Βιβλίο Δυο ζωές μακριά
Συγγραφέας Γιόλα Δαμιανού-Παπαδοπούλου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Τελεία
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Γιόλα Δαμιανού-Παπαδοπούλου έγραψε ένα συγκλονιστικό μυθιστόρημα για τη δύναμη της ανθρώπινης ψυχής, έναν κόλαφο για τις απάνθρωπες συνθήκες διαβίωσης της γυναίκας στην Αφρική και ταυτόχρονα ένα κείμενο που ισορροπεί ανάμεσα στη συγχώρεση και στον θυμό. Εξαίρετα και διεισδυτικά ψυχογραφήματα, αξιέπαινος λυρισμός που ζωντανεύει τη σκοτεινή μα και τη φωτεινή πλευρά της Αφρικής, υποδειγματικός χειρισμός πλοκής που μας ταξιδεύει με πρωθύστερα στο παρελθόν και στο παρόν των ηρώων του βιβλίου κι ένας πλούτος ποικίλων συναισθημάτων είναι μερικά μόνο από τα θετικά γνωρίσματα ενός μυθιστορήματος που με μάγεψε, με ταξίδεψε, με προβλημάτισε.

Κατά τη διάρκεια της πανδημίας Covid-19, η Άννα από τη Λευκωσία θα πέσει τυχαία στο facebook profile της Ζωής και θα ανακαλύψει πως έχουν τον ίδιο πατέρα, μόνο που η άλλη κοπέλα ζει στο Κογκό. Μετά το πρώτο σοκ, αρχίζει μια έρευνα γύρω από έναν άνθρωπο που δε βρίσκεται πια στη ζωή ενώ η συνομιλήτριά της της αποκαλύπτει ότι ήξερε για κείνη από καιρό. Έτσι αρχίζουν να ξεδιπλώνονται οι ζωές των δύο κοριτσιών που μεγάλωσαν σε εντελώς διαφορετικές συνθήκες, με κοινό σημείο αναφοράς έναν πατέρα που πηγαινοερχόταν Κύπρο-Αφρική μαζί με την Άννα και τ’ αδέλφια της, ψάχνοντας για μια καλύτερη ζωή. Η μάνα της Άννας, «ψυχρή κι αγέλαστη», δείχνει την αγάπη της στα παιδιά της μόνο με πράξεις κι όχι λόγια, αναζητώντας και υποστηρίζοντας, αρχικά τουλάχιστον, έναν άντρα που ουσιαστικά απουσιάζει από τις ζωές τους. Είναι μια γυναίκα που σκλήρυνε, που αντιμετώπισε δύσκολες καταστάσεις με τον άντρα της και που αφοσιώθηκε τόσο πολύ στα παιδιά της ώστε, όταν αυτά μεγάλωσαν κι ακολούθησαν τις ζωές τους, την έπνιξε η μοναξιά. Ταγμένη  στο καθήκον και σ’ έναν άντρα που ζούσε μακριά της, κάνει ό,τι μπορεί για το καλό του σπιτικού της, μεταβαίνει κι αυτή στο Κογκό όπου τα τοπικά γεγονότα εκείνης της περιόδου την κάνουν ν’ αλλάξει γνώμη και προσπαθεί να βρει τον εαυτό της ανάμεσα στα χαλάσματα της ζωής του συζύγου της.

Μέσα από την οικογένεια της Άννας γνωρίζουμε και την ιστορία της Λευκωσίας πριν και μετά τον Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο, τα γεγονότα που οδήγησαν στην ανεξαρτησία της Κύπρου, τις συνθήκες δημιουργίας της Πράσινης Γραμμής, την εισβολή του Αττίλα, με την κοινωνική τοιχογραφία της εκάστοτε εποχής να ζωντανεύει με αρτιότητα και ρεαλισμό. Εξίσου παραστατικά μας δίνεται και η συναρπαστική ιστορία του Κογκό (με επίκεντρο το Πουτέμπο) και της ελληνικής παροικίας που ζούσε εκεί, σε μια χώρα που στιγματίστηκε από σφαγές και εμφυλίους αλλά έζησε και ήρεμες περιόδους. Πώς μεγάλωσαν λοιπόν η Άννα και τ’ αδέλφια της, πώς στηρίχτηκε η μάνα στα πόδια της για να τα μεγαλώσει σωστά, πώς και γιατί κατέφυγε ο πατέρας στο Κογκό, πώς ήταν τα πράγματα εκεί, τι ακολούθησε στη σχέση των γονιών της Άννας και πολλά άλλα αποκαλύπτονται σταδιακά. Η Άννα μεγαλώνει με αυστηρότητα κι έναν ξένο στην ουσία πατέρα, ακροβατεί ανάμεσα Κύπρο και Κογκό ακολουθώντας πολλές φορές χωρίς τη θέλησή της τους γονείς της, κάτι που στιγματίζει την ψυχολογία της σε μια ευαίσθητη και τρυφερή ηλικία: «Χρειαζόμουν μια γέφυρα να ενώσω τις δύο άκρες του νήματος, χρειαζόμουν μια ιστορία να περπατήσω την απόσταση που μας χώριζε» (σελ. 82). Η ζωή της είναι γεμάτη αδικίες, προσμονή, υποταγή, κινδύνους αλλά και αγάπη, προστασία.

Το εντελώς αντίθετο βίωσε η Ζωή: απάτη, δυστυχία, πόνο, κακοποίηση, με αποκορύφωμα το ξεπούλημα από τη μάνα τη σ’ έναν σύζυγο που δεν έπαψε να τη χτυπάει και να την υποτιμά ενώ ταυτόχρονα τη γέμιζε παιδιά. Η μάνα της, μαθημένη να υπακούει στα απάνθρωπα και παράλογα θέσφατα της φυλής και του τόπου της, είναι κυνική: «Κορίτσια σαν κι αυτήν, μόλις μάθουν να περπατούν, είναι κιόλας γυναίκες, αποκτούν καθήκοντα και μοναδικός τους ρόλος είναι να υπηρετούν τον άντρα και να σπέρνουν τα παιδιά του. Πρώτα ένα κορίτσι ανήκει στον πατέρα και μετά στον άντρα που θα πληρώσει για να το κάνει κτήμα του… ο παππούς μου πλήρωσε τον πατέρα της [γιαγιάς μου] δυο κατσίκες όταν ήταν ακόμη τριών χρονών για να την καπαρώσει» (σελ. 142). Οπότε: «Οι γυναίκες στη χώρα της δεν ψάχνουν, αρπάζονται απ’ αυτό που θα τους λάχει για να είναι καλά» (σελ. 153). Η Ζωή μάς μεταφέρει  στη σκληρή καθημερινότητα του Κογκό και αφηγείται πώς γεννήθηκε και μεγάλωσε. Μουλάτο (νόθο) παιδί και μάλιστα μιγάς, ξεχωρίζει από τους ομοίους της. «Από τα πρώτα χρόνια της ζωής μου έμαθα να συνυπάρχω ανάμεσα στο λευκό και το μαύρο σαν κάτι φυσιολογικό. Μεγαλώνοντας, συνειδητοποιούσα πως αυτά τα δύο δεν είχαν την ίδια βαρύτητα, όμως έμαθα να τ’ αντιμετωπίζω μ’ έναν δικό μου τρόπο» (σελ. 170). Ζει σε μια χώρα όπου η θρησκεία και οι αντιλήψεις δε σου δίνουν το δικαίωμα να είσαι άνθρωπος και κατ’ επέκταση μάνα. Πώς γνωρίστηκε η μητέρα της με τον πατέρα της, πώς και γιατί εκείνος ξεκίνησε παράλληλη σχέση μαζί τους, πόσο δύσκολη ήταν η καθημερινότητά τους, πώς και γιατί άλλαξε η μητέρα της και σχεδίαζε πράγματα εις βάρος της Ζωής πίσω από την πλάτη του πατέρα της συγκροτούν τη δική της πλευρά της ιστορίας και με γέμισαν ποικίλα συναισθήματα.

Η ιστορία της κουμπώνει πάνω σε αυτήν της Άννας, συμπληρώνοντας το παζλ του πατέρα τους. Γνωρίζουμε λοιπόν έναν άντρα που αναδεικνύεται αρχικά μέσα από αυτές τις ιστορίες πότε με γκρίζα και πότε με φωτεινά χρώματα, μόνο που δεν προλαβαίνουμε να τον συμπαθήσουμε ή να τον μισήσουμε, αφού το βάρος των αφηγήσεων των δύο θυγατέρων του είναι πυκνό και ποικίλο. Σε πρώτο πλάνο είναι οι κόρες του, οι μητέρες τους που ακολουθούν η κάθε μία τα δικά της βιώματα και μεταλαμπαδεύει στα παιδιά της απόψεις, σκέψεις και πράξεις που είτε φαίνονται αρχικά λανθασμένες αλλά τις αγνοούν είτε αποδεικνύονται τέτοιες στη συνέχεια, οι τόσο συναρπαστικές χώρες τους και πολλά άλλα. Μέσα από όλα αυτά προσπαθούμε να καταλάβουμε έναν άντρα που αλλιώς ξεκινάει και αλλιώς καταλήγει. Σταδιακά αλλάζει κι αυτός, τιμωρείται, πληγώνεται, παγιδεύεται, παρασύρεται, υποκύπτει, λυγίζει όταν διαπιστώνει τα λάθη που έκανε για τις κόρες του και για τις γυναίκες της ζωής του. Η ιστορία του έχει μια δύναμη μοναδική που τον φέρνει με ευφάνταστο τρόπο σ’ ένα ήδη γεμάτο δράση και ανατροπές προσκήνιο. Διχασμένος ανάμεσα σε δύο οικογένειες αλλά όχι με τον τρόπο που θα περίμενε κανείς, ένας άνθρωπος που ακροβατεί ανάμεσα στην αλαζονεία και την ποταπότητα, στην καλοσύνη και στο κακό. «Πώς κατάφερνε να σκορπά παντού τη συμφορά ενώ είχε πάντα καλές προθέσεις γι’ αυτούς που αγαπούσε;» (σελ. 269). Ξεδιπλώνεται λοιπόν «η τραγωδία ενός ανθρώπου που ενώ θα μπορούσε να διεκδικήσει αγάπη και στοργή, διάλεξε την απομόνωση και τη μοναξιά». Ένας άντρας με δύο οικογένειες, που ορθοπόδησε και γκρεμίστηκε για να ξανασταθεί στα πόδια ου σε δύο χώρες και τελικά κατέληξε μόνος και μπατίρης, χειριστικός με τις γυναίκες αλλά ταυτόχρονα καταπάτησε όλους τους ηθικούς φραγμούς. «Η τραγωδία ενός ανθρώπου που, ενώ θα μπορούσε να διεκδικήσει αγάπη και στοργή, διάλεξε την απομόνωση και τη μοναξιά» (σελ. 371). Τι έφταιξε και πήγε τόσο στράφι η ζωή του; «Οι λανθασμένες επιλογές ή που ήταν ευκολόπιστος και επέτρεψε στους γύρω του να τον εκμεταλλευτούν» (σελ. 371); Αμέλειες και λάθη που έφεραν δυστυχία σε όλους, παιδιά που τελικά δεν μπόρεσε να προστατέψει κι ένα διαρκές μετέωρο: έλλειψη αγάπης ή ανικανότητα να την εκφράσει έμπρακτα;

Το «Δυο ζωές μακριά» είναι ένα μυθιστόρημα για δυο γυναίκες που δεν είναι αντίζηλοι, δεν εποφθαλμιά η μία τη θέση ή τη ζωή της άλλης αλλά αδέλφια που μοιράζονται την ίδια ουτοπία, έναν πατέρα που ουσιαστικά δεν ανήκει σε καμία από τις δύο. Ένα δυνατό, συναρπαστικό κείμενο για δυο γυναίκες που ξεδιπλώνουν τη ζωή τους η μία στην άλλη τίμια και ειλικρινά, δίνοντας χώρο να εκφράσουν πίκρες, απογοητεύσεις, ανεκπλήρωτα όνειρα με κοινό άξονα έναν πατέρα που άθελά του άφησε πίσω του πληγές και παραλείψεις. Μετά από όλα αυτά πώς θα νιώσει η μία για την άλλη; Θα βρεθούν τελικά από κοντά; Τι άλλο έζησαν όταν χάραξαν τη «δική τους» (όσο γίνεται) πορεία στη ζωή; Πώς θα κλείσει αυτή η δυνατή ιστορία;

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Το σκοτάδι έχει έναν παράξενο τρόπο να σε στρέφει στα νοσηρά που δε θέλεις να θυμάσαι» (σελ. 17).

«Γιατί οι γονείς μόνο σαν γεράσουν τολμούν να ξανοιχτούν; Δεν μπορούν να καταλάβουν πως το παρελθόν τους διαμορφώνει το δικό μας παρόν και επηρεάζει το μέλλον των παιδιών τους;» (σελ. 25-26).

Η σαβάνα: «Η πανσέληνος, απαστράπτουσα στο στερέωμα, έριχνε το χρυσαφένιο φως στο νύχτωμα, αφήνοντας ένα μυστήριο να πλανιέται στις σκοτεινές φυλλωσιές… Γύρω μας είχαμε σαν μουσική υπόκρουση την οχλαγωγία της ζούγκλας, μικρές φωνές πουλιών, στριγκλιές μαϊμούδων, κοάσματα βατράχων και μέσα απ’ το βάθος έναν ανατριχιαστικό βρυχηθμό λιονταριού που μας γέμισε ανατριχίλα. Οι νύχτες στην Αφρική κρύβουν ένα μυστήριο που μπορεί να αποπλανήσει και το πιο λογικό πλάσμα» (σελ. 88-89).

Για τους πρόσφυγες: «Η μοίρα του κατατρεγμένου δεν αφήνει περιθώρια περισυλλογής. Αμπαλάρεις σκέψεις κι αισθήματα σ’ ένα κουτάκι του νου και της καρδιάς και ξεκινάς για το επόμενο ταξίδι προς άγνωστο προορισμό. Δεν έχει σημασία που ο μπόγος σε κάθε καινούργιο ξεσηκωμό γίνεται όλο και πιο μικρός…φτάνει να μη χάνεις την ελπίδα σου πως μια μέρα θα ριζώσεις κάπου για πάντα» (σελ. 116).

Βιβλίο Είναι έγκλημα χημ…ίου 
Συγγραφέας Βαγγέλης Νάστος
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Bell
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Βαγγέλης Νάστος έγραψε ένα πρωτότυπο και διαφορετικό αστυνομικό μυθιστόρημα γεμάτο εγκυκλοπαιδικές πληροφορίες επί παντός χημικού επιστητού και ταυτόχρονα απανωτές ανατροπές που ξεδιπλώνουν μια σκοτεινή ιστορία τιμωρίας και εκδίκησης. Ως αστυνομικό μυθιστόρημα επικεντρώνεται μόνο στους πρωταγωνιστές και όχι στα θύματα και στον κοινό τους συνεκτικό δεσμό ενώ ως «εγκυκλοπαιδικό» βιβλίο χαρίζει άφθονες πληροφορίες για πολλά καθημερινά γεγονότα που στηρίζονται στη χημεία και στις εκπλήξεις της. Αυτή η αξιέπαινη εξισορρόπηση δημιούργησε ένα κείμενο με εντελώς προσωπικό στυλ γραφής που καταφέρνει να διατηρήσει ίσες αποστάσεις ανάμεσα στο σασπένς της αστυνομικής πλοκής και στη μόρφωση που πηγάζει από ένα κείμενο γεμάτο πληροφορίες με εξειδικευμένη ορολογία αλλά ταυτόχρονα κατανοητό.

Ο Βαγγέλης Νάστος λοιπόν (να κι ένα κλείσιμο του ματιού στον αναγνώστη, ο πρωταγωνιστής του βιβλίου έχει το όνομα του συγγραφέα) αγάπησε από νωρίς την εγκληματολογία και σπούδασε ό,τι χρειαζόταν για να έρθει κοντά στο αντικείμενό του, ξεκινώντας από τη χημεία και φτάνοντας στην τοξικολογία. Για να βγάζει τα προς το ζην κάνει μαθήματα χημείας ώσπου έρχεται η πολυπόθητη μέρα: η Ελληνική Αστυνομία προκηρύσσει θέσεις βιοχημικών στα Εγκληματολογικά Εργαστήρια! Έτσι προσλαμβάνεται υπό τις διαταγές του ταξίαρχου Καραθάνου, επικεφαλής της Διεύθυνσης Εγκληματολογικών Ερευνών, ο οποίος τον χρίζει, χάρη στο μυαλό του και στη σκέψη του, δεξί του χέρι. Σύντομα ο Νάστος όμως διαπιστώνει πως είναι «ένας φελλός με διασυνδέσεις», «ένας φιλόδοξος οπορτουνιστής» και τα όσα διαδραματίζονται στο βιβλίο τους φέρνουν συχνά αντιμέτωπους.

Μια σειρά από δολοφονίες αναστατώνουν την Αστυνομία και ο Καραθάνος αναθέτει στο δεξί του χέρι να βρει τον ένοχο. Ο Χειρούργος, όπως τον αποκαλούν, κόβει ένα δάχτυλο από κάθε θύμα και το στέλνει στην Αστυνομία αλλά κάποια στιγμή μπαίνει στο παιχνίδι κι ένας δεύτερος εγκληματίας, που αρχίζει να σκοτώνει ανθρώπους, θεωρώντας τον εαυτό του εκλεκτό του Θεού! Αυτός απειλεί με επιστολές που λαμβάνει ο Νάστος πως θα ανοίξει κύκλος αίματος, με έναν νεκρό κάθε Κυριακή, αφού έτσι του είπε ο Θεός. Ο δολοφόνος λατρεύει την ιδέα του θανάτου και τη δύναμη και την εξουσία που νιώθεις όταν η ζωή κάποιου βρίσκεται στα χέρια σου, οπότε η δράση του κάνει τα πράγματα χειρότερα στο Σώμα. Ο Νάστος δεν έχει εκπαιδευτεί στην επίλυση τέτοιων υποθέσεων, κάποιες αποφάσεις του μάλιστα δείχνουν ακατανόητες και κάποιες άλλες εγκληματικά ανεύθυνες, παρ’ όλ’ αυτά έχει μια έμφυτη ευχέρεια στην επίλυση γρίφων και μια σχεδόν αλάνθαστη διαίσθηση. Τα επιτεύγματά του όμως σε κάποιους δεν είναι αρεστά.

«Οι πιο απρόβλεπτες, οι πιο σιωπηλές, οι πιο σκοτεινές απειλές είναι συνδεδεμένες με τον ίδιο αόρατο ιστό, τη χημεία», διατείνεται ο συγγραφέας του μυθιστορήματος κι έτσι γράφει μια ανατρεπτική ιστορία με κεφάλαια που ισορροπούν ανάμεσα στο μυστήριο και στη γνώση. Έχουμε ως κεντρική πλοκή την αναζήτηση και τον εντοπισμό δύο serial killers αλλά δεν ακολουθείται η γνωστή διαδικασία του αστυνομικού μυθιστορήματος. Αντίθετα, μικρά περιστατικά δίνουν την αφορμή να αναπτυχθούν ενδιαφέρουσες εγκυκλοπαιδικές πληροφορίες γύρω από τη χημική σύσταση αντικειμένων, ζώων, συμπεριφορών κ. ά. Ταυτόχρονα, ενώ η αναζήτηση των δολοφόνων δείχνει να περνάει σε δεύτερο επίπεδο, μικρά ψήγματα πληροφοριών οδηγούν σε απρόσμενες αποκαλύψεις και μας φέρνουν μπροστά σ’ ένα αξέχαστο και θεαματικό φινάλε. Μπορεί να μην έχουμε τελολογική επεξήγηση των πάντων (πώς απέκτησε ο πρωταγωνιστής ανιψάκι, πώς δέχτηκε η σύντροφός του να τον ακολουθήσει στην Αθήνα, πώς εμφανίστηκε ο κολλητός φίλος του στη ζωή του και πήγαν διακοπές κλπ.) ή διαυγές προφίλ των ενόχων, η μεγάλη ανατροπή όμως βάζει τα πράγματα στη θέση τους και το cliffhanger κρέμεται αμείλικτο πάνω από την τελευταία σελίδα.

Όσο λοιπόν αγωνιούσα για τη συνέχεια της ιστορίας, μικροί μονόλογοι του πρωταγωνιστή μού ανέπτυσσαν, κάθε φορά και με διαφορετική αφορμή, ένα θέμα χημικής ανάλυσης, από το κρασί ως το τσιγάρο. Απλή η δομή της επεξήγησης βασικών χημικών εννοιών, αν και η επιστημονική ορολογία δεν αποφεύγεται, με έναν τρόπο γραφής που με βοήθησε αρκετά στην κατανόηση και στη μάθηση. Μπορεί όντως να μετατραπεί το νερό σε κρασί; Πώς μπορούμε να παρασκευάσουμε βότκα από πατάτα; Γιατί τα κουνούπια είναι τα πιο θανατηφόρα ζώα στον πλανήτη και πώς μας ρουφούν το αίμα; Γιατί το καλαμπόκι είναι μια ιδιαίτερη περίπτωση τρόφιμου; Γιατί χρησιμοποιείται το ταλκ στους αερόσακους; Τι είναι στην πραγματικότητα η μεταλλική μυρωδιά από τα κέρματα; Είναι εφικτή η μεταστοιχείωση που προσπάθησαν οι αλχημιστές; Γιατί ακόμη δεν μπορεί να παρασκευαστεί το μέλι σε εργαστήρια; Αυτά και άλλα ερωτήματα απαντώνται κατά την ανάγνωση όσο απολαυστικές νότες χιούμορ ελαφρύνουν την ατμόσφαιρα: «-Ρε, έχει ιδέα ότι η νικοτίνη έχει ποτίσει πάνω μου σαν το ψαρόλαδο του Καββαδία;» (σελ. 33). «-Η μπίρα παράγεται από κριθάρι, το κρασί από σταφύλι και η βότκα από πατάτα. Δεν είμαι αλκοολικός, είμαι βετζετέριαν» (σελ. 43). «Αλκοόλ, γιατί καμία ενδιαφέρουσα νύχτα δεν ξεκίνησε με σαλάτα» (σελ. 113).

Το μυθιστόρημα «Είναι έγκλημα χημ…ίου» είναι ένας έξυπνος συγκερασμός εγκυκλοπαιδικής γνώσης και αστυνομικής πλοκής που, παράλληλα με τις απανωτές ανατροπές που δε με άφηναν σε ησυχία, με έμαθε πως τα πάντα βασίζονται στη χημεία και μου χάρισε πολύτιμες γνώσεις, ωθώντας με για περαιτέρω έρευνα. Κάθε χαρακτηριστικό γνώρισμα του είδους όπου εντάσσεται το βιβλίο έχει σωστό βαθμό εξισορρόπησης κι έτσι ξεδιπλώνεται μια ανατρεπτική και ιδιαίτερη βασική ιστορία με μια μεγάλη έκπληξη που δείχνει πώς το μέγεθος αποφασιστικότητας κάποιου να διασώσει ό,τι μπορεί είναι ικανό να τον οδηγήσει κυριολεκτικά στα άκρα αδιαφορώντας για την αξία της ανθρώπινης ζωής. Ένα φρέσκο, πρωτότυπο και απολαυστικό μυθιστόρημα που με ξενύχτησε.

Βιβλίο Άμμος στα μάτια 
Τίτλος πρωτοτύπου Sandmannen
Συγγραφέας Lars Kepler
Μεταφραστής Μαρία Φακίνου
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Πατάκης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο αστυνομικός επιθεωρητής Γιούνα Λίννα πριν δεκατρία χρόνια ξεκίνησε μια έρευνα με τον συνάδελφό του, Σάμιουελ Μέντελ, για δύο χαμένες γυναίκες, κάτι που τους οδήγησε σ’ ένα μοτίβο σαράντα πέντε εξαφανίσεων, ανάμεσά τους τα παιδιά του συγγραφέα Ρέινταρ Φροστ. Το τραγικό είναι πως τώρα, με την υπόθεση να ξανανοίγει, αρχίζει να φαίνεται η υπόνοια περί λάθος συμπερασμάτων και, ακόμη χειρότερα, πως είτε ο Γιούρεκ Βάλτερ, που βρίσκεται εδώ και δεκατρία χρόνια εγκλεισμένος σε μονάδα ψυχιατρικής φροντίδας ως ένοχος για δύο φόνους και ύποπτος για άλλους δεκαεννιά, είχε συνεργό είτε συνελήφθη την ώρα που βοηθούσε ένα θύμα κι όχι προσπαθώντας να το σκοτώσει. Ναι αλλά ο Μέντελ έχασε την οικογένειά του και μετά από άκαρπες έρευνες για τον εντοπισμό τους αυτοκτόνησε, κάτι που δείχνει ως ηθικό αυτουργό τον Βάλτερ. Στη σύλληψή του συνέβαλαν Μέντελ και Λίννα, με τον τελευταίο να κρύβει τη γυναίκα του και το παιδί του ώστε να τους γλυτώσει από τον Βάλτερ που, παραδόξως, καταφέρνει ακόμη να σκορπά τον θάνατο και να εκδικείται.

Με διαρκή πρωθύστερα επιστρέφουμε στο παρελθόν και μαθαίνουμε πώς συνελήφθη και καταδικάστηκε ο Βάλτερ, τι «τρύπες» υπήρχαν στην υπόθεση, πώς εξαφανίστηκε η οικογένεια του Σάμιουελ και γιατί αυτοκτόνησε ο επιθεωρητής κ. π. ά. Ποιος κρύβεται λοιπόν πίσω απ’ όλ’ αυτά και πώς συνδέεται με τον θρύλο του Σάντμαν; Τι μερίδιο ευθύνης και ενοχής έχει ο Βάλτερ; Ταυτόχρονα, η επιθεωρήτρια της Ασφάλειας Σάγκα Μπάουερ, που συνεργάστηκε με τον Λίννα στα δύο προηγούμενα βιβλία της σειράς, δέχεται κάτι πολύ επικίνδυνο για τον εντοπισμό της κόρης του Φροστ. Επιδέξια πυγμάχος και πολύ καλή ελεύθερη σκοπεύτρια, με ειδική εκπαίδευση σε εξελιγμένες τεχνικές ανάκρισης, ακολουθεί πιστά το σχέδιο του διοικητή Ασφαλείας Βέρνερ Ζαντίεν και του αρχηγού της Κρατικής Εγκληματολογικής Υπηρεσίας Κάρλος Ελίασσον ώστε να μπορέσει να μάθει πολύτιμες πληροφορίες και να συμβάλει στην έρευνα. Από πίσω της στήνεται μια ανεπίσημη ομάδα, μέλος της οποίας είναι φυσικά και ο Γιούνα Λίννα. Η αποστολή αυτή όμως θα τη φέρει παραδόξως αντιμέτωπη με τις συνθήκες θανάτου της μητέρας της και θα τινάξει στον αέρα το μυαλό της με απροσδόκητες συνέπειες για τον ψυχισμό της.

Παράλληλα γνωρίζουμε τον Άντερς Ρεν, πατέρα της αυτιστικής Άγκνες, που εργάζεται στη μονάδα ψυχιατρικής φροντίδας και δέχεται να ταχυδρομήσει μια επιστολή του Βάλτερ με την οποία ζητάει δικηγόρο, κάτι που θα τον βάλει σε μπελάδες. Ο αρχίατρος Ρόλαντ Μπρόλιν γιατί δε θέλει να σταλεί αυτή η επιστολή; Τι κρύβει; Ο συγγραφέας Ρέινταρ Φροστ έχει γράψει μόνο τρία βιβλία αλλά αυτά του έχουν εξασφαλίσει ένα άνετο εισόδημα, μιας κι από τότε που εξαφανίστηκαν τα παιδιά του και τον εγκατέλειψε η γυναίκα του πριν αυτοκτονήσει στο Παρίσι δεν έχει ξαναγράψει ούτε λέξη. Ο Ρέινταρ φροντίζει να έχει κόσμο γύρω του για να μην υποκύψει στη μοναξιά και στη σιωπή και ο εντοπισμός του γιου του είναι ισχυρό στήριγμα για την εύθραυστη ψυχολογία του. Με αφορμή το παραλήρημα του Μίκαελ μαθαίνουμε και για τον μύθο του Σάντμαν, χαρακτήρα της βορειο-ευρωπαϊκής μυθολογίας, προσωποποίηση του ύπνου, που ρίχνει μαγική άμμο στα μάτια των παιδιών για να κοιμηθούν.

Η «Άμμος στα μάτια» είναι ένα συναρπαστικό αστυνομικό μυθιστόρημα με ανατροπές και εκπλήξεις, γραμμένο με το πλήθος των πληροφοριών, των χαρακτήρων και των διαλόγων που καθυστερούν τις εξελίξεις και έχουμε γνωρίσει στα προηγούμενα βιβλία της σειράς. Η ιστορία κινείται κυρίως γύρω από τον εντοπισμό της κόρης του Φροστ, που γίνεται ταυτόχρονα με νέες έρευνες και ανακρίσεις από τη μια ώστε να εντοπιστεί ο βαθμός ενοχής του Βάλτερ και η ύπαρξη ή όχι συνεργού, με ένα σχέδιο προσέγγισης του Βάλτερ από την άλλη που θέλει όμως χρόνο για να πετύχει. Με αφορμή αυτούς τους άξονες ξαναζούμε τα εγκλήματα του Βάλτερ, με τον σπόρο της αμφιβολίας για την ενοχή του να μεγαλώνει και να παλεύει με το αδιαμφισβήτητο γεγονός του ιδιοφυούς χειρισμού της ψυχολογίας όσων κάνουν το λάθος να τον συναναστρέφονται. Μου άρεσαν η τελική αποκάλυψη, τα «παιχνίδια μυαλού» και γενικά τα δίσημα λόγια του Βάλτερ όποτε μιλούσε και χειραγωγούσε, ο τρόπος σχεδιασμού και εκτέλεσης των απαγωγών όλων αυτών των θυμάτων και γιατί, αρχικά τουλάχιστον, δε δολοφονούνταν, οπότε παραμένω φανατικός αναγνώστης των βιβλίων με ήρωα τον Γιούνα Λίννα. Ειδικά από τη στιγμή που φαίνεται πως κάποιος θα καταλάβει το σχέδιο που έστησε ο επιθεωρητής για να προστατεύσει την οικογένειά του και που στο τέλος του βιβλίου ο επιθεωρητής εξαφανίζεται από το νοσοκομείο όπου τον φροντίζουν, η αγωνία κορυφώνεται!

Βιβλίο Η μπάλα 
Συγγραφέας Κωνσταντίνα Τασσοπούλου
Εικονογράφος Ρένια Μεταλληνού
Κατηγορία Παραμύθι
Εκδότης Καστανιώτης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Νικόλας κατεβάζει την κούτα με τα χριστουγεννιάτικα στολίδια και βάζει τα κλάματα γιατί λείπει μια συγκεκριμένη μπάλα. Εξηγεί λοιπόν στην αδελφή του ποια σημαντικά γεγονότα της οικογενειακής τους ζωής είναι δεμένα με αυτήν την μπάλα και γιατί την ψάχνει σαν τρελός.

Η υπέροχη, συγκινητική και άκρως ατμοσφαιρική ιστορία της Κωνσταντίνας Τασσοπούλου δείχνει με έξυπνο τρόπο το βάρος της απώλειας του ενός γονιού «που δουλεύει μακριά», ειδικά σε γιορτινές περιόδους, και πώς μπορεί να το αντιμετωπίσει ένα παιδί. Δυο αδέλφια λοιπόν που μεγαλώνουν με τον πατέρα στα καράβια και με τη μάνα σε μια δουλειά που της στερεί πολλές ώρες μαζί τους προσπαθούν να μαλακώσουν τον πόνο τους κάνοντας χαρούμενα και αισιόδοξα σχέδια. Η μπάλα είναι ο συνδετικός κρίκος του Νικόλα και της αδελφής του με τα πρώτα τους Χριστούγεννα, με το αγαπημένο τους γλυκό που έφτιαχνε η μαμά και τελικά με την αναχώρηση του πατέρα «στα καράβια». Η μπάλα μπορεί τελικά να γίνει μια χρυσόσκονη από σπασμένα γυαλάκια που θα γεφυρώσει την απόσταση με τον μπαμπά και έτσι να γλυκάνει λίγο την απώλειά του. Μια συγκινητική ιστορία που λειαίνει τις «σκληρές γωνίες» της ζωής των δύο παιδιών και δείχνει πώς μπορεί ένα αγαπημένο στολίδι να συνδεθεί με σημαντικές στιγμές από τις πρώτες τους αναμνήσεις, να τα ενώσει με τον απόντα μπαμπά και, γιατί όχι, να τα βοηθήσει να καταλάβουν το ένα το άλλο και να έρθουν πιο κοντά.

Η εικονογράφηση της Ρένιας Μεταλληνού ζωντανεύει υποδειγματικά το κείμενο συνδυάζοντας άψογα το ρεαλιστικό με το φαντασιακό στοιχείο. Έχουμε την καθημερινότητα του Νικόλα και της αδελφής του εν όψει των Χριστουγέννων, όμορφες αναμνήσεις με αφορμή την μπάλα και τελικά το αγαπημένο στολίδι συνδέει αναπάντεχα το σπιτικό τους με το ταξίδι του μπαμπά και με τις πολύτιμες στιγμές με τη μαμά. Στις σελίδες κυριαρχεί το σκούρο φόντο που όμως αφήνει περιθώριο να δούμε τι διαδραματίζεται στο πρώτο επίπεδο, όπου υπάρχει ποικιλία εκφράσεων, οπτικών γωνιών και χρωμάτων. Υπέροχες χριστουγεννιάτικες και οικογενειακές εικόνες αναδεικνύουν με τον καλύτερο τρόπο το παραμύθι.

Βιβλίο Το Μικρό Πάπιγκο
Συγγραφέας Θοδωρής Γεωργακόπουλος
Εικονογράφος Mariana Rio
Κατηγορία Παραμύθι / Αλληγορία
Εκδότης Καστανιώτης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Μια φορά κι έναν καιρό, ψηλά πάνω σ’ ένα όμορφο βουνό, ήταν το Μικρό Πάπιγκο. Ένα χωριό με λίγα σπίτια, λίγους κατοίκους, λίγα αυτοκίνητα κι αυτό δεν του άρεσε καθόλου. Ήθελε να γίνει μια μεγάλη πόλη αλλά δεν ήξερε πώς. Ζητά λοιπόν τη βοήθεια του αδελφού του, Μεγάλου Πάπιγκου, που δε θέλει το αδελφάκι του ν’ αλλάξει, ρωτάει από δω, ρωτάει από κει, ακόμη και τα Ιωάννινα ρωτάει κι η απάντηση ίδια: «Μείνε μικρό, τρυφερό, καθαρό και ήσυχο»! Τότε, στρέφεται στη Νέα Υόρκη και η συζήτησή τους θα γεννήσει μια πρωτοφανή ιδέα!

Ο Θοδωρής Γεωργακόπουλος έγραψε μια έξυπνη αλληγορία για όσους θέλουν να αλλάξουν και δεν τους αρέσει αυτό που είναι και την εμπλουτίζει με ιδέες που θα συναρπάσουν τα μικρά παιδιά. Βρήκα πολύ πρωτότυπη την πλοκή και μου άρεσε ο τρόπος γραφής με τις επαναλαμβανόμενες ερωτήσεις (αφού το Πάπιγκο ρωτάει διάφορες πόλεις και χωριά), με την ποικιλία των συνωνύμων (αφού το χωριό παίρνει την ίδια απάντηση σχεδόν απ’ όλους) και κυρίως με το απροσδόκητο τέλος που θα ξετρελάνει τους μικρούς αναγνώστες και θα πυροδοτήσει τη φαντασία τους! Οι συζητήσεις μεταξύ των πόλεων και των χωριών γίνονται αντιληπτά από τους ανθρώπους ως αεράκι, άνεμος, θύελλα, μιας και το Πάπιγκο φωνάζει όλο και δυνατότερα για να ακουστεί σε μακρινές αποστάσεις και στο τέλος τα αποτελέσματα της κουβέντας του χωριού με τη Νέα Υόρκη φέρνουν μια νέα τάξη πραγμάτων.

Η εικονογράφηση της Mariana Rio φαίνεται απλή και σχεδόν μονοδιάστατη, μιας και σε κάθε σελίδα αποτυπώνονται τα χωριά και οι πόλεις με παρόμοιο τρόπο ενώ τα χρώματα είναι κυρίως το μαύρο, το λαδί, το άσπρο, το κόκκινο και το γκρι. Αν προσέξει όμως κανείς καλύτερα θα δει κάποιες λεπτομέρειες που δε φαίνονται με την πρώτη ματιά και δείχνουν έντονη κινητικότητα από τους κατοίκους που πηγαίνουν στις δουλειές τους, διαβάζουν, συναναστρέφονται ενώ κάπου κάπου φαίνεται μια παιδική χαρά, μια εκκλησία, ένα αυτοκίνητο. Μέσα από την απλότητα των γραμμών και την αδρή σκιαγράφηση ζωντανεύουν οι διαφορές των πόλεων και των χωριών ενώ μου έκανε εντύπωση η ποικιλία της αποτύπωσης των δέντρων, άλλα στρογγυλά, άλλα με γυμνά κλαριά, άλλα με πολλά και άλλα με λίγα φύλλα. Μια απλή, σχεδόν απλοϊκή απεικόνιση, με αρκετή δουλειά και λεπτομέρεια όμως.

Βιβλίο Ο πιο άτακτος φίλος του Αϊ-Βασίλη 
Συγγραφέας Ράνια Μπουμπουρή
Εικονογράφος Γιώτα Κοκκόση
Κατηγορία Παραμύθι
Εκδότης Susaeta
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Θάνος ζει με τις δίδυμες αδελφές του, Εύη και Ειρήνη. Τα Χριστούγεννα το σπίτι τους βουίζει σα μελίσσι, μιας και τα κορίτσια παίζουν και ζωγραφίζουν, συζητάνε για το δώρο που θα τους φέρει ο Αϊ-Βασίλης κλπ. Ο Θάνος όμως είναι στενοχωρημένος γιατί έκανε πολλές αταξίες κι έτσι δε θα πάρει δώρο. Με διαρκή πρωθύστερα μαθαίνουμε λοιπόν πόσες φορές μάλωσε με τις αδελφές του, γιατί χάλασε τη σχολική τσάντα της Εύης, πόσα πράγματα των γονιών του κατέστρεψε κλπ. Να όμως που ο Θάνος βοηθάει ένα αδέσποτο σκυλάκι μαζί με τη μαμά του, που «φαινόταν τόσο λυπημένο, θαρρούσες πως είχε αντικρίσει όλη την κακία του κόσμου και κουβαλούσε όλη την πίκρα του». Το ταΐζουν και το περιποιούνται κι έτσι ο Γλύκας, όπως τον βάφτισαν, γίνεται καλά κι αρχίζει να παίρνει τα πάνω του. Θα το εκτιμήσει άραγε αυτό ο αγαπημένος άγιος των παιδιών;

Η Ράνια Μπουμπουρή με την υπέροχη πένα της ζωντανεύει τη συγκινητική ιστορία ενός παιδιού που καταλαβαίνει πως έκανε πολλές σκανταλιές και πως ταλαιπώρησε την οικογένειά του κατά τη διάρκεια της χρονιάς. Έχει μετανιώσει αλλά αναγνωρίζει πως δεν του αξίζει ανταμοιβή. Είναι ταπεινό και υπάκουο παιδάκι, γι’ αυτό και δίνει όλη του την αγάπη στον Γλύκα. Η εικονογράφηση της Γιώτας Κοκκόση είναι υπέροχη και άκρως ρεαλιστική. Μεγάλες εικόνες, γεμάτες χρώματα και λεπτομέρειες ζωντανεύουν την καθημερινότητα της οικογένειας του Θάνου εντός σπιτιού αλλά και το κοντινό πάρκο. Ο Γλύκας έχει εκπληκτική εκφραστικότητα και μεταμορφώνεται από σελίδα σε σελίδα, τα τρία παιδιά είναι έτοιμα να ζωντανέψουν και οι οπτικές γωνίες είναι πρωτότυπες και ενδιαφέρουσες. Ένα σπίτι γεμάτο βιβλία (με ελληνικούς και αγγλικούς τίτλους ποικίλης θεματολογίας), πανέμορφα στολισμένο εν όψει των γιορτών (μέχρι και advent calendar έχουν), είναι το φόντο της περιπέτειας και χάζευα αρκετή ώρα τα στολίδια του δέντρου και ό,τι αποτύπωσε η εικονογράφος για να εμπλουτίσει τα σχέδιά της.

Πλούσια πλοκή, χορταστικό κείμενο με παρένθετες αφηγήσεις που ολοκληρώνουν τον χαρακτήρα του μικρού πρωταγωνιστή και ένα γλυκό τέλος είναι μερικά μόνο από τα θετικά χαρακτηριστικά μιας ιστορίας που ζωντανεύει με τον καλύτερο τρόπο τη χριστουγεννιάτικη ατμόσφαιρα μιας ευτυχισμένης οικογένειας. «Ο πιο άτακτος φίλος του Αϊ-Βασίλη» λοιπόν μήπως ήταν τελικά καλό παιδί κατά τη διάρκεια του χρόνου και του αξίζει μια ανταμοιβή;

Βιβλίο Το γάντι
Συγγραφέας Απόστολος Πάππος
Εικονογράφος Φωτεινή Στεφανίδη
Κατηγορία Παραμύθι
Εκδότης Susaeta
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Μια φορά κι έναν καιρό, ένας άντρας έβγαλε βόλτα τον σκύλο του στο χιονισμένο δάσος και του έπεσε το γάντι. Ένα ποντικάκι αποφάσισε λοιπόν να περάσει μέσα σε αυτό τον χειμώνα του. Σταδιακά το γάντι γίνεται καταφύγιο για πολλούς φίλους, τι θα συμβεί όμως όταν επιστρέψει ο άντρας;

Βασισμένη σε ουκρανικό παραδοσιακό παραμύθι, η ιστορία μάς δείχνει με τον καλύτερο τρόπο την αξία της φιλίας και της υποστήριξης σε δύσκολες στιγμές και περιστάσεις, όπως ένας βαρύς χειμώνας. Το γάντι γεμίζει σταδιακά από ζωάκια οπότε τη χαρά και την καταδεκτικότητα σύντομα τις αντικαθιστούν ο δισταγμός και οι δεύτερες σκέψεις. Παρ’ όλ’ αυτά, «χίλιοι καλοί χωράνε», άλλωστε «Ο χειμώνας είναι βαρύς. Ύστερα βλέπουμε» κι έτσι το γάντι γεμίζει ασφυκτικά. Επίσης, μου άρεσε πολύ το τέλος με την επιστροφή του άντρα και τη γλυκιά απόφαση που πήρε. Το κείμενο είναι γραμμένο με επαναλαμβανόμενο τρόπο, με τα ζώα να κάνουν ακριβώς τις ίδιες κινήσεις μέχρι να μπουν στο γάντι, να συστήνονται όλοι ένα προς ένα στον καινούργιο ένοικο και το επιμύθιο να αυξάνεται αντίστοιχα: «Τι θαυμάσια ζεστασιά! Μια τέτοια χειμωνιάτικη μέρα είναι καλύτερα να είσαι με ακόμα δύο…» (ή τρεις ή τέσσερις κλπ). Αυτός ο παιχνιδιάρικος τρόπος της εξιστόρησης μπορεί να δημιουργήσει κέφι και χαρά, με τα παιδιά να προσμένουν τον επόμενο φίλο και τον επόμενο κ. ο. κ. Η ιστορία αποτυπώνεται μάλιστα με τον καλύτερο τρόπο στο ηχογραφημένο παραμύθι που συνοδεύει το βιβλίο και μπορεί να το ακούσει όποιος θέλει σκανάροντας το QR code στις πρώτες σελίδες.

Η εικονογράφηση της Φωτεινής Στεφανίδη είναι γεμάτη παλ χρώματα και στηρίζεται κυρίως στο γαλάζιο και στο ροδακινί, δημιουργώντας έτσι ένα χειμωνιάτικο μούχρωμα με ιδιαίτερο φωτισμό, αποφεύγοντας τη σκοτεινιά του χειμώνα που δε θα επέτρεπε τη ζωντάνια και τις λεπτομέρειες στις φιγούρες της. Αδρές γραμμές, βασικά γνωρίσματα των ζώων του δάσους και του τοπίου γύρω τους, σωστές προοπτικές, όλα αυτά ζωντανεύουν με τον καλύτερο τρόπο το παραμύθι.

Βιβλίο Ο Ηρακλής και τα 101 αδέσποτα κουτάβια 
Συγγραφέας Λίνα Μουσιώνη
Εικονογράφος Πέτρος Χριστούλιας
Κατηγορία Παιδικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μεταίχμιο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Λίνα Μουσιώνη μας συστήνει ένα αγόρι με ζωηρή φαντασία και πανέξυπνο μυαλό που με κέρδισε από την αρχή με την αυταπάρνησή του, την επιμονή του και τους τρόπους που μηχανεύεται για να κατασκευάσει κάτι. Δεν είναι περίεργο λοιπόν που στην τελευταία σελίδα αντικρίζουμε έναν ενήλικο Ηρακλή σε ένα απόλυτα ταιριαστό επάγγελμα. Σε γενικές γραμμές, το κείμενο ζωντανεύει με ενάργεια τα όνειρα που κάνει ο μικρός μας ήρωας για τη στιγμή που θα αποκτήσει κατοικίδιο, τα αναλυτικά και καλά φτιαγμένα, σχεδόν επιστημονικά, σχέδια που ετοιμάζει για τη στέγη που θα φιλοξενήσει το σκυλάκι που θέλει να αποκτήσει κ. ά. Ο Ηρακλής με τον τρόπο σκέψης του βοηθάει τους μικρούς αναγνώστες να κατανοήσουν τι σημαίνει να έχεις κατοικίδιο, πόσο καλή παρέα είναι ένα ζώο αλλά και ταυτόχρονα πόσο μεγάλη ευθύνη είναι η ανατροφή τους: «Η αγάπη δεν είναι μπάλα για να τη χτυπάς στον τοίχο και να γυρίζει πίσω. Χρειάζεται τουλάχιστον δυο παίκτες».

Η συγγραφέας όμως δεν αφηγείται μόνο διασκεδαστικές απόπειρες του Ηρακλή ώστε να γελάσουν τα παιδιά, μιας και στη συνέχεια μας οδηγεί στο δημοτικό κυνοκομείο όπου ζουν έγκλειστα χιλιάδες αδέσποτα. Από κείνη τη στιγμή, η ιστορία παίρνει μια αναπάντεχη και συγκινητική ανατροπή. Με αξιέπαινη εξισορρόπηση λοιπόν, το κείμενο πότε βγάζει αβίαστα γέλιο, όπως στον τρόπο που φέρεται ο Ηρακλής στην αδελφή του και πώς της αρπάζει το κουκλόσπιτο και πότε μας δείχνει τον σεβασμό στους γονείς και στις αποφάσεις τους. Θα μπορούσε να είναι ένα κακομαθημένο παλιόπαιδο που κάνει τα πάντα για να τραβήξει την προσοχή τους και να τους εκβιάσει συναισθηματικά αλλά ο Ηρακλής προτιμά να τους φέρει με το μέρος του προσπαθώντας σκληρά και δείχνοντας έμπρακτα την αγάπη του για ένα σκυλάκι. Μου άρεσε πολύ και ο χαρακτήρας της μαμάς, μια γυναίκα που έχει «μια φωνή που λύγιζε σίδερα» αλλά η ίδια αυτή φωνή «γίνεται μαρμελάδα φράουλα» όταν διαβάζει στα παιδιά της βιβλία.

Η εικονογράφηση του Πέτρου Χριστούλια είναι ρεαλιστική και λεπτομερής. Εκπληκτικές σκιαγραφήσεις, ωραία χρώματα, σωστή χρήση φωτοσκίασης, ενδιαφέρουσες προοπτικές, συναρπαστικές λεπτομέρειες είναι μερικά μόνο από τα θετικά χαρακτηριστικά μιας δουλειάς που συμπληρώνει ιδανικά το κείμενο. Μικρές και ολοσέλιδες εικόνες αποτυπώνουν εύγλωττα τις απόπειρες του παιδιού για στέγη του κατοικιδίου που θα αποκτήσει και μας ανοίγουν διάπλατα τις πόρτες του σπιτιού της οικογένειάς του. Απολαυστική η μη λεκτική επικοινωνία μεταξύ των γονιών, κωμική η αποτύπωση της ιδιοχρησίας του κουκλόσπιτου, χαριτωμένες όλες οι αδέσποτες φατσούλες στο κυνοκομείο, τι να πρωτοαναφέρω! Στο τέλος του βιβλίου υπάρχουν εγκυκλοπαιδικές πληροφορίες για όσα ονόματα και τοπόσημα αναφέρονται στο βιβλίο καθώς και παιχνίδια και ψυχαγωγικές δραστηριότητες.

Βιβλίο Πριν κρυώσει ο καφές
Τίτλος πρωτοτύπου Coffee ga samenai uchini
Συγγραφέας Toshikazu Kawaguchi 
Μεταφραστής Βάσια Τζανακάρη
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κλειδάριθμος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το μυθιστόρημα του Toshikazu Kawaguchi ήταν μια πραγματική έκπληξη. Ατμοσφαιρικό, υποβλητικό, φαντασιακό και ταυτόχρονα ρεαλιστικό, ανθρώπινο, συγκινητικό, τρυφερό μα και σκληρό, με κέρδισε από την πρώτη στιγμή. Αν και δε μου αρέσουν πολύ τα βιβλία με «υπερφυσικό» περιεχόμενο, αυτό με κέρδισε από την πρώτη στιγμή λόγω της αφηγηματικής του δεινότητας και για την άκρως ανθρωποκεντρική ιδέα του: πώς μπορεί κάποιος να διορθώσει τα λάθη του, να μάθει κάτι που δεν πρόλαβε, να δει κάποιον που δε γνώρισε; Ρεαλιστική γραφή, στακάτοι διάλογοι και μια υποβλητική ατμόσφαιρα ζωντανεύουν πολλές και διαφορετικές αξέχαστες ιστορίες. Ο συγγραφέας περιγράφει πολύ καλά τη μεταφορά στο παρελθόν και μου άρεσε που οι χαρακτήρες θα γυρίσουν στο χτες για να διορθώσουν τα γεγονότα, πάντα όμως θα συμβεί κάτι που θα δώσει στον καθένα τους μια διαφορετική οπτική γωνία, θα ανατρέψει την αρχική εικόνα και θα τους οδηγήσει σε άλλα μονοπάτια. Επίσης, ξετυλίγονται με διαφορετικό τρόπο οι ιστορίες, δεν έχουμε δηλαδή ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο (αφήγηση στο παρόν ή στο σύντομο παρελθόν, εντοπισμός του προβλήματος, επιστροφή στο χτες) αλλά ποικίλα κέντρα βάρους ή διαφορετικές αφορμές για ταξίδι στον χρόνο ενώ ταυτόχρονα ξετυλίγονται οι ζωές και των ιδιοκτητών του καφέ. Όλα αυτά δημιουργούν ένα γοητευτικό αρραγές σύνολο με πολλά κι ενδιαφέροντα πρόσωπα και ποικίλα συναισθήματα.

Η Φουμίκο Κιοκάουα ζει μόνο για τη δουλειά της αλλά έχει κάνει και σχέσεις, απλώς δεν την ενδιέφεραν όσο η εργασία της, ώσπου γνώρισε τον Γκόρο Κατάντα, τον άντρα που ύστερα από τρία χρόνια τη χώρισε χωρίς εξήγηση κι έφυγε για την Αμερική. Η Φουμίκο θέλει να του φωνάξει «μην πας» αλλά την έπιασε ο εγωισμός της. Μαθαίνουμε πώς γνωρίστηκαν, πώς ήταν η καθημερινότητά τους και πώς χτίστηκε η σχέση τους, η οποία έληξε αδικαιολόγητα και μονομερώς στο γνωστό υπόγειο καφέ, έναν χώρο τόσο μικρό που με εννιά πελάτες γέμιζε, με τοίχους σε χρώμα σέπιας, με τρία ρολόγια να δείχνουν διαφορετική ώρα. «Ήταν μέρος για ύποπτες δουλειές», σκέφτηκε η Φουμίκο μόλις μπήκαν. Ένα καφέ που το συνοδεύει η φήμη ότι μπορεί να σε ταξιδέψει στο παρελθόν, κάτι που της γεννά την ελπίδα να γυρίσει σ’ εκείνη τη στιγμή και να προσπαθήσει να εκφράσει όσα πραγματικά νιώθει γι’ αυτόν τον άντρα. Εφόσον όμως δε θ’ αλλάξει το παρόν, έχει νόημα να το κάνει;

Στο καφέ αυτό θα συναντήσουμε καθημερινά και τον Φουσάγκι που του αρέσει να διαβάζει στη δική του γωνία το περιοδικό του. Έχει αλτσχάιμερ και αυτό επηρεάζει τη σχέση του με τη γυναίκα του, τη νοσοκόμα Κοτάκι. Τι της έγραψε ο Φουσάγκι λίγες μέρες αφού άρχισαν τα πρώτα συμπτώματα της νόσου και τι απέγινε το γράμμα; Γιατί θέλει να γυρίσει η Κοτάκι στο παρελθόν και να το διαβάσει; Μια συγκλονιστική ιστορία που με έκανε να δακρύσω με τον αγώνα που δίνει η Κοτάκι όσο οι αναμνήσεις του άντρα της μαζί της χάνονται. Ένας άλλος μόνιμος θαμώνας είναι η Γιάεκο Χιράι, ιδιοκτήτρια σνακ μπαρ, η οποία έχει το φυσικό χάρισμα να λέει οτιδήποτε και να τη γλυτώνει. Της αρέσει να φορά φανταχτερά ρούχα και δε δίνει δεκάρα για τη γνώμη των άλλων. Αποφεύγει επισταμένως την αδελφή της, Κούμι Χιράι, η οποία έρχεται τακτικά στο Τόκιο για να τη βρει και να μιλήσουν. Η Κούμι χωρίς να το θέλει υπήρξε από την αρχή μια δεύτερη μάνα για την αδελφή της και στη συνέχεια φορτώθηκε τις ευθύνες της οικογενειακής επιχείρησης ώστε να είναι αρεστή στους γονείς της. Τι συνέβη λοιπόν και αποζητά τη Γιάεκο, η οποία έχει κόψει οριστικά και αμετάκλητα τους οικογενειακούς δεσμούς; Γιατί πρέπει τελικά η Γιάεκο να γυρίσει στο παρελθόν;

Τέλος, η Κέι Τοκίτα, από τη φύση της ανέμελος άνθρωπος, πάντα ευχάριστη, ποτέ επιφυλακτική, άνετη ακόμα και με τους δύσκολους πελάτες, έχει πρόβλημα με την καρδιά της. Έρχεται όμως η στιγμή που μένει έγκυος αλλά υπάρχει κίνδυνος, αν γεννήσει, να μη ζήσουν και οι δύο: «Δεν ξέρω τι να κάνω. Θέλω το παιδί μου να είναι ευτυχισμένο. Πώς γίνεται μια τόσο απλή ευχή να είναι τόσο αδιανόητα τρομακτική»; (σελ. 216). Και ο σύζυγος: «…είχε πει στην Κέι ότι ήταν αντίθετος αλλά μέχρι εκεί είχε φτάσει. Δεν μπορούσε να της πει ούτε «μην το κάνεις» ούτε «θέλω να το κάνεις». Δεν μπορούσε να διαλέξει ανάμεσα στην Κέι και το μωρό» (σελ. 213). Η Κέι αποφασίζει λοιπόν να ταξιδέψει στο μέλλον κι αυτό θα την αλλάξει απρόσμενα και βαθύτερα.

«Πριν κρυώσει ο καφές» πρέπει να γυρίσεις στο παρόν, τονίζει η σερβιτόρα Κάζου Τοκίτα, μια γυναίκα που περνάει απαρατήρητη αλλά θέτει τους όρους των επισκεπτών. Τι μπορείς λοιπόν να δεις, να βιώσεις, να ζήσεις, να πεις σε τόσο λίγο χρονικό διάστημα; Ειδικά όταν ο δεύτερος κανόνας είναι εξίσου απαράβατος: «Ακόμη και να γυρίσεις στο παρελθόν, όσο κι αν προσπαθήσεις, το παρόν δεν θα αλλάξει»; Τι θα συμβεί σε περίπτωση που ξεχαστείς; Ποια είναι η μυστηριώδης γυναίκα που κάθεται στην επίμαχη καρέκλα και πώς μπορείς να τη σηκώσεις για να πάρεις τη θέση της; Μικρές ανθρώπινες και καθημερινές ιστορίες δημιουργούν ένα συναρπαστικό μωσαϊκό χαρακτήρων και αφηγήσεων με ποικίλη θεματολογία και συναισθήματα. Άνθρωποι που δίστασαν, που μετάνιωσαν, που δεν ξέρουν πρέπει να προλάβουν πριν κρυώσει ο καφές να γυρίσουν στο χτες και να επιστρέψουν στο σήμερα. Πώς θα επηρεαστούν, τι θα κάνουν, πόσο θα τους ικανοποιήσει μια τέτοια επιλογή; Δεν μπορούμε να αλλάξουμε το παρελθόν αλλά το μέλλον είναι στο χέρι μας. Άλλωστε: «…ό,τι δυσκολίες κι αν αντιμετωπίζουν οι άνθρωποι, πάντα θα έχουν τη δύναμη να τις ξεπεράσουν. Απλώς πρέπει να το λέει η καρδιά τους» (σελ. 247). Δυνατό, ανατρεπτικό και πρωτότυπο μυθιστόρημα που με κράτησε ως το τέλος.

Βιβλίο Σταγόνες 
Συγγραφέας Φυστίκι που Κυλάει 
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το Φυστίκι που Κυλάει έγραψε ένα δυνατό, ανατρεπτικό και άκρως ρεαλιστικό μυθιστόρημα για την παθογένεια της ελληνικής οικογένειας. Βάζει κάτω από ένα αντικειμενικό μικροσκόπιο όλα τα λάθη, τα μυστικά, τα ψέματα, τα προβλήματα που οδηγούν τους ανθρώπους σε αδιέξοδα, σε καταπίεση, σε κρίσεις πανικού και χαρίζει μια ιστορία τόσο αληθινή που πονάει, ακριβώς γιατί όλοι θα αναγνωρίσουμε σε αυτήν κομμάτια της δικής μας προσωπικότητας. Δάκρυσα, γέλασα, σφίχτηκα, κράτησα την ανάσα μου, προβληματίστηκα κι όμως δε σταματούσα να βυθίζομαι όλο και περισσότερο στον μικρόκοσμο του μυθιστορήματος, όχι μόνο γιατί αγωνιούσα για τη συνέχεια αλλά και γιατί ήθελα να δω πώς θα ολοκληρωθεί η ιστορία, πώς θα λυτρωθούν οι ήρωες και πόσο τους αγαπάει η συγγραφέας που τους δημιούργησε. Κινηματογραφική ροή, υψηλές ταχύτητες στις εξελίξεις, αληθινοί και καθημερινοί διάλογοι, ανατροπές είναι μερικά μόνο από τα θετικά χαρακτηριστικά του κειμένου. Σταγόνες που όλοι τις γευτήκαμε, τις αντικρύσαμε, τις νιώσαμε στις βροχερές μας μέρες, λαμπερές και μουντές πέφτουν όταν πρέπει ή έρχονται ακάλεστες, σταγόνες που λαμπυρίζουν αντικατοπτρίζοντας στιγμιότυπα, σκηνές, διαλόγους, ανθρώπους από τη ζωή του κάθε ενός από μας. Χαρά και γέλιο, έρωτας και ανεμελιά και την ίδια στιγμή πόνος, απώλεια, τραύματα σωματικά και ψυχικά, λάθη και ανήφορος. Σταγόνες από δάκρυα λύτρωσης σαν αυτά που χαρίζει το τέλος, οργής για τα καταφανή λάθη που τραυματίζουν ψυχές, συγχώρεσης για χάρη της αγάπης. Σταγόνες που γυαλίζουν στο μαχαίρι που ανατέμνει μέχρι βάθους την ανθρώπινη ψυχή, παρουσιάζοντας ακριβοδίκαια τους χαρακτήρες του βιβλίου και φέρνοντας στο φως «οικεία κακά» που πληγώνουν, συγκολλούν αλλά και δίνουν ελπίδα για μια νέα αρχή.

Η Τζένη και ο Δημήτρης λοιπόν έχουν αποκτήσει δυο παιδιά και πλέον είναι χωρισμένοι. Με διαρκή πρωθύστερα μαθαίνουμε την ιστορία τους, πώς γνωρίστηκαν, πώς ερωτεύτηκαν, ποια ήταν τα βήματα της σχέσης τους ως τον γάμο τους, πώς άλλαξαν τα πράγματα με τα παιδιά, την Εύη και τον Λουκά, πού έσπασαν και λύγισαν, τι έφταιξε, ποιες ήταν οι δυσκολίες και γιατί τελικά διαλύθηκαν. Η συγγραφέας εκεί που τους ρίχνει στα πιο βαθιά τάρταρα, εκεί και τους απογειώνει: «Εκείνο το πρωινό της δεύτερης μέρας των Χριστουγέννων, μέσα στο βαθύ σκοτάδι της Τζένης και του Δημήτρη, μέσα στην απόλυτη, αδιαπραγμάτευτη αποτυχία τους ως γονείς, ως ζευγάρι, ως ενήλικες, από τον φεγγίτη στο μπάνιο γλίστρησε μια αδύναμη ακτίνα φωτός. Θαμπή, εύθραυστη. Αλλά έστω κι έτσι έσπασε τον ζόφο» (σελ. 237). Η Εύη είναι πλέον στην εφηβεία, υπερ-ευαίσθητη στα συναισθηματικά ερεθίσματα, στεναχωριέται λιγότερο για το οικονομικό θέμα τώρα που τους μεγαλώνει η Τζένη μόνη της και περισσότερο για την απελπισία στο πρόσωπο της μάνας της. Ένα πλάσμα που λες και γεννήθηκε ενήλικη, κάτι που δυστυχώς η μητέρα κατά λάθος εκμεταλλεύεται και τονίζει διαρκώς, ακουμπώντας έτσι ένα δυσβάσταχτο βάρος στο παιδί της, που πάντα πίστευε πως αυτό πρέπει να κάνει, να γίνεται υποστύλωμα στις οικοδομές όλου του κόσμου. Από την άλλη, ο αυτιστικός Λουκάς παρακολουθεί εργοθεραπεύτρια σε κέντρο ειδικής αγωγής και σημειώνει μικρά βήματα προόδου. Η Τζένη αποδέχτηκε σχετικά γρήγορα την ιδιαιτερότητα του γιου της, μιας και δεν υπήρχε χρόνος για χάσιμο. Αυτή η διαδικασία αποδοχής δεν ήταν γραμμική, αφού τα συναισθήματα ενοχής, θυμού, απελπισίας επέστρεφαν κυκλικά. Πού βρίσκεται μέσα σε όλα αυτά ο Δημήτρης, πώς αντέδρασε, πώς νιώθει μετά τη θύελλα που τους τίναξε στον αέρα; Ευτυχώς, είναι ένας πατέρας που «θα εξασφάλιζε πρώτα το κάτι παραπάνω για τα παιδιά του και μετά τα βασικά για τον ίδιο»! Ναι αλλά η σχέση του με την πρώην σύζυγο; Τα δικά του όνειρα και προσδοκίες;

Μόνιμο αγκάθι ανάμεσα στο ζευγάρι είναι η μάνα του Δημήτρη, Βαγγελιώ, μια αυταρχική γυναίκα που διαφεντεύει το σπίτι της και αρνείται ν’ αφήσει τα παιδιά της να φύγουν μακριά. Αρνάκι ο άντρας της, την άφησε να κάνει ό,τι θέλει στη ζωή τους, του αρκούσε να νιώθει ασφαλής και ήρεμος πλάι της: «Ο χρυσός αυτός άνθρωπος που μιλούσε από το στόμα λίγο και από τα μάτια του πολύ. Που γέμιζε τα ρεζερβουάρ των παιδιών και των εγγονιών του με περισσή αγάπη, ανόθευτη, χωρίς προϋποθέσεις, χωρίς όρια, χωρίς διακρίσεις» (σελ. 279). Νικήθηκε τελικά από τον καρκίνο και η γυναίκα του νιώθει ξαφνικά πελαγωμένη και ολομόναχη. Τώρα τι γίνεται; Πώς θα επιβιώσει χωρίς το στήριγμά της; Ο απόλυτος έλεγχος που ασκεί στα παιδιά της, Αντώνη και Δημήτρη, δημιουργεί εντάσεις και δυσκολεύει τον αγώνα τους να σταθούν στα δικά τους πόδια, μακριά από τις εντολές της. Τα δυο αδέλφια είναι όσο πιο διαφορετικοί μπορεί να είναι δύο άνθρωποι που μεγάλωσαν στο ίδιο σπίτι, στην ίδια πόλη, από τους ίδιους γονείς. Σπάνια όμως μάλωναν όσο ήταν μαζί, δεν έμπαινε ο ένας στον ζωτικό χώρο του άλλου, πάντα συνυπήρχαν χωρίς να αναμιχθούν. Ο Αντώνης, έχοντας καλά κρυμμένα μυστικά, κάνει τα πάντα για να φύγει στο εξωτερικό, προκαλώντας θύελλα αντιδράσεων. «…παραήταν ασημένιος για τα δεδομένα της μουντής κωμόπολης… ασύμβατος με τον αέρα της Αιτωλοακαρνανίας» (σελ. 82), «Δεν υπήρξε ποτέ κομμάτι του παζλ της συγκεκριμένης πόλης ο μικρός. Πάντα φευγάτος ήταν» (σελ. 92).

Ο Δημήτρης υποστηρίζει τον αδελφό του κι ας μένει ο ίδιος πίσω. Έτσι κι αλλιώς είναι μέτριος μαθητής, οπότε στράφηκε στις μηχανές και στα αυτοκίνητα για τα προς το ζην. Ο Αντώνης όμως έφυγε και γιατί ήθελε να γλυτώσει τον αδελφό του από τις συνέπειες των δικών του επιλογών, μιας και το ωστικό κύμα πάντα έπαιρνε τον Δημήτρη: «Ο μεγάλος το είχε συνηθίσει, το θεωρούσε δεδομένο, ο μικρός ασφυκτιούσε, τον έπνιγε αυτή η υποχρέωση που ένιωθε πως είχε στον αδελφό του από τότε που θυμόταν τον εαυτό του» (σελ. 97). Οι γονείς τους πιέζουν τον Δημήτρη να ελέγχει τον Αντώνη κι αυτό τον κάνει έξω φρενών. Ο Δημήτρης δεν είχε το θάρρος του αδελφού του, ναι, είχε όνειρα, ήθελε να αντιδράσει αλλά «φοβόταν πως θα έτρωγε τα μούτρα του και θα αναγκαζόταν να γυρίσει στη μάνα του με την ουρά στα σκέλια». Είναι «έξαλλος με τον αδελφό του που δραπέτευσε και ανακουφισμένος ταυτόχρονα. Να τον βρίζει από τη μία και να τον καμαρώνει κρυφά από την άλλη. Για το μυαλό του, για το τσαγανό του, για όλα όσα έβαζε στόχο και κατάφερνε, ενώ ο ίδιος έμενε κολλημένος. Ανίκανος να φύγει. Δειλός» (σελ. 97). «Δεν είχε ποτέ τη δύναμη του μικρού. Το αστέρι του. Λες και γεννήθηκε μισοσβησμένος» (σελ. 107). Όσο ο Δημήτρης μάλιστα δεν κόβει τον ομφάλιο λώρο, τόσο η μάνα του τον διαφεντεύει. Και τότε ήρθε η Τζένη! «Όλα τα άσκοπά του σαν να είχαν βρει προορισμό».

Όλα ξεκινάνε με την κηδεία του Λουκά, όπου η συγγραφέας στήνει ολοζώντανες σκηνές: «…άρχισαν να σηκώνονται ένας ένας…Είχαν ξεπετάξει την υποχρέωση. Αν τους έλεγες «καλό καλοκαίρι», θα απαντούσαν «επίσης» χωρίς δεύτερη σκέψη» (σελ. 36). Από την αρχή οι διαπροσωπικές σχέσεις είναι δύσκολες, η μητέρα δε συμπαθεί την Τζένη, ο Αντώνης άργησε να παραστεί και η Βαγγελιώ δε χάνει ευκαιρία να τον κατηγορήσει, εντείνοντας την επιθυμία του να φύγει μια ώρα νωρίτερα, η Τζένη συμμερίζεται την επιθυμία του Αντώνη και κατανοεί τη στάση του, αφού είναι η μοναδική που μπορεί να τον διαβάσει σαν ανοιχτό βιβλίο, η επιθυμία του Λουκά να παραμείνει στο Αγρίνιο με τον μπαμπά και τη γιαγιά φέρνει την Τζένη στα όριά της, κάτι που αποσβήνει η Εύη. Λες και παρακολουθούσα κάτι μεταξύ κινηματογραφικής ταινίας και στιγμές από γεγονότα που έχω δει κι εγώ στη δική μου ζωή, με αληθινούς ανθρώπους, με ταιριαστούς διαλόγους, με γνωστές αφορμές! Έτσι αρχίζει σιγά σιγά το ταξίδι στο παρελθόν και στο παρόν όλων αυτών των χαρακτήρων, τους οποίους γνωρίζουμε κι απ’ την καλή κι απ’ την ανάποδη. Η ζωή στη φοιτητική εστία του Γκερμερσχάιμ, το πρώτο ερωτικό καλοκαίρι στην Ιθάκη, το μαγικό Βερολίνο που «ήταν η πιο όμορφη πόλη στον κόσμο, τόσο ανεπιτήδευτα κομψή, παλιακή και μοντέρνα ταυτόχρονα, σε αποδεχόταν χωρίς ενδοιασμούς, χωρίς προκαταλήψεις, η ίδια η πόλη μπορούσε να γίνει η παρέα σου» (σελ. 117), η γοητευτική Σκοτία εκείνο τον κρυστάλλινο Φεβρουάριο που η κλεψύδρα της ευτυχίας ενός ζευγαριού άρχισε να αδειάζει από την άμμο της και τόσα άλλα.

Υπάρχουν όμως κι άλλοι χαρακτήρες που συντροφεύουν τις δύο οικογένειες, όπως το εξάχρονο κοριτσάκι που στέκεται όρθιο, με τη ζακέτα της μαμάς της στα χέρια, ακίνητο, αμίλητο και κοιτάζει την πόρτα την ημέρα που η μάνα της ηττήθηκε από τον καρκίνο. «Όποιος φεύγει δεν ξαναγυρίζει» και το έμαθε αυτό καλά το κοριτσάκι που ξάπλωνε πάνω στη ζακέτα της μάνας της για να κοιμηθεί μυρίζοντας το ύφασμα κι ευτυχώς τη στήριξε η γιαγιά της, βοηθώντας τη να γίνει «Δυο γυναικών κόρη». Είναι και ο γοητευτικός Κωνσταντινουπολίτης Ερέν Μπαντέμ που θα παίξει απρόσμενο κομβικό ρόλο στο μυθιστόρημα και η ιστορία του ξεδιπλώνεται γεμάτη κοφτερά αγκάθια. Ασήκωτο βάρος οι επιλογές του για την οικογένειά του και αβάσταχτες οι συνέπειές τους στις ζωές των γονιών του, Ναζάν και Αράς, δυο ανθρώπων σε ισχυρή πολιτική και οικονομική θέση στην Τουρκία. Η ζωή του Ερέν είναι γεμάτη τρυφερότητα και έρωτα, ώσπου η τρυφερή μητέρα του χώθηκε σε δύσμορφο κουκούλι και δε δίστασε να παραδώσει -μεταφορικά-  τον γιο της στον Άδη. Τα κεφάλαια που τον αφορούν τα διάβαζα με κομμένη ανάσα, μιας και σε αυτά η γραφή φτάνει στο απόγειό της σε θέματα περιγραφών, ατμόσφαιρας, παραστατικότητας και άφθαστου ρεαλισμού. Η τελική σκηνή μεταξύ πατέρα και γιου παραλίγο να μου προκαλέσει εγκεφαλικό και κρατούσα την ανάσα μου για επικίνδυνα πολλή ώρα μετά το πέρας της. Οι χαρακτήρες που γνώρισα παύουν να έχουν βαφτιστικά ονόματα και ανθρώπινα χαρακτηριστικά, μεταμορφώνονται σε κάτι σκληρό, ανείπωτο κι όλα αυτά για κάτι που θα έπρεπε να το γιορτάζουν κι όχι να το λοιδωρούν. «Η ιέρεια άγγιξε σιωπηλή την πόρτα. Ο πεθαμένος γιος της βγήκε από το δωμάτιο». Και τότε…

Το κείμενο είναι γεμάτο καλοδουλεμένα ψυχογραφήματα, παραστατικότητα και αληθοφάνεια. Δε θα ξεχάσω πόσο έντονα περιγράφηκε μια κρίση πανικού, τις κραυγές ενός μικρού κοριτσιού που η επιθυμία της να δει τηλεόραση παραπάνω από μια ώρα οδήγησε σε ομηρικούς καβγάδες τους γονείς της («μπαμπά, δε θέλω να δω τηλεόραση, να, δες πάω στο δωμάτιό μου, σε παρακαλώ», πόσο πόνεσα εκεί, πόσο μου θύμισε οικεία κακά!), τις συνέπειες από μια ολική υστερεκτομή στο σώμα και στην ψυχολογία μιας γυναίκας και τις στιγμές ανθρωπιάς μεταξύ δυο γυναικών που ήταν ξεκάθαρα εχθροί ως εκείνη τη στιγμή που… Σκόρπιες και αξιοπρόσεκτες μεταφορές και παρομοιώσεις στολίζουν το κείμενο: «Μα ο ήλιος εκείνο το απόγευμα της συμπεριφερόταν σαν γονιός, ήθελε να αφήσει το στοργικό του χάδι πάνω στα χέρια και στον λαιμό της» (σελ. 67). Εδώ δάκρυσα: «…άφησε από τα μάτια του να τρέξουν σταγόνες ευτυχίας… Έτρεξαν μέσα του και βρήκαν και γέμισαν μικρές ρωγμές, σαν υγρός χρυσός που συγκολλάει σπασμένο πήλινο» (σελ. 158). Και ένα από τα αγαπημένα μου: «…τα βλέμματα, οι κουβέντες, όλα σκάλωναν πάνω του σαν να ήταν φτιαγμένος από βέλκρο που μάζευε πάνω του ανεπιθύμητο χνούδι…» (σελ. 211). Λέξεις που δημιουργούν απρόσμενες εικόνες και σημαντικές αλήθειες: «…τα δάχτυλά τους έμειναν απλώς να αγγίζονται. Για το υπόλοιπο της διαδρομής, τις ένωναν λίγα χιλιοστά επιδερμίδας… Καμιά φορά, αυτό που σε στηρίζει και σε κρατάει στην επιφάνεια όταν σε τραβάνε βαρίδια στον πάτο είναι απλώς λίγο δέρμα» (σελ. 49). Από την άλλη, το χιούμορ με το οποίο έχουμε γνωρίσει τη συγγραφέα είναι εκεί, διακριτικό, ανάμεσα στις γραμμές, μόνο που τα γεγονότα δε σε αφήνουν να το απολαύσεις είτε γιατί αμέσως έπεται κάτι σκληρό είτε γιατί είναι κρυφά αναμεμιγμένο με κάτι που προκαλεί εντονότερα συναισθήματα, όπως οργή ή / και συγκίνηση. Απολαύστε μία και μόνη πρόταση, που συνδυάζει την κραυγή της μάνας που εξαφανίστηκε το παιδί της με την προσπάθεια μιας τυχαίας περαστικής να βγάλει πετυχημένη selfie με το σκυλί της αγκαλιά: «Η μάνα του Δημήτρη ούρλιαζε στο τηλέφωνο, ο Βαρόνος προσπαθούσε να ακρωτηριάσει την ιδιοκτήτριά του κι εκείνη να δείξει το outfit τους» (σελ. 215).

Φυσικά, δε θα μπορούσαν να λείπουν και οι καίριες κοινωνιολογικές παρατηρήσεις: «…το σχολείο, οι παρέες, η εφηβεία, είναι ένας μικρόκοσμος της ενήλικης κοινωνίας, βλέπεις ένα δεκαπεντάχρονο παιδί και ταυτόχρονα βλέπεις έναν πενηντάρη που χτίζεται. Πολλά στρώματα σκυρόδεμα θα πέσουν πάνω του, πολλές εμπειρίες, ο πυρήνας όμως είναι εκεί. Στο σχολείο…θα δοκιμαστούν σκληρά οι αντοχές, τα συναισθήματα και ο χαρακτήρας τους. Δεν είναι εύκολη πίστα» (σελ. 263). Επίσης: «Δεν ήταν οι ίδιοι άνθρωποι που ήταν στα δεκαεννιά τους. Δεν μειώθηκε η αγάπη, η ζωή αυξήθηκε. Και λίγο λίγο μπήκε ανάμεσά τους…Άλλαξαν. Δεν είχαν τσακωθεί, δεν είχαν σταματήσει να αγαπιούνται. Ζωή έπαθαν» (σελ. 281-282). Και κυρίως: «Η ζωή σταμάτησε… Αυτό που συνεχίζεται λέγεται επιβίωση. Συνήθισε. Να ζει χωρίς τη ζωή του. Γιατί η ζωή δεν συνεχίζεται όταν χάνεις τη ζωή σου… Μόνο συνηθίζεται» (σελ. 283).

Οι «Σταγόνες» είναι ένα υπέροχο, απολαυστικό μα και σκληρό μυθιστόρημα που μου χάρισε αξέχαστες στιγμές, με γέμισε σκέψεις και προβληματισμούς. Ένα ταξίδι στο χθες και στο σήμερα, μια παρέα 300 περίπου σελίδων, άνθρωποι που αγάπησα και αντιπάθησα και συνεχώς αναρωτιόμουν τι θα τους συμβεί από δω και πέρα. Τα απόνερα του παρελθόντος και πώς επηρεάζουν το παρόν, πώς θα αντιδράσουν οι ήρωες του βιβλίου στις ανατροπές που έρχονται, πόσο εύκολα θ’ αλλάξουν νοοτροπία, αντιλήψεις, στάση ζωής, πόσο δυνατοί και έτοιμοι είναι για την απώλεια, για την ανατροπή, για το λάθος; Και τι όμορφο τέλος: «…ακολούθησε την πορεία της σταγόνας. Είχε διανύσει τα μισά. Είχε ακόμη πολλή πορεία. Μπορεί να ενωνόταν με άλλη, μπορεί να κυλούσε ολομόναχη» (σελ. 332).

Βιβλίο Η άλωση των Αθηνών από τις αδερφές Γαργάρα
Συγγραφέας Γιάννης Ξανθούλης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Χιούμορ
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Γιάννης Ξανθούλης, εμμένοντας σε βασικά μοτίβα που έχουμε συναντήσει και σε άλλα έργα του, καταφέρνει να τα παρουσιάσει με φρέσκια ματιά και εξακολουθεί να βρίσκει πληθώρα περιστατικών και χαρακτήρων που κρατούν αμείωτο το ενδιαφέρον του αναγνώστη δίνοντάς τους ονόματα ξεχωριστά, ιδιαίτερα και απόλυτα ταιριαστά με το ποιόν τους. Τοξικές σχέσεις, λεκτική κακοποίηση, «μαγκιά» και αλητεία, οικογένεια με κανόνες και τύπους που τραυματίζουν ψυχικά τα παιδιά και ταυτόχρονα μια κοινωνία με τους τυπικούς ή και μη χαρακτήρες που βρίσκει κανείς σε μια επαρχιακή πόλη. Άνθρωποι που κουτσομπολεύουν, εποφθαλμιούν, εξαπατούν, προσεύχονται, κρύβονται, ατιμάζουν, δέρνουν, ξεδίνουν, με τον καιρό να περνάει από πάνω τους και να παραμένουν τελματωμένοι στο ίδιο σημείο. Κάθε προσωπική ιστορία κι ένα απολαυστικό εύρημα, κάθε κεφάλαιο και μια παραστατική αφήγηση που δημιουργεί την ίδια στιγμή αντικρουόμενα αισθήματα: γελούσα δυνατά με τα κωμικά ενσταντανέ, κατά βάθος όμως έβλεπα ή ένιωθα την τραγικότητα, τη σκληρότητα, την απελπισία που πήγαζε από αυτά.

Οι γονείς, Κατίνα και Ηρακλής Γαργάρας, είναι παράδειγμα προς αποφυγή. Εκείνος αθλητικός τύπος και παλαιστής στα πανηγύρια, εκείνη μάνα και νοικοκυρά που ερωτεύτηκε τον μέλλοντα άντρα της ακαριαία. Αμάθητη σε αυτά, ήρθε για εργάτρια από τις Σέρρες και τελικά «έδωσε μια περίπου ζωή για μια άλλη ζωή, αχαρακτήριστη και απρόβλεπτη». Έκανε παιδιά και: «Μην έχοντας καιρό και προσβάσεις στην αυτολύπηση, τόκιζε από τότε σε κάτι που έμοιαζε με θυμό γενικής φύσεως» (σελ. 32). Μια γυναίκα «με κούραση σε ανεξίτηλες στρώσεις», με βασανισμένο παρελθόν γεμάτο ανασφάλεια και θανάτους, «ένα σφιχτό κουβάρι μαύρη κλωστή που κάποτε θα ξετυλιγόταν». Από την άλλη, ο Ηρακλής είναι ερωτιδής, στιβαρός, καλογυμνασμένος και διαπρεπής παλαιστής, αντικείμενο πόθου αντρών και γυναικών, με ένα εξίσου αμφίσημο και αμφιλεγόμενο παρελθόν στην Αθήνα τη δεκαετία του 1920 (όπου «οι νίκες, οι ήττες, η πολιτική και η αιμόπτυση πήγαιναν αντάμα») για το οποίο όμως «κλειδοστόμιασε» και ούτε που θέλει να την ξαναδεί την πρωτεύουσα. Μια οικογένεια χωρίς συμπόνια, κατανόηση «και άλλα τέτοια άχρηστα κι αχρείαστα»!

Πρωτότοκος είναι ο Σούλης, «η επιτομή της λέξης παλιοτόμαρο», που πιστεύει ότι έχει εξουσία ζωής και θανάτου στις αδελφές του και τις κοπανάει κάθε τρεις και λίγο, «για να ξεκουράζει την κατάκοπη από τη δουλειά μάνα»! Δεν τέλειωσε το δημοτικό, δε στεριώνει πουθενά, ακολουθεί στη συμπεριφορά και στο τουπέ τον πατέρα του, δε διστάζει να προβεί σε σεξουαλικές και άλλες παρενοχλήσεις σε ό,τι στην κυριολεξία θηλυκό του γυαλίσει και τελικά γίνεται χαφιές της αστυνομίας, με ανυπολόγιστες συνέπειες για όλους. Πατέρας και γιος είναι «κλειδαμπαρωμένοι στο πιο σκληρό κέλυφος αρσενικής υπεροψίας», γαμπρίζουν, επισκέπτονται συχνά το τοπικό πορνείο και γενικώς είναι «όσα πάνε κι όσα έρθουν». Τέλος, το τέταρτο παιδί Γαργάρα είναι η τιμωρία εξ ουρανού κατά τη μάνα του. Μικρός, σιωπηλός και αόρατος, βαφτίστηκε Χαράλαμπος αλλά του έμεινε το Σους, αφού όποτε ανοίγει το στόμα του για να μιλήσει του κάνουν νόημα να πάψει. Οι γονείς του το θεωρούν βλαμμένο και ζαβό, «ούτε φίλους είχε ούτε σπουδαία προκοπή, απ’ ό,τι έλεγαν οι δάσκαλοι». Για να επιβεβαιωθούν τα λεγόμενά τους, ο Χαράλαμπος βλέπει και συζητά με τις πεθαμένες ξαδέλφες του πατέρα του που τον αγάπησαν ερωτικά και οι δύο ταυτόχρονα. Τι θέλουν στη ζωή του παιδιού; Τι προσμένουν και τι του λένε;

Κι ερχόμαστε στη Μαγιοπούλα και στη Φιλοθέη, κορίτσια που μεγάλωσαν με τα βογκητά της μάνας τους, νομίζοντας πως τα «αχ, αχ, αχ» της είναι από πόνο και θα πεθάνει. Η μεγαλύτερη, η Φιλοθέη, ονειρεύεται ξύπνια, αφαιρείται, σε σημείο που η μάνα της τη θεωρεί αγγελοκρουσμένη, θέλει διακαώς να πάει «στας Αθήνας», μια πόλη γεμάτη γιασεμιά και γαζίες σύμφωνα με τις ρομάντζες που ερμηνεύουν οι τραγουδιστές στα ραδιόφωνα, για να σπουδάσει, να δει όλα αυτά τα θαυμαστά και να ξεφύγει από το χωριό. Φυσικά τα  όνειρά της κάνουν έξαλλους πατέρα και μεγάλο αδελφό. Γυρνάει την πλάτη της σε όσα δοξολογούν τα σχολικά βιβλία (υπακοή, αγάπη προς τον πλησίον, θαλπωρή και τρυφερότητα, που έτσι κι αλλιώς είναι ξένα στον οικογενειακό τους μικρόκοσμο), δημιουργεί ένα «μυστικό φυτώριο αισιόδοξων προσδοκιών», βρίσκεται «στο σήμερα με λαθραία εφόδια από ένα προκλητικό αύριο» κι έχει για στόχο την αριστεία. Φυσικά, η μικρότερη, η Μαγιοπούλα, παρηγορεί και στηρίζει την αδελφή της ενώ ταυτόχρονα διαπιστώνει πως αρχίζει να ομορφαίνει επικίνδυνα. Θα καταφέρει λοιπόν η Φιλοθέη να αντικρίσει την Αθήνα; Θα μπορέσει να πραγματοποιήσει αυτόν τον στόχο; Πόσο πολύ θα την πεισμώσουν τα εμπόδια των καιρών και των ανθρώπων;

Συναρπαστικές ιστορίες, εξαίσια και λεπτοκεντημένη πλοκή, γεμάτη διαχρονικά μηνύματα που αντικατοπτρίζουν την παθογένεια της ελληνικής οικογένειας, ενδιαφέροντες και διαλεχτοί χαρακτήρες που εξελίσσονται κι όλα αυτά σε μια εποχή όπου «τα σχολεία στις μοναξιασμένες, ταλαίπωρες επαρχίες πότε άνοιγαν και πότε έκλειναν, ανάλογα με τα σχέδια των πολέμαρχων που είχαν την πεποίθηση ότι στήνουν φυτώρια δάφνης και ένδοξου μαϊντανού. Βασικό λίπασμα το αίμα και η δυστυχία. Στα δέντρα έβλεπες κρεμασμένους τους ήρωες της Κυριακής και ας ήταν μόλις Δευτέρα…Ως την επόμενη Κυριακή, αν δεν είχε βρεθεί κανένας πολύ δικός σου κρεμασμένος, είχες συνηθίσει τις κρεμάλες. Άντε μπρος για λίγο σχολείο και μια φέτα ψωμί με κίτρινο τυρί από γάλα διεθνών αγελάδων ως συσσίτιο» (σελ. 270). Οι λυρικές βελονιές του συγγραφέα ακουμπούν ελαφρά το κείμενο για να μη χαλάσουν την πίκρα που ξεπηδάει από τις λέξεις: «Ο χειμώνας της παλιάς επαρχίας. Με λάσπη κι ερημιά. Λίγα φώτα και θολά τζάμια καφενείων με γκρίζους θαμώνες» (σελ. 274).

Βρισκόμαστε στη Ροδόσταμη της Ανατολικής Μακεδονίας, όπου οι πρόσφυγες του 1922 έφεραν καινούργια πνοή και μυρωδιά. Σε αυτόν τον τόπο το τριαντάφυλλο είναι το πιο αξιόλογο εμπορεύσιμο προϊόν: γλυκά του κουταλιού, ροδέλαιο, ανθόνερο, θυμιάματα, λικέρ με αφροδισιακές ιδιότητες, ακόμη και κλινική για δυσκοίλιους, το «Μπονζούρ», μιας και το διευκολυντικό γλυκό του κουταλιού τριαντάφυλλο έχει εξαιρετικά αποτελέσματα (πολύ σύντομα όμως το καθάρσιο και άλλα φάρμακα θα αποτελέσουν ισχυρούς αντιπάλους για τον «αφοδευτικό τουρισμό» της περιοχής). Το 1959 έχουμε ακόμη Ψυχοσάββατα που βαραίνουν από τα πένθη της Κατοχής και ταυτόχρονα ήρθε η ώρα να φύγει μεταναστευτικό λεφούσι για τη Γερμανία, αποδεκατίζοντας το χωριό και δημιουργώντας σπαραξικάρδιους αποχαιρετισμούς. Οι τραγικές και διαχρονικές αλήθειες έρχονται απρόσμενα: «Το 1959 οι άντρες στη χώρα γενικώς και στη Ροδόσταμη ειδικώς ήταν λιπόσαρκοι…ούτε οι τετρακέφαλοι ούτε οι γλουτιαίοι τούς έκαναν εντύπωση. Άλλες ήταν οι έγνοιες στις μικροζωές τους. Έκρυβαν θλίψη αυτές οι ζωές, πολλή απόγνωση κι ακόμη περισσότερο θυμό. Γι’ αυτό οι οικογενειάρχες ξεσπούσαν στις γυναίκες και στο τσούρμο των απογόνων τους. Το ξύλο για τον αντρικό πληθυσμό της γειτονιάς προϋπήρχε του Παραδείσου» (σελ. 65).

Η Ροδόσταμη είναι ένα κλασικό, παραδοσιακό μέρος, όπου διαδραματίζονται αλήστου μνήμης παραστατικές σκηνές, με μικρά και μεγάλα στιγμιότυπα που αποτυπώνουν ακριβώς την εποχή, τον τόπο, την κουλτούρα των ανθρώπων της ελληνικής επαρχίας στο μεταίχμιο δύο δεκαετιών. Πότε συγκαλυμμένα και πότε κοφτά, καταγράφονται οι προσδοκίες, τα όνειρα, η κούραση, η ρουτίνα, η φτώχεια, η απελπισία αυτών των ανθρώπων που πάλευαν για ένα καλύτερο αύριο χωρίς να ξέρουν κάτι άλλο από το ξύλο και το κεράτωμα οι άντρες («όταν μεθάμε κάνουμε μπόλικες σκατοδουλειές»), από τη σιωπή και την ανοχή οι γυναίκες, από τα κοκορέματα οι γιοι, από το φευγιό σε γάμους οι κόρες. Το χιούμορ ξεπετάγεται αναπάντεχα, σε απροσδόκητα σημεία: «…είχε μισή πιατέλα κόλλυβα από το χθεσινό ετήσιο μνημόσυνο μιας εκατόχρονης γριάς που την πάτησε εντέλει τρακτέρ… Η Κατίνα με τα παιδιά, χωρίς δεύτερη σκέψη, έκαναν πλήρες σέρβις συχώριου στη γηραιά κυρία…είχαν μια διαβολεμένη όρεξη» (σελ. 106).

Έχουμε επίσης πολλές και ξεκαρδιστικές αναφορές στη μικροκοινωνία του χωριού και ταυτόχρονα παρατηρήσεις και σχόλια για τις μεταγενέστερες αλλαγές που αυτή υπέστη, για την αίγλη που χάθηκε, για την απώλεια του ήθους και άλλων αρετών. Στα ονόματα και στους χαρακτήρες ο συγγραφέας έχει δώσει ρέστα: ο δήμαρχος, ο παπάς, οι δύο ανταγωνιζόμενοι οδοντίατροι, η δασκάλα, η επιστήθια φίλη και συμμαθήτρια της Φιλοθέης και μετριοτάτης αντιλήψεως Μαρικούλα, η μοδίστρα, ο φαρμακοποιός, το καινούργιο κελεπούρι στο τοπικό πορνείο με διεθνή παρακαλώ εύσημα με το καλλιτεχνικό όνομα Ψωλίτα Μπονασέρα από την Παραγουάη, η μεγαλύτερη αοιδός-φίρμα στα πανηγύρια Τζουτζούκα Πλαταμώνα που ψάχνει τον Ηρακλή που την εκμαύλισε και κατέληξε να τραγουδάει στο κοσμικό κέντρο «Τα Παλαμάκια», ο χωροφύλακας, ο ειρηνοδίκης και πολλά άλλα πρόσωπα αποτελούν το ασφυκτικό περιβάλλον των αδελφάδων Γαργάρα που καταστρώνουν σχέδιο για την άλωση των Αθηνών. Όλοι τους αλληλοεπιδρούν, αλληλοεπηρεάζονται, συναναστρέφονται και κανείς από τους αναγνώστες δεν μπορεί να φανταστεί ούτε τη συνέχεια ούτε την κατάληξη.

«Η άλωση των Αθηνών από τις αδερφές Γαργάρα» είναι ένα τραγικωμικό μυθιστόρημα γεμάτο διαχρονικές αλήθειες, συγκινητικές και αστείες στιγμές, διαρκείς ανατροπές, διαλεγμένους χαρακτήρες που ζωντανεύει τον αργό θάνατο ενός χωριού και των κατοίκων του. Όνειρα που δεν πραγματοποιούνται, φιλοδοξίες που καταπνίγονται, ξύλο που μοιράζεται αφειδώς, ψυχικά τραύματα που ριζώνουν βαθιά, μια κοινότητα που αποδεκατίζεται αργά αλλά σταθερά και μεταμορφώνεται στο πέρασμα του χρόνου καταγράφονται ακριβοδίκαια και δημιουργούν έναν σφιχτό κλοιό. Ένα κείμενο-αργαλειός με καλά υπολογισμένες και ισομοιρασμένες σαϊτιές γέλιου, σκεπτικισμού και διαχρονικών πανανθρώπινων μηνυμάτων που με έκαναν να ξεκαρδιστώ και να προβληματιστώ ταυτόχρονα.

Βιβλίο Η Τάμι είναι ακροβάτισσα / Ο Ρόκο είναι πειρατής
Συγγραφέας Μαρία Ρουσάκη
Εικονογράφος Ναταλία Καπατσούλια
Κατηγορία Παραμύθι
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Τάμι είναι μια ευλύγιστη ακροβάτισσα, ισορροπεί σε λεπτό σχοινί και πηδάει στον αέρα. Όλοι ζητούν λοιπόν τη βοήθειά της  ώστε να απολαύσουν το ταλέντο της: ο παππούς για να κατέβει τη σκάλα, η γιαγιά να φτάσει το πάνω ράφι, ο αδελφός της να βγάλει το σκυλί βόλτα, η μαμά της να τακτοποιήσει το δωμάτιό της κλπ. Έρχεται όμως μια μέρα που αρρωσταίνει, οπότε διαπιστώνει πως δεν μπορεί να κάνει ούτε ένα ακροβατικό, αφού δε νιώθει καλά. «Η παράσταση πρέπει να συνεχιστεί», λέει στον εαυτό της αλλά δεν τα καταφέρνει. Πώς θα αντιδράσουν οι δικοί της άνθρωποι; Από την άλλη, ο Ρόκο είναι πειρατής και με το πειρατικό του καράβι κατακτά ό,τι θέλει. Παίρνει το παγωτό της αδελφής του από τα χέρια της, βουτάει τη μαγκούρα του παππού και κάνει κι άλλες αταξίες ώσπου ο μπαμπάς βρίσκει μια αναπάντεχη λύση. Καταφέρνει λοιπόν όχι μόνο να του αποσπάσει την προσοχή ώστε να πάρουν οι άλλοι πίσω τα πράγματά τους αλλά του χαρίζει τα μυστικά ενός πολύτιμου θησαυρού! Αυτό θα αλλάξει τη ζωή του παιδιού άρδην και θα κάνει τους δικούς του να εντυπωσιαστούν από τη νέα του στάση ζωής.

Πρόκειται για δύο γλυκά και τρυφερά παραμύθια που διαπραγματεύονται ενδιαφέροντα θέματα που θα απασχολήσουν με ευφάνταστο τρόπο τους μικρούς αναγνώστες. Χάρη στην Τάμι μαθαίνουμε για τη δοτικότητα και για την ανθρώπινη αδυναμία, δηλαδή δεν είναι κακό να παραδεχόμαστε πως δεν είμαστε σούπερ ήρωες, εξ ου και είναι φυσιολογικό να μην είμαστε συνέχεια ευδιάθετοι και σε θέση να βοηθήσουμε. Από την άλλη, οι άνθρωποι που στηρίζουμε και τους δείχνουμε την αγάπη μας, με τη σειρά τους μπορούν να ανταποδώσουν χωρίς δεύτερη σκέψη κι αυτό βοηθάει την αγάπη να κάνει τα δικά της ακροβατικά! Στην περιπέτεια του Ρόκο, απόλαυσα τις σκανταλιές του παιδιού, παρ’ όλο που εξαρχής φαινόταν πως αυτή η συμπεριφορά δεν είναι ευπρόσδεκτη και μου άρεσε πολύ ο τρόπος που ήρθε ο πολύτιμος θησαυρός στα χέρια του παιδιού. Κρίμα που δεν μπορώ να γράψω κάτι άλλο για να μην προδώσω τις εξελίξεις, θα υποστηρίξω πάντως πως πράγματι, αυτός ο θησαυρός είναι ο καλύτερος σύντροφος του κάθε παιδιού και σίγουρα θα διαμορφώσει την προσωπικότητά του.

Η εικονογράφηση της Ναταλίας Καπατσούλια είναι υπέροχη, γεμάτη ζωηρά χρώματα και υπέροχες σκηνές. Μέσα από ολοσέλιδα και μικρότερα καρέ ξεπηδάει με παραστατικότητα και ρεαλισμό η καθημερινότητα της Τάμι και του Ρόκο σ’ ένα σπίτι με πολλά μέλη στην οικογένεια, εκ των οποίων το καθένα έχει τα δικά του ιδιαίτερα χαρακτηριστικά. Σωστοί φωτισμοί, συναρπαστικές λεπτομέρειες, προσεγμένη προοπτική, ποικίλες οπτικές γωνίες ζωντανεύουν τις ιστορίες με τον καλύτερο τρόπο. Στης Τάμι δίνεται έμφαση στα καφεκίτρινα χρώματα, στου Ρόκο στα πράσινα και αναμιγνύονται ιδανικά η φαντασία των παιδιών με τον ρεαλισμό. Ο Τάμι και ο Ρόκο ήρθαν για να βοηθήσουν τα παιδιά να βελτιώσουν τη συμπεριφορά τους και να αποδεχτούν τα όρια των δυνατοτήτων τους. Ελάτε να τους γνωρίσουμε!