Βιβλίο Μακγκάφιν
Συγγραφέας Βαγγέλης Γιαννίσης
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Βαγγέλης Γιαννίσης έγραψε ένα εντελώς διαφορετικό, φρέσκο και πρωτότυπο αστυνομικό μυθιστόρημα που παντρεύει τον σουρεαλισμό με το σασπένς, τις απίθανες ανατροπές με τον ρεαλισμό και την κινηματογραφική αφήγηση με ένα… μακγκάφιν! Τι είναι αυτό; Σύμφωνα με τον συγγραφέα, είναι προσχηματικό αφηγηματικό στοιχείο της υπόθεσης που κεντρίζει το ενδιαφέρον του θεατή και πάνω σε αυτό στήνεται η πλοκή. Έτσι γίνεται παραδείγματος χάριν σε αυτό το βιβλίο με το ρολόι που αναζητά ένας ή και παραπάνω πληρωμένοι δολοφόνοι: δεν έχει σημασία τι είναι αλλά αυτό που συμβολίζει. Η ιστορία ξεκινάει με την επιβίβαση στο πλοίο «Αφροδίτη», το άλλοτε πετράδι του στέμματος της Felekis Lines, ανθρώπων που δεν έχουν αρχικά τίποτα κοινό μεταξύ τους, είναι εκνευρισμένοι με την καθυστέρηση της αναχώρησης ή ανυπομονούν ν’ απολαύσουν το ταξίδι ή είναι εξοπλισμένοι με ό,τι είναι απαραίτητο για να περάσουν οι ατέλειωτες ώρες αν κατέβουν στους τελευταίους προορισμούς του δρομολογίου (Κυκλάδες, Κρήτη, Δωδεκάνησα, Ικαρία και πίσω). Ανάμεσά τους βρίσκονται οικογενειάρχες, ζευγάρια, τουρίστες, παιδιά και ηλικιωμένοι.

Ο Ακίνδυνος με την οικογένειά του αναχωρούν για τις καλοκαιρινές τους διακοπές αλλά αφήνει την ερωμένη του, Ρίτα, να τον περιμένει να γυρίσει. Η γυναίκα του, Νανά, έχει καταλάβει πως ο άντρας της την απατάει, έχει παραδεχτεί στον εαυτό της πως ζει «την ηχώ μιας πολύ άσχημης απόφασης», αυτό όμως δεν την εμποδίζει να ψαρεύει γνωριμίες στο Tinder, όπου κάθε συνομιλία είναι και μια νέα παρτίδα σκάκι. Η κόρη της Νανάς και του Ακίνδυνου, Μικαέλα, είναι μια έφηβη κοπέλα, καλωδιωμένη στον δικό της κόσμο, tiktoker με μεγάλο αριθμό views, που δεν ήθελε αυτές τις οικογενειακές διακοπές, εξ ου και γκρινιάζει για τους συντηρητικούς γονείς που δε νοιάζονται για την ανεξαρτητοποίησή της και για τις εμπειρίες που ίσως αποκτούσε στο ταξίδι με τις φίλες της. Στο μυαλό της έχει ακόμη τον Θάνο και σκέφτεται πόσο άσχημα έμπλεξε μαζί του. Ξαναβιώνει νοερά τη γνωριμία τους, την εξέλιξη της σχέσης τους, τα σημάδια πως κάτι δεν πήγαινε καλά, πώς άρχισε να γίνεται επίμονος και φορτικός μαζί της, πώς βρήκε εκείνη το σθένος να τον χωρίσει πριν κλιμακωθεί η χειριστική συμπεριφορά του κλπ. Μαζί με την οικογένεια του Ακίνδυνου ταξιδεύει και η μητέρα της Νανάς, Βαρβάρα, μια κωφάλαλη και με άνοια ηλικιωμένη γυναίκα που το σκάει συχνά από την προσοχή τους και περιτριγυρίζει στο πλοίο.

Από την άλλη, η Κλαούντια είναι μια γυναίκα που κάνει διαρκώς γκάφες, προσπαθεί να περάσει απαρατήρητη και να πάρει εκδίκηση από τον άνθρωπο που την κατέστρεψε. Γνωρίστηκαν στο διαδίκτυο, εκείνος ήταν πρόθυμος να καλύψει το συναισθηματικό της κενό και πάντα διαθέσιμος, οπότε άρχισε να χτίζει σταδιακά την εμπιστοσύνη μεταξύ τους. Και τότε κάνει την κίνηση που της τινάζει τα πάντα στον αέρα και την καταστρέφει ολοκληρωτικά. Πώς κατάφερε να τον εντοπίσει ανάμεσα στους επιβάτες, ποιος είναι, θα πετύχει το σχέδιό της; Αλήθεια, ποιες είναι οι κυρίες Γελαστούλα και Εφευρετική και γιατί διαμελίζουν ένα πτώμα σε μια καμπίνα; Ποιος είναι ο νεκρός και ποιο είναι το επόμενο θύμα τους; Είναι ένα άκρως απολαυστικό ντουέτο που με διασκέδασε με τις απίθανες κατασκοπικές και όχι μόνο ιστορίες από το πλούσιο σε ενέργειες, εκτελέσεις και αποστολές παρελθόν τους καθώς και με τη χημεία, την επικοινωνία, το δέσιμο μεταξύ τους. Να όμως που και ο Θάνος ή πρίγκιπας Χάρι λόγω των πυρρόξανθων μαλλιών του, βρίσκεται στο πλοίο! Ακολουθεί τη Μικαέλα στο ταξίδι της γιατί είναι σίγουρος πως αν της μιλήσει θα καταλάβει το λάθος της, πιστεύει πως τον χώρισε παρασυρμένη από τις φίλες της και πως τον αγαπάει πραγματικά! Στο καράβι είναι περιορισμένος ο χώρος και αναγκαστικά θα τον ακούσει. Ο ίδιος θεωρεί τον εαυτό του ευαίσθητο, ρομαντικό και δοτικό, θέλει να αρπάξει μόνος του την ευκαιρία και να της δείξει την πραγματικότητα. Η συνάντησή τους όμως θα πάρει απρόσμενες διαστάσεις και θα οδηγήσει σε αναπάντεχες εξελίξεις!

Ο αγαπημένος μου και ο πιο παράδοξος χαρακτήρας που έχω συναντήσει σε μυθιστόρημα είναι ο Κοτάρο, ένας πληρωμένος δολοφόνος τον οποίο ο χειριστής του τον πείθει να σκοτώσει κάποιον για να σώσει την πολύτιμη ζωή του αγαπημένου του τανούκι (ένα είδος σκύλου-ρακούν). Ο Κοτάρο δεν ξέρει ποιος είναι το θύμα και γιατί πρέπει να πεθάνει, ξέρει απλά πως το θέλει ένας πελάτης του χειριστή του και γνωρίζει μόνο τι θα φοράει. Ποιος είναι λοιπόν ο μυστηριώδης επιβάτης-στόχος και τι κρύβεται πίσω από την ιστορία του; Πώς γίνεται όμως το μοναδικό χαρακτηριστικό γνώρισμα του στόχου ξαφνικά να εντοπίζεται σε ένα γκρουπ τουριστών; Πώς θα ξεμπλεξει ο Κοτάρο και πώς θα βρει το αληθινό μελλοντικό θύμα; Τι συνέβη στη ζωή του, από πού έρχεται, από ποια οικογένεια, με τι κοινωνικές καταβολές; Γιατί ο πατέρας του Κοτάρο τον παράτησε κι έφυγε μακριά του; Όλον αυτόν τον κόσμο τον παρακολουθεί ο πλοιοκτήτης, Μάρκος Φελέκης, συγκινημένος που θα αποχαιρετήσει την «Αφροδίτη», «το τελευταίο σε μια μεγάλη, σκουριασμένη αλυσίδα αποχαιρετισμών»! Το καράβι είναι η τελευταία πηγή εισοδήματος για τον κάποτε πάμπλουτο πλοιοκτήτη που τώρα είναι βουτηγμένος στα χρέη και γι’ αυτό αποφασίζει να κάνει κάτι που θα του εξασφαλίσει χρήματα και ανέσεις, χωρίς να υπολογίζει το κόστος σε ανθρώπινες ζωές!

Ο Βαγγέλης Γιαννίσης έγραψε ένα έξυπνο, γρήγορο, ανατρεπτικό αστυνομικό μυθιστόρημα με ενδιαφέροντες και ολοκληρωμένους χαρακτήρες, σουρεαλιστικές εξελίξεις, αναπάντεχα γεγονότα και ένα σερί περιστατικών που κόβουν την ανάσα! Δημιουργούνται χιλιάδες ερωτήματα που απαντώνται αμέσως μόνο και μόνο για να δώσουν τη σειρά τους σε επόμενα, όσο ανακαλύπτουμε από σελίδα σε σελίδα πως όλο οι χαρακτήρες κρύβουν κάτι μυστικό ή επικίνδυνο ή και τα δύο μαζί. Τίποτα δεν είναι αυτό που φαίνεται στην αρχή και τίποτα δε σε προϊδεάζει για το τέλος! Κινηματογραφικοί διάλογοι, γρήγορη αφήγηση, έξυπνες παρομοιώσεις («Και το δωμάτιο, πόσο ζεστό είναι. Σαν το 140 στα μέσα Ιουλίου, γεμάτο σαρδελοποιημένους επιβάτες», σελ. 119) και μαύρο χιούμορ που δεν αφήνει τίποτα όρθιο είναι μερικά μόνο από χαρακτηριστικά ενός από τα πιο παράδοξα μυθιστορήματα που διάβασα ποτέ! Εξίσου ενδιαφέρουσες βρήκα τις Παρόδους και τις Παραβάσεις του βιβλίου, όπου εμφανίζεται ο Χορός στο μυαλό του Αναγνώστη και ανακεφαλαιώνει τα γεγονότα, κλείνει το μάτι στις αναγνωστικές μας συνήθειες, προοικονομεί λίγα πράγματα, μας αφήνει να πάρουμε μια ανάσα πριν αρχίσει να κορυφώνεται η πλοκή. Βρήκα άκρως ρεαλιστικές και πιστές στην πραγματικότητα τις συνθήκες του ταξιδιού, όπως ο χαμηλός κλιματισμός, η ποιότητα του φαγητού, οι απότομες σκάλες που δυσχεραίνουν τους φορτωμένους επιβάτες, το γκαράζ και τόσα άλλα που όλοι μας έχουμε συναντήσει σε θαλάσσια ταξίδια και μας έχουν δυσαρεστήσει ή και κουράσει, η κατάσταση του πλοίου, η ποικιλία των επιβατών κ. ά., όλα δοσμένα με τέτοια γλαφυρότητα που ένιωθα να ταξιδεύω κι εγώ μαζί τους αλλά παρακαλώντας να μην είμαι κι εγώ ένας στόχος στα σατανικά σχέδια κάποιων εξ αυτών.

Πίσω όμως από όλο αυτό το σουρεαλιστικό και απίθανο σύμπαν, υπάρχουν έντονες αναφορές και σκεπτικισμός γύρω από τα όσα συμβαίνουν στον ψηφιακό κόσμο των κοινωνικών μέσων δικτύωσης, στο διαδίκτυο και στις ηλεκτρονικές γνωριμίες. Αλήθεια, πού σταματούν ο πόνος και το πένθος για μια καταστροφή και πού ξεκινάει η ανάγκη για αυτοπροβολή και κυνήγι των like; Και πώς γίνεται, όταν μερικές στιγμές μετά από μια τέτοια καταστροφή, οι ίδιοι λογαριασμοί να είναι έτοιμοι να ανεβάσουν τσιτάτα ή αστεία βίντεο; «…πόσο σημαντικός νιώθεις εκείνη τη στιγμή… ότι μπορείς ακόμα και να αλλάξεις τον κόσμο με μία από τις επόμενες αναρτήσεις σου. Αυτός είναι ο στόχος των εταιρειών πίσω από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Το πείραγμα της χημείας του εγκεφάλου. Ο αλγόριθμος ξέρει τι θέλεις προτού το θελήσεις. Ξέρει τι να σου δείξει και τι να σου κρύψει. Ξέρει τι έχεις ανάγκη. Παρ’ όλ’ αυτά, ο εθισμός είναι ισχυρότερος από τη γνώση… Πόσο λυτρωτικό είναι να μοιράζεσαι μια ανάρτηση και αμέσως μετά να βλέπεις ότι όλοι την έχουν μοιραστεί… Νιώθεις λιγότερο μόνος. Μέρος κάτι μεγαλύτερου, σημαντικότερου και ανίκητου» (σελ. 248). Τι σχέση έχει ο άνθρωπος που δημιουργεί μια ψεύτικη ταυτότητα στο ίντερνετ με σκοπό να εξαπατήσει ερωτικά άλλα άτομα («catfish»)με τη μεταφορά ζωντανών μπακαλιάρων στα αμπάρια μεγάλων εμπορικών πλοίων; Πώς μπορούμε να προφυλαχτούμε από το revenge porn, το fishing, την παρενόχληση; Ο συγγραφέας είναι κατηγορηματικός: «…ακόμη και οι προσεκτικοί, έξυπνοι άνθρωποι που γνωρίζουν καλά τους κινδύνους των γνωριμιών στο διαδίκτυο κάνουν σοβαρά και πολλές φορές θανάσιμα λάθη, επειδή ακόμη και αυτοί έχουν τυφλά σημεία. Και ορισμένα άτομα έχουν φυσική κλίση να εντοπίζουν αυτά τα τυφλά σημεία και να τα εκμεταλλεύονται» (σελ. 100). Καταρρίπτει τους μύθους: «…με σωστή παιδεία από την οικογένεια τέτοιες συμπεριφορές μπορούν να εκλείψουν ενώ στη πραγματικότητα θα συνεχίζονται εσαεί, όσο παρουσιάζονται τα δύο από τα τρία δομικά συστατικά του εγκλήματος: η μέθοδος και η ευκαιρία» (σελ. 100). Με έξυπνο τρόπο παρατίθενται, έστω και σε ακρότατο σημείο, τα αποτελέσματα από τον λανθασμένο χειρισμό και τη μη σωστή χρήση των social media κι όσο γελάμε με τα σουρεαλιστικά γεγονότα του βιβλίου κάπου στο βάθος του μυαλού μας φωλιάζει η σκέψη του φόβου και του κινδύνου: «και αν»;

Το »Μακγκάφιν» είναι ένα ευφάνταστο σουρεαλιστικό μυθιστόρημα με διασκεδαστικές απιθανότητες, απολαυστική γραφή, έξυπνες ανατροπές, ενδιαφέροντες και ρεαλιστικούς χαρακτήρες που συναντιούνται κάτω από τις πιο παράξενες συνθήκες και συγκροτούν συμμαχίες, δημιουργούν αντιπαλότητες, καταστρώνουν σχέδια εξόντωσης, αποκαλύπτουν κρυφά ταλέντα και σκοτεινές πλευρές του χαρακτήρα τους κι όλα αυτά στο κλειστοφοβικό περιβάλλον ενός πλοίου το οποίο ο ιδιοκτήτης του δε θα διστάσει να ξεφορτωθεί αδιαφορώντας για τις ανθρώπινες ζωές. Γέλιο και φόβος, σασπένς και αγωνία, ενδιαφέροντα πραγματολογικά στοιχεία κυρίως γύρω από την Ιαπωνία, έξυπνες ιδέες, ελκυστική και κινηματογραφική γραφή είναι μερικά μόνο από τα θετικά χαρακτηριστικά του νέου μυθιστορήματος του Βαγγέλη Γιαννίση που με κράτησαν ως την τελευταία σελίδα και με ταξίδεψαν σε ένα ξεχωριστό δρομολόγιο.

Βιβλίο Το τέλος του παιχνιδιού;
Συγγραφέας Κώστας Στοφόρος
Κατηγορία Περιπέτεια / Παιδικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κέδρος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η παρέα των παιδιών που γνωρίσαμε στα προηγούμενα βιβλία της σειράς είναι πλέον στην εφηβεία ενώ οι περιπέτειες που έχουν ζήσει ως τώρα τους έχουν αλλάξει, τους έχουν ωριμάσει και τους έχουν δείξει πόσο σοβαρό κίνδυνο μπορεί να διατρέξουν στην προσπάθειά τους να λύσουν τα μυστήρια στα οποία μπλέκουν. Οι απώλειες αγαπημένων φίλων και οι αλλαγές στις ζωές τους μερικά τα κάνουν πιο εσωστρεφή και μερικά να πάψουν να παίρνουν αψήφιστα τον κίνδυνο. Αυτήν τη φορά θα ριχτούν σ’ έναν αγώνα επιβίωσης πάνω σε αφιλόξενες βραχονησίδες και σε αγριεμένες θάλασσες. Ποιος θα καταφέρει να γλυτώσει και ποιος όχι; Ο Γιάννης, η Ζηνοβία, η Αντιγόνη, ο Δημήτρης, ο Σάββας και ο Ιάσονας, διασκορπισμένοι στην Ελλάδα ή και στο εξωτερικό ακόμη, φτάνουν με τους γονείς τους στη Λέρο όπου τους υποδέχονται η Κατερίνα και η Ζωή. Αυτήν τη φορά, το αγαπημένο τραγούδι της παρέας, «Η μπαλάντα του Αντρίκου», που είχε γίνει η αρχή μιας πολύ δυνατής φιλίας, μοιάζει δυσοίωνα προφητικό: «Ήρθ’ ο χειμώνας ο κακός / και σκόρπισε η τρελή παρέα»! Τα παιδιά αγνοούνται έξω από τους Λειψούς και οι γονείς τους και άλλοι συγγενείς αγωνιούν για την τύχη τους αλλά μέσα στα δεινά υπάρχει κι ένα αναπάντεχα ευχάριστο νέο που ανατρέπει την πλοκή! Η θλιβερή περιπέτεια «Στον ιστό της αράχνης» ξανάρχεται στο προσκήνιο με τον πιο αναπάντεχο τρόπο.

Το νέο μυθιστόρημα της παρέας του Πόρτο-Ράφτη κλείνει τους ανοιχτούς λογαριασμούς που υπάρχουν από τις προηγούμενες ιστορίες, ενώνει τους κακούς εναντίον των καλών και όλα οδηγούν φαινομενικά στο τέλος του παιχνιδιού. Ο συγγραφέας, όπως παραδέχεται και στο τέλος της ιστορίας, θέλησε με αυτόν τον τρόπο να αποχαιρετήσει τους ήρωες που όλοι αγαπήσαμε, να όμως που απέκτησαν δική τους φωνή και υπόσταση και τον ανάγκασαν να ετοιμάζει την επόμενη ιστορία! Η παρέα έχει αυξηθεί κατά πολύ και χρειάζεσαι πλέον σημειώσεις για να τους παρακολουθείς, για να παρατηρείς πως καλλιεργούνται και πώς αλλάζουν οι μεταξύ τους σχέσεις, το ενδιαφέρον όμως δε μειώνεται! Κάποιοι ερωτεύτηκαν, κάποιοι απογοητεύτηκαν, κάποιοι προσμένουν, κάποιοι είναι ανοιχτόκαρδοι και κάποιοι εσωστρεφείς, οι διαπροσωπικές τους σχέσεις επηρεάζουν και τις εξελίξεις κι όλα αυτά εμπλουτίζονται με την παρουσία του Κάρελ Βίντερ, που πρωτογνωρίσαμε στη «Σπηλιά του Δράκου».

Ο γιος λοιπόν του Κουρτ Βίντερ ζει πλουσιοπάροχα εδώ και τρία χρόνια σε φυλακές στις Βρυξέλλες. Ο όμιλος που διοικεί επεκτάθηκε και στον τομέα της υγείας, οπότε οι σφαίρες επιρροής του αυξάνονται με γεωμετρική πρόοδο. Μαζεύει πλούτο και δύναμη για να εκδικηθεί την παρέα του Πόρτο-Ράφτη για τον θάνατο του πατέρα του, τον οποίο έχασε εξαιτίας τους κι όταν επιτέλους αποφυλακίζεται, σύντομα χάρη στις γνωριμίες του, επιστρέφει στην Ελλάδα. Έχει λοιπόν σχέση με το ναυάγιο ανοιχτά της Λέρου; Επίσης, στο νησί υπάρχει κέντρο φιλοξενίας προσφύγων που μπαίνει στο στόχαστρο της ΜΚΟ «Ανοιχτή Αγκαλιά», με σκοπό να εντοπίσει ασυνόδευτα παιδιά για τους καλύτερούς πελάτες του ομίλου Βίντερ, δικαστές, επιχειρηματίες, βουλευτές και όχι μόνο. Η οργάνωση μάς είναι γνωστή από την «Πέμπτη πόλη των Δωριέων» και συνεργάζεται στενά με τον Βίντερ. Θα αποδώσει αυτή η συμμαχία καρπούς τώρα που τα παιδιά βγήκαν εκτός μάχης;

Στον αντίποδα του κακού υπάρχει το καλό, με τη μορφή του αστυνόμου Παπαγεωργίου που έχει γίνει φύλακας άγγελος πια της παρέας. Ο Παπαγεωργίου, εμμονικός με τον Βίντερ, δεν πιστεύει πως είναι τυχαίο που τα παιδιά χάθηκαν την περίοδο που ο Γερμανός επιχειρηματίας βρέθηκε στην Ελλάδα! Ταυτόχρονα, ο νέος υπουργός πίνει νερό στο όνομα του Βίντερ ενώ φήμες υποστηρίζουν πως δημιουργήθηκε ένα λογισμικό παρακολούθησης των εργαζομένων στη ΓΑΔΑ με την ονομασία Predator! Στο πλάι του Παπαγεωργίου βρίσκεται η υπαστυνόμος πλέον Μελίνα με την οποία θα προσπαθήσουν να κόψουν τα κεφάλια της οργάνωσης του Βίντερ. Η αφήγηση είναι γρήγορη και κλιμακούμενη, με την ένταση και το σασπένς να έχουν τον πρώτο λόγο ενώ διαρκή πρωθύστερα δε με άφησαν σε ησυχία, αφού τα γεγονότα που οδήγησαν στο ναυάγιο εναλλάσσονταν με όσα προηγήθηκαν και έστησαν τις βάσεις ώστε να φτάσουμε σε αυτό το απρόσμενο συμβάν και να καρδιοχτυπούμε για τα θύματα.

Η γραφή του Κώστα Στοφόρου βελτιώνεται από βιβλίο σε βιβλίο ενώ οι περιπέτειες των ηρώων του δεν πατάνε σε γνώριμα μονοπάτια. Πολυεπίπεδη πλοκή, αγωνία και σασπένς, ανατροπές και κίνδυνοι, εγκυκλοπαιδικές πληροφορίες και εφηβική ανεμελιά φτιάχνουν έναν συναρπαστικό σκελετό δράσης και περιπέτειας, φτάνοντας την αγωνία και την ένταση στα ύψη ενώ αναμιγνύονται δεξιοτεχνικά και υποδειγματικά τα πραγματικά ιστορικά γεγονότα με τις φανταστικές περιπέτειες των ηρώων του βιβλίου, δημιουργώντας ένα κράμα αγωνίας, ανατροπών και πληροφόρησης. Η «παρέα του Πόρτο Ράφτη» ζει νέες περιπέτειες που θα φέρει τα μέλη της αντιμέτωπα με θανάσιμα μυστικά και σημαντικές πτυχές της Ιστορίας. Πρόκειται για άλλη μια υπέροχη, ανατρεπτική, καλογραμμένη περιπέτεια για παιδιά και εφήβους που με συντρόφεψε ευχάριστα και με έκανε κι αυτή, όπως και όλες οι προηγούμενες της σειράς, να χάσω αρκετές στάσεις λεωφορείου μέχρι να την τελειώσω. Θα τονίσω ξανά ότι το ανυπέρβλητο ταλέντο του συγγραφέα που μας χαρίζει όλες αυτές τις τεκμηριωμένες και καλά μελετημένες ιστορίες είναι ένα κράμα της εγκυκλοπαιδικότητας της Αντιγόνης Μεταξά, της φροντίδας της Πηνελόπης Δέλτα και της αγωνίας στα βιβλία της Enid Blyton.

Βιβλίο Η τυχερή Δάφνη
Συγγραφέας Κωνσταντίνος Γαβριήλ
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Key Books
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Πρόκειται για ένα διαφορετικό και πρωτότυπο σύγχρονο ελληνικό αστυνομικό μυθιστόρημα με ενδιαφέροντες χαρακτήρες και κλιμακωτή πλοκή, με διεισδυτικά ψυχογραφήματα και ρεαλιστικές καταστάσεις που χωρίζεται σε δύο μέρη και καταγράφει με κάθε δυνατή λεπτομέρεια τις περιπέτειες που βιώνει μια παρέα ανθρώπων πριν και μετά το ευχάριστο γεγονός. Η Δάφνη, δικηγόρος και πρώην πρωταθλήτρια κολύμβησης που παντρεύεται σύντομα, ο Πέτρος, αποτυχημένος επιχειρηματίας με ανάγκη για χρήματα, ο Γιάννης που έχει πέσει σε κατάθλιψη μετά την αυτοκτονία του αδερφού του και ο Ανδρέας ξεκινούν ένα ταξίδι αναψυχής με ιστιοφόρο και καταλύουν ανοιχτά της Φαλκονέρας. Πώς και γιατί ξαναβρέθηκαν, ποιες ήταν οι σχέσεις μεταξύ τους πριν, γιατί χάθηκαν όσοι ήδη γνωρίζονταν από παλιά, γιατί ο Πέτρος δέχτηκε την πρόταση του Γιάννη να ταξιδέψει με αγνώστους, μιας και το ταξίδι με ιστιοπλοϊκό δεν είναι κάτι απλό ούτε εύκολο αν δε γνωρίζεις την παρέα, είναι ερωτήματα που απαντώνται κατά τη διάρκεια της ανάγνωσης, χτίζοντας τις σχέσεις μεταξύ των επιβατών και αδίστακτα καταστρέφοντάς τες όταν μπαίνει στη μέση το φθονερό κίνητρο.

Τέσσερις άνθρωποι σ’ έναν κλειστό χώρο όπου σχεδόν ποτέ τίποτα δε συμβαίνει παρά μπάνιο, ψιλοκουβέντες κάτω από τ’ αστέρια, βράδια με μαργαρίτες και καϊπιρίνιες κι όμως ο συγγραφέας καταφέρνει με τη γραφή του και τις εκπλήξεις στην ιστορία να κρατήσει αμείωτο το ενδιαφέρον μου χωρίς να προσπεράσω ούτε μία λέξη. Ναυτική ορολογία, σωστοί διάλογοι, εκπληκτικά ψυχογραφήματα, σωστές αλλαγές χαρακτήρων, μετρημένα καλολογικά στοιχεία, λιτές αλλά περιεκτικές περιγραφές ανθρώπων, σκηνών και τόπων, με τις ομορφιές της θάλασσας, των ακτών, του έναστρου ουρανού, της ίδιας της φύσης να εξαίρονται και να αποτυπώνονται σα να έχεις έναν χρωστήρα μπροστά σου που στήνει απαράμιλλες και αξέχαστες εικόνες όσο μεταφορές και παρομοιώσεις στολίζουν το κείμενο: «Χωρίς καμιά προειδοποίηση, το μελανό σακούλι της παράνοιας έσπασε πλημμυρίζοντας το μυαλό μου» (σελ. 75). Κι ακόμη πιο ανατριχιαστικό είναι το γεγονός πως όλα αυτά τα αφηγούνται εναλλάξ σε πρώτο πρόσωπο ο Πέτρος κι ο Γιάννης «χρόνια αργότερα», οπότε η αγωνία κορυφώνεται: πέτυχε το σχέδιο;

Μπορεί οι επιβάτες να ξεκινάνε με τελικό προορισμό τη Μύκονο αλλά στην Κύθνο αποφασίζουν να μείνουν σ’ ένα ερημονήσι, για να ξεφύγουν εντελώς από τη βαβούρα και τον «πολιτισμό». Κάποιες περίεργες συμπεριφορές και η θρυαλλίδα που θα εκκινήσει μια σειρά από αθέμιτες ενέργειες αρχίζουν να δείχνουν πως η εκδρομή αυτή κάθε άλλο παρά χαρούμενη και διασκεδαστική είναι! Μετά το μοιραίο συμβάν οι ισορροπίες αλλάζουν, συμμαχίες δημιουργούνται, κάποιος χύνει τεχνηέντως δηλητήριο και δυναμιτίζει την παρέα, κάποιος φοβάται για τη ζωή του, κάποιος θυμίζει στον συνομιλητή του μια παλιά χάρη, το παρελθόν βγαίνει απ’ τα σκοτάδια φωτίζοντας καλά κρυμμένες πλευρές κι όλα αυτά στο κλειστοφοβικό περιβάλλον ενός ιστιοφόρου και ενός έρημου νησιού. Μία γυναίκα, τρεις άντρες, ένα ζητούμενο: ποιος θα επιβιώσει και για τι άλλαξε η όλη ατμόσφαιρα; Με πόσο συναρπαστικό τρόπο χαράζονται οι γραμμές που τέμνονται γύρω από τον άξονα του προσώπου που μπαίνει στο στόχαστρο, πόσο έξυπνα αναδιαμορφώνονται οι σχέσεις μεταξύ αυτών των τεσσάρων ανθρώπων, πώς εμφανίζονται τα κίνητρα που βοηθάνε να τελεστεί κάτι φρικιαστικό (κάποιος θέλει αλλά δεν μπορεί, κάποιος δε θέλει αλλά μπορεί κάποιος ούτε θέλει ούτε μπορεί αλλά εκβιάζεται)!

«-Βλέπεις τι κάνει η ιστιοπλοΐα; Δένει φιλίες, αγαπητή μου. Μια μέρα στη θάλασσα ισοδυναμεί με δέκα στη στεριά» (σελ. 194). Αν είναι έτσι οι φίλοι, τι να τους κάνω τους εχθρούς; Υπόσχομαι να μην κάνω ποτέ μου ιστιοπλοΐα ύστερα απ’ όλα αυτά που διάβασα και από τα τραγικά γεγονότα που ξετυλίχτηκαν μπροστά στα μάτια μου με αφορμή ένα τέτοιο ταξίδι. Σασπένς και ένταση, κλειστοφοβική ατμόσφαιρα, ρεαλισμός, παραστατική αφήγηση και απανωτές ανατροπές μου χάρισαν άφθονες στιγμές αγωνίας και ο χειρισμός της πλοκής είναι υποδειγματικός, μιας και χαράζει μονοπάτια μακριά από κάθε αφηγηματικό στερεότυπο.

Βιβλίο Η Πηνελόπη στη Χίο
Συγγραφέας Κώστας Στοφόρος
Κατηγορία Παιδικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κέδρος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το νέο μυθιστόρημα του Κώστα Στοφόρου ακολουθεί την έφηβη Πηνελόπη που ζει τον πρώτο της έρωτα με τον Νικολή «… που μύριζε ψάρι, μανταρίνι και μαστίχα και στο βάθος κάτι πιο πικρό» (σελ. 21). Είναι μορφωμένη, ανήκει σε εύπορη αστική οικογένεια, γράφει στα κρυφά λυπητερές ιστορίες και τώρα αντικρίζει πρώτη φορά το νησί των παππούδων της. Ένα γλυκό, μυρωδάτο παιδικό καλοκαίρι χαρίζει στην Πηνελόπη Δέλτα αξέχαστες στιγμές. Στο νησί φτάνουν αδέλφια, ξαδέλφια κι όλοι μαζί, φίλοι, γείτονες, συγκροτούν μια φασαριόζικη δεμένη παρέα που περνά τον χρόνο της παίζοντας, τρώγοντας, γελώντας. Διαβάζουμε διασκεδαστικές ιστορίες από τις σκανταλιές του αδελφού της Πηνελόπης, Αντώνη, που «Άμα γράψει κανείς βιβλίο με τις περιπέτειές του, δεν θα τον πιστεύουν» (σελ. 30), αλλά και τραγικές από τη σφαγή της Χίου. Παιχνίδια και γλυκίσματα, μπάνιο και βόλτες σ’ ένα νησί γεμάτο Ιστορία και πολιτισμό, στο οποίο περπατάμε με τον τρόπο που μόνο ο Κώστας Στοφόρος ξέρει να καθοδηγεί. Πώς βγαίνει η μαστίχα, πώς παρασκευάζονται τα παραδοσιακά γλυκά, πώς επέζησε το νησί από τον σεισμό του 1881 (τον φονικότερο της ελληνικής Ιστορίας με 3.500 νεκρούς και 25.000 αστέγους), τι απέγινε η βιβλιοθήκη του Αδαμάντιου Κοραή και πολλές άλλες πληροφορίες δίνονται ανάκατα με τις κουβέντες των παιδιών και τις ετοιμασίες των μεγάλων για γιορτές και σχόλες.

Μυροβόλο νησί η Χίος, με πολλούς λαλάδες (τουλίπες) και τριαντάφυλλα, με τις μεθυστικές ευωδιές να κυκλώνουν τους περιπατητές και όσους φτιάχνουν το γλυκό ροδοζάχαρη, περίφημο ως την άκρη του κόσμου, και περπατάμε σε όλες του τις γωνιές, σε παραλίες και μοναστήρια, σε χωριά και πόλεις, σε μνημεία και σημεία ενδιαφέροντος όσο η Πηνελόπη γνωρίζει για πρώτη φορά τα όρια που επιβάλλει η αστική της καταγωγή… Το φιλί εκείνο όμως, κάτω από το φεγγάρι, με τη βαριά μυρωδιά των κλεμμένων σύκων, θα το θυμάται ακόμη το 1941 πριν πάρει τη μοιραία απόφαση για τη ζωή της. Ένα τρυφερό, συγκινητικό και  γλυκό μυθιστόρημα για παιδιά από 8 ετών και πάνω που μοσχοβολάει μανταρίνι και μαστίχα. Εικονογραφημένο με τέχνη και ρεαλισμό από τη Γιώτα Κοκκόση, μας συστήνει μια γυναίκα κι ένα νησί, τις καταβολές τους και το μέλλον τους. Ένα υπέροχο ταξίδι σε ξεχασμένες παιδικές ηλικίες, σε λησμονημένα καλοκαίρια και στην ψυχή μιας σημαντικής προσωπικότητας των γραμμάτων.

Βιβλίο Χώρα από χαλκό 
Συγγραφέας Μιχάλης Σπέγγος
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ελληνικά Γράμματα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το ιστορικό μυθιστόρημα του Μιχάλη Σπέγγου ζωντανεύει με έναν διαφορετικό τρόπο την εποχή της βυζαντινής κυριαρχίας και καταγράφει με συναρπαστικές λεπτομέρειες, απανωτές ανατροπές και διαχρονικές πανανθρώπινες αλήθειες την άνοδο και την πτώση ενός βασιλείου κι ενός αυτοκράτορα. Είμαστε στην εποχή που οι πειρατές λυμαίνονται τις θάλασσες, ο βασιλιάς αργοπεθαίνει από σύφιλη και τρεις άνθρωποι με κοινό πρόγονο ετοιμάζονται να πάρουν στα χέρια τους την κατάσταση. Οι ήρωες του μυθιστορήματος μπαίνουν ο καθένας με τη σειρά του στην πλοκή, διαπρέπουν, καταστρώνουν σχέδια κι όταν γνωρίζονται αρχίζει η κορύφωση της πλοκής που θα οδηγήσει σε μη αναμενόμενα μονοπάτια. Μάχες και λεηλασίες, βασανιστήρια και βιασμοί, προδοσίες και έρωτας, κατασκοπεία και σκευωρίες, Εκκλησία και πατρίκιοι, πλούτη και λιτότητα συγκροτούν ένα πρωτότυπο μυθιστόρημα που κυλάει στο ημίφως της ιστορικής αλήθειας αλλά βαδίζει στα δικά του χνάρια. Ο συγγραφέας κάνει κάτι πρωτότυπο: αποφεύγει να κατονομάσει πρόσωπα και πόλεις, κάτι που δίνει στο μεν μυθιστόρημα έναν λανθάνοντα ρεαλισμό με τον αναγνώστη να ψάχνει τι κρύβεται πίσω από τις περιγραφές, στον δε συγγραφέα την ελευθερία να κινηθεί ανεξάρτητα από τη ροή των γεγονότων ώστε να χειριστεί την πλοκή του όπως εκείνος θέλει χωρίς να κατηγορηθεί για αβλεψίες. Βασιλεύουσα είναι σίγουρα η Κωνσταντινούπολη, μαύρη ήπειρος η Αφρική, το καμένο νησί με τα κρασιά και το ηφαίστειο η Σαντορίνη κ. ά.

Ο Ναπήρ είναι πειρατής, προστατευμένος από τον καπετάνιο, ο οποίος, με το πλήρωμά του, ετοιμάζει κούρσεμα του νησιού που βρίσκεται δίπλα στο νησί του χαλκού. Τα πράγματα πήγαν πολύ καλά κι ο Ναπήρ γίνεται το δεξί χέρι του Γέρου. Καταλύουν στο βασίλειο των πειρατών, στη μαύρη ήπειρο, ένα μέρος τόσο ισχυρό που κανείς δεν τόλμησε να το αντιμετωπίσει με βία. Διψασμένοι για πλούτη, δε διστάζουν να βάλουν στο μάτι και το νησί του χαλκού. Μόνο που εκεί ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος, λόγω των σκλάβων στα μεταλλεία, γιατί μια επανάσταση υποτακτικών είναι χειρότερη από ένα μανιασμένο ασκέρι! Ο Ναπήρ όμως, σε ένα ταξίδι αναγνώρισης στο νησί, βρίσκει μια γυναίκα που θα του αλλάξει τη μοίρα κι έναν άντρα που δεν περίμενε να δει! Στα μεταλλεία του νησιού του χαλκού, ο Μέταλ είναι ένας από τους χιλιάδες μεταλλωρύχους, χωρίς ελπίδα, χωρίς ξεκούραση. Καταδικάστηκε σε είκοσι πέντε χρόνια να σκάβει τη γη, θύμα παρεξήγησης την περίοδο που έγινε πραξικόπημα κατά του αυτοκράτορα στη Βασιλεύουσα. Θεωρεί τον βασιλιά ανίκανο και διεφθαρμένο και αρχίζει να ετοιμάζει μια εξέγερση ώστε να πάρει την κατάσταση στα χέρια του. Ταυτόχρονα, το νησί αυτό διοικείται από το συμβούλιο των πέντε που αποτελείται από τον άρχοντα και την αρχόντισσα, τον μητροπολίτη, τον ηγούμενο, τον μέγα Μαΐστορα. Ο γιος του άρχοντα, Διάρχων, και ο γιος του Μαΐστορα, ας τον πούμε Μάιστωρ, είναι καρδιακοί φίλοι. Ο Διάρχων ταξιδεύει στο νησί του κρασιού και του ηφαιστείου για να αρραβωνιαστεί αλλά πίσω αφήνει μια ερωμένη, την Κόρη. Θα παντρευτεί τελικά και θα βρεθεί σε μεγάλο δίλημμα, μιας και η μοιχεία τιμωρείται με θάνατο των εραστών. Τα γεγονότα όμως που θα ακολουθήσουν θα ρίξουν τους δυο νέους σε μια σκονισμένη κονίστρα εξουσίας και αγώνα για επιβίωση.

Στη Βασιλεύουσα, σε μια οικογένεια πατρικίων, ο πατέρας υποστηρίζει ακόμη τη δυναστεία που έχει εκπέσει και της οποίας ο ισχυρότερος κρίκος έχει περάσει στην Ιστορία ως ο Ολετήρας, ο αυτοκράτορας που ήταν και θα παραμείνει Μέγας. Αυτό είναι ένα μυστικό που πρέπει να φυλαχτεί καλά αλλιώς κινδυνεύουν όλοι ως επικίνδυνοι και αντικαθεστωτικοί. Η μικρή του κόρη πέφτει θύμα απαγωγής και η μεγάλη διαδραματίζει έναν πολύ σημαντικό ρόλο σε κάποια γεγονότα. Την ίδια περίοδο ο αιρεσιάρχης, με οπαδούς ανάμεσα στο λαό των δυτικών χωρών και της μαύρης ηπείρου, πείθει τον αυτοκράτορα για τις καλές του προθέσεις κι αυτή είναι η αρχή του μιάσματος που θα εξαπλωθεί στην αυτοκρατορία, με στόχο είτε την κατάλυση της εκκλησίας είτε εμφύλιο σπαραγμό και επανάσταση. Μόνο που μια μυστική αδελφότητα παραφυλάει για να αποσοβήσει αυτόν τον κίνδυνο. Κι αυτή είναι μόνο η αρχή, μιας κι έχουν ως στόχο να εξαγνίσουν τον κόσμο από απάνθρωπα κτήνη. Τέλος, ο βασιλιάς της χώρας των απίστων αντεπιτέθηκε σε πραξικόπημα του αδελφού του, δεν έχει θεό κι ας διαφεντεύει ένα βασίλειο πιστό στους θεούς του, προσποιείται δηλαδή για να γίνει κάποτε ο ίδιος θεός, ξέροντας πως ο παππούς του πολέμησε τον κλήρο και πέθανε. Ήταν εκείνος που νίκησε τον Ολετήρα αλλά βρήκε ατιμωτικό θάνατο. Ο βασιλιάς της χώρας των απίστων έχει ως στόχο του να κατακτήσει τη Βασιλεύουσα. Θα τα καταφέρει;

Αυτοί είναι μερικοί μόνο από τους χαρακτήρες που πρωταγωνιστούν στο συναρπαστικό και ανατρεπτικό αυτό μυθιστόρημα και συγκροτούν μια κοινωνική και πολεμική τοιχογραφία που ακολουθεί χοντρικά τον ρου της γνωστής Ιστορίας, οι συμβολισμοί όμως και η έλλειψη συγκεκριμένων ονομάτων αφήνουν αρκετό περιθώριο στο κείμενο να ακροβατήσει περίτεχνα ανάμεσα στο ιστορικό είδος και στο fantasy. Παρ’ όλο που αυτή η πρωτοτυπία εμένα με δυσκόλεψε (μαζί με τα τυπογραφικά λάθη του βιβλίου), πιστεύω πως θα αγαπηθεί από πολλούς αναγνώστες του είδους, μιας και πρόκειται για ένα χορταστικό, λεπτομερές και πρωτότυπο ανάγνωσμα που θέλει χρόνο και προσοχή, όχι τόσο για κατανόηση, μιας και ο Μιχάλης Σπέγγος κρατά καλά τα ηνία της ιστορίας και βοηθάει αρκετά να μη χαθούμε ή μπερδευτούμε, αλλά κυρίως για μελέτη και εμπέδωση της εποχής και των διαπροσωπικών σχέσεων. Η εξουσία της Εκκλησίας και η διαρκής κόντρα με την πολιτική ηγεσία, η μοίρα των φτωχών να ακολουθούν τις εντολές των ηγετών και να τιμωρούνται σε επιθέσεις και εισβολές, η δύναμη του νου που μπορεί να ποδηγετήσει άβουλα πλάσματα, η τιμωρία της απληστίας και άλλα θέματα άπτονται και του σημερινού ενδιαφέροντος.

Άλλη μια καινοτομία είναι η χρήση του αφηγηματικού αορίστου που εναλλάσσεται με ενεστώτα διαρκείας δίνοντας ένταση και ζωηράδα στην αφήγηση, θυμίζοντας θεατρικό έργο ή ακόμη και σενάριο ταινίας κι αυτή η αίσθηση εντείνεται από την έντονη απουσία περιγραφικών, σύνθετων προτάσεων: «Σχολείο. Ένα από τα τρία… Ο Μάιστωρ διδάσκει» (σελ. 36). Ο συγγραφέας πολλές φορές παρεμβαίνει: «…ας τον ονομάσουμε Νεπήρ…» ή «Εμείς όμως την έχουμε γνωρίσει». Εντυπωσιακό είναι το γεγονός πως πολλές φορές είναι σα να αποτελεί ο ίδιος κομμάτι της ιστορίας, γιατί χρησιμοποιεί πρώτο πρόσωπο προσωπικής αντωνυμίας: «…της αυτοκρατορίας μας…» (σελ. 185). Όλα αυτά κάνουν το βιβλίο ίσως το πιο προσωπικό του Μιχάλη Σπέγγου, που δεν έχει παρασυρθεί όμως ούτε μία φορά σε φλύαρες εξιστορήσεις, αντίθετα, παραμένει πιστός στην αρχική του ιδέα και καταγράφει τα γεγονότα ακριβοδίκαια και χωρίς εντυπωσιασμούς.

Η «Χώρα από χαλκό» είναι ένα πρωτότυπο και πυκνογραμμένο ιστορικό μυθιστόρημα γεμάτο απρόβλεπτες εξελίξεις, απανωτές ανατροπές κι ένα προσεγμένο και τεκμηριωμένο περιβάλλον στο οποίο δρουν και κινούνται οι χαρακτήρες του. Άνθρωποι που παίρνουν την τύχη στα χέρια τους, που εποφθαλμιούν στην αναβίωση του κύρους της αυτοκρατορίας, ενώνουν τις δυνάμεις τους, συνασπίζονται, πολεμούν. Η μια ανατροπή ακολουθεί την άλλη και οι πρωταγωνιστές σταδιακά ενώνονται σε έναν σφιχτό κύκλο δράσης και συνωμοσιών που με κράτησε σε αγωνία ως το τέλος.

Βιβλίο Αλέξανδρος και Εσπερία
Συγγραφέας Κωνσταντίνος Τρικουνάκης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Bell
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Πρόκειται για ένα ενδιαφέρον αρχικά ιστορικό μυθιστόρημα με σημαντικές κι ενδιαφέρουσες πληροφορίες για την ιστορική, κοινωνική, οικονομική και διπλωματική ιστορία στους κόλπους της ρωμαϊκής (βυζαντινής) αυτοκρατορίας. Πώς ζούσαν φτωχοί και αστοί, πόσο σημαντικός ήταν ο ρόλος του στρατού στη διατήρηση της ειρήνης και γιατί ήταν πόλος έλξης για νέους χωρίς άλλο επαγγελματικό προορισμό, τι κινδύνους είχε η εμπορική ναυτιλία, ποια ήταν η θέση της γυναίκας και ποια η ιεραρχία μέσα στην οικογένεια; Αυτά και πάρα πολλά άλλα θέματα πλουτίζουν το μυθιστόρημα. Η Κωνσταντινούπολη ξεδιπλώνεται σε όλες της τις διαστάσεις. Από το οχυρωμένο λιμάνι ως τα μαγαζιά και το παλάτι, από τα πορνεία ως τους αξιωματικούς, όπου ανθεί κάθε είδος δοσοληψίας: σκλάβοι, ιερόδουλες, όπλα, μυστικά, εμπόριο. «… η ανημποριά και η δουλεία έφερναν κάποια πλάσματα στο έσχατο σημείο εξαθλίωσης, ενώ άλλοι απολάμβαναν κι εκμεταλλεύονταν αυτήν την κατάσταση… Δεν έλειπε η ρουφιανιά, η εξαπάτηση ανταγωνιστών μα και η συλλογή κάθε είδους πληροφοριών» (σελ. 130). Εξίσου παραστατικά δίνεται και το λιμάνι του Χάνδακα ενώ τα κουρσέματα των πλοίων από τους Σαρακηνούς ζωντανεύουν μπροστά στα μάτια του αναγνώστη που ταξιδεύει από τη Συρία στην Κρήτη και τη Βασιλεύουσα, από τη Βάρνα στις Συρακούσες και στην ανατολική Μεσόγειο.

Παρ’ όλ’ αυτά, το κείμενο, που χωρίζεται σε τρία μέρη, με δυσκόλεψε αρκετά. Ελλείψει διευκρινιστικών σημειώσεων (μόνο κάποιες γενικές παρατηρήσεις δίνονται στο τέλος του βιβλίου) και όχι μόνο, δεν μπόρεσα να τοποθετηθώ επαρκώς στο γενικότερο ιστορικό πλαίσιο. Ο συγγραφέας έχει εντρυφήσει αρκετά κι έχει μελετήσει σε βάθος την εποχή, τους τόπους και τα γεγονότα που καλείται να ζωντανέψει ώστε να δώσουν στο μυθιστόρημά του τον απαραίτητο ρεαλισμό που θα δώσει σάρκα και οστά στους χαρακτήρες του. Παρ’ ολ’ αυτά, η τεχνική που ακολούθησε στην αφήγηση δεν κατάφερε να μου μεταλαμπαδεύσει όλον αυτό τον πλούτο ούτε να με βοηθήσει να ζήσω εκ των έσω τα γεγονότα που επηρεάζουν τους ήρωες του μυθιστορήματος. Υπάρχει μια επιμονή στο ξεδίπλωμα του παρελθόντος των σημαντικότερων εξ αυτών, ενός παρελθόντος γεμάτου με χαρακτήρες που επηρεάζουν μεν τους ήρωες και δίνουν αφορμή να καταγραφούν αρκετά εγκυκλοπαιδικά στοιχεία, όμως ταυτόχρονα δεν υπάρχει αυστηρός συνεκτικός δεσμός και αλληλουχία των εξελίξεων. Ξεκίνησα να κρατώ αναλυτικές σημειώσεις γύρω από όλα αυτά, σύντομα όμως διαπίστωσα πως αρκετούς δε θα τους συναντήσω στην πορεία της ανάγνωσης κι έτσι σταματούσα κι έστρεφα αλλού την προσοχή μου, μόνο και μόνο για να πάω μετά πάλι αλλού.

Όπως έγραψα και πριν, το μυθιστόρημα χωρίζεται σε τρία μέρη, με το δεύτερο να είναι ξεκάθαρα η ραχοκοκαλιά του βιβλίου και το πιο συναρπαστικό, κατ’ εμέ, κομμάτι. Στο πρώτο μέρος άργησα πάρα πολύ να διαπιστώσω πως ουσιαστικά όσα εξιστορούνται αφορούν τη Λάιλα, μιας και η ιστορία ξεκινάει με το πώς ανταλλάσσανε τους αιχμαλώτους οι Ρωμαίοι, με μια γυναίκα που περιμένει τον άντρα της να απελευθερωθεί, με την οικογένειά της να έχει σημαντική περιουσία που εξηγείται αργότερα πώς την απέκτησε και πώς τη χρησιμοποιεί, με τον υποψήφιο απελεύθερο να έχει το δικό του υπόβαθρο κλπ. Κι όταν στρεφόμαστε πλέον στη Λάιλα, ένα ταξίδι θα της αλλάξει για πάντα τη ζωή και τη νοοτροπία, κάτι που δυστυχώς άργησα να κατανοήσω γιατί φωτίστηκε μέσα από γεγονότα που διαδραματίστηκαν στο δεύτερο μέρος. Υπάρχουν κι άλλες λεπτομέρειες που αφορούν π. χ. τον Αλέξανδρο, καθώς και τις κοινωνικές και στρατιωτικές μεταβολές των γύρω από τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία λαών κι όλα αυτά υπαναχωρούν στο δεύτερο μέρος, όπου η δράση εκτυλίσσεται πλέον στην Κωνσταντινούπολη.

Σίγουρα οι χαρακτήρες ενός μυθιστορήματος πρέπει να επεξεργάζονται σωστά και να αποτελούν αδιάλειπτη ροή ενός καλογραμμένου και σωστά μελετημένου πλαισίου, μόνο που στο μυθιστόρημα αυτό ο δεσμός αυτός κάπου χαλαρώνει, κάπου αλλού σπάει, κάπου πιο πέρα ρίχνει αλλού το κέντρο βάρος του, κάτι που, σε συνδυασμό με την τεχνική του συγγραφέα να ολοκληρώνει κάποιες σκηνές μέσα από λεγόμενα των χαρακτήρων πολύ αργότερα μες στο κείμενο, με δυσκόλεψε αφάνταστα. Ακόμη και τα πραγματολογικά στοιχεία δεν επεξηγούνται, απλώς παρατίθενται και ενσωματώνονται στην πλοκή. Πρέπει κανείς να ξέρει πως Ρωμαίοι ήταν η ονομασία των Βυζαντινών, πως Νέα Ρώμη είχε ονομαστεί η Κωνσταντινούπολη και ως πού έφτανε η Μακεδονία και γιατί υπήρχαν αντεκδικήσεις με τη Βουλγαρία για τα εδάφη της. Η ειρήνη είναι επίπλαστη, με τους Ρωμαίους να στριμώχνονται από τους Άραβες, οι Βούλγαροι να αγωνίζονται για να αποκτήσουν εθνική οντότητα και οριοθέτηση του χώρου τους, Μαγυάροι, Πετσενέγκοι και Ρως πιέζουν από βορρά κι οι Ρωμαίοι πιέζουν σλαβικά και ελληνικά φύλα προς τα νότια. Μα πάνω απ’ όλα: «…εντυπωσιασμένη από τα πάθη των ανθρώπων, από τους τρόπους που μηχανεύονταν για να βλάψουν ο ένας τον άλλο, από τη δίψα να αρπάξουν ηδονή κι απόλαυση. Και κάποιοι είχαν την ικανότητα να εκμεταλλεύονται αυτά τα πάθη προς όφελός τους» (σελ. 135).

Βάσει της τελευταίας αυτής πρότασης έκανα μια σχετική έρευνα γύρω από την εποχή και τις σχέσεις μεταξύ των λαών κι αυτό με καθυστέρησε και με απομάκρυνε από την πλοκή, παρ’ όλ’ αυτά με βοήθησε να ενταχθώ καλύτερα στο κλίμα. Η βυζαντινή ιστορία είναι γεμάτη από ήσσονος αλλά και πρωτεύουσας σημασίας γεγονότα, αλλεπάλληλες διαδοχές αυτοκρατόρων, μάχες, φυλές, απανωτές εξελίξεις, εδώ όμως περιοριζόμαστε σε μια συγκεκριμένη περίοδο κι έτσι πιστεύω πως ένα σύντομο πλαίσιο ή κάποιες επιπλέον επεξηγήσεις ή έστω μερικές υποσημειώσεις θα ήταν κάτι παραπάνω από καλοδεχούμενες. Και η ιστορία προχωράει από κεφάλαιο σε κεφάλαιο μες στο χρόνο, αλλάζει τόπους, προσθέτει νέα πρόσωπα με το δικό του κοινωνικό και ιστορικό υπόβαθρο το κανένα και δε σταμάτησα λεπτό να κρατάω σημειώσεις για να μη χαθώ πουθενά. Ευτυχώς από το δεύτερο μέρος και εφεξής η πλοκή εστιάζεται στην καθαυτή εξιστόρηση και η δράση παρακολουθείται πιο εύκολα.

Τι γίνεται λοιπόν με το κατασκοπικό κομμάτι του μυθιστορήματος; Κουμπώνει αρμονικά με τα γεγονότα της εποχής και του τόπου ενώ ο υποδόριος έρωτας μεταξύ του Αλέξανδρου και της Εσπερίας δίνεται στις σωστές του διαστάσεις. Η πάλη ανάμεσα στο καθήκον και την αγάπη τυραννάει και τους δύο κι όσο η δράση κορυφώνεται τόσο κάποιες εξελίξεις απομακρύνουν την πολυπόθητη ένωση. Οι έρευνες του ενός για την αποκάλυψη του δικτύου κατασκοπείας και ο αγώνας της άλλης να παραμείνουν τα σχέδιά της κρυμμένα είναι ένα διαρκές παιχνίδι γάτας και ποντικού, το οποίο, εμπλουτισμένο με αναπάντεχες εξελίξεις, με κράτησε σε αγωνία ως το τέλος.

Όταν όμως η ιστορία της Εσπερίας συναντάει ένα ανυπέρβλητο εμπόδιο και το κέντρο βάρους της πλοκής αλλάζει, υπάρχει μια εξίσου λεπτομερής παράθεση γεγονότων που προετοιμάζουν το επόμενο βήμα της, πάλι όχι άμεσων με τις εξελίξεις καθαυτές. Ένας σημαντικός ασθενής στο νοσοκομείο της πόλης, οι επαφές της Εσπερίας με γιατρούς και θεραπευτές δίνουν το έναυσμα για μια πλήρη σχεδόν παράθεση των ιατρικών επιτευγμάτων και απόψεων που ήταν γνωστά και χρησιμοποιούνταν στην ιατρική και τη χειρουργική της εποχής. Σίγουρα δε γίνεται να έχουμε διαρκώς δράση και εξελίξεις ούτε στείρα παράθεση γεγονότων χωρίς καλολογικά και πραγματολογικά στοιχεία, απλώς και σε αυτό το σημείο αφθονούν και υπερτερούν επουσιώδεις λεπτομέρειες που βαρύνουν το κείμενο και καθυστερούν αρκετά τις εξελίξεις. Σε αυτά τα συμπεράσματα κατέληξα όταν πειραματίστηκα στο τρίτο μέρος προσπερνώντας αποσπάσματα και σελίδες ή διαβάζοντας διαγώνια και ναι, δεν έχανα τον ειρμό της ιστορίας.

Το «Αλέξανδρος και Εσπερία» είναι ένα καλά μελετημένο ιστορικό μυθιστόρημα, με αρκετές συναρπαστικές σκηνές δράσης και απανωτές ανατροπές, που ζωντανεύει με ενάργεια και ρεαλισμό τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία του 9^ου αι. μ. Χ., μια περίοδο όπου οι Σαρακηνοί λυμαίνονται τις θάλασσες, οι Βούλγαροι ακονίζουν τα μαχαίρια τους για κατάληψη «αλύτρωτων εδαφών», το εμπόριο ανθεί παρά τις χιλιάδες δυσκολίες και η Κωνσταντινούπολη είναι το μεγαλύτερο και σημαντικότερο κέντρο πληροφοριών για όλους. Αν παραλείπονταν όμως αρκετά κομμάτια και αν υπήρχε μια μικρή βοήθεια από τον συγγραφέα για καλύτερη κατανόηση των δρώμενων θα ήταν πολύ καλύτερο.

Βιβλίο Ανεμώλια
Συγγραφέας Ισίδωρος Ζουργός
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Πατάκης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το βιβλίο είναι χωρισμένο σε 24 κεφάλαια (α-ω), ακριβώς όπως και τα ομηρικά έπη. Πέντε άντρες, πέντε ψυχές που άγονται και φέρονται στο σήμερα αποφασίζουν να τ’ αφήσουν όλα πίσω τους και να εξαφανιστούν, παρατούν συζύγους, έγγαμους βίους, καριέρες και απογοητεύσεις και ανοίγονται στο πέλαγο, με όχημα το σκάφος του ενός. Γιατί φεύγουν; Τι περιμένουν να κερδίσουν από αυτό το ταξίδι; Το βάζουν στα πόδια, κάνουν τους πειρατές ή ψάχνουν απαντήσεις; Με συνεχείς αναδρομές στο χτες και στο σήμερα, ο καθένας τους μας ξεδιπλώνει τα μύχια της ψυχής του, μας ανοίγει κάθε πόρτα και παράθυρο και αποκαλύπτεται η τραγική αλήθεια ως το τέλος. Συνεχείς ανατροπές στην αρχικά ήρεμη και επιφανειακή ζωή του καθενός, παραλληλισμοί με τις ιστορίες του Ομήρου, δυστυχώς κάπου κάπου κι ένας βερμπαλισμός από αγωνία να βαδίσουμε ακριβώς στα χνάρια του Ομήρου που ίσως ξενίσει κάποιους, κορύφωση και χαλάρωση.

Προσοχή μπορεί να περιέχονται SPOILERS

Το πλάνο είναι να «απαγάγουν» την πρώην σύντροφο του ενός από την παρέα, η οποία ζει τώρα παντρεμένη στη Μυτιλήνη αλλά ασφυκτιά σε αυτόν τον γάμο κι έτσι κλείνουν ραντεβού να φύγει μαζί τους το βράδυ που παντρεύεται η κόρη της. Οι καλοκαιρινές διακοπές των αντρών θα διαλυθούν οριστικά όταν η γυναίκα τούς κρεμάσει την τελευταία στιγμή και δειλιάσει από φόβο (η Ωραία Ελένη πρόδωσε τον Μενέλαο). Η παρέα τα μαζεύει και φεύγει, ένας θάνατος όμως πάνω στο πλοίο βάζει οριστική ταφόπλακα στα σχέδιά τους (η Κλυταιμνήστρα σκότωσε τον Αγαμέμνονα). Οι άντρες διαλύονται, ο αφηγητής όμως δεν θα τους ακολουθήσει πίσω στη ζωή τους και στη Θεσσαλονίκη, θα καταφύγει αλλού, θα βρει μια μη Ελληνίδα γυναίκα και θα κάνει έντονη και ουσιαστική σχέση μαζί της (τα χρόνια που έμεινε ο Οδυσσέας με την Καλυψώ). Η οικογένειά του όμως δεν φεύγει από το μυαλό του και μια σειρά γεγονότων τον οδηγούν πίσω στην Ιθάκη του (;) αλλά όχι και στη λύτρωση.

Πολύ καλή γραφή, και ο συγγραφέας καταφέρνει με τις στιγμές των νεαρών στο παρελθόν και με τον τρόπο που δοκιμάζονται οι σχέσεις τους τώρα στα δύσκολα, στην απόδραση, να περιγράψει και να αναπαριστήσει τις κοινωνικές, πολιτικές και πολιτιστικές αλλαγές που υπέστη η Ελλάδα το τελευταίο μισό του 20ού αιώνα. Αλήθειες και ψέματα, βαθύτερες αιτίες αλλοτρίωσης, αλλαγές στις συνήθειες (θυμάστε εσείς στα στερημένα χρόνια της δεκαετίας του 1960 και του 1970 να υπήρχαν τόσοι πολλοί ρακοσυλλέκτες και τόσο μεγάλη ανάγκη να βρεθεί κάτι, έστω και μικρό, που θα εξασφαλίσει τον επιούσιο;). Οι άντρες, και το υποστηρίζω ολόψυχα αυτό, παρασυρόμαστε και όταν στριμωχνόμαστε θέλουμε να φύγουμε, πάντα ψάχνουμε μια διαφυγή. Η αμείλικτη μοίρα όμως έκανε τα σχέδια των νέων Ροβινσώνων να μοιάζουν ανεμώλια, με λόγια του ανέμου δηλαδή.

Άλλο ένα καταπληκτικό κείμενο, που διαβάζεται εξίσου και από γυναίκες. Η Θεσσαλονίκη χορεύει ανενδοίαστα μπροστά στα μάτια μας, Ζούμε τις μεταμορφώσεις της από μαθήτρια και κοπέλα μέχρι σήμερα, παντρεμένη και νοικοκυρεμένη.

Απολαύστε χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Ίσως οι ιστορίες των φίλων μου, οι ίδιες τους οι ζωές να είναι απλά μερικές σελίδες στο χρονικό του μεγάλου δρόμου. Είχαμε όλοι μας γεννηθεί επάνω στη μεγάλη οδό και στους παραποτάμους της. Άλλοι σε κρεμαστά μπαλκόνια επάνω από την πλατιά άσφαλτο, άλλοι σε στενούς παράδρομους κι άλλοι στους υφάλους και στις ξέρες του. Η μυρωδιά από τις όχθες είχε νοτίσει από νωρίς το δέρμα μας» (σελ. 16).

«Τι θέλω όμως απόψε και θυμάμαι όλους τους ανέμους; Πιο νέος πίστευα πως μπορείς να τους μαζέψεις και τους βάλεις στον ασκό κομμάτι κομμάτι. Πίστευα πως ήταν απλά θέμα συγκομιδής και πως ύστερα από το πατίκωμα θα κάθονταν ήσυχοι, βοτρυδόν, πολλοί μαζί όπως οι ρώγες του σταφυλιού, τακτοποιημένοι κι ήσυχοι στη σειρά τους. Ύστερα κλείνεις το σακούλι σφιχτά και ξαγρυπνάς. Κάποια νύχτα όμως που τα μάτια σου μισοκλείνουν, ο χοντρός σπάγκος χαλαρώνει. Αυτοί από μέσα βουίζουν, ακούς τον αντίλαλό τους, όμως κοιμάσαι κι όταν ξημερώνει η ζωή σου είναι αλλού, ξεκάρφωτη και ξεκούδουνη» (σελ. 38).

«Σε όλες τις εξόδους μας, τώρα που το σκέφτομαι, ήμασταν ουσιαστικά μόνοι. Ποιος έφηβος δεν είναι; Ποιος είναι αυτός που βλέπει το σώμα του ν\’ αλλάζει μέρα με τη μέρα, το μυαλό του να τρεκλίζει σε κεκλιμένο επίπεδο, ποιος βλέπει τη μεταμόρφωσή του και δε διπλώνεται μέσα του για να αναζητήσει λίγη ιαματική σιωπή; Γυρνούσαμε εδώ κι εκεί και κουβαλούσαμε αυτήν τη σιωπή σαν φυλαχτό. Παρ\’ όλες τις φωνές μας…τα πειράγματα, η σιωπή υπήρχε, λούφαζε σε μια γωνιά ώσπου ξαφνικά, κάποια στιγμή, πεταγόταν ανάμεσά μας και κυριαρχούσε» (σελ. 65).

«…μιλούσε καθαρά, με τέλεια άρθρωση χωρίς παράσιτα, σαν έμπειρος ηθοποιός. Στον λαιμό του μέσα έκρυβε ένα εργαστήρι ορθοφωνίας. Τα φωνήεντά του φώναζαν από μακριά τους ήχους, κάποιο δικό του φίλτρο τα καθάριζε απ\’ τα φύλλα κι απ\’ τον άνεμο και τ\’ άκουγες πεντακάθαρα. Τα σύμφωνά του, ίδιοι χρωστήρες, έβαφαν τα μέσα κενά τού ο, του α, σοβάντιζαν τους αρμούς στα ι, στα η, στρογγυλοκάθονταν μέσα στα υ και στα ω, έφτιαχναν τοπία ολόκληρα» (σελ. 94-95).

«Εκείνη η νύχτα ήταν έγκυος στο μέλλον, τα ζάρια της είχαν κυλήσει κι έπρεπε να διαβάσουμε τους αριθμούς πάνω στην άμμο. Από εκείνη τη νύχτα ο Μυκηναίος ξεκίνησε για να γίνει χημικός, ο Χρήστος γιατρός, ο Γέρος μηχανολόγος, εγώ φιλόλογος. Από εκείνο το βράδυ ο Στάθης ξεκίνησε για το ταξίδι του ως ανεπάγγελτος, που δεν επρόκειτο να τελειώσει ποτέ… Εεκίνη η φυλλάδα που κρατούσε ο Μυκηναίος στο χέρι μοίραζε διαβατήρια για το μέλλον, δεν είχε όμως κανένα ρεπορτάζ, καμιά έγκυρη έρευνα για την ανθρώπινη ευτυχία. Έλεγε μόνο σαν χαρτορίχτρα μέσες άκρες για τα χρόνια που θα ακολουθούσαν, για διαδρομές που αργότερα θα αποδεικνύονταν δαιδαλώδεις. Δεν είπε κουβέντα για κάτι πεζοπορίες στα χαλίκια, για τις εσώτερες σκιές, για τα αντικαταθλιπτικά, για τη σπουδή μας στο τίποτα» (σελ. 112-113) (οι πρωταγωνιστές του βιβλίου μαθαίνουν από την εφημερίδα για την εισαγωγή τους ή όχι στα πανεπιστήμια της χώρας).

«Οι λέξεις του ήταν βρεγμένα κούτσουρα, είχε χαμηλωμένα τα μάτια, και κάθε φορά που τις έβγαζε απ’ το στόμα του τις έριχνε στη φωτιά για να καρβουνιάσουν, να χαθούν» (σελ. 113).

«Ο καθένας είχε βυθιστεί στις σκέψεις του, ο νους του έτρεχε στο μέλλον, ή μάλλον έτσι νόμιζε, γιατί ποιος φτάνει στο μέλλον; Ο τάπητας που σε οδηγεί σ’ αυτό είναι από καθρέφτη, κι όποιος τρέχει πάνω του ή γλυστράει στη γυαλάδα του και πέφτει ή ξεχνιέται χαζεύοντας το ειδωλό του, μπερδεύεται και χάνεται» (σελ. 113).

«Αναρωτιέμαι πολλές φορές, μετά τον θάνατο ενός ζευγαριού πού πάνε τα τρυφερά τους λόγια, αυτά που ψιθυρίζουν μονάχα μεταξύ τους για χρόνια, αυτά που δεν κατέγραψε ποτέ κανείς, ο κώδικάς τους ο ιδιωτικός, ο ερμητικός, τα λόγια που φτιάχτηκαν απ’ τα υγρά του έρωτα, καθώς σταγόνες στέγνωναν στο στήθος και στην κοιλιά. Οι λέξεις τους οι μικρές, οι χαϊδευτικές, τα παρατσούκλια του έρωτα που μοιάζουν με γουργουρητά περιστεριών, τα προσωνύμια εκείνα που μπεμπεκίζουν, που ακούγονται στ’ αυτιά των άλλων γελοία αλλά δεν είναι, οι λέξεις που τυχόν δεν υπάρχουν αλλά είναι παραφθορές άλλων, λόγια που τα φούρνισαν οι δικοί τους στεναγμοί και οι δαγκωματιές τους σε λαιμούς και τρυφερά αυτιά. Πού πάνε όλα αυτά μετά τον θάνατο; Δεν είναι λόγια προσευχής να τα φυλάξουν οι άγγελοι, ούτε ποιήματα εμπνευσμένων ανδρών για να σκύψουν πάνω τους ύστερα από χρόνια οι σοφοί. Θρηνώ για τον χαμό τους τον αναπόφευκτο» (σελ. 140-141). (κοίτα τι σκέφτηκε ο άνθρωπος να παρατηρήσει και να το σχολιάσει τόσο ποιητικά και ρομαντικά!!!)

(πάρτε βαθιά ανάσα)
«Η σελήνη εδώ κι εκατομμύρια χρόνια γεμίζει κι αδειάζει φως στον κάθε ερχομό του σκοταδιού. Την κοιτούσα εκείνο το βράδυ από τον έρημο όρμο και σκεφτόμουν πως ο σκοτεινός ουρανός είναι ίσως μια μεγάλη κόλλα από σκούρο χαρτί, τέτοιο που τυλίγαμε παλιά τα βιβλία στο σχολείο, μια τεράστια κόλλα τεντωμένη. Πίσω της υπάρχει άπλετο φως, ο Θεός, όπως λέω πια καθώς γερνάω. Η σελήνη είναι μια τρύπα στη μεγάλη κόλλα αυτού του χαρτιού, μια τρύπα που αφήνει το ανέσπερο φως να περάσει. Ένα ψαλιδάκι με λαβές από φίλντισι κόβει κάθε νύχτα λίγο απ’ το μεγάλο χαρτί και η σελήνη, η οποία είναι μια σχισμή στο φως, μεγαλώνει, ώσπου έρχεται μια νύχτα που το μάτι του Θεού ολοστρόγγυλο τηράει τον κόσμο, ένα μάτι ασημένιο φως, ένα ματόχαντρο, η πανσέληνος. Ύστερα το μάτι αποτραβιέται, διαστημικοί τερμίτες βγάζουν σάλιο, το ανακατεύουν με πολτό των άστρων και σιγά σιγά κλείνουν την τρύπα. Κι έρχεται μια νύχτα που η τρύπα φράζει και το πέρα φως για μας δεν υπάρχει μέχρι να ξαναγεννηθεί η ελπίδα. Είναι τότε που εκείνο το ψαλιδάκι που κόβει τα νύχια του Θεού τρυπάει πάλι το χαρτί και μια φέτα εμφανίζεται, ένα κομμένο νύχι από φως. Αρχίζει και πάλι να μεγαλώνει. Αυτήν την τρύπα στον παράδεισο, που καθώς ανοιγοκλείνει ατενίζει τη γη, τη λέμε φεγγάρι» (σελ. 166-167).

«Ποιος μεγάλος και τρανός ήξερε τότε τι πραγματικά μας συνέβαινε; Ζούσαμε κάτω από τον νόμο της σιωπής, μια ομερτά που κράτησε χρόνια, ώσπου κάποια στιγμή το κέλυφος έσπασε γιατί ήρθαν οι παχιές ρόδες του χρόνου, οι γεμάτες αυλακιές -τρακτέρ είναι ο καιρός που περνά- κι όλα τα έλιωσαν» (σελ. 215).

«Εκείνη η Δευτέρα έδειχνε να μη μοιάζει στις άλλες Δευτέρες, τις αδελφές της. Οι Δευτέρες γεννιούνται συνήθως με το σημάδι του Κακού στο μέτωπο. Αυτό επενεργεί σταγόνα σταγόνα απ’ το πρωί ακόμη, όταν όλη η δαιδαλώδης μηχανή της ανθρώπινης εργασίας ξεκινάει αργόσυρτα να δουλεύει. Τα πρωινά τους δε μοιάζουν με των άλλων ημερών, οι άνθρωποι είναι ακόμη αμήχανοι, λένε μόνο τα απαραίτητα, νοσταλγούν τα σεντόνια τους, ξύνονται και χασμουριούνται για να ξορκίσουν τα μαύρα σωματίδια που αιωρούνται στην ατμόσφαιρα. Το Κακό τις Δευτέρες είναι κάτι περισσότερο από τη θλίψη τους, κάτι πιο πολύ από βαριεστιμάρα κι ανορεξία, είναι η υπενθύμιση της θνητότητας» (σελ. 340).

Βιβλίο Οι έμποροι των εθνών
Συγγραφέας Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Γράμματα (εξαντλημένο στον εκδότη)
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ένα εξ αυτών, «Οι έμποροι των εθνών», δημοσιεύτηκαν μετά τη «Μετανάστι» και πριν τη «Γυφτοπούλα» στο περιοδικό «Μη χάνεσαι» του Βλάση Γαβριηλίδη την περίοδο Νοεμβρίου 1882-Φλεβάρη 1883. Κεντρική ιδέα του βιβλίου είναι η απαγωγή της αρχοντοπούλας Αυγούστας, παγιδευμένης σε βαλτωμένο γάμο, από τον γοητευτικό τυχοδιώκτη Βενετό Μάρκο Σανούτο και οι επακόλουθες συνέπειες στη ζωή όλων των χαρακτήρων του μυθιστορήματος. Τρεις είναι οι πρωταγωνιστές: Αυγούστα, Μάρκος Σανούτος και Ιωάννης Μούχρας, γύρω τους όμως περνάνε εξίσου γοητευτικοί και σημαντικοί δευτεραγωνιστές, όπως ο πειρατής Μιρχάν, ο πληρωμένος ληστής και απατεώνας Σκιάχτης, η ταβερνιάρισσα Κοκκινού κ. ά., που όλοι μαζί συγκροτούν ένα εξαιρετικό, τεκμηριωμένο, συναρπαστικό και απόλυτα ρεαλιστικό κοινωνικό μυθιστόρημα.

Η αφήγηση, χωρισμένη σε Προοίμιον, Πρώτο και Δεύτερο μέρος και Επίλογο, δίνεται με ανατροπές και ευρηματικότητα. Στο κάθε μέρος έχουμε μια μεγάλη σειρά γεγονότων, εξελίξεων και αλλαγών όμως στο επόμενο δεν υπάρχει η χρονική συνέχεια, παρά μόνο ένα κενό που αναπληρώνεται μέσα από την αφήγηση. Αποτέλεσμα των ανωτέρω είναι να έχουμε συχνότατη χρήση του πρωθύστερου και όχι γραμμική εξιστόρηση (κάτι που συναντάμε σε πολλά άλλα μυθιστορήματα της εποχής όπως ο «Πατούχας» του Ιωάννη Κονδυλάκη), που σε συνδυασμό με την κορύφωση της αγωνίας και τα συναρπαστικά γεγονότα που παρατίθενται σχεδόν καταιγιστικά να κορυφώνεται η αγωνία και ο αναγνώστης να μην παίρνει ανάσα. Πολλές φορές ο συγγραφέας προτιμά να σταματά την πλοκή σε καίριο σημείο και να την προχωράει σε μεταγενέστερη χρονική περίοδο, οπότε μέσα από τα λεγόμενα των χαρακτήρων να ζωντανεύει το παρελθόν που δεν καταγράφηκε στη σειρά του. Το κείμενο δεν ξεφεύγει από τη νομοτέλεια και ανταποκρίνεται πλήρως στις προσδοκίες του αναγνώστη που νιώθει ότι οι πράξεις που διαδραματίζονται θα έχουν και συνέπειες.

Το μυθιστόρημα έχει πάρα πολλές πρωτοτυπίες και πραγματολογικά στοιχεία. Πρώτ’ απ’ όλα ζωντανεύει με ενάργεια τον τρόπο σκέψης και δράσης της βενετικής ναυτικής δύναμης, που ήθελε να κατακτήσει το Αιγαίο χωρίς όμως να ξοδέψει δραχμή, γι’ αυτό και στηρίχτηκε σε μισθοφόρους και τυχοδιώκτες σαν τον Σανούτο. Επίσης, το μοναστήρι όπου κλείνεται η Αυγούστα είναι στην Πάτμο κι έτσι ο αναγνώστης βλέπει πως το νησί στην ουσία το διοικούσαν οι μοναχοί και οι ιερωμένοι του, έχοντας απίστευτη δύναμη και εξουσία στα χέρια τους. Τέλος, η διοίκηση της Βενετίας, ο τρόπος που σκεφτόταν και κινούνταν η ανώτερη τάξη, οι άρχοντες και οι ευγενείς, ζωντανεύει με γλαφυρό και τεκμηριωμένο τρόπο.

Οι χαρακτήρες πάλλονται από συναίσθημα και ρεαλισμό. Ο Σανούτος είναι ο ευγενής της εποχής, κακομαθημένος, έχει ανάγκη από χρήματα που ποτέ δεν έχει, είναι γυναικάς, απάγει την Αυγούστα από καπρίτσιο και άποψη, μιας και τη βλέπει ως άλλη μια κατάκτησή του, κι όχι από αγάπη. Δεν τιμά το σπίτι που τον φιλοξενεί και τον σωτήρα του, Ιωάννη Μούχρα, που τον βοήθησε να ξεφύγει από τα χέρια πειρατών που τον είχαν αιχμαλωτίσει, κι αυτή η στάση ζωής θα του στοιχίσει τελικά πολύ, μιας και τα αρνητικά γνωρίσματά του τα διακρίνει ακόμη κι ο πιστός του Μιρχάν. Οι περιγραφές της Νάξου και της Πάτμου είναι εξαιρετικές και δείχνουν συγγραφέα που έχει μελετήσει πολύ καλά πριν καταγράψει το παραμικρό κι αυτό το προτέρημα γίνεται ακόμη πιο ζωντανό όταν η δράση μεταφέρεται στη Βενετία και ο αναγνώστης νιώθει πως κυριολεκτικά περπατάει ανάμεσα στα κανάλια κι επιβαίνει στις γόνδολες.

Η Αυγούστα, που είναι το βασικό κίνητρο και η αφορμή για όσα διαδραματίζονται στο μυθιστόρημα, δε σκιαγραφείται στην αρχή σχεδόν καθόλου παρά μόνο ως μια πλούσια γυναίκα, σεμνή, παντρεμένη με άνθρωπο που δεν τον έχει ερωτευτεί αλλά σέβεται, υπακούει, εκτιμά. Αυτοί οι γάμοι κρατάνε για χρόνια, αρκεί να μην μπει πειρασμός ανάμεσά τους. Εδώ η Αυγούστα γοητεύεται από την παρουσία του Σανούτου. Στη συνέχεια μεταφερόμαστε στη Βενετία εφτά χρόνια αργότερα, όταν πια η Αυγούστα έχει εγκαταλείψει τον τυχοδιώκτη, και στο τέλος υπάρχει ένα παιχνίδισμα του Παπαδιαμάντη με τον αναγνώστη, που κρύβει την ταυτότητα της Αυγούστας πίσω από τη μοναχή Αγάπη. Έτσι, παρ’ όλο που γνωρίζουμε τι συνέβη στις ζωές των ερωτικών αντίζηλων Σανούτου και Μούχρα, πρέπει να φτάσουμε σχεδόν στο τέλος του μυθιστορήματος για να μας συστηθεί επιτέλους λίγο καλύτερα η γυναίκα, μόνο και μόνο για να την αποχαιρετίσουμε μ’ ένα απροσδόκητο και φριχτό τέλος. Το γεγονός ότι κλείνεται σε μοναστήρι όταν διαπιστώνει πως ο απαγωγέας της δεν είναι αυτός που περίμενε ενώ ταυτόχρονα είναι ανήκουστο να επιστρέψει στον νόμιμο σύζυγό της, αποτελούσε κοινό τόπο για τον Μεσαίωνα και καταγράφτηκε σε πολλά έργα της εποχής («Ηννόησεν ότι εκείνος ήτο άπιστος, ότι δεν την ηγάπα, ότι εφέρετο πανταχόσε. Τότε δεν ηδύνατο να μένη παρ’ αυτώ, δεν ηδύνατο ωσαύτως να επανέλθη προς τον σύζυγόν της. Πού να καταφύγη; Πάσαι αι θύραι ήσαν κεκλεισμέναι προς αυτήν. Υπήρχε κατ’ εκείνους τους χρόνους μία πύλη, ευρύχωρος, πανδέγμων, εν κοίλον αμέτρητον. Ήτο το μοναστήριον», 9^ο κεφάλαιο Β΄ μέρους).

Τέλος, ο Ιωάννης Μούχρος έχει μεγάλο ρόλο στο βιβλίο αλλά περισσότερο δρα και πράττει παρά δείχνει τον εσωτερικό του κόσμο, τα αισθήματα και τις αντιλήψεις του. Δεν είναι απόλυτα καλός χαρακτήρας, μιας και μας παρατίθεται μια σειρά από γνωρίσματα που δείχνουν τη σκοτεινή πλευρά του: κυνηγάει τους πειρατές όχι για να σώσει το νησί του από τη λεηλασία αλλά για να μην του κάνουν ζημιά με το δουλεμπόριο που ο ίδιος διαπράττει, για να μη χάσει τα δικά του κέρδη από την προσοδοφόρο επιχείρηση δηλαδή. Δε μας εξηγείται πώς και γιατί συμπεριφέρεται έτσι στη γυναίκα του παρά μόνο ως συμπέρασμα της στάσης του και όπως το αναφέρει η Αυγούστα. Ναι, φυσικά και ακολουθεί τον αντίζηλό του ως τη Βενετία, όταν επιτέλους καταφέρνει να τον εντοπίσει εκεί, όμως δεν πηγαίνει για να φέρει πίσω τη γυναίκα του, τουλάχιστον όχι από αγνό έρωτα για κείνη. Ίσως από πείσμα, ίσως από εκδίκηση… Κι άλλωστε το γεγονός πως από μόνος του φέρνει στο σπίτι του έναν άλλον άντρα, γοητευτικό και με τους τρόπους του, δείχνει είτε πως ήταν αθώος (που το αποκλείω) είτε πως είχε δεύτερες σκέψεις (γιατί αν δεν ισχύει τίποτε από αυτά, τότε ξεκάθαρα ο Παπαδιαμάντης κάνει μια ανατρεπτική παρέμβαση απλώς για να προχωρήσει τον μύθο παραπέρα).

Μου έκανε μεγάλη εντύπωση το γεγονός πως σε πολλά σημεία ο συγγραφέας παρασυρόταν από την ένταση των αισθημάτων του για τα όσα εξιστορούσε ή έβρισκε ευκαιρία να παραλληλίσει τα δρώμενα που αφηγούνταν με την εποχή και την κοινωνία στις οποίες ο ίδιος ζούσε και που, φευ, τα γνωρίσματά τους αυτά είναι διαχρονικά και μας χαρίζουν ανατριχίλες για τη σύμπτωση ακόμη και τώρα. Για παράδειγμα, όταν πια φτάνουμε στο 9^ο κεφάλαιο του Β΄ μέρους, με αφορμή τα παιχνίδια της μοίρας, αρχίζει να εξακοντίζει βέλη τήδε κακείσε: «Δεν είναι ταύτα μυστήρια; Αλλ’ όχι, δεν είναι μυστήρια. Είναι η αιωνία τάσις της ανθρωπίνης καρδίας εις το ναγαπά παν το μισητόν. Μη ανακράξητε κατά της βλασφημίας ταύτης, δεν είναι βλασφημία. Είναι αλήθεια». Στη συνέχεια πάλι παρασύρεται, αφήνοντας τον εαυτό του σε μια σειρά χρηστικών ηθικών συμβουλών: «Επέστη ο καιρός της αυτολατρείας, και πάσαι αι άλλαι θρησκείαι κατηργήθησαν. Αρκεί να τρέφη τα πάθη του έκαστος…».

Τις ίδιες σκέψεις αναλύει και νωρίτερα, στο κεφάλαιο 3 του Β΄ μέρους: «Το πεπρωμένον άρα παρεσκεύασε την συνάντησιν ταύτην»; Κι αμέσως ο συγγραφέας αναπτύσσει τις σκέψεις του («Επεθύμουν να ήτο δυνατόν να είπω, άνευ λυρισμού, τας περί τούτου σκέψεις μου») για το αν ήταν σωστό να υπάρξει αυτή η σύμπτωση που θα πυροδοτήσει σημαντικές εξελίξεις ή πόσο καλύτερα θα ήταν να είχαν γίνει χίλια δυο άλλα πράγματα αντ’ αυτής της συνάντησης: «Δεν ήτο καλλίτερον να μη επανίδωσιν αλλήλους ποτέ, δεν ήτο αιρετώτερον να μη είχον ποτέ ιδεί αλλήλους;». «Του αφηγουμένου τοιαύτας σκηνάς κινδυνεύει να παραλυθεί η γλώσσα ή να συντριβή ο κάλαμος»! Μάλιστα, η ένταση με την οποία εκφέρει τις απόψεις του γίνεται όλο και μεγαλύτερη και διολισθαίνει σε συμβουλές ηθικής, υπό τον φόβο του Θεού και άρα προς αποφυγή της ύβρεως ή της προπέτειας: «Κατοπτρίζεσθε μάλλον εν τοις σφάλμασι του πλησίον και ευλόγως πράττετε»! Και τελικά στην 8^η παράγραφο από την αρχή της πρωτόγνωρης αυτής έκρηξης, καταλήγει: «Αλλ’ αρκούντως επλανήθημεν εν τω κενώ, ας βαδίσωμεν ήδη επί του λιθοστρώτου».

Δεισιδαιμονίες, χριστιανική και συζυγική ηθική, διαφορές ανάμεσα στην επιτήδεια και τη σεμνή γυναίκα και γενικότερα κάποιες απόψεις του Παπαδιαμάντη για τη θέση και τον ρόλο της γυναίκας στην κοινωνία, απόψεις για τον μοναχισμό και την ασκητική κ. ά. είναι όλα σε αυτές τις σελίδες και πότε αντικατοπτρίζονται στις πράξεις των χαρακτήρων, πότε τις κατονομάζει ο ίδιος ο γράφων. Στο κεφάλαιο 8 του Α΄ μέρους φρίττει κι ο ίδιος από την τραγικότητα των γεγονότων αλλά νιώθει πως δεν μπορεί να κάνει αλλιώς: «Ήτο δε όλως απαίσιον και αντιπαθές θέαμα, όπερ θα επροτίμων να μη είχον διηγηθή εις τους αναγνώστας του διηγήματος τούτου. Δυστυχώς τα χρονικά το αναφέρουσιν ως ιστορικόν και εκ της Βενετικής πινακοθήκης του ΙΓ΄ αιώνος επόμενον ήτο να μη απή η εικών αύτη».

Ειδικά ως προς την εκκλησία, με αφορμή την επιθυμία των Βενετών να κυριαρχήσουν στα νησιά του Αιγαίου, ο συγγραφέας εκφράζεται σχεδόν υποτιμητικά απέναντι στην κυριαρχία της (κεφάλαιο 6 Β΄ μέρους): «Ει δ’ άλλως επιβάλλετε εις τους βαθυπώγωνας τούτους τράγους της Ανατολής να μνημονευώσι τον Πάπαν εν ταις τελεταίς αυτών. Αν όμως δεν συναινώσι, καταλύσατε την αλλόκοτον ταύτην δημοκρατίαν των ράσων, την φυτρώσασαν παραδόξως εις τα κράσπεδα του Αιγαίου πελάγους». Στο 10^ο κεφάλαιο του Β΄ μέρους παραδόξως, είναι μονομερώς επικριτικός ακόμη και για το modus vivendi των νησιών: «Πάσαι σχεδόν αι νήσοι του Αιγαίου είχον υποταχθή. Άλλως δε ουδέν καλλίτερον εζήτουν ή να εύρωσι τινα, εις ον να υποταχθώσιν. Ως φαίνεται, η δουλεία είναι πάντοτε προτιμωτέρα της αναρχίας, όπως η λέπτρα είναι προτιμωτέρα της πανώλους». Και στη συνέχεια παραθέτει ευσύνοπτα τα ιστορικά γεγονότα της Φραγκοκρατίας, κατά την οποία διαδραματίζεται το μυθιστόρημα, χωρίς να παραλείπει ένα υποδόριο χιούμορ: «Ώστε οι τέσσαρες ούτοι αρχιποίμενες ήρκουν ίνα ποιμαίνωσιν ουχί μόνο τα πρόβατα και τα ερίφια αλλά και τας όρνιθας και τας χήνας προσέτι»!

Παρ’ όλ’ αυτά, η οργή του για την ασυδοσία των πολιτικών και για τον δόλο που ασκείται προς επίτευξη στόχων στρατηγικής, οικονομικής και πολιτικής σημασίας πάλι ξεχύνεται, στο 6^ο κεφάλαιο του Β΄ μέρους, όπου περιγράφει ειρωνικά και υποτιμητικά την ταυτότητα της Βενετίας ως Πολιτείας: «Η Βενετία προσηγόρευε εαυτήν Πολιτείαν, και είχεν υιούς τυράννους. Τοις έδιδε το χρίσμα της και τους έπεμπεν ίνα κατακυριεύσωσι της γης». Και αμέσως στρέφεται στην πολιτική και τους κακούς χειρισμούς: «Η γενεαλογία της πολιτικής είναι συνεχής και γνησία κατά τους προγόνους. Η αργία εγέννησε την πενίαν. Η πενία έτεκε την πείναν. Η πείνα παρήγαγε την όρεξιν. Η όρεξις εγέννησε την αυθαιρεσίαν. Η αυθαιρεσία εγέννησε την ληστείαν. Η ληστεία εγέννησε την πολιτικήν. Ιδού η αυθεντική καταγωγή του τέρατος τούτου», προχωρώντας ακόμη και σε ύβρεις: «Πάντοτε αμετάβλητοι οι σχοινοβάται ούτοι, οι Αθίγγανοι, οι γελωτοποιοί ούτοι πίθηκοι (καλώ δε ούτω τους λεγομένους πολιτικούς)»!

Να διαβάσει λοιπόν κανείς μυθιστόρημα του Παπαδιαμάντη; Η απάντηση είναι σαφέστατα θετική, μιας και οι αρετές του κειμένου, οι πρωτοτυπίες της αφήγησης και η δύναμη και η αληθοφάνεια των πάμπολλων κύριων και ελάσσονων σκηνών είναι τέτοιες που δε θ’ αφήσουν κανέναν ασυγκίνητο. Η καθαρεύουσα ίσως κουράσει όσους δεν έχουν τον χρόνο ή τη διάθεση να εντρυφήσουν έτι περαιτέρω σ’ ένα μυθιστόρημα τέτοιου επιπέδου όμως είναι καλό να επιμείνουν, γιατί τέτοια κείμενα, κλασικά, διαχρονικά, οι πυλώνες της σημερινής ελληνικής λογοτεχνίας, δεν πρέπει να μένουν θαμμένα και λησμονημένα, όχι λόγω προσήλωσης στην παλαιότητα αλλά γιατί μπορούν να ζήσουν και ν’ αναπνεύσουν ακόμη και στη σημερινή εποχή.

Βιβλίο Κωνσταντίνος Κανάρης τ’ όνομά μου
Συγγραφέας Μαρία Ανδρικοπούλου
Κατηγορία Παιδικό μυθιστόρημα
Εκδότης Καλέντης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Μαρία Ανδρικοπούλου, που γεννήθηκε στην Κυψέλη, το μέρος που διάλεξε για να χτίσει την εξοχική του κατοικία ο πυρπολητής μας, έγραψε μια αλλιώτικη μυθιστορηματική βιογραφία, χωρίς πολλές εγκυκλοπαιδικές φιοριτούρες, ένα κείμενο-κατάθεση ψυχής. Σε πρωτοπρόσωπη αφήγηση και μέσα σε μόλις σαράντα περίπου σελίδες γεμάτες διαρκή πρωθύστερα περνάει όλη η ζωή του εθνικού αυτού ήρωα, με τις ανδραγαθίες και τα κατορθώματά του μα και η πολιτική του ζωή, αλλά και οι περιπέτειες του ανδριάντα του στην πλατεία της Κυψέλης. Στήνεται από την αρχή το σπίτι του που τελικά κατεδαφίστηκε το 1967 και οι σημαντικοί επισκέπτες του: «Αναλογίσου πόσες φορές στάθηκα εκεί να παίρνω αέρα όταν δεν μπορούσα να ανασάνω από τις στενοχώριες που μου δίναν οι αλληλοφαγωμοί, γεμάτη η πολιτική από δαύτους» (σελ. 17). Ο ίδιος ο Κανάρης μιλάει με ειλικρίνεια για τα γεγονότα στα οποία πρωταγωνίστησε και παρουσιάζει ακριβοδίκαια τον χαρακτήρα του, παρατηρεί, σχολιάζει, θυμάται, μετανιώνει. Πώς αγωνίστηκε, πώς πάλεψε, πώς πίστευε στον Καποδίστρια μα και γιατί συνέτρεξε στα κοινά επί Όθωνα κι ας μην τον ήθελε, τι αγαλλίαση ένιωσε όταν γίναμε ελεύθερο κράτος χάρη και σ’ εκείνον, αλλά και πόση πίκρα και προδοσία ένιωσε για τις εμφύλιες διαμάχες και την ελληνική φαγωμάρα, φτάνοντας σε σημείο να μην ακούγεται η έμπειρη γνώμη του σε κρίσιμες στιγμές: «Το ‘δα κι αυτό, οι σαλονάτοι να περιφρονούν τους μπαρουτοκαπνισμένους» (σελ. 41).

Πάλλεται από ζωή και συγκίνηση το μυθιστόρημα της Μαρίας Ανδρικοπούλου και με ταξίδεψε στα δύσκολα χρόνια της Ελληνικής Επανάστασης, μου γνώρισε άνδρες γενναίους μα και προδότες, δόξα και λησμονιά, τύχη και αχαριστία. Αποσπάσματα από Βίκτωρα Ουγκό, Διονύσιο Σολομό, Κώστα Καρυωτάκη και άλλους φωτίζουν την προσωπικότητα του ναυάρχου ενώ η περίφημη στιγμή της ανατίναξης των τουρκικών πλοίων αποδίδεται άκρως ρεαλιστικά και μελετημένα. Με σεβασμό απέναντι στις πηγές και ευθύνη για τα παιδιά από 9 ετών και πάνω στα οποία απευθύνεται, η συγγραφέας έγραψε ένα διαμαντάκι που αξίζει να διαβαστεί και να ανοίξει τον δρόμο για άλλες, νέες βιογραφίες ηρώων του 1821. Τα ποιήματα για τα οποία αποτέλεσε έμπνευση ο Κανάρης και μια συνοπτική βιβλιογραφία είναι το ιδανικό συμπλήρωμα για το μυθιστόρημα αυτό.

Βιβλίο Ο Γερμανός γιατρός
Συγγραφέας Σόφη Θεοδωρίδου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το νέο μυθιστόρημα της κυρίας Σόφης Θεοδωρίδου είναι ένας ύμνος στον έρωτα και τη δύναμη που αυτός δίνει σε καιρό πολέμου και ένας φόρος τιμής στην ανθρώπινη πλευρά της πολεμικής λαίλαπας. Σε κάθε πόλεμο, τα πλάσματα που καλούνται στο μέτωπο της μάχης, χιλιόμετρα μακριά από την πατρίδα τους, δεν παύουν να είναι άνθρωποι με οικογένεια και όνειρα, που κάποια στιγμή καλούνται να τα αποχωριστούν. Κάποιοι ενστερνίζονται τη νοοτροπία και κάποιοι όχι. Αυτό θέλει να δείξει η συγγραφέας με το κείμενό της, δίνει λευκό χρώμα στη σκοτεινιά του πολέμου, όχι για να εξωραΐσει το μένος και την τρέλα του αλλά για να δείξει τους αφανείς ήρωες, τα αθώα γυναικόπαιδα που θρηνούν, σκοτώνονται ή πεινάνε.

Σε όλο το κείμενο, η βαναυσότητα και οι ωμότητες εμφανίζονται σποραδικά και μέσα από σύντομες αφηγήσεις ενώ πρωταγωνιστούν η ρουτίνα ενός νησιώτικου τόπου, ο έρωτας με πολλές μορφές και η ένταση από τον πόνο της Κατοχής. Ο αιματοβαμμένος Β΄ Παγκόσμιος πόλεμος δεν παύει να είναι μια τρέλα και μια απανθρωπιά που εξολόθρευσε χιλιάδες ανθρώπους, με τη συντριπτική πλειοψηφία να ακολουθεί τα πρότυπα και τις αντιλήψεις του ναζισμού. Υπήρχαν όμως και κάποιοι που δε σταμάτησαν να πιστεύουν στο Άνθρωπο και δε δίστασαν να βοηθήσουν όπου και όπως μπορούσαν. «-Κατέληξα ότι φταίει η ανθρώπινη φύση. Ότι αυτή ευθύνεται για κάθε πόλεμο που έγινε στο πέρασμα των αιώνων και για όσους θα γίνουν ασφαλώς στο μέλλον, όταν τελειώσει αυτός που ζούμε τώρα… Κάθε λαός έχει τις ευθύνες του και ο δικός μας έχει τις δικές του» (σελ. 315), λέει χαρακτηριστικά η συγγραφέας μέσα από τους ήρωές της.

Το μυθιστόρημα είναι εξαιρετικό από κάθε άποψη, γεμάτο από ενδιαφέροντες χαρακτήρες που αλληλοεπιδρούν με ευρηματικές ανατροπές, από λυρικές περιγραφές του λουσμένου στον ήλιο νησιού και του βυθισμένου στη σκόνη και την ήττα Βερολίνου, από ρεαλιστικές απεικονίσεις της καθημερινότητας σ’ έναν ξερό και άνυδρο τόπο, με τις δυσκολίες αλλά και τις χαρές του και από αναπάντεχες εξελίξεις που δε με άφησαν στιγμή σε ησυχία. Η Λήδα έχει βρει καταφύγιο στο σπίτι του Παππού μετά την αποπομπή της από το πατρικό της και μεγαλώνει την επτάχρονη τώρα κόρη της, Αφροδίτη. Πικρόχολη από όσα πέρασε, χωρίς διάθεση για κανακέματα και παιχνίδια, με αγάπη όμως για το παιδί της, προσέχει και φροντίζει όσο ξέρει και μπορεί, ένα κορίτσι εσωστρεφές, κλειστό, που αποφεύγει κι αυτό τα κακόβουλα σχόλια του χωριού. Ο Παππούς ή Λάζαρος Καπερνάρος, ο ηλικιωμένος που πήρε υπό την  προστασία του τη Λήδα όταν όλοι την είχαν διώξει, είναι ένας σκληροτράχηλος και δίκαιος συνταξιούχος ναυτικός, με πυγμή και στιβαρό χαρακτήρα. Μια μέρα φτάνουν η Ρίτα Τσαγκλή με τον δωδεκάχρονο γιο της, Μάριο, που, παρά τα κουτσομπολιά του νησιού, συναναστρέφονται με χαρά τη Λήδα και το παιδί. Το παρελθόν της Λήδας και γιατί την απαρνήθηκαν όλοι, χωριανοί, μάνα κι αδέλφια ξεδιπλώνεται σταδιακά, παράλληλα με την εξέλιξη της κυρίως πλοκής, καθώς και οι λόγοι που έφεραν τη Ρίτα σε αυτόν τον τόπο.

Παράλληλα, ο ληξίαρχος, ο φαρμακοποιός, ο δικηγόρος, ο γιατρός είναι προσωπικότητες που καθρεφτίζουν τους ήρωες που πολέμησαν κατά του κατακτητή. Φυσικά και υπάρχει ένας Τσολάκογλου ανάμεσά τους, ο δήμαρχος του νησιού, τον οποίο η συγγραφέας χρησιμοποιεί ως αντίβαρο για να καταδείξει τη νοοτροπία και τις αντιλήψεις όσων συνεργάστηκαν με τον κατακτητή, προβάλλοντας φτηνές δικαιολογίες. είτε γιατί ασπάστηκαν την ιδεολογία είτε γιατί πίστεψαν πως η νέα τάξη πραγμάτων θα κρατήσει πολύ μεγάλο διάστημα. Η κοινωνία λοιπόν του νησιού καταγράφεται άκρως ρεαλιστικά, με τα κουτσομπολιά, τα ήθη αιώνων, με τη γυναίκα άβουλη νύφη κι αιώνια νοικοκυρά, με την τιμή πάνω απ’ όλα κι όταν κηλιδώνεται αυτή, κρίνεται βαρύ το τίμημα. Τονίζονται κι ανατρέπονται υποκριτικοί κανόνες που θέσπιζαν εκκλησία και κοινωνία κι όλα αυτά παρουσιάζονται μέσα από μια συναρπαστική σειρά εξελίξεων και επεισοδίων. Όλοι συμμετέχουν ισόποσα, όλοι επηρεάζουν τα γεγονότα και η ολοκλήρωση των επιμέρους ιστοριών είναι πολύ καλά σχεδιασμένη και σωστά δοσμένη, κλείνοντας με υποδειγματικό τρόπο την καθαυτή αφήγηση.

Δεν είναι όμως μόνο αυτοί οι ήρωες του βιβλίου, μιας και έχουμε το αντίβαρο με τους Γερμανούς: η Μάρεν Πέτερσεν γνωρίζει κι ερωτεύεται τον χειρουργό του Πολεμικού Ναυτικού Κρίστιαν Μίλερ, ξέροντας πως ρισκάρει αν ξεκινήσει μια τέτοια σχέση εν καιρώ πολέμου: «Τι άλλο μπορούσε να αντιπαλέψει το βάρος πάνω στον άνθρωπο που συνεπάγονταν πάντα οι πόλεμοι, αν όχι ο έρωτας;» (σελ. 50). Η ιστορία τους και της φίλης της, Άννε, δίνουν την ευκαιρία στη συγγραφέα να δείξει με σκληρό τρόπο τις συνέπειες των σχεδίων του Χίτλερ, του Φύρερ τους, στην καθημερινότητα των αθώων ανθρώπων, με τις «άδικες» απώλειες, τον θάνατο, την καταστροφή της ζωής και το τίμημα της συμμετοχής στην Αντίσταση. Ο επίατρος Μίλερ στέλνεται στο νησί και η καλοσύνη του κερδίζει τους κατοίκους. Στο πλάι του έχουμε τον διερμηνέα και λοχία Γκέοργκ Φίσερ, με ελληνική καταγωγή, απόλυτα ερωτευμένο με την Ελλάδα, μαζί με τον οποίο προσφέρουν σημαντικό έργο στην τοπική κοινωνία, μαλακώνουν τους ήδη ανθρώπινους ανώτερους διοικητές τους και ζουν διάφορα γεγονότα μέσω των οποίων φωτίζεται η ποικιλότητα των συνθηκών μιας κατεχόμενης περιοχής.

Το κείμενο, με την πλούσια και πολυεπίπεδη πλοκή, την πανσπερμία χαρακτήρων και τις απανωτές εξελίξεις, είναι στολισμένο με υπέροχα και αναπάντεχα επίθετα, τρυφερές παρομοιώσεις, διακριτικά λυρικές περιγραφές της φύσης και του τόπου: «Ο ήλιος, κρεμασμένος στην άκρη του ουρανού την ώρα εκείνη, κοντοστάθηκε ν’ ακούσει το τραγούδι κι ύστερα, βαστώντας την ανάσα του, βούτηξε στα γαλανά νερά» (σελ. 117), «…μια λεπτή παγωμένη βροχή σαν βελονιά…» (σελ. 160), «Έξω είχε ψύχρα και μύριζε βροχή και κάτι άλλο απροσδιόριστο, σαν πυρίτιδα και στάχτη και σάπια σάρκα, που είχαν μάθει ν’ αναγνωρίζουν οι Βερολινέζοι έπειτα από τόσους βομβαρδισμούς» (σελ. 251), «Τα γεράματα έφταιγαν φυσικά. Μαλάκωναν φαίνεται τον άνθρωπο όπως το ρύζι ο βρασμός, μετατρέποντάς τον όπως εκείνος σε λαπά» (σελ. 19). Τα καλολογικά στοιχεία μαλακώνουν τις δύσκολες στιγμές και αγκαλιάζουν με χαρά τις πιο βατές, κοσμούν μια καθημερινότητα δύσκολη ενώ ο περιορισμένος αριθμός τους δεν παρασέρνει το κείμενο σε εύκολους συναισθηματισμούς. Εξισορρόπηση και χειραγώγηση είναι μερικά από τα προτερήματα του βιβλίου αυτού.

«Ο Γερμανός γιατρός» είναι ένα τρυφερό και σκληρό, ρομαντικό και περιπετειώδες, ανθρώπινο και μεστό μυθιστόρημα, που προβάλλει και τονίζει το μεγαλείο της συγνώμης, μέσα από μια ενδιαφέρουσα ποικιλία διάφορων και διαφορετικών ιστοριών και χαρακτήρων, μέσα από τους οποίους φωτίζονται η λαίλαπα και ο παραλογισμός του Β΄ Παγκοσμίου πολέμου σε όλες τους τις εκφάνσεις. Ανατροπές, εκπλήξεις κι ένα τέλος που θα μου μείνει αξέχαστο και μου έφερε δάκρυα στα μάτια μιας και τόνισε το μεγαλείο και τη δύναμη της ανθρώπινης ψυχής είναι μερικά μόνο από τα θετικά γνωρίσματα ενός κειμένου που αγάπησα βαθιά.