Βιβλίο Logicomix
Συγγραφείς Απόστολος Δοξιάδης, Χρήστος Χ. Παπαδημητρίου
Σχέδιο Αλέκος Παπαδάτος, Annie di Donna
Κατηγορία Graphic novel / Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ίκαρος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ως προς το σενάριο-θέμα: έχουμε ένα στρυφνό ιστορικό δοκίμιο που κάπως το αλαφραίνει η κόμικ εκδοχή. Στρυφνό λόγω του αντικειμένου. Δεν είναι κάτι που το διαβάζεις χαλαρά στο τρένο. Θέλει αυτοσυγκέντρωση. Μια όμορφη ιστορία που αγκαλιάζει τον 19ο και τον 20ό αιώνα, με τις ιστορικές, πολιτικές και φιλοσοφικές εξελίξεις. Εντυπωσιάζει που ο πρωταγωνιστής, Μπέρτραντ Ράσελ έχει να παλέψει με την κληρονομική ασθένεια της τρέλας αλλά και την κολλητική τρέλα των μαθηματικών. Μου φάνηκε απίστευτο το πάθος των επιστημόνων της εποχής για κάτι τόσο αφηρημένο όσο τα μαθηματικά, η λογική, η φιλοσοφία κλπ. όντας καθαρά τριτοδεσμίτης. Γνωστά πρόσωπα περνούν μπροστά από τα μάτια μας καρέ καρέ παρουσιάζοντάς μας την περιπέτεια της λογικής έως σήμερα. Τα διαλείμματα ανάμεσα στην ιστορία βοηθάνε, οι απόψεις της συγγραφικής ομάδας αντικαθρεπτίζουν τις απόψεις των αναγνωστών και διευκολύνουν την πορεία της ανάγνωσης. Παίρνεις αέρα κατά διαστήματα, δεν βαριέσαι, μπορεί λόγω, ξαναλέω, του θέματος να μπουχτίζεις αλλά τελικά καταλήγεις πως πρόκειται για μαγεία. Πολύ καλύτερα που βγήκε σε ένα τόσο προσεγμένο κόμικ αλλιώς θα καταντούσε άλλο ένα ανούσιο πανεπιστημιακό σύγγραμμα, παραπεταμένο. Τάσεις, ιδέες, ρεύματα, άνθρωποι, εποχές…Εξαιρετικό στόρυ και δικαιολογούνται οι τυχόν αναχρονισμοί που παραδέχονται οι ίδιοι οι δημιουργοί.

Ως προς το κόμικ: τα λόγια περιττά. Καταρχάς η γραμμή μου θύμισε τα γαλλο-βελγικά κόμικς Τεν-Τεν κλπ. Απλή κι όμως περιεκτική. Με κωμικά γκαγκς και δράση σε δεύτερο πλάνο για να ανακουφίζεται το μάτι και να αλαφρώνει κι έτσι η ανάγνωση. Εξαιρετική η αναπαράσταση της σύγχρονης Αθήνας, αναγνώρισα πολλά σημεία που περπατούν οι πρωταγωνιστές (απίστευτα και τα μηνύματα για το σήμερα της Αθήνας, που προκύπτουν από τη συζήτηση των πρωταγωνιστών), εξίσου δυνατή η αναπαράσταση εποχής (Α΄ Παγκόσμιος πόλεμος και μάλιστα σε μαύρο φόντο, μεσοπόλεμος, ενδυμασία, κτήρια, αρχιτεκτονική…). Απίστευτα καρέ, πότε μεγάλα, πότε μικρά, πολύ ωραία η εξέλιξη της πλοκής, πολύ ωραία η συνοχή και φυσικά αυτές οι προσωπογραφίες, που τις θεωρώ τόσο δύσκολες στο κόμικ, να είναι λες και φωτογραφίζουν τα χαρακτηριστικά των προσώπων, από τον αναγνωρίσιμο Δοξιάδη έως τους επιστήμονες.

Με δυο λόγια, μια εξαίρετη φιλόδοξη δουλειά, που πραγματικά θέλω να πιστεύω ότι θα έχει και συνέχεια με ένα συναφές ή διαφορετικό θέμα. Μπράβο μας για Ελλάδα, όπου ο χώρος του κόμικ τελευταία άρχισε να αναγνωρίζεται.

Βιβλίο Δημοκρατία
Συγγραφέας Αβραάμ Κάουα
Σχέδιο Αλέκος Παπαδάτος
Κατηγορία Graphic novel / Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ίκαρος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το βιβλίο αποτελείται από πέντε κεφάλαια στα οποία εκτυλίσσεται η ιστορία του Λέανδρου, ενός νεαρού που υπήρξε μάρτυρας της δολοφονίας του τυράννου Ίππαρχου από τον Αρμόδιο και τον Αριστογείτονα και του πατέρα του στον γενικό χαμό που ακολούθησε. Ο Ιππίας και ο Ίππαρχος, γιοι του τυράννου Πεισιστράτου, κυβέρνησαν την Αθήνα από το 527 ως το 514 π. Χ. οπότε και δολοφονήθηκε ο Ίππαρχος. Ο Λύσανδρος, παραμονές της μάχης του Μαραθώνα το 490 π. Χ., αφηγείται στον σύστρατό του Θέρσιππο την ιστορία της ζωής του γεμάτος φόβο για την επόμενη μέρα που θα ξημερώσει και θα επιτεθούν στους Πέρσες.

Η ανατρεπτική αφήγηση κόβει την ανάσα ενώ το σκίτσο είναι άρτιο και αναπαριστά με τον καλύτερο δυνατό τρόπο την εποχή, τους ανθρώπους, τους πρωταγωνιστές. Ευφυής η εναλλαγή του πλαισίου των εικόνων σε κάποιες σελίδες (από το σκοτεινό των μαχών ως το αττικόμορφο, εμβληματικό πλαίσιο του 2^ου κεφαλαίου). Εκπληκτική η αναπαράσταση της Αθήνας του 5^ου αιώνα με την Ακρόπολη να δεσπόζει πάνω από όλα και όλους, τη Διονυσίου Αρεοπαγίτου (μάλλον) να έχει γίνει τόπος αγοράς, με την υποβλητική ατμόσφαιρα της πομπής των Παναθηναίων, την Πυθία να λέει τους χρησμούς, το υποβλητικά σκιτσαρισμένο Μαντείο των Δελφών, με τη θεά Αθηνά ανυπέρβλητη ως μορφή. Όλα υπέροχα και καλοφτιαγμένα!

Ο Πεισίστρατος, ο Σόλωνας και ο Κλεισθένης, οι γεννήτορες της έννοιας της δημοκρατίας, ιστορικές προσωπικότητες αμφιλεγόμενες ακόμη και σήμερα, με τις έννοιες ολιγαρχία, τυραννία, εξουσία να είναι αλυσοδεμένες και να αλληλοεξαρτώνται απόλυτα η μία από την άλλη. Ιδεολόγοι ή δολοπλόκοι; Πόσο εύκολα στήνονταν οι χρησμοί ώστε να εξυπηρετούν τα πολιτικά συμφέροντα; Και ποιανών τα συμφέροντα; Πώς λέγεται η ιδέα προς την οποία σπεύδουν οι χαρακτήρες του κόμικ και οι πολίτες των πόλεων-κρατών της αρχαιότητας;

Εκτός από τον χρωστήρα, μου άρεσε και η πένα! Το κείμενο είναι λυρικότατο, όχι ξερό ή στείρο, ενέχει και προσωπική υπογραφή του δημιουργού με καλαίσθητες εκφράσεις και παρομοιώσεις, σαν αυτήν της ανέμελης εφηβείας του Λύσανδρου με καλοκαίρι, το οποίο τελείωσε απότομα όταν σκότωσαν τον πατέρα του! Με μαεστρία άφταστη, ο Λέανδρος αντρώνεται μπροστά στα μάτια του αναγνώστη, έρχεται αντιμέτωπος με τις δολοπλοκίες και την τέχνη της πολιτικής, τη διαπλοκή, το σκοτάδι της πλεονεξίας και το φως της ζωγραφικής που χειρίζεται άψογα. Ένα παιδί μεγαλώνει, αναπτύσσεται, εξελίσσεται,  έρχεται αντιμέτωπο με την κατάρρευση στερεοτύπων που τον γαλούχησαν για καιρό. Και μετά; Πώς θα χειριστεί τα νέα δεδομένα; Πώς θα πείσει τους Αθηναίους για το καλό της πολιτείας;

Ευρηματικοί και οι παραλληλισμοί της «Δημοκρατίας» με τη σημερινή εποχή. Στο σημείο όπου οι Σπαρτιάτες έχουν καταλύσει την Αθήνα, η συμπεριφορά τους, η ανακατευτική τους στάση σε πολιτικά και πολιτειακά θέματα μου θύμισε τη σημερινή κατάσταση με τους συμβούλους και τις εντολές της Τρόικας για το χρέος του ελληνικού κράτους. Σίγουρα, ο στόχος των δημιουργών δεν ήταν να πολιτικοποιήσουν, έστω και με υπονοούμενα, την ιστορία τους, απλά διαπίστωσα με θλίψη ότι τα πράγματα δεν αλλάζουν αν δεν αλλάξει η νοοτροπία και δυστυχώς το ελληνικό μυαλό δε μεταστρέφεται με τίποτα!

Βασισμένοι στον Αριστοτέλη, στον Θουκυδίδη και στον Ηρόδοτο Αλέκος Παπαδάτος και ο Αβραάμ Κάουα γράφουν μια μυθοπλασία, αναμιγνύοντας επιδέξια την πραγματικότητα με τον μύθο και την Ιστορία. Στόχος των δημιουργών ήταν «να πούμε την ιστορία ανθρώπων σαν κι εμάς, ανθρώπων που διαχρονικά έρχονται αντιμέτωποι με τα κύματα που σηκώνουν τα κατακλυσμιαία ιστορικά γεγονότα και παλεύουν να τα κατανοήσουν» (σελ. 208). Στο τέλος του βιβλίου υπάρχουν αλφαβητικά κατά όνομα κυρίου προσώπου ιστορικά σχόλια για πληρέστερη κατανόηση του πλαισίου στο οποίο κινείται η ιστορία και διαφώτιση ως προς τον ρόλο των πρωταγωνιστών, σε ευσύνοπτη μορφή που δε με κούρασε.

Ένα graphic novel γεμάτο ιστορία, διαχρονικότητα, αξίες, πολιτική και πολιτειακή ιστορία, ένα εμβληματικό έργο ουδέτερο, αμφίπλευρο, διδακτικό, ανθρώπινο, ενδιαφέρον, ευκλεές, περίλαμπρο που δεν πρέπει να λείπει από καμιά βιβλιοθήκη!