Βιβλίο Νεκρωταφίο Ζώων 
Τίτλος πρωτοτύπου Pet Sematary
Συγγραφέας Stehen King
Μεταφραστής Έφη Τσιρώνη
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Τρόμου
Εκδότης Κλειδάριθμος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Άλλο ένα δυνατό, ανατρεπτικό και άκρως τρομακτικό μυθιστόρημα του Stephen King που όποτε το σταματούσα δεν έπαυα να το σκέφτομαι και όποτε προχωρούσα δεν ήθελα να μάθω τη συνέχεια γιατί έβλεπα το μέγεθος της φρίκης να έρχεται καταπάνω μου. Ένα από τα πολύ καλά έργα του αγαπημένου μου συγγραφέα τρόμου που με άφησε απόλυτα ικανοποιημένο μα πάνω απ’ όλα ξάγρυπνο. Ο Λούις Κριντ μετακομίζει με τη σύζυγό του, Ρέιτσελ και τα παιδιά τους, Αϊλίν και Γκέιτζ, σ’ ένα όμορφο και ήσυχο μέρος όπου τα πάντα φαίνονται τέλεια, αν εξαιρέσεις τον επικίνδυνο δρόμο έξω από το σπίτι όπου περνάνε φορτηγά και αυτοκίνητα με μεγάλη ταχύτητα. Ο Λούις είναι γιατρός και προσλήφθηκε ως διευθυντής της Ιατρικής Υπηρεσίας του τοπικού πανεπιστημίου και ανυπομονεί να κάνουν όλοι μαζί μια νέα αρχή μακριά από τον τοξικό πεθερό του και το βάρος που κουβαλάει η γυναίκα του ως απότοκο της αδελφής της και της ασθένειας με την οποία πάλεψε. Πολλές οι δυσκολίες προσαρμογής και οι αλλαγές από την ως τότε ζωή τους αλλά τους βοηθάνε με χαρά ο ογδοντάρης γείτονας Τζάντσον Κράνταλ και η σύζυγός του, Νόρμα, που πάσχει από αρθρίτιδα. Πολλές φορές μάλιστα ο Τζάντσον και ο Λουίς κάθονται στη βεράντα του πρώτου, «η σιωπή ανάμεσά τους ήταν άνετη, σαν να γνωρίζονταν από καιρό και δημιουργούσε μια αίσθηση οικειότητας» όσο οι γυναίκες τους ανταλλάσσουν συνταγές μαγειρικής.

Πίσω από το σπίτι υπάρχει ένα μεγάλο λιβάδι και πέρα από αυτό ένα πυκνό δάσος που οδηγεί στο «Νεκρωταφίο Ζώων», όπου τα παιδιά της πόλης έχουν θάψει τα κατοικίδιά τους, τα περισσότερα από τα οποία έχουν πεθάνει εξαιτίας του πολυσύχναστου δρόμου με τα φορτηγά. Ο Τζάντσον μια μέρα πηγαίνει την οικογένεια του Λούις εκεί κι αυτό θα στιγματίσει τη μικρή Αϊλίν, μιας κι έρχεται αντιμέτωπη με την αλήθεια του θανάτου. Έχει πάντα μαζί της τον γάτο της, τον Τσορτς, και το κοιμητήριο τη βάζει σε άσχημες σκέψεις: «Δεν θέλω να πεθάνει ποτέ ο Τσορτς! Είναι δικός μου γάτος! Δεν είναι του Θεού! Να πάρει δικό του γάτο ο Θεός!» (σελ. 77). Ο συγγραφέας δίνει μια άψογη αποτύπωση του παιδικού φόβου για το αναπόφευκτο του θανάτου, παραθέτει σωστά επιχειρήματα και χαρίζει προσεγμένες σκιαγραφήσεις χαρακτήρων. Να όμως που τα πράγματα θα στραβώσουν  όταν ένας νεαρός με ανοιγμένο κεφάλι μεταφέρεται στο Ιατρικό Κέντρο του Πανεπιστημίου και πριν πεθάνει λέει: «Το Νεκρωταφίο Ζώων δεν είναι το πραγματικό νεκροταφείο. Μείνε μακριά από μας»! Στη συνέχεια, μια σειρά από ανεξήγητα γεγονότα θα ανατρέψουν τη γαλήνια εικόνα του τοπίου και την ήσυχη οικογενειακή ζωή που τόσο λυρικά και ρεαλιστικά δόθηκε αρχικά στον αναγνώστη. Ο Τσορτς πέφτει κι αυτός θύμα της ασφάλτου, οπότε ο Τζαντ αποφασίζει να αποκαλύψει στον Λούις ένα μεγάλο μυστικό.

Ο Stephen King χαρίζει άφθονο λυρισμό που κάνει το τοπίο και την καθημερινότητα των πρωταγωνιστών ειδυλλιακή: «Στ’ ανατολικά, το πυκνό δάσος έκλεινε τη θέα, προς τα εκεί που κοίταζαν όμως, προς δυσμάς, η γη του αποκαλόκαιρου κατρακυλούσε σε ονειρικά κύματα, χρυσαφένια και νυσταλέα. Τα πάντα ήταν ακίνητα, θολωμένα, σιωπηλά» (σελ. 57). Τα καλολογικά στοιχεία του κειμένου φυσικά δεν προϊδεάζουν για τη φρίκη που θα ακολουθήσει και δε διστάζουν με την παρουσία τους σε απρόσμενα σημεία του κειμένου να τη μεγεθύνουν: «Οι δυο τους έστεκαν στη φωτεινή, αναξιόπιστη ζεστασιά του Μάρτη που αγωνιζόταν να γίνει Απρίλης» (σελ. 343). Και τότε…. Από την άλλη, μέσα από τις σελίδες του βιβλίου περνάνε σημαντικά διαχρονικά και πανανθρώπινα μηνύματα γύρω από τον φόβο του θανάτου και κυρίως για την αγάπη και ως πού μπορεί να φτάσει κανείς για το πρόσωπο που λατρεύει. Ό,τι και να κάνουμε, ο άνθρωπος μεγαλώνει και οδεύει προς το αναπόφευκτο, η ζωή έχει πάντα τρόπο να χαράζει τη δική της ζωή και κανείς δεν μπορεί να κάνει κάτι: «Στ’ αλήθεια θα γεράσουμε…Το παιδί πήρε τον δρόμο του…το ίδιο κι εμείς» (σελ. 52). Ή μήπως μπορεί; Και με τι συνέπειες; Τι κόστος; Κάποιος είναι έτοιμος πλέον να κάνει κάτι ασύλληπτο: «Επρόκειτο πράγματι για το πιο σημαντικό μάθημα της ζωής του και… ήταν εκατό τοις εκατό αποφασισμένος να το περάσει μετ’ επαίνων» (σελ. 470). Θα τα καταφέρει;

Ο θάνατος κυριαρχεί παντού στο βιβλίο σε όλες του τις μορφές και με όλες του τις εκφάνσεις και οι ήρωες του μυθιστορήματος καταθέτουν διαφορετικές και συχνά αντικρουόμενες απόψεις, παρακινώντας τον αναγνώστη να σκεφτεί πάνω σε αυτό όσο γίνεται πιο αντικειμενικά, ακόμη και να συμφιλιωθεί μαζί του: «Ο θάνατος, με την εξαίρεση ίσως της γέννησης, ήταν το πιο φυσικό πράγμα στον κόσμο», λέει ο γιατρός πραγματιστής Λούις. Ναι αλλά από την άλλη: «Ο θάνατος δεν έχει τίποτα το φυσικό», υποστηρίζει η Ρέιτσελ. Επιπλέον, η σημερινή εποχή αντιδιαστέλλεται μέσω του ηλικιωμένου Τζαντ με το παρελθόν, όπου μεταξύ των δύο πολέμων υπήρχε σημαντική θνησιμότητα, με την ιατρική να κάνει ακόμη τα πρώτα της βήματα σε πολλούς τομείς. «Εκείνο τον καιρό, ο θάνατος σου χτυπούσε την πόρτα και σου έλεγε γεια… Ήμαστε κοντύτερα στον θάνατο…πόλεμοι, σκοτωμοί, αυτοκτονίες» (σελ. 92-93). Πολλές και ενδιαφέρουσες σκέψεις λοιπόν: «Αυτό που ξέρουμε είναι ότι όταν πεθαίνουμε δύο πράγματα μπορεί να συμβαίνουν: ή να επιζούν με κάποιο τρόπο οι ψυχές και οι σκέψεις μας, να επιβιώνουν δηλαδή μετά τον θάνατο του σώματός μας ή να μην επιζούν. Στην πρώτη περίπτωση, ανοίγονται ένα σωρό πιθανότητες. Στη δεύτερη, το πράγμα τελειώνει εκεί. Τελεία και παύλα» (σελ. 308). Κι αν χάσουμε κάποιον που αγαπάμε; Πώς θα αντέξουμε, πού θα στηριχτούμε; Όσο κι αν δυσκολευτούμε, η αλήθεια είναι μία: «Ο χρόνος περνάει … Η δυνατή θλίψη μετατρέπεται σε μια πιο ήπια πίκρα, η πίκρα μετατρέπεται σε πένθος, το πένθος εντέλει σε ανάμνηση» (σελ. 337).

Το «Νεκρωταφίο Ζώων» είναι ένα συναρπαστικό, ανατρεπτικό και τρομακτικό μυθιστόρημα, γεμάτο διαχρονικές σκέψεις, καλολογικά στοιχεία που μετατρέπουν το καθαυτό κείμενο σε γκροτέσκο, άφθονες λεπτομέρειες στις περιγραφές και εκτενή επεισόδια που παρεμβάλλονται στην αφήγηση, καθώς και μακροσκελή όνειρα και λίγους μονόλογους, στοιχεία που όμως συμβάλλουν στην ατμοσφαιρικότητα του κειμένου και στην κλιμάκωση της ιστορίας. Μια ήσυχη καθημερινότητα, μια καινούργια αρχή, ένας θάνατος, ένα κοιμητήριο και μετά ο έλεγχος χάνεται, με ανυπολόγιστες συνέπειες για όλους. Ανατριχιαστικά αληθινά ή αληθοφανή περιστατικά παίζουν με το μυαλό του Λούις και του αναγνώστη φυσικά, με αποτέλεσμα το κείμενο να ισορροπεί επιδέξια ανάμεσα στον σουρεαλισμό και την πραγματικότητα. Ένα μέρος όπου τα κατοικίδια θάβονται για πάντα ή και όχι, ένας τόπος απ’ όπου τα ζώα επιστρέφουν αλλαγμένα, σα να πήγαν κάπου και γύρισαν αλλά όχι εντελώς (αν ισχύει αυτό, πιάνει και με τους ανθρώπους; ), μια οικογένεια που θα δεχτεί ένα ισχυρό χτύπημα… Τελικά, πόση φρίκη μπορεί να αντέξει ο ανθρώπινος νους;

Βιβλίο Τα 39 σκαλοπάτια
Τίτλος πρωτοτύπου The thirty-nine steps
Συγγραφέας John Buchan
Μεταφραστής Έφη Τσιρώνη
Κατηγορία Περιπέτεια
Εκδότης Μίνωας
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

«Τα 39 σκαλοπάτια» του John Buchan είναι ένα κατασκοπικό μυθιστόρημα με ανθρωποκυνηγητά, ανηλεή καταδίωξη και εκπλήξεις. Ομολογώ πως τα κεφάλαια με τον πρωταγωνιστή Χάνεϊ να ταξιδεύει σε όλη τη βόρεια Σκωτία, παρ’ όλο που είχαν ενδιαφέρον από κοινωνιολογικής και γεωγραφικής άποψης, ήταν αρκούντως κουραστικά για μένα. Ψάχνοντας πληροφορίες όμως για το υπόβαθρο και την εποχή κατά την οποία γράφτηκε το βιβλίο ανακάλυψα πως πρωτοδημοσιεύτηκε σε συνέχειες στο περιοδικό Blackwood’s Magazine το 1915, οπότε και κυκλοφόρησε αυτοτελώς λίγο καιρό μετά. Αν λοιπόν διαβαστεί σε συνέχειες και όχι συγκεντρωτικά και δεδομένης της εποχής και της δίψας του αναγνωστικού κοινού για τέτοιου είδους περιπέτειες, τα «39 σκαλοπάτια» ήταν από τις καλύτερες επιλογές του είδους. Αυτό άλλωστε φάνηκε και με τις πολλές κινηματογραφικές του διασκευές, με προεξάρχουσα αυτήν του Χίτσκοκ το 1935.

Ο John Buchan (1875-1940) ήταν Σκωτσέζος συγγραφέας, πολιτικός και ιστορικός. Διήγε μια σημαντική πολιτική και διπλωματική καριέρα, που τον γέμισε εμπειρίες και γνώσεις και του χάρισε άφθονες ευκαιρίες για ταξίδια στις αποικίες της Βρετανίας, κυρίως σε Αφρική και Καναδά. Η συγγραφική του καριέρα συναγωνιζόταν σε απήχηση την πολιτική του ενώ τον βράβευαν και τον τιμούσαν συνεχώς διάφοροι φορείς και παρατάξεις. Τα «39 σκαλοπάτια» ήταν από τα βιβλία που αγαπήθηκαν περισσότερο, μιας και η φιλοπατρία και η αυτοθυσία του πρωταγωνιστή ήταν ιδανικά που συντρόφευαν και ατσάλωναν τους στρατιώτες στα χαρακώματα του Πρώτου Παγκοσμίου πολέμου.

Έχει θέση λοιπόν αυτό το εμβληματικό για τις αρχές του 20ού αιώνα κατασκοπικό θρίλερ στο σήμερα; Νομίζω πως ναι. Αποτελεί κομμάτι μιας αλυσίδας, για να μη γράψω πως είναι από τους πρώτους κρίκους της, που βιβλίο το βιβλίο έφτασε σήμερα να κοσμείται από ονόματα όπως Frederick Forsyth, John Le Carré, Robert Ludlum και μεταγενέστερους. Φυσικά, όταν διαβάζει κάποιος ένα μυθιστόρημα που κυκλοφόρησε σχεδόν έναν αιώνα παλιό, δεν πρέπει να έχει την απαίτηση για καταιγιστική δράση, γρήγορους ρυθμούς ή οτιδήποτε άλλο που τον γαλούχησε σήμερα. Αντιθέτως, θα πρότεινα να ενσκήψει πάνω από ένα τέτοιο περιπετειώδες βιβλίο με περιέργεια, αγάπη και κατανόηση. Ναι, ανατροπές και εκπλήξεις υπάρχουν, η αφήγηση όμως, παρ’ όλο που είναι γεμάτη ένταση ως προς το κυνηγητό, αναλώνεται σε περιγραφές που θα βοηθήσουν στην καλύτερη κατανόηση του χώρου και του χρόνου μεν, καθυστερούν αρκετά την εξέλιξη της πλοκής δε.

Βρισκόμαστε μεταξύ της λήξης των Βαλκανικών και της επαπειλούμενης έναρξης του Α΄ Παγκόσμιου πολέμου. Με αφορμή την επικείμενη επίσκεψη του Έλληνα πρωθυπουργού Κωνσταντίνου Καρολίδη (κάποιοι λένε πως εδώ φωτογραφίζει ο συγγραφέας τον Ελευθέριο Βενιζέλο) στο Λονδίνο, στήνεται μια ολόκληρη πλεκτάνη για να παρασύρει τη Βρετανία σε πόλεμο. Οι τρόποι που μηχανεύεται ο Χάνεϊ να ξεφύγει κάθε φορά από τους διώκτες του είναι ευρηματικοί και σχεδόν υπεράνθρωποι. Αυτά τα χαρακτηριστικά του κειμένου μού θύμισαν κατά πολύ τον τρόπο που επίλυε ο Σέρλοκ Χολμς τις υποθέσεις του, μιας και αυτός ο χαρακτήρας υπήρξε από τότε μέχρι σήμερα αξεπέραστος και θεωρήθηκε σταθμός για την αστυνομική λογοτεχνία. Κατά την εξέλιξη της ιστορίας, ο συγγραφέας τοποθετεί πολλά χαρακτηριστικά γνωρίσματα της κοινωνίας και της εποχής, δίνοντας αληθοφάνεια στο βιβλίο: η ζωή στις λέσχες των αστών, οι συνθήκες εργασίας των συντηρητών δρόμων, παράθεση αποσπασμάτων από Κικέρωνα, Τζων Μίλτον και Ράντγιαρντ Κίπλινγκ ή ακόμη και της σκοτσέζικης λογοτεχνίας καθαυτής, αναφορά σε περιοδικά και και ηθοποιούς, καταγραφή γεωγραφικών τόπων που σήμερα έχουν μετονομαστεί και πολλά άλλα πραγματολογικά στοιχεία. Το γεγονός πως ο Ρίτσαρντ Χάνεϊ πρωταγωνιστεί και σε άλλα τέσσερα βιβλία (νομίζω πως κανένα τους δεν έχει μεταφραστεί στα ελληνικά) είναι άλλη μια ένδειξη της απήχησης που είχε στο αναγνωστικό κοινό.

Τα «39 σκαλοπάτια» είναι ένα γρήγορο, έντονο και ανατρεπτικό κείμενο και ταυτόχρονα ένα σημαντικό δείγμα της noir λογοτεχνίας που αξίζει να διαβαστεί.

Βιβλίο Η κόλαση του Γκάμπριελ
Τίτλος πρωτοτύπου Gabriel’s Inferno
Συγγραφέας Sylvain Reynard
Μεταφραστής Έφη Τσιρώνη
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Τουλίπα (εξαντλημένο στον εκδότη)
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Τζούλια Έμερσον λατρεύει τον Δάντη. Μετά από εκείνο το μοιραίο βράδυ στράφηκε στη μελέτη. Άρχισε να χτίζει τη νέα της ζωή, άρχισε να μεγαλώνει, να ωριμάζει και να γίνεται γυναίκα. Λατρεύει τον Δάντη κι έτσι το Πανεπιστήμιο του Τορόντο ήταν πολύ κοντά στα ενδιαφέροντά της. Και με επιβλέποντα καθηγητή τον έρωτα της ζωής της… (ΒΕΑΤΡΙΚΗ)

Παραδέχομαι ότι δε διάβασα τις «50 αποχρώσεις του γκρι» και αρνούμαι σθεναρά να το κάνω. Ούτε οτιδήποτε βγήκε ως αντίτυπο ή κακέκτυπο του συγκεκριμένου βιβλίου. Αυτό το μυθιστόρημα μου το χάρισαν, οπότε με το βιβλιοφιλικό μου βίτσιο να διαβάζω ΤΑ ΠΑΝΤΑ το διάβασα ξέροντας ότι θα διαβάσω άλλο ένα άρλεκιν και θα το παρατήσω σύντομα (700 σελίδες είναι ΠΟΛΛΕΣ!). Είχα και στο νου μου τη συνομοταξία των αντίστοιχων βιβλίων που έπνιξαν πρόσφατα τις βιτρίνες των βιβλιοπωλείων και των σούπερ-μάρκετ, οπότε λέω ας το κάνουμε κι αυτό το ατόπημα. Σας πληροφορώ ότι το διάβασα ΟΛΟ και έφτασα ως το τέλος. Παραδέχομαι ότι κάπου κάπου πηδούσα κάποιες σελίδες (όχι πολλές όμως) αλλά το κείμενο με κράτησε. Και αναρωτιέμαι: πώς γίνεται μια απλή, επίπεδη ιστορία, που στο τέλος σε ξενερώνει κιόλας, να με κράτησε;

Ουσιαστικά και αντικειμενικά το love story είναι το εξής χιλιοειπωμένο και χιλιογραμμένο: αυτός είναι δυνατός, μεγαλύτερός της, με ένοχα μυστικά (καλά, μη φανταστείτε τίποτα το ιδιαίτερο), αυτή παρθένα, τον αναζητά από εκείνη τη νύχτα που την παράτησε (δεν την παράτησε τελικά, παρεξήγηση ήταν) κι όταν συναντιούνται ξεκινούν με κοντρίτσες, ερωτικό πόλεμο και καταλήγουν στο πάθος και την αγνή αγάπη αλλά δεν κάνουν σεξ ή έρωτα ή όπως θέλετε πείτε το αν δεν τελειώσει η σχέση τους φοιτητή-καθηγητή αλλά ΚΥΡΙΩΣ αν δεν αποκαλύψουν ο ένας στον άλλον ΟΛΑ τα μυστικά του παρελθόντος τους! Το βιβλίο κουράζει γιατί είναι μεγάλο, το παραδέχομαι, τα μυστικά δεν είναι και τόσο τρομερά (ούτε ληστεία, ούτε φόνος, ακόμη και τα ναρκωτικά ο Γκάμπριελ τα έχει κόψει) κι εκνευρίζεσαι που κάθε τρεις και λίγο φιλιούνται, αγκαλιάζονται και στο πιο καλό σημείο αποχωρίζονται γιατί δεν πρέπει: όχι, Τζούλια, πρέπει να είσαι έτοιμη, να το θέλεις αλλά κυρίως να με γνωρίσεις καλύτερα κι αν με γνωρίσεις δε θα θες να με ξαναδείς!

Δεν έχει βιτσιόζικες σκηνές, έχει πλούσιο λεξιλόγιο, έχει πολλά περιστατικά και δίνονται και οι ιστορίες των οικογενειών του Γκάμπριελ και της Τζούλια, αναλυτικότατες περιγραφές, σύντομες σκέψεις και αισθήματα, κάπου εκεί στο τέλος επιστρέφει και ο πρώην της Τζούλια που τη διεκδικεί κι έχουμε ένα αστυνομικού ύφους κειμενάκι, ένα βιβλίο που ρέει σε γενικές γραμμές, αρκεί να ξέρετε ποια σημεία θα αγνοήσετε. Δε νομίζω να διαβάσω τα άλλα βιβλία που έγραψα ανωτέρω ακριβώς για να μην πέσω τώρα στη σύγκριση. Ένα μεγάλο, χορταστικό, πλούσιο σε λέξεις και περιγραφές άρλεκιν (χωρίς πρόστυχες ερωτικές περιγραφές και σκηνές) σας περιμένει να του αφιερώσετε τις ώρες σας και, γιατί όχι, τις νύχτες σας.

Βιβλίο Το Αυτό
Τίτλος πρωτοτύπου It
Συγγραφέας Stehen King
Μεταφραστής Έφη Τσιρώνη
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Τρόμου
Εκδότης Κλειδάριθμος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Καλώς ήρθατε σε ένα μυθιστόρημα τρόμου που αποτελεί την επιτομή του είδους και κατ’ εμέ ένα από τα καλύτερα έργα του Stehen King. Ένα βιβλίο που κυκλοφόρησε αρχικά το 1986 ενώ το 2017 μεταφράστηκε εκ νέου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος και κυκλοφόρησε σε δίτομη φροντισμένη έκδοση. Ένα κείμενο που δεν τόλμησα να το διαβάσω βράδυ παρά μόνο με το φως του ήλιου, όσο κι αν δεν κοιμόμουν από την αγωνία που είχα για το τι θα γίνει παρακάτω. Ένα εξαιρετικά γραμμένο, πολυεπίπεδο κείμενο, γεμάτο ένταση, αγωνία, φόβο, μικρές και μεγάλες ιστορίες που συγκροτούν έναν ασφυκτικό κλοιό, απ’ τον οποίο κανείς δεν μπορεί να ξεφύγει και διαλεγμένους χαρακτήρες, γύρω από τους οποίους στήνεται ένας ανάγλυφος μικρόκοσμος που δίνει την ευκαιρία στον συγγραφέα να δώσει μικρές και ρεαλιστικές εικόνες της Αμερικής, ντύνοντας την καθημερινότητα των προσώπων με ατάκες από τηλεοπτικές εκπομπές (πόση τηλεόραση, Θεέ μου!), σχόλια πάνω σε κόμικς, τρόφιμα, μουσική, μπέιζμπολ κ.λπ. καθώς και άλλα πραγματολογικά στοιχεία αυτής της μεγάλης χώρας.

Στον Stehen King δεν ασκείς κριτική, απλώς καταγράφεις τις σκέψεις σου και τις διακυμάνσεις της ψυχολογίας σου κατά την πορεία της ανάγνωσης. Έτσι κι εγώ, κατά διαστήματα εμπλούτιζα αυτό εδώ το κείμενο ορμώμενος κάθε φορά από διαφορετικά ερεθίσματα που προέκυπταν ως το τέλος του έργου κι ελπίζω να μη φαίνεται σαν patchwork με σκόρπια αισθήματα κι εντυπώσεις από δω κι από κει αλλά ολοκληρωμένο, συνεχές και πλήρες (βέβαια, όσα και να γράψεις για κάποια βιβλία του σημαντικού αυτού συγγραφέα και πάλι λίγα θα είναι, όλο και κάτι θα έχει παραλειφθεί ή ξεχαστεί ή αποσιωπηθεί…). «Το Αυτό» δεν είναι ένα μυθιστόρημα που σε πιάνει από την αρχή και σε οδηγεί ως το τέλος ήρεμα κι ωραία, σχεδόν στρωτά, αντίθετα, σε κάθε σελίδα βρίσκεις και κάπου αλλού να σταθείς (σε μια ιδέα, σε μια σκέψη, στο δίκαιο από τις συνέπειες κάποιων πράξεων, στο πώς θα αντιδρούσες σε γεγονότα που εσύ σίγουρα θα τα χειριζόσουν αλλιώς…) και κάθε παράγραφος, κάθε κεφάλαιο είναι και μια καινούργια αναγνωστική πρόκληση. Μου έκανε εντύπωση μάλιστα που σε κάθε μα κάθε κεφάλαιο όταν το ολοκλήρωνα ένιωθα και πιο γεμάτος, όχι τόσο από άποψη ολοκλήρωσης της πλοκής ως εκεί αλλά από άποψη συναισθηματικής πληρότητας.

Έπαιρνα βαθιά ανάσα και άφηνα να περάσει κάποιο διάστημα πριν συνεχίσω την ανάγνωση, ώστε να αφήσω να κατασταλάξει μέσα μου ό,τι απορρόφησα μέχρι εκείνο το σημείο (είτε αυτό ήταν οι διαφορετικές φάσεις που ζούσαν τα τότε παιδιά και τωρινοί ενήλικες είτε ήταν ο σχολικός εκφοβισμός που υφίσταντο είτε ακόμη και η ιστορία του ομοφυλόφιλου που δολοφονήθηκε το 1985 κι ήταν η αρχή για να επιστρέψουν τα παιδιά πίσω και να πολεμήσουν είτε κάποιο από τα χιλιάδες άλλα περιστατικά που ξεπηδούσαν κάθε τρεις και λίγο).Θα ξεκινήσω με το 1985 και την ποικιλία εκφραστικών μέσων και ιστοριών που φρόντισε να χαρίσει ο Stehen King στους χαρακτήρες του. Η παρέα αποτελείται από τους: Μάικ Χάνλον (τώρα βιβλιοθηκονόμος και είναι εκείνος που έκανε το μοιραίο τηλεφώνημα για να γυρίσουν τα παιδιά στο Ντέρι), Στάνλεϊ Γιούρις (επιχειρηματίας), Γουίλλιαμ (Μπιλ) Ντένμπροου (επιτυχημένος συγγραφέας ιστοριών τρόμου και σεναριογράφος ταινιών), Ρίτσαρντ Τόζιερ (μίμος και επιτυχημένος παρουσιαστής ραδιοφωνικής εκπομπής), Μπεν Χάνσκομ (διάσημος και πάμπλουτος αρχιτέκτονας), Έντι Κάσπμπρακ (σοφέρ, ιδιοκτήτης εταιρείας με λιμουζίνες) και Μπέβερλι Μαρς (παντρεμένη με σύζυγο που την κακοποιεί και σχεδιάστρια ρούχων).

Όλοι τους, μετά το μοιραίο τηλεφώνημα, αρχίζουν να ξαναζούν τις φριχτές αναμνήσεις της παιδικής τους ηλικίας, τα δύσκολα χρόνια και φυσικά ξαναβλέπουν το Αυτό, το πώς τους είχε επιτεθεί και πώς το αντιμετώπισαν μόνοι τους πριν την τελική αναμέτρηση… Τα πάντα ήταν βαθιά σπρωγμένα μέσα τους, κι ας ξεπηδούσαν στις ξάγρυπνες νύχτες τους με τη μορφή εφιαλτών και άναρθρων κραυγών, τρομάζοντας τους συντρόφους τους ενώ τώρα ξαναβγήκαν στην επιφάνεια με θράσος και αναίδεια.

Ας μου επιτραπεί να σταθώ περισσότερο στη ζωή της Μπέβερλι Μαρς, μιας και η ζωή της είναι αυτή μιας κακοποιημένης γυναίκας, υποταγμένης στις επιθυμίες του άντρα της και θύμα των ταπεινώσεών του. Όχι όμως το μοιραίο βράδυ του 1985. Ο συγγραφέας κατέγραψε με τον καλύτερο τρόπο τα συναισθήματα και τις δύσκολες καταστάσεις που βιώνει μια γυναίκα υποταγμένη στη μανία και το ξύλο του άντρα της: τα αδιέξοδα, τη σιωπή, την ανοχή, την παραμονή, τα μακρυμάνικα ρούχα, το αχαλίνωτο σεξ που πάντα είναι καλύτερο μετά τον ξυλοδαρμό (τώρα θα ʼλεγα…). Μιας και όμως ο Stehen King δεν γράφει ρομαντικά, το θύμα παίρνει την κατάσταση στα χέρια του και ακολουθεί μια εκπληκτική σκηνή ξυλοδαρμού του συζύγου (ναι, ΤΟΥ συζύγου), στην οποία αποτυπώνονται η ψυχολογία των δύο ανθρώπων, πώς αλλάζει η θέση ανάμεσά τους και κυρίως πώς σκέφτονται και γιατί ενεργούν έτσι. Η Μπεβ σηκώνει κεφάλι, ο άντρας της γίνεται έξαλλος, τη δέρνει και τότε… Όχι, δεν φτάνουμε στον φόνο αλλά αυτό και μόνο το κεφάλαιο θα μπορούσε να αποτελέσει υπόδειγμα χειρισμού και καταγραφής ενός τόσο δύσκολου και απάνθρωπου θέματος από μελλοντικούς συγγραφείς. Πώς ήταν τα παιδικά χρόνια του άντρα αυτού; Με τη ζωστήρα σε πρώτη θέση για οποιοδήποτε παράπτωμα έκανε: «Έλα εδώ, Τόμι! Πρέπει να πάρεις το μάθημά σου»!

Ο Μάικ κάνει τα τηλεφωνήματα. Η παρέα επιστρέφει. Μετά το αρχικό σοκ της διαπίστωσης των αλλαγών που υπέστησαν τουλάχιστον εξωτερικά όλα αυτά τα χρόνια, με τη βοήθεια του Μάικ, βγαίνουν στην επιφάνεια και κάποια άλλα κοινά χαρακτηριστικά που δε φαντάζονταν. Τυχαία άραγε κράτησαν κάποιους κοινούς παρονομαστές στη ζωή τους; Όλοι φοβούνται, όλοι έχουν αλλάξει (δεν έγραψα «βελτιωθεί») και όλοι συμφωνούν πως το Αυτό επέστρεψε. Τους τη φυλάει που δεν το άφησαν να εκτονωθεί και να ολοκληρώσει τη δράση του όπως κάνει κάθε φορά, αφού το διέκοψαν τον Αύγουστο του 1958. Τι είχαν κάνει τότε τα παιδιά; Πώς του επιτέθηκαν; Πώς το αντιμετώπισαν; Και πώς επιβίωσε; Γιατί τώρα σχεδόν τους κάλεσε να το αντιμετωπίσουν;

Πίσω στο 1958, ο βραδύγλωσσος Γουίλλιαμ («Μπιλ ο Κεκές») έχει χάσει πριν ένα χρόνο τον μικρότερο αδελφό του κατά τη διάρκεια μιας καταιγίδας και μιας πρωτοφανούς πλημμύρας στην πόλη (βρέθηκε άγρια δολοφονημένος παρ’ όλ’ αυτά), ο Μπεν είναι ένα χοντρό, άσχημο παιδί που παίρνει καλούς βαθμούς στο σχολείο, ξέρει από κατασκευές, μεγαλώνει χωρίς φίλους και είναι ερωτευμένος με την Μπέβερλι, ο Ριτς φοράει χοντρά γυαλιά μυωπίας κι έχει δύο μπροστινά δόντια να εξέχουν σαν του κουνελιού, ο Έντι έχει άσθμα, ο Σταν είναι Εβραίος και ο Μάικ έγχρωμος ενώ η Μπέβερλι είναι μια ερωτική πρόκληση για κάθε αρσενικό που σέβεται τον εαυτό του. Αυτά τα παιδιά βιώνουν με τον έναν ή τον άλλο τρόπο έντονο εκφοβισμό, κυρίως από την τριάδα των χειρότερων μαθητών του σχολείου. Σταδιακά όμως, όταν αρχίζουν να γνωρίζονται και να σχηματίζουν μια παρέα, ξεκινάνε να ορθώνουν και το ανάστημά τους. Φυσικά το καθένα απ’ αυτά έχει ήδη δει και αντιμετωπίσει το Αυτό με τη μορφή που τους φοβίζει περισσότερο. Κι εδώ παρατίθενται διαφορετικές αφορμές εκφοβισμού και πολλά περιστατικά ανθρωποκυνηγητού στις γειτονιές και στις ερημιές της πόλης. Γεγονότα και πράξεις που φοβίζουν τα τότε παιδιά, δίνουν στη συμμορία των τριών κακών παιδιών τη γεύση της νίκης και αυξάνουν την αδρεναλίνη τους.

Οι πρωταγωνιστές της ιστορίας μεγαλώνουν σε μια δραστήρια κοινωνία, με πολιτιστικές και αθλητικές εκδηλώσεις, σε μια πόλη γεμάτη εγκαταλειμμένα εργοστάσια, πρόσφορα για εξερεύνηση, και αγωγούς λυμάτων και ποτάμι και μια έκταση γνωστή ως Χερσότοπο. Κι όμως το 1958 και μετά από μια σειρά θανάτων άγρια δολοφονημένων παιδιών, ανακοινώθηκε απαγόρευση κυκλοφορίας από τις 19.00! Ο Μάικ, ο Έντι, ο Ριτς, η Μπεβ, ο Μπιλ, ο Μπεν, ο Σταν, γνωρίστηκαν και ενώθηκαν γιατί αυτό ήταν «ένας τρόπος… να μεταμορφωθούν σε προσωπικότητες που δεν είχαν καμία σχέση με τους φόβους, τις ελπίδες, τις ατέλειωτες απαιτήσεις των γονιών τους» (τ. 1, σελ. 448). Κι όλοι είχαν την ίδια αίσθηση, ένιωσαν λες και άκουσαν ένα κλικ κουμπώματος και σωστής σύνδεσης κάθε φορά που προστίθετο και νέο μέλος, λες και κάποιος έφτιαχνε ένα αόρατο παζλ με τη δική τους ακούσια συμμετοχή. Και πάλι υπάρχει ποικιλία βιωματικών καταστάσεων στο οικογενειακό υπόβαθρο των παιδιών, από τον ξυλοδαρμό της Μπεβ από τον πατριό της ως την εργάτρια σε εκκοκκιστήριο μάνα του Μπεν και από τη σκληρή αλλά τρυφερή αγροτική ζωή του Μάικ (που από ένα σημείο και μετά ησύχασε από τις έντονες επιθέσεις ρατσιστικού χαρακτήρα εναντίον της οικογένειάς του) ως την υπερ-προστατευτική μητέρα του Έντι που τον έτρεχε για ψύλλου πήδημα σε γιατρούς και νοσοκομεία κι ως την παγωνιά που επικρατούσε στο σαλόνι του σπιτιού του Μπιλ μετά τον θάνατο του αδελφού του ανάμεσα στους γονείς του («Η μαμά και ο μπαμπάς του ήταν και τότε βιβλιοστάτες στον καναπέ, με τη διαφορά ότι εκείνος και ο Τζορτζ ήταν τα βιβλία. Από τότε που πέθανε ο Τζορτζ, ο Μπιλ είχε προσπαθήσει πολλές φορές να γίνει ανάμεσά τους το βιβλίο την ώρα της τηλεόρασης, η δουλειά όμως είχε αποδειχτεί πολύ κρύα», τ. 1, σελ. 375). Παιδιά λοιπόν που κακοποιούνται ή είναι τυχερά και ζουν μια φυσιολογική ζωή ή νιώθουν μόνα σε ένα σπιτικό όπου οι γονείς επιστρέφουν από τη δουλειά ή μαγειρεύουν φαγητό. Γιατί λοιπόν να διαταραχτεί αυτή η καθημερινότητά τους από το Αυτό;

Τα τρία αλητάκια, που τρομοκρατούν και επιτίθενται στη «Λέσχη των Λούζερ» όπως αυτοαποκαλούνται, έχουν κι αυτά τη δική τους ψυχολογία, νοοτροπία και αντιλήψεις, απλώς από την αρχή είναι καμένα χαρτιά και οι προσωπικότητές τους βοήθησαν τον Stehen King να βγάλει τον χειρότερο εαυτό του σε διαστροφική φαντασία, ειδικά με την περίπτωση του Πάτρικ Χόκστετερ, που έχει ως χόμπι να κλείνει σε ένα παρατημένο ψυγείο στη χωματερή κατοικίδια ζώα που αρπάζει από τους γείτονές τους. Έφτασα μάλιστα σε σημείο να αναρωτιέμαι τι σχολείο είναι αυτό στο Ντέρι και τι μαθητές φιλοξενεί, μιας και το 70 % των περιπτώσεων είναι προβληματικές. Μάλιστα, ο ίδιος ο συγγραφέας με έβγαλε από τη δύσκολη θέση, εκφράζοντας με το δικό του χαρακτηριστικό ύφος την απογοήτευσή μου για το εκπαιδευτικό επίπεδο της πόλης: «Με άλλα λόγια το Δημοτικό Σχολείο του Ντέρι ήταν το τυπικό χαοτικό εκπαιδευτικό τσίρκο, ένα τσίρκο με τόσο πολλά νούμερα, που ίσως ακόμα κι αυτός ο Πενιγουάιζ (το Αυτό, δηλαδή) να περνούσε απαρατήρητος» (τ. 2, σελ. 287).

Ο πρώτος τόμος τελειώνει αφού έχουμε μάθει τα πάντα για το παρελθόν των παιδιών και το παρόν τους στην ενήλικη ζωή τους, έχουμε καταλάβει κάθε πότε χτυπάει το Αυτό και με τι μορφή και τι συνέπειες αλλά δεν έχουμε δει ούτε πώς πολέμησαν την πρώτη φορά το τέρας ούτε τι απέγινε η τριάδα που εκφόβιζε τα παιδιά μετά το 1958. Για να γίνουν τα πράγματα χειρότερα, δεν επιστρέφουν μόνο οι πρωταγωνιστές της ιστορίας αλλά και τρεις ανεπιθύμητοι χαρακτήρες, που καλό θα ήταν να κάτσουν στ’ αυγά τους αλλά φευ… «-Χριστέ μου, τι είναι αυτό που ζούμε; είπε ο Ρίτσι. Καμιά από κείνες τις σαπουνόπερες όπου όλοι εμφανίζονται αργά ή γρήγορα;» (τ. 2, σελ. 590).

Στον δεύτερο τόμο έχουμε την κορύφωση των ιστοριών του παρελθόντος και του παρόντος με έναν πανέξυπνο και ευρηματικό χειρισμό, όπου το τέλος κάθε κεφαλαίου που μιλάει για το χτες είναι η αρχή του επόμενου που μιλάει για το σήμερα. Παραλληλισμοί, παρεμφερείς εικόνες και σκηνικά που βοηθάνε τη μυστηριώδη αμνησία της Λέσχης των Λούζερ να απομακρυνθεί σταδιακά και σελίδα τη σελίδα να μάθουμε πώς αντιμετώπισαν το Αυτό το 1958, τι συνέβη και γιατί ένιωσαν πως κέρδισαν. Εδώ υπάρχουν άφθονες σκηνές αιματοχυσίας και ξέφρενου κυνηγητού, που μου θύμισαν τον κλασικό και αγαπημένο Stehen King, τις οποίες επίσης προσπέρναγα και ναι, το Αυτό αρχίζει να παίρνει σάρκα και οστά, να αποκτά υπόσταση και να καταλαβαίνει ο αναγνώστης περίπου για τι πλάσμα πρόκειται. Αυτή η αποκάλυψη ίσως ξενερώσει κάποιους, ειδικά όσους έχουν παρασυρθεί από τις ρεαλιστικές απεικονίσεις της κοινωνίας και την αληθοφάνεια των ιστοριών των πρωταγωνιστών και δευτεραγωνιστών του βιβλίου. Ας μην ξεχνάμε όμως για ποιον συγγραφέα μιλάμε.

Αν εξαιρέσουμε την αρχική εμφάνιση του Αυτού στη Γη κάτι αιώνες πίσω, που δεν με έπεισε αλλά δεν με νοιάζει, πρόκειται για μια οντότητα που εκπροσωπεί τον τρόμο του καθενός μας, ζωντανεύει τους χειρότερους εφιάλτες μας και τρέφεται από αυτήν την αδυναμία που προκύπτει. Γιατί όμως τρέφεται κυρίως με παιδιά και γιατί κατάφεραν να το πολεμήσουν η συγκεκριμένη παρέα αυτών των εφτά ηρώων; Η άποψη του συγγραφέα δίνει αφορμή για πολλή περαιτέρω σκέψη: «Οποιοδήποτε από αυτά τα εφτά παιδιά θα μπορούσε να Το χορτάσει και να Το ξεδιψάσει, κι αν δεν είχε τύχει να έρθουν και τα εφτά μαζί, το Αυτό σίγουρα θα τα είχε πάρει ένα ένα, αφού η ποιότητα του μυαλού τους θα Το είχε προσελκύσει όπως η μυρωδιά μιας ζέβρας προσελκύει ένα λιοντάρι σ’ έναν συγκεκριμένο νερόλακκο. Και τα εφτά μαζί όμως είχαν ανακαλύψει ένα ανησυχητικό μυστικό που ακόμα και το Αυτό αγνοούσε: ότι η πίστη είναι ένα νόμισμα με δύο όψεις. Αν υπάρχουν δέκα χιλιάδες χωρικοί που δημιουργούν βρικόλακες πιστεύοντας στην ύπαρξή τους, τότε ίσως υπάρξει και ένας –μάλλον παιδί- που θα επινοήσει με τη φαντασία του και τον πάσσαλο για την εξόντωσή τους. Ο πάσσαλος όμως δεν είναι παρά ένα κομμάτι ξύλο, το μυαλό είναι το σφυρί που τον καρφώνει στο κατάλληλο σημείο» (τ. 2, σελ. 565).Ο ίδιος ο συγγραφέας γράφει στο σημείωμά του για την επετειακή έκδοση των 25 χρόνων αυτού του μυθιστορήματος: «Ποιο τέρας θα κρυβόταν πίσω από τις μάσκες και τους καθρέπτες;… Κατά βάση θα ήταν το τρολ που κρύβεται κάτω από τις γέφυρες, τις οποίες όλοι μας διασχίζουμε καθώς αφήνουμε την παιδική μας ηλικία και ενηλικωνόμαστε» (τ. 2, σελ. 747).

Άλλο ένα θετικό χαρακτηριστικό του βιβλίου είναι η αγάπη του συγγραφέα προς τις βιβλιοθήκες και μέσα από αυτές προς τη γνώση, τη μάθηση, τις σπουδές (έχω διαβάσει την «Αστυνομία της βιβλιοθήκης» του ιδίου και μόνο τα καλύτερα έχω να πω). Ο Μάικ Χάνλον εργάζεται στη Δημοτική Βιβλιοθήκη και από αυτόν τον χαρακτήρα έχουμε το μικρόβιο της έρευνας, μιας και ο βιβλιοθηκάριος πρέπει να μάθει καλά την ιστορία της πόλης του και της ευρύτερης περιοχής, να κατανοήσει, να καταγράψει και μετά να κινηθεί ενώ ταυτόχρονα η καθημερινότητά του είναι μια ρουτίνα (τελικά μόνο σε μένα αρέσουν αυτές οι επαναλαμβανόμενες κινήσεις κλεισίματος, ανοίγματος και καταγραφής που χαρακτηρίζουν το επάγγελμά μου;): «…εγώ θα μείνω εδώ μέχρι να πεθάνω, κολλώντας με σελοτέιπ σελίδες σκισμένες από το Business Week, συμμετέχοντας στις μηνιαίες συναντήσεις για την απόκτηση των νέων τίτλων της βιβλιοθήκης…» (τ. 1, σελ. 228). Στο αντίθετο άκρο κινείται ο Μπεν Χάνσκομ, εκπροσωπώντας τον χαρακτήρα του αναγνώστη που λατρεύει τη βιβλιοθήκη: τους ήχους της, τη μυρωδιά των βιβλίων («…πιπεράτη μυρωδιά, σχεδόν θεΐκή», τ. 1, σελ. 274), τους επισκέπτες, την ποιότητα του φωτός, «πλάθοντας με τη φαντασία του τους κόσμους αυτών που ζούσαν στον καθένα…» (τ. 1, σελ. 274) και τόσα άλλα. Ένας υπέροχος άξονας με δύο διαφορετικά κέντρα αναφοράς! Και πάνω που έκανα τη σύγκριση και άφηνα το βίτσιο του επαγγέλματος να με παρασύρει, πετάει ο συγγραφέας μια πρόταση που μου έφερε ρίγη ανατριχίλας: «…άραγε θα κατατροπωνόταν το κτήνος.. ή μήπως θα έτρωγε τους καλούς;». Ναι, υποτίθεται ότι αυτό είναι απορία των παιδιών που ακούνε το παραμύθι στο παιδικό τμήμα της Βιβλιοθήκης, μου ακούστηκε όμως έντονα ως προοικονομία για το μέλλον των ηρώων του βιβλίου που διάβαζα (όπως επίσης όταν τα παιδιά πάνε να δουν στο σινεμά τον «Έφηβο Λυκάνθρωπο» ο αστυνομικός στο τέλος της ταινίας: «… είπε με επισημότητα σ’ έναν άλλο μπάτσο ότι αυτό θα έπρεπε να διδάξει στους ανθρώπους να μην ανακατεύονται σε δουλειές που ήταν προτιμότερο να τις αφήνουν στην κρίση του Θεού»-τ.1, σελ. 550)!

Η γραφή είναι ανατριχιαστική, ρεαλιστική, σκληρή, κυνική, ωμή και κατά τόπους λογοτεχνική! Αυτό με ξάφνιασε γιατί δεν περίμενα καλολογικά στοιχεία και κυρίως παρομοιώσεις τόσο απόλυτα ταιριαστές με την ατμόσφαιρα και τις σκηνές που περιγράφονται! Για παράδειγμα, αγάπησα με την πρώτη την εξής πρόταση: «Ο πισινός του χτύπησε στα ράφια της πλάτης του μπαρ και τα γυαλικά κουτσομπόλεψαν λιγάκι καθώς τα μπουκάλια τσούγκριζαν μεταξύ τους» (τ.1, σελ. 128). Επίσης, λες με χαιρεκακία, ο συγγραφέας δίνει τον πρώτο λόγο στον καρκίνο, χαρίζοντας στον αναγνώστη μια ανατριχιαστική εικόνα που δύσκολα θα ξεχάσει: «…ένιωσα τον καλπάζοντα καρκίνο που το γλεντούσε ξαμολημένος στο σώμα του, καταβροχθίζοντας ό,τι καλό είχε μείνει για να καταναλωθεί -όχι πως είχαν μείνει και πολλά πλέον, τα ντουλάπια του Άλμπερτ Κάρσον είχαν σχεδόν αδειάσει» (τ. 1, σελ. 242). Σε άλλα σημεία, έχυν τη δυνατότητα να ξεπηδήσουν κωμικοτραγικές αλήθειες: «Η κυρία Κόουλ ήταν πολύ δημοκρατικός άνθρωπος. Σιχαινόταν εξίσου όλα τα παιδιά» (τ. 1, σελ. 545). Άλλη αγαπημένη παρομοίωση: «Ο Χάρολντ Γκάρντενερ είδε τα κτίρια που ήταν αντικριστά στη Μέιν Στριτ να γέρνουν το ένα κοντά στο άλλο σαν κυρίες που πιάνουν το κουβεντολόι παίζοντας χαρτιά, με τα κεφάλια τους σχεδόν να αγγίζονται» (τ. 2, σελ. 685).

Επίσης δε γίνεται να μην επεκταθώ σε αυτό το υποδόριο, εκλεπτυσμένο χιούμορ που μου προκαλούσε κατά καιρούς νευρικά γέλια (και τη χρειαζόμουν αυτήν την εκτόνωση, μιας και η ιστορία δε με άφηνε να πάρω ανάσα): «Μια άλλη γυναίκα σκοτώθηκε όταν η ξαφνική και βίαιη αναστροφή των λυμάτων, που προκλήθηκε από το διογκούμενο μεθάνιο, έκανε τη λεκάνη της τουαλέτας της να εκραγεί σαν βόμβα. Η άτυχη γυναίκα, που καθόταν εκείνη τη στιγμή στον θρόνο και χάζευε τον καινούργιο κατάλογο της Banana Republic, έγινε κομμάτια» (τ. 2, σελ. 603-604). Και το αγαπημένο μου απόσπασμα: «Ο Χάρολντ Γκάρντενερ φώναξε στον Άλφρεντ Ζίτνερ… για να τον ρωτήσει αν οι δρόμοι θα κατέρρεαν. Ο Ζίτνερ απάντησε ότι πρώτα θα πάγωνε η Κόλαση κι έπειτα θα γινόταν κάτι τέτοιο. Με τα μάτια της φαντασίας του, ο Χάρολντ είδε τον Αδόλφο Χίτλερ και τον Ιούδα τον Ισκαριώτη να μοιράζουν παγοπέδιλα και συνέχισε να σηκώνει σακιά με άμμο» (τ. 2, σελ. 673).

Ούτε τη Βίβλο δεν αφήνει ήσυχη ο αθεόφοβος συγγραφέας! Με συγκρατημένο σεβασμό και γενικότερα θετική στάση απέναντί της και απέναντι στα οφέλη από την πίστη σε μια θρησκεία και στη Θεία Δύναμη, βρίσκει την ευκαιρία να διατυπώσει μια μεγάλη αλήθεια με τον δικό του φυσικά τρόπο: «Μερικά πράγματα στη Βίβλο ήταν ακόμα καλύτερα κι από εκείνα στα κόμικς τρόμου. Άνθρωποι έβραζαν σε καυτό λάδι ή κρεμόντουσαν όπως ο Ιούδας ο Ισκαριώτης… οι μαζικές δολοφονίες μωρών που συνόδευσαν τη γέννηση του Μωυσή και του Ιησού Χριστού, τύποι που έβγαιναν απ’ τον τάφο τους ή πετούσαν στον αέρα… προφήτες που έβλεπαν το μέλλον και μάχονταν με τέρατα» (τ. 1, σελ. 510).

Οι ανθρώπινες σχέσεις, η κοινωνικότητα και η κοινωνικοποίηση, το ψυχολογικό υπόβαθρο είναι στοιχεία εξίσου διασκορπισμένα σε αυτό το βιβλίο. Ο Stehen King αναφέρει για ένα αγαπημένο μου και το πιο ευαίσθητο απ’ όλα θέμα, τη φιλία: «΄Ισως, σκέφτηκε, να μην υπάρχουν καλοί ή κακοί φίλοι, πιθανόν να υπάρχουν απλώς φίλοι, άνθρωποι που σου στέκονται όταν πονάς και σε βοηθάνε να μη νιώθεις τόσο μόνος. Και ίσως αυτοί οι άνθρωποι ν’ αξίζουν να φοβάσαι για χάρη τους και να ελπίζεις για χάρη τους και να ζεις για χάρη τους. Ίσως ν’ αξίζουν και να πεθαίνεις για χάρη τους, αν έτσι πρέπει να γίνει. Όχι καλοί φίλοι. Όχι κακοί φίλοι. Απλώς άνθρωποι με τους οποίους θέλεις, με τους οποίους έχεις ανάγκη, να είσαι μαζί, άνθρωποι που χτίζουν τα σπίτια τους μες στην καρδιά σου» (τ. 2, σελ. 236). Αν σας κουράζουν οι ιστορίες μέσα στην ιστορία ή αναρωτιέστε γιατί έπρεπε να γραφτούν τόσες παρένθετες λεπτομέρειες (που για μένα απλώς δίνουν μεγαλύτερη αληθοφάνεια και παραστατικότητα στο σύνολο του μυθιστορήματος) ο ίδιος ο Stehen King γράφει: «Έτσι είναι και με τις ιστορίες. Η μία οδηγεί στην επόμενη, και στη μεθεπόμενη, και στη μεθεπόμενη -ίσως πηγαίνουν προς την κατεύθυνση που θέλεις κι εσύ να πας, ίσως και όχι. Στο τέλος το πιο σημαντικό πιθανόν να είναι η φωνή που λέει την ιστορία παρά οι ίδιες οι ιστορίες» (τ. 1, σελ. 696). Χμμμ! Εντάξει, παραδέχομαι ότι οι μόνες σελίδες που προσπέρναγα ήταν αυτές με τις δολοφονικές επιθέσεις του Αυτού ή το κυνηγητό που εξαπέλυε, δόξα τω Θεώ ξέρω πώς βγαίνουν τα’ άντερα από ένα σώμα ή φαντάζομαι πώς θα είναι να ξεριζώνεις άκρα ανθρώπινου σώματος, δε χρειάζεται να εντρυφήσω περισσότερο. Άφηνα αυτά τα χωρία για να βυθιστώ σύντομα στην αμέσως επόμενη ιστορία ή στην εξέλιξη της δράσης.

Το «Αυτό» είναι ένα πολυεπίπεδο, κλιμακούμενο μυθιστόρημα που δεν εντάσσεται εύκολα σε καμία κατηγορία. Εναλλάσσει το γκροτέσκο με την περιπέτεια, την τραγικότητα με τη συγκίνηση, τον καθαρό και απόλυτο τρόμο με τον ρεαλισμό. Σίγουρα δεν πρέπει να ξεκινήσει κάποιος τη γνωριμία του με τον συγγραφέα με αυτό το βιβλίο, είναι όμως ένα must-read για όσους λατρεύουν τη γραφή του, το στυλ και την ποικιλία των θεμάτων και των στυλ γραφής που αναπτύσσει. Για μένα ήταν μια από τις συγκλονιστικότερες αναγνωστικές εμπειρίες και πραγματικά θα μου είναι δύσκολο να προχωρήσω σύντομα σε επόμενο βιβλίο. Είμαι ακόμη στο Ντέρι και παλεύω να εξαγνίσω τους φόβους μου για να μην έρθω κι εγώ αντιμέτωπος με το Αυτό. Διαβάστε το, απολαύστε το, ζήστε το!

Βιβλίο Χάρτινη μνήμη
Τίτλος πρωτοτύπου Elizabeth is missing
Συγγραφέας Emma Healey
Μεταφραστής Έφη Τσιρώνη
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μίνωας
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Με κλόνισε η εξαιρετική γραφή της νεοεμφανιζόμενης Emma Healey. Ένιωσα ακριβώς σα να ήμουν η Μοντ, μιας και η αφήγηση είναι πάντα πρωτοπρόσωπη (με ενεστώτα για το παρόν και αόριστο για το παρελθόν). Αισθάνθηκα την αγωνία και την αδυναμία μιας γυναίκας με άνοια, όταν η προσοχή της στρέφεται αλλού και μετά πάλι αλλού και καταλήγει χαμένη στους δρόμους ή με το γκάζι ανοιχτό και χωρίς οι σημειώσεις της να δίνουν τη σωστή απάντηση που χρειάζεται εκείνη τη στιγμή. Μπήκα στη θέση ενός ανθρώπου που θυμάται τα πάντα από τη νεανική του ζωή αλλά δεν μπορεί να εντοπίσει την κάρτα απεριορίστων στην τσάντα του, αναρωτιέται ποια είναι η άγνωστη γυναίκα που του επιτίθεται φραστικά γεμάτη αγωνία και κυρίως τι δουλειά έχουν πέντε φλιτζάνια τσάι στο πρώτο σκαλοπάτι της σκάλας μες στο σαλόνι.

Εξίσου ανάγλυφος είναι και ο χαρακτήρας της Έλεν, μιας κοπέλας που αγαπάει τη μητέρα της αλλά δε βλέπει αυτά τα αισθήματα παρά μόνο για λίγα λεπτά της ημέρας στο πρόσωπο της γυναίκας που τη μεγάλωσε. Ανησυχεί, αγωνιά, βαριέται, δεν έχει την υπομονή να ενδιαφερθεί σωστά για εκείνη. Η Μοντ επαναλαμβάνει πολλές φορές μια ερώτηση, τη ζαλίζει για την Ελίζαμπεθ, η Έλεν σηκώνει τα μάτια ψηλά, απελπίζεται, δεν έχει κουράγιο να ανοίξει συζήτηση μαζί της γιατί σύντομα ξεστρατίζει. Η μόνη που το «απολαμβάνει» είναι η Κέιτι, η έφηβη εγγονή, η οποία είτε λόγω ηλικίας είτε λόγω μεγαλύτερης υπομονής καταφέρνει να αντιμετωπίσει καλύτερα το ζήτημα. Καταπληκτικές οι απορίες της Μοντ για τα τρυπημένα αυτιά της κοπέλας, για το κινητό τηλέφωνο που ακουμπάει στο αυτί της, για το ντύσιμό της κλπ. Μια κλασική γιαγιά που έχει χάσει το τρένο της εξέλιξης και της τεχνολογίας.

Η Μοντ χάνεται, παρενοχλεί τον κόσμο, πηγαίνει συνέχεια στην αστυνομία, ψάχνει, νιώθει ότι την Ελίζαμπεθ την απήγαγαν. Η ζωή της είναι γεμάτη σημειώματα, χαρτάκια, άχρηστα αντικείμενα (κι αν της χρειαστούν;), ανασφάλεια, αγωνία, κάπου κάπου αυτολύπηση, όταν για ελάχιστα δευτερόλεπτα συνειδητοποιεί την κατάστασή της. Και με το παρελθόν που μας αφηγείται, γνωρίζουμε μια αεικίνητη Μοντ, δραστήρια, περίεργη για όλους και για όλα, που ζει μια δύσκολη οικογενειακή κατάσταση, όταν η αδερφή της, Σούκι, παντρεμένη με τον Φρανκ, εξαφανίζεται ένα βράδυ. Αυτό το γεγονός θα σημαδέψει για πάντα την οικογενειακή ευτυχία της Μοντ, η οποία αρχίζει να ψάχνει και να ρωτά ώστε να βρει την αγαπημένη της Φράνκι.

Συγκινητικό, ανθρώπινο, ειλικρινές, άμεσο, πολυδιάστατο, ανατριχιαστικά καλογραμμένο (κι αν, χτύπα ξύλο, πάθω κι εγώ κάτι τέτοιο; Ειλικρινά, παραπετάξτε με!) και με μια (ή μάλλον δύο) αριστουργηματική αστυνομική πλοκή που μου θύμισε αρκετά το εξίσου πρωτότυπο «Ποιος σκότωσε τον σκύλο τα μεσάνυχτα», όπου εκεί τη λύση μιας δολοφονίας αναλαμβάνει ένα παιδί με σύνδρομο Άσπεργκερ. Τη «Χάρτινη μνήμη» τη συνιστώ ανεπιφύλακτα, έστω για να αγκαλιάσετε μετά με αγάπη ένα ηλικιωμένο αγαπημένο σας πρόσωπο που πάσχει από άνοια ή Αλτσχάιμερ και αγωνίζεται να στρίψει μέσα στους δαιδαλώδεις διαδρόμους του μυαλού του για να προλάβει να σας πει «σ’ αγαπώ» εκείνα τα ελάχιστα δευτερόλεπτα φωτός που του επιτρέπει ο εγκέφαλος!

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«-Πώς το έπαθες αυτό; τη ρωτάω, παίρνοντας όσο πιο μαλακά μπορώ τον καρπό της στα χέρια μου, νιώθοντας τον σφυγμό της, δυνατό και γρήγορο.
-Δεν έχει σημασία, μου λέει.
-Για μένα έχει. Είσαι κόρη μου. Αν πονάς, αν έχεις πληγωθεί, έχει σημασία για μένα. Σ’ αγαπώ πάρα πολύ.
» Για μια στιγμή, με κοιτάζει καλά καλά και ανησυχώ μήπως δε χρησιμοποίησα τα κατάλληλα λόγια. Μετά, εντελώς ξαφνικά, αισθάνομαι εξαντλημένη. Τα πόδια μου δε με κρατάνε. Νιώθω όπως εκείνα τα παιχνίδια που καταρρέουν όταν τα πατήσεις στο πίσω μέρος: τα ελατήρια στις αρθρώσεις μου έχουν λασκάρει…Είναι εκνευριστικό. Γυρίζω να πω κάτι στη γυναίκα που κάθεται δίπλα μου αλλά δάκρυα τρέχουν στα μάγουλά της.
-Σώπα, σώπα, καλή μου, λέω.
» Ένας λυγμός ξεφεύγει από το λαρύγγι της και πιέζει την ανάστροφη του χεριού της στο στόμα της.
-Πες μου τι συμβαίνει, λέω. Δεν μπορεί να είναι τόσο άσχημο.
» Τη χτυπάω καθησυχαστικά στον ώμο, διερωτώμενη πώς βρέθηκα εδώ (σελ. 287-288)».

Βιβλίο Γιατί δε φώναξαν την Έβανς;
Τίτλος πρωτοτύπου Why didn’t they ask Evans?
Συγγραφέας Agatha Christie
Μεταφραστής Έφη Τσιρώνη
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Στο μυθιστόρημα έχουμε ένα ταιριαστό, νεανικό ντουέτο, που μου θύμισε τον Τόμι Μπέρεσφορντ και την Προύντενς (Τάπενς) Κόουλι, που εμφανίζονται σε πέντε κατασκοπικά και αστυνομικά μυθιστορήματα της ίδιας συγγραφέως. Ο Μπόμπι είναι ο τέταρτος γιος του Τόμας Τζόουνς, αιδεσιμότατου του Μάρτσμπολτ και «Είχε την αίσθηση ότι η ζωή του στο πατρικό του ήταν μια μεγάλη, ατελείωτη θυσία στις περίεργες ιδέες του πατέρα του» (σελ. 23) ενώ η λαίδη Φρανσις Ντέργουεντ ή Φράνκι είναι παιδική φίλη του Μπόμπι με ένα ιδιαίτερο δέσιμο μαζί του. Συναντιούνται τυχαία μετά από καιρό κι ενώνουν τις δυνάμεις τους για τη λύση του μυστηρίου. Οι διάλογοι μεταξύ τους είναι άκρως απολαυστικοί, γεμάτοι βρετανικό χιούμορ και φιλικά σκαμπανεβάσματα. Η σχετικά ευχάριστη αφήγηση και η κάπως εύθυμη ματιά της συγγραφέως, που είχε ευχαριστήσει κοινό και κριτικούς όταν δημοσιεύτηκε το μυθιστόρημα, δίνουν αφορμή να παρατεθούν πολλές αναφορές στην τρέχουσα τότε κοινωνική, κινηματογραφική και λογοτεχνική πραγματικότητα, με προεξάρχουσα τη συνωνυμία του Μπόμπι με τον επιτυχημένο γκολφέρ της εποχής, αν και οι επιδόσεις του διαφέρουν αρκετά από του πασίγνωστο αθλητή!

Η Φράνσις Ντέργουεντ είναι ο κινητήριος μοχλός για να ασχοληθούν οι δύο φίλοι με την υπόθεση. Κατεβάζει συνέχεια ιδέες που δε διστάζει να τις εφαρμόσει ώστε να έρθουν πιο κοντά στο τι πραγματικά ψάχνουν και να καταλάβουν αν όντως κάποιος θέλει να βγάλει από τη μέση τον φίλο της. Διακριτικό φλερτ, συγκεκριμένος αριθμός υπόπτων, διπροσωπίες και απάτες και η επαναλαμβανόμενη ερώτηση του ετοιμοθάνατου «Γιατί δε φώναξαν την Έβανς» είναι μερικά από τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα μιας ενδιαφέρουσας, αν και κατά βάση απλοϊκής, αστυνομικής υπόθεσης που δεν τη θεωρώ και από τα καλύτερα της Agatha Christie. Η κεντρική ιδέα πάντως που αποκαλύπτεται φυσικά μόνο όταν πρέπει είναι άκρως ενδιαφέρουσα και η ανάλυσή της, με διαρκείς ανατροπές και εκπλήξεις, με κράτησε σε αγωνία ως το τέλος. Ο πρωτότυπος τίτλος προβλημάτισε αρκετά τις ελληνικές μεταφράσεις που προσπάθησαν να τον αποδώσουν όπως μπορούσαν, με αποτέλεσμα να έχουμε τα «Γιατί δεν ρώτησαν τον Έβανς», «Η κυρία Έβανς», «Έβανς» (σκέτο) κλπ.

Το «Γιατί δε φώναξαν την Έβανς;» κυκλοφόρησε στην Αγγλία το 1934 και στην Αμερική, με τον τίτλο «The boomerang clue», το 1935. Στα ελληνικά, όπως προανέφερα, υπήρξαν πολλές εκδόσεις του μυθιστορήματος ώσπου κυκλοφόρησε από το Λυχνάρι με τον τίτλο «Οκτώ κόκκοι μορφίνης» και σήμερα (2019) επανακυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ψυχογιός σε μεγαλύτερο σχήμα, με προλογικό σημείωμα και με νέα μετάφραση (της Έφης Τσιρώνη). Ως προς το εξώφυλλο ακολουθούν την έκδοση Harper Collins (1998) ενώ έχουν ανακοινώσει πως στόχος τους είναι να κυκλοφορήσουν στα ελληνικά όλα τα αστυνομικά έργα της Agatha Christie.

Βιβλίο  Το δωμάτιο
Τίτλος πρωτοτύπου Room
Συγγραφέας Emma Donoghue
Μεταφραστής Έφη Τσιρώνη
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το μυθιστόρημα, εμπνευσμένο από πραγματικά γεγονότα, έχει ως αφηγητή ένα πεντάχρονο παιδί που μεγαλώνει, ασκείται, εκπαιδεύεται σ’ έναν κλειστό χώρο με τη Μαμά του όσο ο ΣαταΝίκ, ο βιολογικός του πατέρας, τους φέρνει τρόφιμα και άλλα πράγματα. Μόνη τους συντροφιά έχουν την Τηλεόραση και ελάχιστα Βιβλία ενώ με τη φαντασία του το παιδί ζωντανεύει τα αντικείμενα γύρω τους, θεωρώντας τα πραγματικές οντότητες: το Κουτάλι, το Χαλί, το Πιάτο κλπ. Η Μαμά είναι παγιδευμένη εφτά χρόνια σε αυτόν τον εφιάλτη και θέλει να επιστρέψει στην πραγματικότητά της, σε αντίθεση με τον Τζακ που δεν ξέρει τίποτα έξω από το οικείο περιβάλλον στο οποίο μεγάλωσε. Με νύχια και με δόντια η Μαμά κρατάει μακριά από τα χέρια του ΣαταΝίκ το παιδί και εφευρίσκει ένα σωρό δραστηριότητες που θα κρατήσουν τα σώματά τους γυμνασμένα και τα μυαλά ακονισμένα, παρ’ όλο που η ρουτίνα τους καταντάει τον Τζακ σχεδόν αυτιστικό και προσκολλημένο σ’ ένα πρόγραμμα καθαριότητας, διασκέδασης, άσκησης και μάθησης.

Στο βιβλίο έχουμε δύο ανθρώπους κλεισμένους σ’ ένα δωμάτιο να κάνουν επαναλαμβανόμενα πράγματα, να παίζουν τα ίδια παιχνίδια και να βλέπουν στην τηλεόραση τα ίδια προγράμματα ενώ ταυτόχρονα όλα αυτά τα αφηγείται ένα πεντάχρονο παιδί, με το αθώο του βλέμμα, την όσο γίνεται καλύτερη παρατηρητικότητα και γνώση των σχέσεων μεταξύ των ανθρώπων και τα παιχνιδιάρικα συντακτικά και γραμματικά του λάθη. Δύσκολα λοιπόν μου κράτησε το ενδιαφέρον και ομολογώ πως αρχικά με εκνεύρισε κιόλας, μιας και δεν υπήρχε καθόλου δράση, η πλοκή δεν προχωρούσε καθόλου και το ενδιαφέρον μου για το τι θα συμβεί παρακάτω άρχισε να φθίνει. Ταυτόχρονα όμως σκεφτόμουν πως η συγγραφέας υλοποίησε έναν πραγματικά μεγάλο άθλο, να γίνει η ίδια ένα παιδί και να χαρίσει στον αναγνώστη την οπτική ματιά ενός ανηλίκου, προφυλάσσοντάς το από τη βία και τις δύσκολες καταστάσεις που επιφέρει ένας εγκλεισμός, κάτι που ήδη έχουμε διαβάσει σε πάμπολλα μυθιστορήματα.

Όσο προχωρούσε όμως η ιστορία και ειδικά όταν φτάσαμε στο σημείο όπου Μαμά και Τζακ δραπετεύουν, οι σχέσεις που αναπτύχθηκαν μεταξύ τους στο πρώτο μέρος γίνονται ακόμη πιο σφιχτές, μιας και τώρα έχουμε ένα εντελώς καινούργιο περιβάλλον. Έτσι λοιπόν, έχοντας κάνει το λάθος να ξεφυλλίζω τις πρώτες σελίδες, αναγκάστηκα να επιστρέψω στην αρχή και να ξαναδιαβάσω το μυθιστόρημα, γιατί πρόκειται για ένα κοινωνικό, ψυχολογικό βιβλίο και όχι μια περιπέτεια ή ένα θρίλερ. Ακριβώς αυτό το κλειστοφοβικό περιβάλλον, με τις περιορισμένες δραστηριότητες και τη μονότονη ρουτίνα, σφυρηλατεί ένα δέσιμο που μπαίνει σε μια μεγάλη δοκιμασία όταν Μαμά και γιος είναι πλέον ελεύθεροι. Ένα πεντάχρονο παιδί, όπως και κάθε παιδί, έχει ανάγκη από ένα σταθερό σημείο αναφοράς, οικεία σημεία ασφάλειας και σιγουριάς, πώς λοιπόν θα προσαρμοστεί σε ένα εντελώς αλλαγμένο, διαφορετικό και ανοίκειο περιβάλλον αν δεν έχει κάτι από αυτά; Πώς θα εξελιχθεί και πώς θα επηρεαστεί η σχέση τους; Αυτό καταφέρνει να δώσει παραστατικά, με ειλικρίνεια και συναισθηματική φόρτιση η συγγραφέας.

Όταν τελείωσα την ανάγνωση, ακόμη μου έρχονταν στο νου οι σκηνές που κατάφερε να ζωντανέψει η Emma Donοghue μέσα στο Δωμάτιο, περνώντας τη βία και την αγωνία της απομόνωσης μέσα από τα μάτια ενός παιδιού που εφεύρισκε διάφορους τρόπους για να κρύβεται και να μη γίνεται μάρτυρας αυτών των στιγμών: μετρούσε τα τριξίματα του κρεβατιού ή τα δόντια του κρυμμένο στην Ντουλάπα, αναφερόταν ελάχιστα στον ΣαταΝίκ, ως αντίδραση της κακής του παρουσίας, απωθώντας τον έτσι από τη μνήμη του και από τη ροή της αφήγησης. Μέσα από αυτήν τη μορφή αφήγησης και την οπτική ενός πεντάχρονου παιδιού μαθαίνουμε πώς κατέληξε στο Δωμάτιο η κοπέλα, πώς απέκτησε τον γιο της, πώς «εκδικήθηκε» τον ΣαταΝίκ ο Τζακ ρίχνοντας στο κεφάλι του ένα τηλεκατευθυνόμενο Τζιπ από την Ντουλάπα (κάτι που δυστυχώς το πλήρωσε η Μαμά με άφθονες μελανιές) κλπ.

Παρ’ όλ’ αυτά όμως, πόσες φορές να διαβάσω για την καθημερινή και εβδομαδιαία ρουτίνα του πλυσίματος, του φαγητού, του διαβάσματος, πόσες φορές θα αναφέρει ο Τζακ ότι σηκώνεται το πουλάκι του το πρωί που ξυπνάει ή θα θηλάσει και πόσο του αρέσει το πηχτό υγρό κυρίως από το αριστερό στήθος; Καλό θα ήταν να είχαν περιοριστεί κάπως σε έκταση οι στιγμές της καθημερινότητάς τους και ας έχουμε υπ’ όψιν πως τα παιχνίδια, τα παραμύθια και τα πραγματολογικά στοιχεία αναφέρονται σε γρίφους, νανουρίσματα και αινίγματα μη οικεία με την ελληνική πραγματικότητα, κάτι που με δυσκόλεψε ακόμη περισσότερο να κατανοήσω και να εξοικειωθώ μαζί τους, παρά την τιτάνια και άξια συγχαρητηρίων μετάφραση της κυρίας Έφης Τσιρώνη, που πραγματικά επιδόθηκε σ’ έναν άθλο, καταφέρνοντας να ζωντανέψει εύληπτα και γλαφυρά τον μικρόκοσμο ενός αγγλόφωνου παιδιού.

Το μυθιστόρημα αρχίζει να παίρνει τα πάνω του στο δεύτερο μέρος, όπου Μαμά και Τζακ καταφέρνουν να δραπετεύσουν, γιατί τώρα αρχίζει η δυσκολότερη φάση: αυτή της προσαρμογής. Η Μαμά θα προσπαθήσει να ξαναφτιάξει το σώμα της και τη ζωή της, τι γίνεται όμως με τον γιο της, που δεν μπορεί να φορέσει παπούτσια ούτε να ανεβοκατέβει σκάλες ούτε να δεχτεί ταυτόχρονα πάνω από δύο άτομα στο δωμάτιό του ούτε να κυκλοφορήσει χωρίς μάσκα και γυαλιά ηλίου και αντηλιακή κρέμα; Αυτά τα κεφάλαια ήταν τα πιο συγκινητικά και δύσκολα, αφού ξεδιπλώνανε τις συνέπειες μιας απεχθούς πράξης, ειδικά σ’ ένα εύπλαστο υλικό όπως είναι ο ψυχικός, συναισθηματικός και νοητικός κόσμος ενός παιδιού. Κι όλα αυτά τα βιώσανε δυο άνθρωποι που ήταν όμηροι ενός στην κυριολεξία κτήνους! Κατά καιρούς σε αυτά τα σημεία του βιβλίου στεκόμουν λίγο περισσότερο, νιώθοντας πολλά από όσα ήθελε να πει η συγγραφέας και βλέποντας πόσο μεγάλη μπορεί να γίνει η αγάπη της μάνας για το πλάσμα που φέρνει στον κόσμο.

Έχω όμως και δύο ερωτήματα: πώς κατάφερε η Μαμά να γεννήσει χωρίς να υπάρξουν άλλες συνέπειες στην υγεία της, αν σκεφτεί κανείς πως δεν είχε καμία ιατρική βοήθεια κατά την κύηση και κυρίως κατά τον τοκετό, και γιατί κατά καιρούς παραδινόταν τόσο εύκολα στην κατάθλιψη, θέλοντας απελπισμένα να κάνει κακό στον εαυτό της κι ας είχε ένα αγόρι να φροντίσει (δε θα σταθώ ιδιαίτερα στο τελευταίο, μιας και διέκρινα ίχνη κατάθλιψης που ίσως ξεκίνησε από τη λοχεία); Φυσικά αυτά τα ερωτήματα δε μειώνουν σε τίποτα την αξία του μυθιστορήματος που με παρέσυρε στον αγώνα που δώσανε δυο αθώες ψυχές για να επιβιώσουν και στη συνέχεια να προσαρμοστούν σ’ έναν κόσμο αλλαγμένο (για τη Μαμά) και διαφορετικό (για το παιδί).

«Το Δωμάτιο» είναι μια διαφορετική ματιά στις περιπτώσεις εγκλεισμού και βιαιοπραγίας, με έντονα κατά τόπους αισθήματα λύπης και οργής αλλά και αισιοδοξίας κι ελπίδας, με την ιδέα της πρωτοπρόσωπης αφήγησης από ένα πεντάχρονο παιδί να ακροβατεί ανάμεσα στην κόπωση και το συναισθηματικό δέσιμο του αναγνώστη, μιας και είναι τρομερά δύσκολο να μη συγκινηθεί κάποιος μπαίνοντας στη θέση ενός πεντάχρονου που περιγράφει με το αθώο του και καθαρό βλέμμα έναν τόπο καθημερινότητας για κείνο μα στην ουσία ένα δωμάτιο εγκλεισμού κι ας επαναλαμβάνεται για περισσότερο απ’ όσο ήταν απαραίτητο η ρουτίνα του.  Είναι η περιπέτεια ενός μικρού ήρωα και μια εναλλακτική οπτική στα μυθιστορήματα απαγωγής και αθέλητης κράτησης.

Βιβλίο Ο κύριος Μερσέντες
Τίτλος πρωτοτύπου Mr Mercedes
Συγγραφέας Stephen King
Μεταφραστής Έφη Τσιρώνη
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Bell 
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Stephen King δε χρειάζεται συστάσεις, είναι μια πολυσχιδής προσωπικότητα και ένα πολυπρισματικό ταλέντο. Έχει γράψει βιβλία τρόμου, θρίλερ, αστυνομικά, κοινωνικά, εκ των οποίων κάποια αρέσουν και κάποια όχι. «Ο κύριος Μερσέντες» είναι το πρώτο βιβλίο μιας τριλογίας και είναι ένα καθαρά αστυνομικό μυθιστόρημα, γεμάτο ένταση, εκπλήξεις και αγωνία αλλά και ολοκληρωμένους χαρακτήρες και παραστατικότατες περιγραφές. Ο συγγραφέας στήνει ολόκληρα μικρο-σκηνικά, ζωντανεύοντας εικόνες της καθημερινής αμερικανικής ζωής (αγωνία για ένα καλύτερο αύριο, ατέλειωτες ουρές απελπισμένων ανθρώπων για μόλις «1000 θέσεις εργασίας-εγγυημένες», χάζεμα μπροστά στην τηλεόραση παρακολουθώντας εφήμερες βλακείες και πολλά άλλα) με τόσο συναρπαστικό τρόπο που είναι καλοδεχούμενες γιατί με τον τρόπο τους είναι αναπόσπαστο κομμάτι της αφήγησης. Αιχμές (και πάλι) απέναντι στον μαλθακό τρόπο ζωής, στην εμπιστοσύνη που εύκολα κερδίζεις αν είσαι καπάτσος, και ανάμεσα σε αυτά κάποιες φορές πετάγονται προσωπικές σκέψεις του συγγραφέα επί παντός σχεδόν επιστητού που σε σταματούν από το διάβασμα: «Όλες οι θρησκείες λένε ψέματα. Όλες οι ηθικές επιταγές είναι πλάνες. Ακόμα και τ’ αστέρια ψευδαίσθηση είναι. Η αλήθεια είναι το σκοτάδι και το μόνο που έχει σημασία πριν διαβεί κανείς το κατώφλι του είναι η δήλωση που θα κάνει. Το πώς θα φτιάξει μια βαθιά χαρακιά στο δέρμα του κόσμου, αφήνοντας το σημάδι του. Αυτό είναι όλο κι όλο η Ιστορία: ένας ουλώδης ιστός» (σελ. 380). Και μέσα στο σκηνικό του σασπένς ξεπετάγονται σκόρπια καλολογικά στοιχεία και ιδιαίτερες παρομοιώσεις και μεταφορές: «…τούτο εδώ το χρώμα ήταν αντι-αυγινό, υγρό και ωχρό σαν το μάγουλο ανθρώπου που έχει πεθάνει εδώ και μια ολόκληρη μέρα» (σελ. 20).

Ο συνταξιούχος πλέον ντετέκτιβ Γουίλιαμ (Μπιλ) Χότζες λαμβάνει μια επιστολή από τον άνθρωπο που είχε θερίσει τον προηγούμενο χρόνο με μια κλεμμένη Μερσέντες τους ανθρώπους που περίμεναν έξω από το εμπορικό κέντρο της πόλης την Ημερίδα Εύρεσης Εργασίας. Ένας δολοφόνος που δεν κατάφερε να πιάσει ο Χότζες τώρα ξαναβγαίνει στο προσκήνιο για να καυχηθεί και να τον προκαλέσει, μιας και, όπως τον βεβαιώνει, δε θα το ξανακάνει γιατί αυτή η μία φορά ήταν υπερ-αρκετή! Ο Χότζες βρίσκει ευκαιρία να ξεφύγει από την τελματωμένη ρουτίνα μπροστά στην τηλεόραση που τον οδηγεί σε αναπόφευκτες σκέψεις αυτοκτονίας τώρα που η αδρεναλίνη του έχει πέσει στα τάρταρα κι επιπλέον η επιστολή τον έχει προσβάλει με την αλαζονεία και την υπεροψία του συντάκτη της, που του επιτίθεται και με προσωπικά υπονοούμενα για την άχαρη και ανούσια ζωή που διάγει τώρα. «Η απροκάλυπτη αλαζονεία της επιστολής του ψυχάκια τον έχει εκνευρίσει άσχημα. Αλλά, παραδέχεται, τον έχει εκνευρίσει άσχημα με καλό τρόπο. Του έχει δώσει αίσθηση του στόχου, του έχει δώσει ένα σκοπό, και μετά από τους τελευταίους λίγους μήνες, αυτό από μόνο του είναι πολύ σπουδαίο» (σελ. 117).

Έτσι ξεκινάει ένα συναρπαστικό κυνήγι θηρευτή και θηράματος, μιας και γνωρίζουμε τον δολοφόνο και τη ζωή του από την αρχή του βιβλίου! Ο πρώην αστυνομικός είναι «πολύ σκληρός για να πεθάνει» και μια σειρά από γεγονότα τον βοηθούν να υψώσει ανάστημα και ν’ αρχίσει να προκαλεί τον δολοφόνο μέσα από την «Μπλε Ομπρέλα της Ντέμπι», ένα κοινωνικό δίκτυο όπου ενδιαφέροντες άνθρωποι ανταλλάσσουν ενδιαφέρουσες απόψεις. Όλο αυτό θα οδηγήσει τον εγκληματία στο να χάσει την ψυχραιμία και τον έλεγχο των πράξεών του. Τι θα συμβεί λοιπόν παρακάτω; Πού θα φτάσει αυτό το παιχνίδι; Με τι συνέπειες; Οι ανατροπές είναι απανωτές και οδηγούν σε μια αναπόφευκτη μετωπική σύγκρουση που την περίμενα με μεγάλη αγωνία.

Ίσως μέσα από αυτές τις δύο προσωπικότητες θέλει να τονίσει ο συγγραφέας ή πλαγίως σκιαγραφεί δύο ιδιαίτερες περιπτώσεις: τη διαλυμένη από αλκοολισμό μονογονεϊκή οικογένεια του δολοφόνου και την ελπίδα ενός παχουλού, εξηντάρη άντρα που ζει τον έρωτα με μια γυναίκα που έρχεται πολύ απαλά και ταυτόχρονα ξαφνικά στη ζωή του και μαζί προχωράνε βήμα βήμα χωρίς υποσχέσεις και δεσμεύσεις. Η απάνθρωπη προσωπικότητα του δολοφόνου και οι σοκαριστικές για τον αναγνώστη σκηνές που ζει μες στο σπίτι του αντιδιαστέλλονται με τις σχετικά τρυφερές του Χότζες, μιας και λόγω της άκομψης και άχαρης εμφάνισής του αρνείται να πιστέψει πως τελικά αγαπήθηκε κι αυτό με συγκίνησε. Φυσικά και δε  μιλάμε για ρομαντικές νότες αλλά για σκληρά, ωμά και ρεαλιστικά λόγια και απόψεις που συγκροτούν έτσι μια δυνατή και απόλυτα πειστική ιστορία. Η πλοκή κλιμακώνεται, η ένταση χτυπάει κόκκινο, οι ηθικές αρχές και τα διλήμματα ως προς το αν πρέπει να ενημερωθεί και επίσημα η αστυνομία (ο Πιτ Χάντλι και η Ίζαμπελ Τζέινς είναι οι ντετέκτιβ που ανέλαβαν τις υποθέσεις του Χότζες όταν εκείνος αποσύρθηκε) σκοντάφτουν στον «εγωισμό» και το πείσμα, μιας και η υπόθεση πλέον «είναι πολύ προσωπική», μπαίνουν πρωτότυποι χαρακτήρες στη ζωή του αστυνομικού, ο εγκληματίας αρχίζει να κάνει λάθη στην προσωπική του ζωή και τελικά μπαίνουμε σ’ ένα «τρενάκι τρόμου» γεγονότων που με κράτησαν με κομμένη ανάσα ως την τελική σύγκρουση μεταξύ καλού και κακού.

Με πολύ μεγάλη χαρά καλωσόρισα την πιο ανορθόδοξη παρέα επίλυσης που θα μπορούσε να συγκεντρωθεί σ’ ένα αστυνομικό βιβλίο, μιας κι εκτός από τον ντετέκτιβ Χότζες, έχουμε τον 17χρονο Τζερόμ Ρόμπινσον που είναι ιδιοφυία στους υπολογιστές, παιδί για τα θελήματα αλλά πάνω απ’ όλα φίλος του αστυνομικού και τη 44χρονη Χόλι Γκίμπνι με τα πολλά ψυχολογικά και κοινωνικά προβλήματα και τον δικό της, ιδιόρρυθμο τρόπο σκέψης που ως άτομο προέρχεται από έναν άβουλο πατέρα και μια φορτική, αυταρχική μητέρα! «Ο Χότζες και οι νεοφώτιστοι Γουάτσον του», όπως τους αποκαλεί ο συγγραφέας, δημιουργούν μια πολύ καλή ομάδα που ανυπομονώ να απολαύσω και στα υπόλοιπα δύο βιβλία της σειράς.

«Ο κύριος Μερσέντες» είναι ένα γρήγορο, πολυεπίπεδο και γεμάτο ανατροπές αστυνομικό μυθιστόρημα, με ρεαλιστικούς χαρακτήρες, ένταση και αγωνία, καλοσχεδιασμένο και μελετημένο ως την τελευταία σελίδα. Η ψυχολογία των χαρακτήρων, ο αγώνας ενάντια στον χρόνο, τα βήματα που οδηγούν αργά αλλά σταθερά στον εντοπισμό του δολοφόνου και το τελικό σχέδιο μάχης είναι κάποια από τα θετικά χαρακτηριστικά που με κράτησαν με κομμένη ανάσα ως το τέλος.

Βιβλίο Ένας ξαφνικός θάνατος
Τίτλος πρωτοτύπου The casual vacancy
Συγγραφέας J. K. Rowling
Μεταφραστής Έφη Τσιρώνη
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Τη Ρόουλινγκ τη γνώρισα μέσα από τα βιβλία του Χάρι Πότερ, τα οποία μου άρεσαν πάρα πολύ κι αν εξαιρέσεις την υπερβολική και έντονη διαφήμιση που γινόταν γύρω από αυτά και τις ταινίες αργότερα ήταν καλογραμμένα βιβλία φαντασίας για προ-εφηβικές ηλικίες και για μεγαλύτερους. Χάρη στη Ρόουλινγκ τα παιδιά επιτέλους αγκάλιασαν το διάβασμα και μεταξύ μας προτιμώ να διαβάζουν το Χάρι Πότερ παρά τα Πόκεμον και τα συμπαρομαρτούντα.

Τον Ξαφνικό θάνατο τον διάβασα αποστασιοποιημένος από την επιτυχία του Χάρι Πότερ και έσπρωξα στο πίσω μέρος του μυαλού μου την εικόνα ενός πάμπλουτου συγγραφέα που επιδιώκει να παραμείνει στο φως των εξελίξεων και της δημοσιότητας γράφοντας ακόμη και βλακείες. Ευτυχώς διαψεύστηκα. Το βιβλίο είναι καλογραμμένο, με φοβερή ψυχολογία, άψογο χειρισμό προσώπων, γεγονότων και καταστάσεων. Ένα ντόμινο επεισοδίων και δράσεων και ο κλασικός κανόνας της φυσικής: δράση-αντίδραση.

SPOILERS

Το βιβλίο το συνιστώ σε όσους έχουν δει ταινίες του Λαρς φον Τρίερ και τον έχουν λατρέψει. Αν έχετε δει Dogville, Dear Wendy, Δαμάζοντας τα κύματα και σας άρεσαν, διαβάστε το βιβλίο. Σίγουρα οι σελίδες διαπνέονται από απαισιοδοξία, σίγουρα η συγγραφέας δε γράφει για την Πολυάννα και για την Κάντυ-Κάντυ, σίγουρα δεν είναι όλος ο κόσμος χτισμένος και δομημένος έτσι, σίγουρα δε θέλει τόσο πολύ πια ο ένας το κακό του άλλου, όμως η συγγραφέας πήρε έναν κλειστό κύκλο ανθρώπων και τους τσαλάκωσε, τους έκανε σκουπίδια μπροστά στα μάτια των αναγνωστών. Δεν υπάρχει αισιοδοξία στο βιβλίο αλλά δεν καταντά και Ρέκβιεμ για ένα όνειρο (διαβάστε το κι αυτό).

Η πιο συγκλονιστική περίπτωση για μένα είναι η Κρίσταλ Γουίντον: 16χρονη “αλήτισσα”, με μάνα πρεζού και πόρνη, δακτυλοδεικτούμενη στην κοινότητα του Πάγκφορντ, με ένα τρίχρονο αδελφάκι, που μεγαλώνει σε ένα ακατάλληλο περιβάλλον. Έμεινα άφωνος με τη δύναμη των εικόνων που μετέφερε η συγγραφέας, από τις περιγραφές του τόπου κατοικίας τους, από τις μεταξύ τους σχέσεις και την αλληλεπίδραση, τις άκουγα να φωνάζουν δίπλα στο αυτί μου, τις έβλεπα να τσακώνονται μπροστά μου, έβλεπα την απελπισία της κοινωνικής λειτουργού, ένιωθα ολοζώντανη την απειλή να κλείσει το κέντρο απεξάρτησης και καλά λόγω έλλειψης πόρων. Και δε θα ξεχάσω ποτέ το τέλος του βιβλίου.

Εκτός από τους Γουίντον, έχουμε τους Γουόλι, επικεφαλής του τοπικού σχολείου και την απροσάρμοστη συμπεριφορά του υιοθετημένου γιου τους και τις ψευδαισθήσεις που ζει κάτω από καταστάσεις άγχους ο Κόλιν Γουόλι, καταστάσεις που πολλές φορές ξεφεύγουν από τον έλεγχό του.

Έχουμε τους Πράις, άλλη μία οικογένεια-αντιπρότυπο: ο Σάιμον Πράις ασκεί λεκτική και σωματική βία στη γυναίκα του και στα παιδιά του και η συμπεριφορά του ανοίγει τον ασκό του Αιόλου, μιας και ο μεγαλύτερος γιος του, Άντριου, αρχίζει να σαμποτάρει διά της ηλεκτρονικής οδού τη θέση εργασίας του πατέρα του. Οι τσακωμοί, οι καβγάδες και η βία τρισδιάστατα και πέρα για πέρα φυσιολογικά και αληθινά (δυστυχώς).

Έχουμε τους Τζαβάντα, τους Ινδούς γιατρούς της κοινότητας και τον αγώνα των παιδιών τους να προσαρμοστούν σε μια κλειστή κοινότητα που αποτελείται αποκλειστικά από λευκούς! Χαρακτηριστικότερο παράδειγμα η Σούκβινταρ, η οποία είναι λίγο παχουλή, λίγο άσχημη και πολύ κλειστή στον εαυτό της. Η λανθασμένη συμπεριφορά των γονιών της απέναντί της και οι κοροϊδίες των συμμαθητών της της μειώνουν την αυτοπεποίθηση και η μόνη της παρηγοριά είναι να χαράζει με ξυράφι τον εαυτό της κάθε βράδυ εν είδει τιμωρίας.

Γύρω τους κινούνται κι άλλοι χαρακτήρες, όλοι με μυστικά και απωθημένα. Τους γνωρίζουμε σιγά σιγά και τους αντιπαθούμε ή αγαπάμε ακόμη πιο σιγά. Ως το τραγικό τέλος, ως την πιο άδικη απώλεια από όλους τους κατοίκους του Πάγκφορντ. Σχέσεις διαλύονται, παιδιά επιτίθενται στους γονείς, γονείς μεγαλώνουν δύσκολα παιδιά (ή μήπως το αντίστροφο;), κοινωνική ανισότητα, αγώνας για εξουσία και χιλιάδες άλλα θέματα, όλα εδώ, σε αυτές τις σελίδες.

Το βιβλίο κλείνει με το τραγούδι Under my umbrella της Rhianna και οι στίχοι αποκτούν άλλο νόημα όταν έχεις διαβάσει και την τελευταία σελίδα:

Because when the sun shines, we\’ll shine together

Told you I’ll be here forever Said

I’ll always be your friend

Took an oath, I’ma stick it out to the end

Βιβλίο Το ευλογημένο παιδί
Τίτλος πρωτοτύπου Bless the child
Συγγραφέας Cathy Cash Spellman
Μεταφραστής Έφη Τσιρώνη
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Bell (εξαντλημένο στον εκδότη)
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Τώρα εγώ τι να γράψω. Το θέμα του βιβλίου είναι τραβηγμένο από τα μαλλιά. Αξίζει δηλαδή μόνο για όσους ξέρουν από Καμπάλα, αιγυπτιακή μυθολογία και λίγο αποκρυφισμό. Αληθινή και άμεση η αφήγηση και η γραφή (στα πρώτα κεφάλαια που είναι απόλυτα αληθοφανή κόντεψα να βάλω τα κλάματα). Μετά; Το χάος. Δαίμονες κι αγγέλοι χορεύουν τσιφτετέλι!! Νταξ η γυναίκα διάβασε πολλά, τα συνέθεσε πολύ καλά αλλά πέραν του κόσμου τούτου το όλο στόρυ. Σε ξαγρυπνά, σε ανατριχιάζει, αλλά τέλος πάντων.