκαν πίσω στην Ελλάδα και πολέμησαν στις τελευταίες μάχες. Ταυτόχρονα με το παιδομάζωμα συγκέντρωσε και η Φρειδερίκη 18.000 παιδιά σε Παιδουπόλεις που λειτούργησαν είτε ως ορφανοτροφεία είτε ως αναμορφωτήρια (για όσα ήταν παιδιά ανταρτών). Τα περισσότερα με το τέλος του εμφυλίου επέστρεψαν στις οικογένειές τους ενώ από τα 28.000 παιδιά που άρπαξε το ΚΚΕ ελάχιστα επέστρεψαν (χάθηκαν ή εξαφανίστηκαν, μιας και οι ανατολικές κομμουνιστικές χώρες απέκρυβαν κάθε στοιχείο των παιδιών κι αρνούνταν στις διεθνείς επιτροπές να επισκεφθούν τα στρατόπεδα).

Η Φανή πολεμάει στο Μπέλες και ζει πολύ άσχημα περιστατικά. Όταν σφίγγει ο κλοιός, το κόμμα τη στέλνει στο Γράμμο κι η χαρά της είναι μεγάλη γιατί θα ανταμώσει την κόρη της και τον άντρα της. Η Γιάννα και ο καπετάν Οδυσσέας συμμετέχουν σε μια από τις μάχες του ΔΣΕ και ο Οδυσσέας της σώζει τη ζωή. Στο νοσοκομείο όπου νοσηλεύεται, η Γιάννα και ο Οδυσσέας αποκαλύπτουν τα αισθήματά τους ο ένας για τον άλλον αλλά τα καταπνίγουν γιατί το κόμμα απαγορεύει τις σχέσεις μεταξύ των συναγωνιστών. Η Φανή φτάνει στις Πρέσπες κι επιτέλους βρίσκει τον άντρα της αλλά έντρομη ανακαλύπτει ότι η κόρη τους έχει ήδη ξεκινήσει για αλλού. Μέσα στην ανάπαυλα του πολέμου, βρίσκουν την ευκαιρία να κάνουν έρωτα και να ξεκλέψουν λίγες στιγμές ευτυχίας και χαράς. Πολύ λίγες.

Η Φανή με ραδιοσήμα ενημερώνεται για τις τελευταίες εξελίξεις και το Κόμμα την καλεί πίσω στο Βίτσι και στο Γράμμο, οπότε ξεκινάει με τις συντρόφισσές της να επιστρέψουν στην Ελλάδα. «Λίγο οι απανωτές ήττες και πολύ περισσότερο ο φανατικός δογματισμός και το άφρον πείσμα, η κατάσταση στις γραμμές των ανταρτών θύμιζε φρενοκομείο» (σελ. 341). Έτσι ο Σπύρος, όταν φτάνει η κόρη του στη μάχη, τη βάζει μαζί με άλλες τέσσερις κοπέλες να πάει στην πρώτη γραμμή και να μιλήσει με χωνιά στους στρατιώτες απέναντι, σίγουρος ότι θα τους μεταπείσει και θα έρθουν με το μέρος των κομμουνιστών! Έτσι και τα πέντε κορίτσια βρίσκουν φριχτό θάνατο. Ο συγγραφέας στις σελίδες 346-347 κεντά με χρυσοκέντητη κλωστή τις αδικοχαμένες τελευταίες στιγμές πέντε ανθών, πέντε νέων ανθρώπων που πίστεψαν σε κάτι απίστευτο.

– Η Κατερίνα συμμετέχει στην εφοδιοπομπή που κατευθύνεται προς την Κρυσταλλοπηγή, όπου τα όπλα και τα εφόδια θα δοθούν στους αντάρτες που θα τα περνούσαν στο ελληνικό έδαφος και θα τα μετέφεραν με ασφάλεια στις αντάρτικες μονάδες, αλλά στην πορεία τραυματίζεται και νοσηλεύεται στο Ζντάνοφ, το γιουγκοσλαβικό χωριό όπου το ΚΚΕ είχε φτιάξει αναρρωτήριο και θεραπευτήριο για τους πληγωμένους. Η Κατερίνα συνεχίζει να γράφει πυρετωδώς γράμματα στη μητέρα της, γράμματα που ποτέ δε θα παραλάβει εκείνη, η μάνα που της λείπει τόσο μα τόσο πολύ.

Μετά τη σύγκρουση Τίτο-Στάλιν η Γιουγκοσλαβία κλείνει τα σύνορά της για τους Έλληνες αντάρτες και παύει να τους ενισχύει. Έτσι οι τραυματισμένοι αντάρτες μεταφέρθηκαν σε βουλγαρικό και αλβανικό έδαφος. Η Κατερίνα μεταφέρεται στην αλβανική πλευρά της Μεγάλης Πρέσπας και προσφέρει τις υπηρεσίες της ως νοσοκόμα, έχοντας πια γίνει καλά. Η προϋπηρεσία της την καθιστά ικανή να υπηρετήσει στο νοσοκομείο των ανταρτών στο Βροντερό, ανάμεσα στις δύο Πρέσπες. Με τη λήξη του πολέμου όλοι μαζί αποσύρονται στα εδάφη της Αλβανίας για να σωθούν πριν κλείσουν τα σύνορα.

– Στην Αθήνα η Αριάδνη γνωρίζει μέσω της φίλης της, Ιωάννας Τσάτσου, τον Γιώργο Σεφέρη. Η Αριάδνη δεν μπορεί να συνέλθει από τη μοναξιά της και με το που φεύγει ο αδερφός της, Μανώλης, για το μέτωπο, ζητά τη βοήθεια της Ιωάννας Τσάτσου να προσφέρει βοήθεια οπουδήποτε έξω από την Ελλάδα. Τελικά η Αριάδνη ταξιδεύει ως Γραμματέας Β΄ στο Ελληνικό Προξενείο Αδριανούπολης, που παίζει σημαντικό ρόλο και στηρίζει τους ανταρτόπληκτους χωρικούς του Έβρου και της Θράκης γενικότερα. Η Αριάδνη αναλαμβάνει να καταγράφει τις ελλείψεις και να παρέχει ιατροφαρμακευτική περίθαλψη σε πρόχειρο προσφυγικό καταυλισμό στα Μαράσια, κοντά στα ελληνο-τουρκικά σύνορα, όπου καταφεύγουν οι ντόπιοι από φόβο για τις ληστρικές επιδρομές των ανταρτών στα χωριά τους. Μετά την έκρηξη της νάρκης στην κοντινή γέφυρα (όπως ανέφερα ανωτέρω) αντάρτες επιτίθενται και ο στρατός τους αποδεκατίζει. Ανάμεσα στους νεκρούς και η Δήμητρα, φίλη της Μέλπως, που κουβαλούσε πάνω της φωτογραφία της Φανής (στην οποία απεικονιζόταν και η Κατερίνα!).

Η Αριάδνη που είναι αυτόπτης μάρτυς της ανατίναξης φροντίζοντας τα πτώματα βρίσκει τη φωτογραφία και παθαίνει σοκ. Επιστρέφει άρον άρον στην Αθήνα, μια Αθήνα που δεν έχει καμία σχέση με τα χωριά των συνόρων, μια Αθήνα που ζει ευτυχισμένη με τα εφόδια του Σχεδίου Μάρσαλ και της ΟΥΝΡΑ, μέχρι και θέατρα ανοίγουν κι ας συνεχίζεται η σφαγή στα βουνά της Μακεδονίας. Η Αριάδνη δεν καταφέρνει να κινήσει τα γρανάζια της γραφειοκρατίας ούτε με τη φωτογραφία της Κατερίνας της κι έτσι κλείνεται στο σπίτι της ξανά, όπου όμως βρίσκει το γράμμα του Γιάννη Στάκα και θυμάται την υπόσχεση που έδωσε στον εκτελεσμένο άντρα να βρει την οικογένειά του και να παραδώσει το γράμμα του. Γεμάτη τύψεις που έδωσε απερίσκεπτα το δαχτυλίδι του για να σώσει τη ζωή του παιδιού της χωρίς να ξέρει ότι δεν θα το πετύχει, με τη βοήθεια του αδερφού της, Μανώλη, πηγαίνει στο Μυριόφυλλο.

Και οι ηρωίδες επιτέλους γνωρίζονται:

Η Αγγέλα καλείται ως μάρτυρας στο Στρατοδικείο Καστοριάς μαζί με άλλες γυναίκες για να αναγνωρίσει τους αντάρτες από το δικό της χωριό και να δηλώσει τα πραγματικά τους ονόματα. Με χαρά παραδίδει τον Μήτσο Ντάκα, προσωπικό της εχθρό και γενικότερα persona non grata στο Μυριόφυλλο, στα χέρια της Χωροφυλακής. Την επομένη της εκτέλεσής του της παραδίδουν τα προσωπικά του αντικείμενα για να τα δώσει στην οικογένειά του. Έντρομη, ανακαλύπτει το δαχτυλίδι του συζύγου της! Όταν τις μεταφέρουν πίσω τις σταματούν στο δρόμο και τις ανακοινώνουν ότι τα χωριά τους καταλήφθηκαν πάλι από τους αντάρτες, οπότε είναι επικίνδυνο να τις γυρίσουν πίσω. Πάνω στον καβγά και τη φασαρία της απελπισίας, η Αγγέλα λιποθυμάει και δέχεται την περιποίηση της Αριάδνης, την οποία σταμάτησαν επίσης οι στρατιώτες, απαγορεύοντάς της να πλησιάσει το Μυριόφυλλο.

Στο Μυριόφυλλο οι αντάρτες απογράφουν τα παιδιά και αρχίζουν να τα μαζεύουν. Η Βασίλαινα νιώθει το κακό να έρχεται αλλά δεν προλαβαίνει να το σκάσει με την εγγονή της. Οι αντάρτες την αρπάζουν και η πορεία της εξαθλίωσης των παιδιών αρχίζει. Η Βασίλαινα σώζει τη ζωή της εγγονής της από πνιγμό αλλά η ίδια, υπερήλικη και ταλαιπωρημένη, δεν τα καταφέρνει να επιβιώσει. Τα παιδιά και οι συνοδοί τους καταφεύγουν σε αλβανικό έδαφος.

Η Αγγέλα και η Αριάδνη παρακολουθούν μαζί στην Καστοριά τις εξελίξεις και τη νίκη του ελληνικού στρατού. Κάθε μέρα μεταβαίνουν στο στρατοδικείο για να εντοπίσουν τα παιδιά της Γιάννας. Εκεί συναντούν την αιχμάλωτη Μέλπω, η οποία λιποθυμά και η Αριάδνη, που την περιποιείται, παρά τις αντιρρήσεις των παρισταμένων, ανακαλύπτει ότι είναι έγκυος! Ανάμεσα στους αιχμαλώτους και ο Ηλίας Στάκας.

Βιβλίο Το άλλο ρούχο του φόβου
Συγγραφέας Αλέξανδρος Κεφαλάς
Κατηγορία Συλλογή διηγημάτων
Εκδότης Λέμβος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Τα υπέροχα αυτά μικρά λογοτεχνήματα περιγράφουν ένα σύμπαν γεμάτο από όλες τις πιθανές εικόνες που μπορεί να βιώσει ή να ακούσει οποιοσδήποτε στη δική του καθημερινότητα. Παραστατικοί διάλογοι, καλοδουλεμένες παρομοιώσεις και μεταφορές, υποδόριο χιούμορ ή υπόνοιες που παίζουν με το μυαλό του αναγνώστη. Από την ηλικιωμένη γυναίκα που πάει να μετατρέψει το υπόλοιπο της σύνταξής της σε χρυσό φτάνουμε στη μάνα που περιγράφει την καθημερινότητά της μπροστά στο εικόνισμα του γιου της, από τη δούλα που έγινε κυρά περνάμε στον εικοσάχρονο που αναπολεί την μποέμικη ζωή του με τους κάποτε έχοντες γονείς του. Βλέμματα και κινήσεις, στιγμές και περιστατικά, τόποι και μορφές γεμίζουν τις σελίδες και με βοήθησαν να ξεφύγω από την προσωπική μου ρουτίνα. Με χιούμορ και δάκρυ, ημιτελή και λυσιτελή κείμενα, εμπλουτισμένα με απαιτητικό και ταυτόχρονα απλό λεξιλόγιο, στολισμένα με καλολογικά στοιχεία, απλώνονται και μαζεύονται, ξεσπαθώνουν ή περιγράφουν αποστασιοποιημένα τις ιστορίες τους.

«Ο Μούργος» είναι ακριβώς εκείνη η ιστορία που λέω συνέχεια ως προς τη σωστή χρήση του facebook που πρέπει να κάνουμε και για την οποία φυσικά κανείς δεν ενδιαφέρεται, μόνο που αποδόθηκε άρτια και μεστά με τρόπο που μόνο ο κύριος Κεφαλάς ξέρει να ζωντανεύει. Το «Αποκαλόκαιρο» περιγράφει τα επαγγελματικά και πανανθρώπινα όνειρα και φιλοδοξίες που κουβαλάμε μαζί μας τον Αύγουστο στις διακοπές για να τα παρατήσουμε άρον άρον στην πρώτη παραλία μόλις μπει ο Σεπτέμβρης! Μου άρεσε πολύ η «Παύση Περπέτουα» γιατί ήταν επίσης μεστό σε εικόνες και νοήματα παρά τις μόλις δύο, αν και εκτεταμένες παραγράφους, και λάτρεψα τη δύναμη με την οποία ο συγγραφέας κατάφερε να ζωντανέψει το τέλος της ιστορίας αφήνοντας ένα «ξεκάθαρο» υπονοούμενο!

Στο διήγημα «Κάθε Κυριακή» περιγράφεται με γλυκόπικρο τρόπο η καθημερινότητα μιας ηλικιωμένης γεροντοκόρης που μου δίνει με μια υπέροχη παρομοίωση τον λόγο ύπαρξης ενός τέτοιου πλάσματος ακόμη κι όταν το έχει εγκαταλείψει η ζωή: «Σαν της πρόσφερε την μπομπονιέρα ο καντηλανάφτης, μια σειρά από πάλλευκα κουφέτα φώτισε το άδολο χαμόγελό της» (σελ. 29). Η «Πρωινή αγγαρεία» είναι ένα διαμαντάκι-έκπληξη για την αμεσότητα με την οποία περιγράφεται ένα θέμα-ταμπού! Τα «Απομεινάρια» θα τα αναφέρω μόνο και μόνο γιατί δεν έχω καταλάβει ακόμη αν έχουμε έναν Στίβεν Κινγκ εν τη γενέσει του ή μια νότα λεπτοδουλεμένου χιούμορ που εγώ δεν κατάφερα να εντοπίσω! «Η φωτογραφία μιας ουτοπίας» αφορά τα τσαλαπατημένα όνειρα ενός Πακιστανού που κατάφερε να έρθει στην Ελλάδα μόνο και μόνο για να ζήσει μια κόλαση χειρότερη απ’ της πατρίδας του αλλά έχει το ψυχικό θάρρος να μην πει κουβέντα γι’ αυτά στα γράμματα που στέλνει στην πατρίδα του.

Το «Αναστάσιμο τραπέζι» με εξόργισε για το παράλογο έθιμο της burnesha που επικρατεί ακόμη και σήμερα σε ορεινά χωριά της Αλβανίας όμως η αφηγηματική δεινότητα του συγγραφέα μαλάκωσε τον θυμό μου και μου έδειξε με όμορφο τρόπο τη χαρούμενη και φωτεινή πλευρά της ζωής. Το «Δούλι» μου έδειξε πως όσο κι αν θες να κάνεις πράγματα «κατά πώς πρέπει» θα υπάρχει πάντα τρόπος να έρθει στο φως αυτό που έπρεπε να κρυφτεί βαθιά μες στην ψυχή και στο παρελθόν!

«Το άλλο ρούχο του φόβου» είναι μια συλλογή μικρών και μεγαλύτερων κειμένων, με ποικίλα εκφραστικά και περιγραφικά μέσα, που θα κρατήσουν ιδανική συντροφιά σε όσους θέλουν συνοπτικές περιγραφές για να βουτάνε μέσα σε αυτές και να κρύβονται από όσα τους κυνηγάνε και τους αγχώνουν.

Βιβλίο Γύρισε σελίδα
Συγγραφέας Όμηρος Αβραμίδης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Προσοχή, μπορεί να περιέχει SPOILERS

Εδώ έχουμε την ιστορία ενός βορειοηπειρώτη, του Σαλί (που στην Ελλάδα βαφτίστηκε Άδωνης, όπως ο παππούς του), που αγωνίζεται για ένα καλύτερο αύριο, έχοντας σπουδάσει στην Αλβανία φαρμακευτική. Περνάει κρυφά τα σύνορα, ψωμοζεί στις οικοδομές αλλά η τύχη τα φέρνει και βρίσκει δουλειά σε φαρμακείο! Στο φαρμακείο γνωρίζει κι ερωτεύεται την πελάτισσα Δανάη και ζουν τον έρωτά τους ώσπου η αστυνομία ανακαλύπτει ένα πτώμα κι ο Σαλί αναγκάζεται να το σκάσει, αφήνοντας τη Δανάη γεμάτη ερωτηματικά, πίκρα και εγκατάλειψη. Στο πλάι της ο Αντώνης, που εκμεταλλεύεται τα γεγονότα και τις καταστάσεις, ξεδιπλώνει τον έρωτά του και η Δανάη τον δέχεται στην αγκαλιά της. Ο Σαλί, πίσω στην Αλβανία, τα φέρνει βόλτα δύσκολα αλλά ένας Έλληνας του προτείνει να ανοίξει φαρμακείο με δικά του έξοδα!

Δεν θέλω να επεκταθώ άλλο, γιατί πραγματικά θα στενοχωρήσω κόσμο κι είναι κρίμα. Αρκεστείτε στο ότι το βιβλίο αυτό δε θα το πρότεινα σε κανέναν γιατί είναι επιφανειακό, ρηχό και μονότονο. Κρατάω μόνο το γεγονός ότι μέσα από τις περιπέτειες του Άδωνη-Σαλί βγαίνει μια κάποια συμπάθεια για τους περιπλανώμενους παράνομους μετανάστες στη χώρα μας, πολλοί έχουν πέσει θύματα εκμετάλλευσης και κοροϊδίας κι αυτό το δείχνει ο συγγραφέας στο βιβλίο αυτό, και στο κάτω κάτω όλοι έχουν το δικαίωμα της αμφιβολίας μέχρι να κριθούν με αντικειμενικά κριτήρια ένοχοι.

ΥΓ. Πρώτη δημοσίευση στο captainbook στις 10 Σεπτεμβρίου 2012.

Βιβλίο Κώδικας τιμής
Συγγραφέας Τηλέμαχος Κώτσιας
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η ιστορία ξεκινάει στην κεντρική Ελλάδα, όπου ο 80χρονος Βασίλης έχει προσφέρει στέγη και δουλειά σε πέντε αδέλφια από την Αλβανία. Η συμπεριφορά τους είναι περίεργη, καχύποπτη, δείχνουν σα να κρύβονται από κάποιον, όμως η εργατικότητα και η τιμιότητά τους είναι αναμφισβήτητες. Η κόρη του Βασίλη, η Στέλλα, επισκέπτεται τον πατέρα της και φεύγοντας παίρνει για επισκευές του σπιτιού της στη Σαλαμίνα τον μικρότερο από τα αδέλφια, τον Ζεφ. Έτσι ξεκινάει μια από τις πιο ωραίες ιστορίες αγάπης που έχω διαβάσει. Η Στέλλα κι ο Ζεφ συμπαθούν ο ένας τον άλλον αλλά προσπαθούν να κρατηθούν στην τυπική επαγγελματική σχέση που τους ενώνει. Ο έρωτας έχει άλλα πλάνα κι έτσι οι δυο άνθρωποι ζουν την αγάπη τους. Οι ερωτικές τους σκηνές είναι λιτές, δωρικές, δεν καταντούν σαπουνέ, αρλεκινοειδείς. Η Στέλλα και ο Ζεφ δεν είναι χάρτινοι ήρωες, είναι άνθρωποι και μένουν δίπλα μας, ζουν ανάμεσά μας.

Όλα καλά κι όλα ωραία, αν δεν υπήρχαν ανοιχτοί λογαριασμοί στην Αλβανία! Ο Ζεφ είχε πέσει θύμα ληστείας όταν πήγε να δει για λίγο τους δικούς του, οπότε αναγκάστηκε στην επίθεση να σκοτώσει τον ληστή!. Έτσι, μιας κι εκεί γύρω ξέρουν όλοι για το ποιον του καθενός, ξεκινάει μια αιματηρή βεντέτα. Οι οικογένειες του θύτη και του θύματος έρχονται αντιμέτωπες και οι άντρες της οικογένειας του θύματος αναζητούν με λύσσα στην Ελλάδα τον Ζεφ για να ξεπληρώσουν το χυμένο αίμα. Θα τον βρουν τον Ζεφ; Θα τον σκοτώσουν; Πόσο θα κρατήσει ο παράδεισος της Στέλλας και του Ζεφ; Ο έρωτας θα νικήσει και θα κρυφτεί από την τιμή; Όλα ξεκαθαρίζουν στο αναμενόμενο τέλος, το οποίο δίνεται νέτο σκέτο, χωρίς φιοριτούρες και συναισθηματισμούς. Δεν το αποδέχεσαι εύκολα ότι όντως έτσι τελειώνει το βιβλίο, όμως τα αισθήματα που έχεις διαβάζοντάς το δε σ’ αφήνουν να το αποδεχτείς.

Το βιβλίο το συνιστώ λόγω της πρωτοτυπίας του και της ειλικρίνειας του συγγραφέα απέναντι στον αναγνώστη. Επιπλέον μαθαίνουμε πολλά πράγματα για τους άγραφους κανόνες της Αλβανίας και διαβάζουμε για έναν τρόπο σκέψης που δε διαφέρει από της Κρήτης. Οι άγραφοι κανόνες χρονολογούνται από τον 15ο αιώνα και εξής. Ο δεύτερος σε δύναμη πρίγκηπας της Αλβανίας μετά τον Γεώργιο Καστριώτη, Λεκ Ντουκαγκίνι, μέλος του συνδέσμου του Λέζια (αρχαίο Αλέσιο), όπου οι τοπικοί ηγέτες είχαν δώσει τον όρκο (την μπέσα) ότι θα πολεμούσαν ενωμένοι υπό την ηγεσία του Καστριώτη κατά των Τούρκων, θεσμοθέτησε αυτούς τους κανόνες ως προφορικό νόμο ώστε να ρυθμίζουν τη ζωή όλων των κατοίκων, έτσι που να μη χρειάζεται η παρέμβαση των Τούρκων κατακτητών στις μεταξύ τους διαφορές! Αυτόν τον βυζαντινό, όπως έδειχνε το όνομά του, Κανόνα ή Κανούν στα αλβανικά, οι επόμενες γενιές τον απέδωσαν στον Ντουκαγκίνι, ως τον πιο γνήσιο εκφραστή του (σελ. 188). Το ξέρατε ότι η σημαία της Αλβανίας έχει τον δικέφαλο αετό σε κόκκινο φόντο γιατί ο βυζαντινός πρίγκηπας Καστριώτης πολεμούσε με τη σημαία του Βυζαντίου αλλά σε κόκκινο πανί (=πόλεμος) και όχι κίτρινο (=ειρήνη), οπότε αργότερα την υιοθέτησε για το κράτος του; Τα σύντομα ιστορικά στοιχεία της γείτονος χώρας δίνουν μια συνολική εικόνα ενός λαού και ενός κράτους που κι αυτό δεν έχει περάσει και λίγα στο διάβα της Ιστορίας!

Χαρακτηριστικό απόσπασμα:

«Οι άνθρωποι, λεπτοί κι ευκίνητοι, ανυπότακτοι και συνάμα πειθαρχημένοι στον αρχηγό τους, δυο στόχους είχαν στη ζωή τους, δυο υλικά περίμεναν να εκτοξεύσουν οι άντρες: το σπέρμα για τη γέννηση της ζωής και το βόλι για τη διακοπή της. Τα υπόλοιπα, τα ενδιάμεσα της ζωής, ήταν θέματα των γυναικών» (σελ. 215).

Βιβλίο Η λάσπη
Συγγραφέας Χρήστος Αρμάντο Γκέζος
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μελάνι
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Αλέξανδρος ή Σάντο επιστρέφει στην Αθήνα μετά από έναν χρόνο, αποφασισμένος να αυτοκτονήσει. Καταστρώνοντας το σχέδιό του περπατά στην πόλη που γνώρισε και αγάπησε (;), μίσησε (;), έρχεται αντιμέτωπος με το παρελθόν του, με τη δύσκολη ζωή της οικογένειάς του στο Δρεπένι, με τα σχέδια που έκαναν για τον ερχομό τους στην Ελλάδα. Ο στόχος του είναι να κάτσει την ημέρα των γενεθλίων του στο τραπέζι με τη μητέρα και την αδερφή του και να αυτοκτονήσει μπροστά τους. Θα τα καταφέρει; Θα το κάνει; Υπάρχει περίπτωση κάτι να τον κάνει ν’ αλλάξει γνώμη; Πώς ήταν τα χρόνια εκτός Ελλάδας; Τι ψυχολογικό βάρος κουβαλά ένας νέος άνθρωπος με διπλή πατρίδα και κανένα σπιτικό;

Το κείμενο είναι υπέροχο, το λεξιλόγιο ανεπανάληπτο, το ψυχογράφημα του πρωταγωνιστή αξεπέραστο! Δεν κρύβω ότι συγκινήθηκα με τις συνθήκες διαβίωσης των γονιών και της αδερφής του Αλέξανδρου στο Δρεπένι (σε αυτό βοηθάει και το χιμαριώτικο ιδίωμα που χρησιμοποιείται) και κατάλαβα ότι η βάση της ζωής είναι η ίδια: να είμαι καλά με τον σύζυγό μου, να κάνουμε παιδιά και μέσα από αυτά να είμαστε ευτυχισμένοι, αγωνιζόμενοι ταυτόχρονα σκληρά να μην τους στερήσουμε τίποτα, αρκεί κι αυτά με τη σειρά τους να γίνουν ευτυχισμένα με τη βοήθεια του Θεού και τα παιχνίδια της τύχης. Μέσα από την ιστορία και τα ψυχοσυναισθηματικά σκαμπανεβάσματα του κεντρικού ήρωα δίνεται μια διεισδυτική και διαπεραστική ματιά στην ελληνική κοινωνία (ειδικά ως προς τη στάση της απέναντι στους μετανάστες αλλά όχι μόνο) και η οικογενειακή διαστρωμάτωση των προσφύγων.

Επίσης μου άρεσε που η αφήγηση δεν είναι γραμμική. Η ιστορία δηλαδή δεν εξελίσσεται ομαλά, ο Αλέξανδρος πήγε εκεί, έκανε αυτό, η οικογένειά του έζησε αυτά κλπ. Όχι, το πριν ξεδιπλώνεται αργά και μεθοδευμένα κατά την πορεία του τώρα, τα συναισθήματα αυξομειώνονται βασανιστικά και ο συγγραφέας αργεί να μας εξηγήσει τα αίτια της σημερινής εξέλιξης! Άριστος χειρισμός πλοκής και μοναδική ψυχογραφική πένα!

Υπάρχει μεγάλη πιθανότητα να δυσκολευτεί ο αναγνώστης γιατί το κείμενο ξεφεύγει αρκετά από τα συνηθισμένα και τυποποιημένα ελληνικά μυθιστορήματα, πρέπει όμως να διαβαστεί και να του δοθεί η θέση που του αξίζει στο ράφι αλλά κυρίως στην καρδιά του βιβλιόφιλου!

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Κουραφέξαλα, παιδάκια που δεν ήξεραν τι έκαναν, φρέσκα σώματα με διάφανα μυαλά που στη χειρότερη πηθίκιζαν τα καμώματα των μεγάλων μιας κοινωνίας οξύμωρης και σοκαρισμένης (φυσικά, άνοιξαν για πρώτη φορά μετά από χρόνια τα σύνορα και μπούκαραν κατά χιλιάδες άνθρωποι κουρελιασμένοι και ξεδοντιάρηδες, με κοιλιές πρησμένες από την πείνα, πολλοί από αυτούς πρώην κατάδικοι για βαριά εγκλήματα, κανένα καραβάνι να δώσει σχήμα σε αυτή τη σιωπηρή κεκαλυμένη προσφυγιά, μόνο λεωφορεία με ξεφουσκωμένα λάστιχα που τρέκλιζαν πέρα δώθε και απέραντες άχρονες πεζοπορίες σε χαράδρες και πλαγιές, καμία ερυθρά θάλασσα να σχιστεί στη μέση, μόνο μια γη διαμελισμένη και παρατημένη και μπάσταρδη) μεγάλων που, ναι, μπορώ να πω για αυτούς πως μια γριά με μαύρο μαντίλι στο κεφάλι και μούτρο πληγιασμένο από τα χρόνια και πλάτη γυρτή από το κουβάλημα της ελιάς ή ένας μπάρμπας με κίτρινο μουστάκι και μαγκούρα που ταλαντεύει σαν εκκρεμές στη βόλτα του στο καφενείο, πραγματοποιούν μια ανώφελη και ηλίθια κατασπατάληση ενέργειας όταν σκούζουν σ’ ένα παιδάκι άντε φύγε να πας πίσω στο χωριό σου να παίξεις τι δουλειά έχεις εδώ πέρα βρωμιάρικο;» (σελ. 41)

«Ο καθένας είναι έτσι όπως είναι για κάποιον λόγο κι αυτό δεν του αφαιρεί καθόλου από αυτό που είναι. Πόσο διαφορετικά μπορείς να ζωγραφίσεις όταν με το που γεννιέσαι σου βάζουν στις μικροσκοπικές παλάμες χρώματα που άλλοι διάλεξαν χωρίς να σε ρωτήσουν;» (σελ. 188).

Βιβλίο Οι δεινόσαυροι των Αθηνών &  Ταξίδι σε λάθος χώρα
Συγγραφέας Τηλέμαχος Κώτσιας
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Πατάκης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ξεκίνησα με το «Ταξίδι σε λάθος χώρα», όπου ένας Σουηδός πέφτει θύμα κλοπής και περιφέρεται άσκοπα, τον πιάνει η Αστυνομία περνώντας τον για λαθρομετανάστη Αλβανό και τον απελαύνει στα σύνορα μαζί με άλλους Αλβανούς. Τα περιστατικά στα σύνορα ξεπερνούν κάθε φαντασία και οι ανατροπές έρχονται απανωτά. Στη συνέχεια μπήκα κι εγώ μαζί με τον αφηγητή στην Τράπεζα της Ελλάδος και περιηγηθήκαμε μαζί στο κείμενο «Οι δεινόσαυροι των Αθηνών». Πώς γίνεται να μπαίνεις απλός πελάτης σε μια τράπεζα κι από κει και πέρα τα γεγονότα, οι συγκυρίες, ο χρόνος να σε παίρνουν μαζί τους και να ακολουθούν τους δικούς τους ρυθμούς; Είναι τόσος ο κόσμος που η τράπεζα κλείνει Παρασκευή μεσημέρι αλλά η εξυπηρέτηση συνεχίζεται μέχρι και το Σάββατο, κάτι η στάση εργασίας των υπαλλήλων, κάτι οι βλάβες των υπολογιστών, οι πελάτες κοιμούνται μες στην τράπεζα, με το πολύτιμο χαρτάκι της προτεραιότητας σφιχτά στα χέρια τους. Τι μπορεί να συμβεί μέσα σε αυτές τις ώρες στη ζωή ενός πελάτη; Πώς γίνεται οι πελάτες να συστήνουν επιτροπή, κατοχυρωμένη μάλιστα κατά τον νόμο, για να διεκδικήσουν τα δικαιώματά τους; Πού θα φτάσει η αχαλίνωτη και τόσο λογική φαντασία του κυρίου Κώτσια;

Τα κείμενα είναι καλοδουλεμένα διαμαντάκια και μου άρεσαν πάρα πολύ, αν και δηλώνω ότι ποτέ δεν αγάπησα τον σουρεαλισμό. Κάτι στη γραφή, στο ύφος, στις ανατροπές, με κράτησε κοντά στα κείμενα, δεν τα παράτησα ποτέ, τα διάβασα ως το τέλος και διαπίστωσα ότι πίσω από την πολυδιάστατη αφήγηση υπάρχουν κρυμμένες και διεισδυτικές παρατηρήσεις και σχόλια για την τρέχουσα κοινωνική και οικονομική κατάσταση της Ελλάδας. Σε ένα μεταμοντέρνο και καθημερινό την ίδια στιγμή σκηνικό μπορεί να συμβούν πράγματα που θα αλλάξουν τη ζωή ενός ανθρώπου. Ειδικά στους «Δεινόσαυρους» ένιωσα να διαβάζω Σαραμάγκου, για τόσο προσεγμένο και φαντασιακό κείμενο μιλάμε. Οι «Δεινόσαυροι» μου θύμισαν ως προς την κλιμάκωση, την εξέλιξη, τα μηνύματα που περνάει το «Περί τυφλότητας» και το «Περί φωτίσεως» του Πορτογάλου συγγραφέα. Ξεκινάς μια ιστορία και από την αρχή δέχεσαι ότι θα ζήσεις το περιβάλλον που έπλασε ο συγγραφέας, με τον τρόπο που θέλει εκείνος να το ζήσεις αλλά δεν ξέρεις πού θα σε οδηγήσει όλο αυτό!

Οι δύο νουβέλες που περιλαμβάνονται στο βιβλίο είναι μια πολύ καλή εισαγωγή για τον αναγνώστη στο έργο του κυρίου Κώτσια και είναι μια διαφορετική πρόταση στη σημερινή λογοτεχνική πραγματικότητα.