Βιβλίο Εβόρα 
Συγγραφέας Κώστας Κρομμύδας
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Αριάδνη Νάστου είναι ειδικός ευζωίας, βοηθάει δηλαδή όσους αναζητούν προορισμό στη ζωή τους χρησιμοποιώντας μαζί τους τη δύναμη της φύσης και της αγάπης, και μένει κοντά στην Έδεσσα, όπου δημιούργησε την Εβόρα, έναν υπέροχο παράδεισο, για να δείξει στους ανθρώπους πώς να συνδεθούν ξανά με τη φύση. Είναι ένας χαρισματικός άνθρωπος και μια από τις πιο ενδιαφέρουσες προσωπικότητες που έχει δημιουργήσει ο συγγραφέας μέχρι τώρα. Η κοσμοθεωρία της και οι αντιλήψεις της είναι φτιαγμένες από γνήσια και αληθινή αγάπη για το περιβάλλον και φτάνει η στιγμή που γνωρίζει τον έρωτα μ’ έναν άνθρωπο που θα την εμπλουτίσει, θα τη βοηθήσει να γεμίσει περισσότερη αγάπη και μαζί θα ζήσουν υπέροχες στιγμές. Σύντομα όμως τα πάντα θ’ αλλάξουν…

Το νέο μυθιστόρημα του Κώστα Κρομμύδα είναι από τα πιο καλογραμμένα του και ένα από τα αγαπημένα μου για πολλούς λόγους: εντάσσει αρμονικά τη φύση στις ζωές των ηρώων του, δεν καταφεύγει σε υπερβολές, ακρότητες ή διδακτισμούς ως προς τη συμπεριφορά που οφείλουμε να υιοθετούμε απέναντι στο περιβάλλον, παραθέτει ακριβοδίκαια τα μειονεκτήματα και τα πλεονεκτήματα της αλόγιστης χρήσης των αγαθών της σημερινής μας εποχής μα πάνω απ’ όλα συγκροτεί μια απρόβλεπτη πλοκή, γεμάτη πραγματικές εκπλήξεις, αποφεύγοντας κάθε στερεότυπο, για να τονίσει την καταδεκτικότητα, τη μεγαλοψυχία και την ανθρωπιά. Όλα αυτά δίνονται μέσα από μια σειρά γεγονότων που με κράτησαν ως το λυτρωτικό, συγκινητικό τέλος, χαρίζοντάς μου συγκίνηση και αισιοδοξία ταυτόχρονα. Οι ανατροπές είναι σα ν’ ακολουθούν ένα δικό τους μονοπάτι και δεν έρχονται βεβιασμένα να οδηγήσουν το κείμενο όπως θέλει ο συγγραφέας. Σέβονται ακόμη κι αυτές τη φύση και τη θέση των καταστάσεων, υπακούνε στους άγραφους νόμους της θείας δίκης και δίνουν με τον καλύτερο τρόπο μια από τις ωραιότερες ιστορίες για τον ρόλο του ανθρώπου μέσα στο περιβάλλον σε μια εποχή που αυτό καταστρέφεται. Προσέξτε πόσο ευρηματικά δένεται με την πλοκή μια αγέλη λύκων!

Εβόρα (γιατί όχι και «ευώρα») είναι ο δροσερός καιρός και τόπος, το σκιερό μέρος, όπου ευχαριστιούνται οι αισθήσεις, ευχαριστιέται και η ψυχή, συνεκδοχικά λοιπόν ο καθένας μας ζει για να ανακαλύψει τον δικό του παράδεισο, την Εβόρα του. Το μυθιστόρημα είναι αφιερωμένο στην ευεξία της ψυχής και στην αρμονία της φύσης, την οποία στις μέρες μας αντιμετωπίζουμε λανθασμένα, γιατί δεν κατανοούμε τον τρόπο λειτουργίας της. Η κλιματική αλλαγή αρχίζει δυστυχώς να γίνεται αναπόσπαστο κομμάτι της εποχής μας. Η επαφή με τη φύση βοηθάει στην καλύτερη ποιότητα ζωής και σε δυνατότερο ανοσοποιητικό του ανθρώπου, αφού μειώνει το στρες, που αποτελεί τη βασική αιτία πολλών διαταραχών. Οι πυρκαγιές σε Αμαζόνιο, Αυστραλία και Σιβηρία, η άνοδος της στάθμης της θάλασσας κατά επτά εκατοστά μέσα σε είκοσι τέσσερα χρόνια και άλλες αλλαγές είναι απλώς «το κερασάκι στην τούρτα». Το νερό λιγοστεύει ή μολύνεται και ενώ εμείς το έχουμε σε αφθονία, για πολύ κόσμο είναι πολυτέλεια. Ο συγγραφέας κρατά σωστά τις ισορροπίες, δε λοιδωρεί, δεν είναι μονοδιάστατος, εκεί που υιοθετεί κάτι, αμέσως βάζει δίπλα του το αντίθετο ώστε να έχουμε σφαιρική άποψη για το περιβάλλον και για τους τρόπους που μπορούμε να βοηθήσουμε: «Πρέπει να καταλάβουμε πως άλλο πράγμα είναι η κλιματική διακύμανση και άλλο η κλιματική αλλαγή, που οφείλεται στην ανθρώπινη δραστηριότητα… Οφείλουμε να κάνουμε το καλύτερο που μπορούμε, κυρίως για τις επόμενες γενιές» (σελ. 162).  Και τι όμορφος παραλληλισμός: «Ο χειμώνας σού δίνει την ευκαιρία να αναλογιστείς ποιος είσαι και πού πας ώστε την άνοιξη να ντυθείς με τα καλύτερα φύλλα και τα ομορφότερα λουλούδια που υπάρχουν. Κι ύστερα πάλι από την αρχή» (σελ. 89).

Η Αριάδνη και ο Αντώνης έχουν πολλά κοινά και η ιστορία τους μου έδειξε πόσα λάθη κάνει ο καθένας μας στην καθημερινότητά του που αποδεικνύονται σε βάθος χρόνου ολέθρια για τον πλανήτη. Η αφήγηση εναλλάσσεται από τριτοπρόσωπη σε πρωτοπρόσωπη, κάτι που χαρίζει ποικιλία και διαφορετικές οπτικές γωνίες ενώ η κατεξοχήν τοποθέτηση των ηρώων στην ύπαιθρο δίνουν αφορμή για παραστατικές περιγραφές κοιλάδων, δασών, βουνών, ρυακιών και ποταμών, γεμάτων χρώματα, αρώματα, φως και αξέχαστη ομορφιά. Φυσικά ο γλυκύτατος, κάτασπρος Βόρας, που συμπορεύεται με τους χαρακτήρες, είναι υπαρκτός και μας περιμένει στο μέρος που ενέπνευσε τον συγγραφέα καθώς και … στην τελευταία σελίδα του βιβλίου!

Μέσα από τα σύντομα και γεμάτα εικόνες κεφάλαια ξεπηδάνε ενδιαφέρουσες ιδέες και για τον άνθρωπο, για το ψυχικό δέσιμο που ενώνει δύο αγνώστους που ίσως τυχαία ( ; ) συναντιούνται, για την ευτυχία, για τη δουλειά που χρειάζεται να κάνουμε ώστε να καταφέρουμε να ισορροπήσουμε όλα τα πρέπει που μας επιβάλλουν άθελά μας κ. π. ά. Τα παρακάτω είναι μια μικρή μόνο επιλογή από τη δουλειά που έχει ρίξει ο Κώστας Κρομμύδας για να παρουσιάσει εν συντομία και εύληπτα, όχι εις βάρος των εξελίξεων και της καθαυτής δράσεως, πόσα θετικά γνωρίσματα κρύβουμε μέσα μας και πόσο πολύπλοκα όντα είμαστε: Η ύπαρξή μας είναι δώρο της φύσης αλλά επιμένουμε να το αγνοούμε. Όλοι μας μπορούμε να βγούμε από δυσβάσταχτες καταστάσεις αρκεί να φανούμε γενναίοι και να πάρουμε τις σωστές αποφάσεις. Μαθαίνουμε να αγαπάμε κυρίως από τη δουλειά που κάνουμε μέσα μας, αρκεί να ξέρουμε προς τα πού να πάμε. Η ζωή μας δεν έχει άλλο νόημα εκτός από αυτό που της δίνει ο καθένας από μας. Η μοναξιά είναι λυτρωτική όταν είναι επιλογή. Αναφέρονται ακόμη και οι δύσκολες διαπροσωπικές επαφές: «Μια σχέση χρειάζεται συνεχές ενδιαφέρον για να κρατηθεί ζωντανή. Η αγάπη και η φροντίδα πάνε μαζί. Αγαπά κανείς αυτό για το οποίο κοπιάζει. Για εκείνα που μοχθεί να αποκτήσει.» (σελ. 94). Και παρακάτω: «Ο χρόνος αλλάζει το έξω μας. Το μέσα μας το αλλάζουν οι άνθρωποι που συναντάμε» (σελ. 127).

Η «Εβόρα» είναι ένα τρυφερό μυθιστόρημα που, με αφορμή τον έρωτα δύο νέων ανθρώπων, δίνει με τον καλύτερο τρόπο στον αναγνώστη να κατανοήσει και να σεβαστεί το περιβάλλον γύρω του, να μάθει πράγματα για να βελτιώσει την οικολογική του συμπεριφορά, να αγαπήσει οτιδήποτε συγκροτεί ένα οικοσύστημα και να ελαττώσει την εξάρτησή του από προϊόντα του πολιτισμού, χωρίς αρκετά από τα οποία μπορεί άνετα να ζήσει. Η καθαυτή ιστορία δεν είναι καθόλου προβλέψιμη και δείχνει πώς μπορεί να χειριστεί κάποιος όσο γίνεται καλύτερα τα δύσκολα και σκληρά εμπόδια που θα του φέρει η μοίρα στον δρόμο, αρκεί να έχει έναν βαθμό αυτογνωσίας και αρκετή δύναμη που θα τον στηρίξει για να τα ξεπεράσει. Ανατροπές και εκπλήξεις, το φυσικό περιβάλλον στις καλύτερές του περιγραφές κι ένα κείμενο χωρίς κλισέ είναι μερικά μόνο από τα θετικά γνωρίσματα του μυθιστορήματος.

Βιβλίο Η αγαπητικιά
Συγγραφέας Σόφη Θεοδωρίδου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ρομαντικό μυθιστόρημα / Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το νέο μυθιστόρημα της κυρίας Σόφης Θεοδωρίδου ασχολείται με μια περίοδο δύσκολη για την ελληνική ιστοριογραφία, με τα σκληρά και ντροπιαστικά χρόνια που οδήγησαν την Ελλάδα σε διχόνοια και αιματηρές αδελφοκτόνες συγκρούσεις, ξέχωρες από αυτές στην πολεμική κονίστρα. Η πένα της και η ματιά της με βοήθησαν να καταλάβω πολλά σημεία δυσνόητα ή με κρυφές λεπτομέρειες για την πορεία των γεγονότων και τις εσωτερικές και διεθνείς εξελίξεις. Χάρη σ’ εκείνη ανέτρεξα τουλάχιστον τρεις φορές σε εγκυκλοπαίδειες και βιβλία που γράφουν για την εποχή ώστε να μάθω ακόμη περισσότερα, να γνωρίσω βαθύτερα τα πρώτα χρόνια του ελληνικού 20ού αιώνα. Για άλλη μια φορά καταπιάνεται με μια εποχή που απαιτεί μελέτη, προσοχή, ευαισθησία και ουδετερότητα και με μια ερωτική ιστορία, της οποίας κρατά το γενικό κλισέ περίγραμμα μόνο και μόνο για να ανατρέψει κάθε στερεότυπο πλοκής και εξελίξεων. Η ερωτική ιστορία της Ρόσας και του Χάρη διαδραματίζεται στο μεγαλύτερο μέρος του βιβλίου, αναπτύσσεται επαρκώς, αναπαρίσταται στέρεα και ρεαλιστικά, ακολουθεί μονοπάτια πρωτόγνωρα και γεμάτα εκπλήξεις!

Αγαπώ τη γραφή της κυρίας Θεοδωρίδου γιατί ξέρω πως έχει τη δύναμη να με παρασύρει στην εποχή που αναπλάθει και να με κάνει κοινωνό των ιστοριών που θα μου αφηγηθούν οι χαρακτήρες της με πρωτόφαντη αμεσότητα και κινηματογραφικές τεχνικές είτε στην περιγραφή των σκηνών είτε στους διαλόγους. Ξέρω πως οι ερωτικές σκηνές που θα περιγράψει είναι ένα μικρό μόνο κομμάτι του δεσμού των πρωταγωνιστών, μόνο και μόνο για να ολοκληρώσει μια ιστορία τεκμηριωμένη, που δρα ως υποχείριο των ιστορικών και πολιτικών ανακατατάξεων της εποχής που επιλέγεται. Δε δίνει έμφαση στον έρωτα απλώς για να προσφέρει εφήμερη τέρψη στον νου του αναγνώστη που θα την εμπιστευτεί αλλά τον κάνει ταιριαστό και αναπόσπαστο κομμάτι των δρώμενων και της συνολικής πλοκής. Ειδικά στο παρόν μυθιστόρημα, η συγγραφέας αφιέρωσε πάμπολλες σελίδες στη σχέση των δύο νέων, δημιουργώντας μου την ψευδαίσθηση πως αυτή είναι και η κεντρική ιδέα. Έκανα λάθος, μιας και η αφηγηματική τεχνική της και η συγγραφική της ματιά έκοψαν την ιστορία στα δύο, στρέφοντας την πλοκή στη ζωή της Ρόσας μετά το τέλος του πολέμου, μόνο και μόνο για να δημιουργήσει ένα εξαιρετικό, καλογραμμένο, μελετημένο, σφιχτοδεμένο πορτρέτο μιας γυναίκας ελεύθερης, επαναστάτριας, αντίθετης στην εποχή της και τα κούφια στερεότυπα. Ώσπου στο τέλος έρχεται η μεγάλη ανατροπή που μου δημιούργησε εντελώς διαφορετικά συναισθήματα και με άφησε άφωνο με την πληρότητα του μυθιστορήματος!

Η Ρόσα Καλογεροπούλου λοιπόν, κόρη πλούσιου εργοστασιάρχη, με χαρακτηριστικά κόκκινα μαλλιά, με εξοχική έπαυλη στην Κηφισιά και κύρια κατοικία στη λεωφόρο Κηφισίας, είναι ατίθαση, ανυπότακτη, δεν της αρέσουν τα φτιασίδια και οι καλλωπισμοί, αντιτίθεται στη φυσιολογική πορεία της γυναίκας που είναι ο γάμος και το νοικοκυριό, έχει σκοπό να μην επιτρέψει σε κανέναν να της στερήσει την προσωπική και ατομική ελευθερία της, στέκεται αδιάφορη απέναντι στα κουτσομπολιά που ίσως της προσάπτουν διάφοροι. Προέρχεται από οικογένεια βασιλική, όμως δεν εθελοτυφλεί ούτε παρασύρεται από προπαγάνδα. Διαβάζει εφημερίδες (σκάνδαλο!), σχηματίζει άποψη, καταλαβαίνει και διαβλέπει τα προτερήματα και τα ελαττώματα των συνθηκών. Μάλιστα, όταν ξεσπάει ο παγκόσμιος πόλεμος, θέλοντας να προσφέρει στην πατρίδα της, αρχίζει να παρακολουθεί μαθήματα νοσηλευτικής, προκαλώντας με αυτήν την επιλογή τον κύκλο της. Επιπλέον, η Πηνελόπη Δέλτα άσκησε μεγάλη επιρροή στη Ρόσα, που θέλει να γίνει συγγραφέας και γι’ αυτό κρατάει ημερολόγιο της ζωής της.

Αυτή η γυναίκα γνωρίζει τον απαγορευμένο έρωτα, δε χάνει όμως τον έλεγχο και δεν παρατάει τα πάντα γι’ αυτόν. Είναι εγκρατής και εξισορροπημένη, συγκρατείται όχι για την τιμή του ονόματός της αλλά γιατί προέχουν άλλα. Ειδικά όταν επιτέλους η Ελλάδα βγαίνει στον πόλεμο στο πλευρό της Αντάντ δε διστάζει να εγκαταλείψει κρυφά την οικογένειά της και να πάει στο μέτωπο της Μακεδονίας όπου έρχεται αντιμέτωπη με το αίμα, τον πόνο, τους ακρωτηριασμούς, τον ίδιο τον θάνατο! Έχει άποψη και την υποστηρίζει, αν θυμώνει από ασυναρτησίες που ακούει δε διστάζει να παρέμβει ακόμη και σε συζητήσεις μεταξύ αντρών! Φυσικά η μοίρα τα φέρνει να συναντηθεί με τον Χάρη στο μέτωπο υπό δύσκολες συνθήκες όμως αυτό είναι η αρχή πολλών ανατροπών και εκπλήξεων! Με το τέλος του πολέμου επιστρέφει στην οικογένειά της, όπου τίποτα δεν έμεινε ίδιο κι αναλαμβάνει τα πάντα για την επιβίωση των δικών της ανθρώπων. Μόνο που τότε θα έρθει αντιμέτωπη με ένα πρωτόγνωρο δίλημμα, τις συνέπειες του οποίου θα ζήσει κάποια χρόνια αργότερα, όταν όλα έχουν μπει σε μια πορεία. Προς τιμήν της, η συγγραφέας περιγράφει την πυρκαγιά της Θεσσαλονίκης του 1916 και την καταστροφή της Σμύρνης σε δύο το πολύ παραγράφους, ενώ οι συνέπειές τους αλλάζουν άρδην τη μετέπειτα πορεία των γεγονότων.

Το αντίθετο της Ρόσας είναι η εξαδέλφη Μάγδα, που χήρεψε πολύ νωρίς και στη συνέχεια ήταν ελεύθερη να κάνει ό,τι ήθελε στη ζωή της, υλοποιώντας μια ανομολόγητη και σκανδαλώδη ελευθερία! Οι συζητήσεις των δύο γυναικών είναι απολαυστικές και αποκρυσταλλώνουν ακριβώς το εθιμικό και κοινωνικό δίπολο της εποχής: συγκράτηση και τυπικότητες, ελευθερία και ισχυρή προσωπικότητα. Επίσης αγάπησα τον πατέρα, Λευτέρη Καλογερόπουλο, που ανήκει στον κύκλο του Παλατιού κι έχει ξεκοκαλίσει μεγάλο μέρος της γονεϊκής περιουσίας στα χαρτιά, με τα οποία διασκεδάζει μιας και ο γάμος του δεν είναι ευτυχισμένος. Η Μαρκέλλα Καλογεροπούλου, όμορφη αλλά κλειστή και ψυχρή, αποτραβήχτηκε ακόμη περισσότερο όταν γέννησε τη Ρόσα, την οποία εγκατέλειψε σε παραμάνα και γιαγιά. Αυτός ο άνθρωπος αποδείχτηκε δειλός και ανίκανος, φέρνοντας την οικογένειά του στο χείλος της καταστροφής. Οι πράξεις του, οι αντιδράσεις του, το σκεπτικό του, τα λανθασμένα επαναλαμβανόμενα βήματα ήταν άκρως προβλέψιμα, υπό την έννοια πως η συγγραφέας δημιούργησε άλλο ένα ρεαλιστικότατο πρόσωπο, με σάρκα και οστά, χωρίς περιττές κινήσεις ή παράλογες αντιδράσεις.

Από την άλλη, έχουμε τον 17χρονο Χάρη (από το Χαρμόλαος) Παπανικολάου, γεννημένο σε ένα χωριό κοντά στα Βοδενά (σημερινή Έδεσσα), που αναγκάστηκε να εγκαταλείψει τη χήρα μητέρα του όταν σκότωσε έναν Τούρκο που της επιτέθηκε. Θεόφτωχος και μόνος κατέφυγε στην Αθήνα, όπου τον περιμάζεψε ένας μεσήλικας νερουλάς, ο Ευθύμης, που τον έβαλε βοηθό στο κτήμα του στην Κηφισιά. Ο Χάρης, με παρότρυνση του Ευθύμη, έδωσε εξετάσεις και πέτυχε στο γυμνάσιο, οπότε αναγκάστηκε να μείνει στην Αθήνα, σε σπίτι έμπιστης φίλης του Ευθύμη. Ο Χάρης σπουδάζει πλέον Ιατρική όταν γνωρίζει τη Ρόσα κι έχει μετακομίσει στου Ψυρρή, σ’ ένα φτωχό διαμέρισμα με κοινή κουζίνα και μπάνιο. Ο νεαρός λοιπόν είναι φιλόπατρις, ξέρει τι σημαίνει υποδούλωση, αντιπαθεί τον βασιλιά, βλέπει πως η πατρίδα του ακροβατεί ανάμεσα στην ουδετερότητα και την έξοδο στο πλευρό της Αντάντ γι’ αυτό δε διστάζει στιγμή όταν στρατολογείται στο Κίνημα που θα σχηματίσει την προσωρινή κυβέρνηση της Θεσσαλονίκης και τρέχει να πολεμήσει τους Βούλγαρους, που έχουν εκμεταλλευτεί τα γεγονότα για να επιτεθούν εκ νέου στη Μακεδονία.

Η ιστορία ξεκινάει τον  Ιούλιο του 1913, οπότε και υπεγράφη η Συνθήκη του Βουκουρεστίου, που σήμανε τη λήξη του δεύτερου Βαλκανικού πολέμου. Μετά την ομόψυχη και ενιαία υποδοχή του ελευθερωτή Βασιλιά στο Φάληρο τον Αύγουστο του ίδιου έτους, όλα άλλαξαν όταν ξέσπασε ο Α΄ Παγκόσμιος πόλεμος και ο μεν Κωνσταντίνος ήθελε να βγει η Ελλάδα στο πλευρό της Γερμανίας, ο δε Βενιζέλος ήθελε την Αντάντ. Ο Κωνσταντίνος, παρά τη θετική ανταπόκριση του Βενιζέλου στο διπλωματικό πεδίο, εξακολουθούσε ν’ αρνείται τη συμμαχική εμπλοκή, με αποτέλεσμα οι Μεγάλες Δυνάμεις, για ν’ ασκήσουν πίεση, να καταλάβουν με τον στόλο τους αρχικά τη Θεσσαλονίκη και μετά τον Πειραιά. Η Ελλάδα τελούσε υπό συμμαχική κατάληψη, η πείνα θέριζε, οι ξένοι στρατιώτες έκαναν του κεφαλιού τους, οι Έλληνες είχαν επιστρατευτεί αλλά δεν πολεμούσαν και ο Κωνσταντίνος άκαμπτος και αμετάπειστος, με μια γερή προπαγάνδα που έκανε τον λαό να πεινά αλλά να τον προσκυνάει. Υπό αυτές τις συνθήκες έγινε το κίνημα που συγκρότησε την Προσωρινή Κυβέρνηση υπό τον Βενιζέλο κι άρχισε η Ελλάδα να συμμετέχει στον πόλεμο!

Αυτό το σκληρό ιστορικό πλαίσιο καταγράφεται στρωτά και εύληπτα, ζωηρά και τεκμηριωμένα ενώ οι χαρακτήρες ζουν και ασχολούνται με πράγματα που δίνουν αρκετή αληθοφάνεια στο μυθιστόρημα. Οι δρόμοι ακόμη καταβρέχονταν, οι Αθηναίοι έτρωγαν γλυκά στου Ζαχαράτου, γραφικοί τύποι έβγαζαν δημόσια λόγους ή απήγγελλαν αυτοσχέδια ποιήματα υπό την χλεύη των θεατών, η πόλη ήταν γεμάτη βρύσες που δρόσιζαν τους περαστικούς και εφοδίαζαν τα σπίτια, το ηλεκτρικό ρεύμα δεν είχε σταθερή ροή κι έτσι οι διακοπές ήταν συχνές, το Πανεπιστήμιο ήταν ακόμη διαιρεμένο σε Εθνικό και σε Καποδιστριακό!

Η γραφή της κυρίας Θεοδωρίδου φωτίζει ακριβοδίκαια τα γεγονότα, χωρίς να καταφεύγει σε πολλές ιστορικές λεπτομέρειες, που θα βάραιναν το κείμενο, μιας και η περίοδος εκείνη είχε πολλές και απανωτές ανατροπές, ούσα κυριευμένη από ανθρώπινα λάθη και πάθη. Οι πορείες του πρωταγωνιστικού ζευγαριού είναι άκρως συνυφασμένες με τα τραγικά γεγονότα, μιας και στην αρχή απλώς τα παρακολουθούν ή συμμετέχουν σε αυτά αλλά όσο η δράση κορυφώνεται και η Ιστορία μαυροντυνόταν αυτοί οι άνθρωποι παρασύρονται από το ποτάμι του χρόνου. Με πρωτόφαντη ευφυία, η συγγραφέας εντάσσει τη Θεσσαλονίκη στο κείμενο, περιγράφοντάς την εξονυχιστικά και συγκροτώντας μια μαγευτική ατμόσφαιρα. Με τη Ρόσα νοσοκόμα και τον Χάρη στρατιώτη ο αναγνώστης επίσης βιώνει από κοντά τα γεγονότα της κατάληψης του Ρούπελ, της μάχης του Σκρα και όλης της βορειομακεδονικής μεθορίου, ζει τον πόνο και την αδικία του πολέμου, εξοργίζεται με την κατάρα του ελληνισμού κάθε τρεις και λίγο να αδελφοσκοτώνεται. «Κρίμα στους Έλληνες και σε τούτη δω τη χώρα να λες καλύτερα…» (σελ. 159).

Το κείμενο αυτό καθαυτό είναι λεπτοκεντημένο σαν ακριβό υφαντό. Έχει παρομοιώσεις: «Δε βοηθούσε κι η καυτή ανάσα της μέρας, η οποία φάνταζε να συνδαυλίζει ακόμη περισσότερο τον θυμό τους για την προκλητική στάση των Αγγλογάλλων» (σελ. 181). Ή: «Ο ουρανός είχε κατεβεί ν’ ανταμώσει το πούσι μέσα σ’ ένα σύθαμπο που βάραινε την ατμόσφαιρα σαν πένθιμη κουβέρτα» (σελ. 267). Έχει χιούμορ που βοηθάει να ελαφραίνει λίγο η κατάσταση: «Περίεργη κατάσταση μα την αλήθεια αυτή η ξαφνική επιθυμία της τελευταία για ξεπόρτισμα, η οποία είχε βάλει εξαρχής, όχι ψύλλους μα βόδια στ’ αυτιά της παραμάνας» (σελ. 189). Εξισορροπεί τα γεγονότα και τα παρουσιάζει όπως έγιναν (εξίσου ανθρωποφάγα αντέδρασαν οι κωνσταντινικοί όταν κέρδισαν έδαφος λίγο πριν τον αποκλεισμό, εξίσου και οι βενιζελικοί όταν κέρδισε η Ελλάδα τον πόλεμο, με αποκορύφωμα τη δολοφονία του Ίωνα Δραγούμη), όμως η πασιφιστική κεντρική ιδέα είναι διάχυτη. «Γιατί τότε αρχίζει και νιώθει την ανάσα του πολέμου στον σβέρκο του. Κι είναι βαριά αυτή η ανάσα. Κουβαλάει μαζί της την κραυγή των σκοτωμένων, το μπαγιάτικο αίμα που ανακατεύεται με το φρέσκο μες στο χώμα του αμπριού, την υγρή σαπίλα της βιασμένης γης που έχει ανοίξει τα σωθικά της να δεχτεί νεκρά και ζώντα νεανικά κορμιά…» (σελ. 273).

«Η αγαπητικιά» είναι ένα μεστό, πολυεπίπεδο, τεκμηριωμένο μυθιστόρημα, γεμάτο ανατροπές, καλολογικά στοιχεία και εκπλήξεις. Το σύνθετο ιστορικό υπόβαθρο, με το οποίο η κυρία Θεοδωρίδου καταφέρνει να εξοικειώσει τον αναγνώστη, η κλιμάκωση της ιστορίας, οι ρεαλιστικοί και άκρως ανθρώπινοι χαρακτήρες, τα ολοκληρωμένα και σωστά σχεδιασμένα κεφάλαια, η δύναμη του έρωτα που ξεχειλίζει από κάθε σελίδα και παράγραφο, η ωριμότητα του ύφους και της γραφής, είναι ελάχιστα μόνο από τα θετικά χαρακτηριστικά του μυθιστορήματος που με κράτησε σε αγωνία ως το τέλος, με έμαθε πράγματα, μου γέννησε πρωτόφαντης έντασης συναισθήματα και με κέρδισε ολοκληρωτικά, έχοντάς το στο μυαλό μου αρκετές μέρες μετά την ολοκλήρωση της ανάγνωσης.

ΥΓ.  Τα γεγονότα αφηγείται χρόνια αργότερα η Ρόσα στη Μελισσάνθη, ηρωίδα από το βιβλίο «Τα χρόνια της χαμένης αθωότητας», όπου και είχε αναφερθεί η πρώτη συνάντηση των δύο γυναικών!

Βιβλίο Στα πέρατα της αντοχής
Συγγραφέας Χριστίνα Ρούσσου
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μεταίχμιο (εξαντλημένο στον εκδότη)
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η κυρία Χριστίνα Ρούσσου ξεδιπλώνει και πάλι το ταλέντο της να στήνει ρεαλιστικές ιστορίες από το παρελθόν και να τις μπολιάζει με μελετημένα πραγματολογικά στοιχεία που δίνουν αυθεντικότητα στο κείμενο ενώ ταυτόχρονα οι ανατροπές που επιφυλάσσει για τους ήρωές της δημιουργούν αγωνία και αντιφατικά συναισθήματα. Ουσιαστικά, πρόκειται για τις ζωές των αδελφών Μακρή, οι οποίες φωτίζονται αποσπασματικά, σα να διάλεξε η συγγραφέας τις σημαντικότερες πτυχές και να τις ενέταξε στο απαραίτητο ιστορικό πλαίσιο ενώ οι χαρακτήρες που έφερε στο διάβα τους φωτίζουν διαφορετικές χρονικές περιόδους και τόπους.

Θα μείνω κυρίως σε τρεις συμπρωταγωνιστές, τον Αντώνη Γκούση, τη μαντάμ Ζανέτ και τη Λωρέτα Γεωργάτου, των οποίων τον ρόλο δε θ’ αποκαλύψω, ακριβώς για ν’ αφήσω τον αναγνώστη να μάθει μόνος του τι συνέβη και πώς συνδέθηκαν με τον βασικό κορμό του μυθιστορήματος. Ο Αντώνης Γκούσης γεννήθηκε στα Βοδενά (σημερινή Έδεσσα) και σπούδασε στη Βιέννη, στον κύκλο της αριστοκρατίας όπου διέπρεπε η Αορίκα Ζιώππα που γνωρίσαμε στο προηγούμενο βιβλίο, την «Ντουλμπέρα». Με αφορμή τη συμμετοχή του στον Μακεδονικό Αγώνα πριν συνεχίσει την ιατρική στην Αμερική, καταγράφονται τα αιματηρά γεγονότα του ξεσηκωμού και οι βουλγαρικές ωμότητες και βλέψεις λίγα χρόνια πριν ενσωματωθεί η ταλαίπωρη αυτή γη στην Ελλάδα. Εδώ υπάρχει κι ένα δίλημμα: διαθέτεις τα χρήματα στον αγώνα αλλά δεν πολεμάς ο ίδιος, είναι αυτό ηθικά και πρακτικά σωστό ή όχι;

Μέσω της μαντάμ Ζανέτ γνώρισα την αστική Αθήνα των αρχών του 20ού αιώνα, έμαθα για τα Ορεστειακά και γενικότερα το γλωσσικό ζήτημα της εποχής, ενώ σε μια επίσκεψή της σε αλογοπάζαρο καταγράφονται οι ανθυγιεινές συνθήκες διαμονής στο Γκαζοχώρι και τον Βοτανικό. Η συναρπαστική αυτή γυναίκα ήταν μια φιλελεύθερη Γαλλίδα, πλούσια φιλελληνίδα, με σημαντική περιουσία κοντά στον Λίγηρα, με μεγάλη μόρφωση και ευρύνους, θεατρόφιλη, με προσωπικό φιλολογικό σαλόνι, όπου συγκεντρωνόταν όλη η αφρόκρεμα της εποχής και της πόλης. Ακμαία και πανέξυπνη ως το τέλος του βιβλίου, αντιπροσώπευε την πρόοδο της χώρας και των κατοίκων που άρχιζαν να ξεφεύγουν από παράλογα ήθη και έθιμα, να βγαίνουν από το καβούκι τους και ν’ αναπτύσσουν δίψα για μάθηση και πρωτόφαντες δεξιότητες στο κοινωνικό σύνολο και στον προσωπικό τους ελεύθερο χρόνο. Το αντίθετό της, η σχεδόν μάγισσα Λυμπιάδα, που επίσης ζούσε στη Νάουσα, ήταν ένα εξισορροπημένο αντίβαρο, μιας και εκμεταλλευόταν την ευπιστία των συγχωριανών της για να τους τρώει λεφτά πλασάροντας μαντζούνια για ίαση και «δέσιμο». Η περιουσία της ήταν αμύθητη, το μυαλό της τετραπέρατο, η ψυχή της σκοτεινή και το τέλος της ιστορίας της δίκαιο.

Το ωραιότερο κομμάτι του μυθιστορήματος κατ’ εμέ ήταν η ζωή της Λωρέτας Γεωργάτου, επιφανούς μέλους της ζακυνθινής κοινωνίας, μεγαλωμένης στα πούπουλα, που δυστυχώς από τη μια στιγμή στην άλλη σχεδόν βρέθηκε στον δρόμο, μ’ έναν πάμπλουτο άντρα να έχει αγοράσει νόμιμα την περιουσία της. Αυτός ο άντρας όμως την αγάπησε παράφορα και την παντρεύτηκε με αντάλλαγμα να της δώσει πίσω τα σπίτια και τα κτήματα. Από κείνη τη στιγμή, η καθημερινότητα της Λωρέτας, χάρη στη μάντσια (=φάρσα) που της σκάρωσε ο σύζυγός της και στην υπέροχη γραφή της κυρίας Ρούσσου ήταν γεμάτη τραγελαφικά περιστατικά που στόχο είχαν να κάμψουν την ψευτοπερηφάνια της και να της δείξουν την πραγματική αξία ενός ανθρώπου. Διασκεδαστικά γεγονότα ζωντάνεψαν μπροστά μου μια γυναίκα που από στρίγγλα μεταμορφώθηκε έξυπνα σε αρνάκι και ευρηματικές ιδέες τη λύγισαν και την προσγείωσαν, την ταπείνωσαν και την έκαναν χρήσιμη στο νοικοκυριό και στο ευρύτερο πλαίσιο ενός γάμου.

Αυτούς και άλλους ανθρώπους γνώρισαν ο Αχιλλέας, ο Νίκος και η Λέγκω, τρεις άνθρωποι που βάδισαν σε εντελώς διαφορετικά μονοπάτια της τύχης και του πεπρωμένου. Γεμάτοι ελπίδες, αμφιβολίες αλλά και λαχταρώντας τον επαναπατρισμό που προσδοκούν όλοι οι μετανάστες, αρχίζουν να στεριώνουν, να επηρεάζονται, να φτιάχνουν τη δικής τους μικρή ή μεγάλη περιουσία, να μορφώνονται, να γίνονται μεγάλοι και τρανοί. Συγκινητικές και άκρως ρεαλιστικές οι συνθήκες αποχωρισμού λόγω της αποδημίας αλλά και της επιστροφής στον γενέθλιο τόπο. Μπήκα τόσο πολύ στο μυθιστόρημα που κάποιες φορές δάκρυσα από το συναίσθημα που πήγαζε κατά τόπους.

Η συγγραφέας, όπως προανέφερα, δούλεψε πολύ πάνω στο ιστορικό και το τοπικό υπόβαθρο. Οι ντοπιολαλιές της Νάουσας και της Έδεσσας (βαριά, τραχιά και δύσκολη, λεγόταν «ντόπικα» και ήταν τούρκικο λεξιλόγιο ανάμικτο με ελληνικό) και της Ζακύνθου (γάργαρη, κελαρυστή, ρέουσα, διασκεδαστική) έδιναν το απαραίτητο ηχόχρωμα και με ταξίδευαν από τα ψηλά βουνά στις παραθαλάσσιες πόλεις, από τους βασανισμένους και ταλαιπωρημένους χωριάτες στους ευφυείς, κουτοπόνηρους, καλοζωισμένους νησιώτες (γέλασα πολύ με την περίπτωση του Τσοράιλ, όπως αποκαλούσαν τους μετανάστες από την έκφραση «it’s alright»).

Πρόσεξα επίσης πως δεν εντάχθηκαν οι χαρακτήρες στα ιστορικά γεγονότα αλλά τα γεγονότα στις ζωές τους. Ήταν σα να πραγματοποιήθηκαν αυτά χωρίς τη συμμετοχή τους αν και τους επηρέασαν και τους άλλαξαν, πιο πολύ σα να υπάκουσαν σ’ ένα επιμύθιο για να βελτιώσουν τη δική τους ζωή. Αυτό δεν είναι απαραίτητα κακό, μιας και η αφήγηση κρατάει ως το τέλος του Δεύτερου Παγκοσμίου πολέμου, οπότε περαιτέρω ανατροπές και αναλυτική έκταση γεγονότων που όλοι λίγο πολύ γνωρίζουμε θα κούραζε και θ’ αποδυνάμωνε το ήδη σωστά και με μέτρο ρέον κείμενο. Τέλος, όπως στην «Ντουλμπέρα», έτσι κι εδώ έχουμε σύντομες και προσεκτικά διαλεγμένες εξελίξεις που προχωράνε τη δράση και την Ιστορία παρακάτω, φέρνοντας νέα πρόσωπα στο προσκήνιο και χωρίς να φαίνεται αν όλο αυτό θα καταλήξει κάπου. Ευτυχώς όμως η συγγραφέας σταμάτησε εγκαίρως και δεν παρασύρθηκε από τους χαρακτήρες της, όπως έκανε στο προηγούμενο βιβλίο, ενώ δύο σοβαρά μυστικά που ήρθαν σωστά στο προσκήνιο ένωσαν και τα τελευταία κομμάτια του παζλ. Έτσι, το κείμενο ολοκληρώθηκε πριν κουράσει και αποπροσανατολίσει τον αναγνώστη.

Το μυθιστόρημα «Στα πέρατα της αντοχής» είναι ένα χρονικό των τελών του 19ου και των αρχών του 20ού αιώνα, όπου τρία αδέλφια ζουν την πίκρα του ξενιτεμού, του μισεμού και της συναισθηματικής μοναξιάς αλλά καταφέρνουν να χαράξουν τη δική τους πορεία στη ζωή και να παραμείνουν πιστοί στα αρχικά τους ιδεώδη. Εκπλήξεις και ανατροπές ανανεώνουν τακτικά το ενδιαφέρον, νέοι πρωταγωνιστές εμφανίζονται δημιουργώντας καινούργιες περιπέτειες και καταστάσεις κι όλα οδεύουν σ’ ένα λυτρωτικό και αίσιο τέλος.

Βιβλίο Η εξαφάνιση
Συγγραφείς Λία Ζώτου, Θοδωρής Καραγεωργίου
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα / Εφηβικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Κυβέλη είναι 14 ετών και μεγάλωσε στη σκιά της εξαφάνισης του μικρού της αδερφού, Ζαφείρη. Ήταν μωρό ακόμη όταν ο μικρός Ζαφείρης εξαφανίστηκε χωρίς να αφήσει ίχνη πίσω του. Η τοπική κοινωνία της Έδεσσας αναστατώθηκε αλλά με τον καιρό η υπόθεση μπήκε στο αρχείο. Από ένα τυχαίο περιστατικό ο κολλητός της φίλος, Χάρης, της δίνει μια ακλόνητη ένδειξη ότι ο αδερφός της δολοφονήθηκε: της δείχνει το βίντεο της δολοφονίας του που ανακάλυψε σε μια κασέτα πεταμένη στα σκουπίδια. Η Κυβέλη αρχίζει να ψάχνει τους δολοφόνους που τότε ήταν παιδιά και τώρα ενήλικες, με διαφοροποιημένα χαρακτηριστικά.

Ο Πέτρος ζει μόνιμα με τους γονείς του στη Θεσσαλονίκη μετά από ένα περιστατικό που σημάδεψε ανεξίτηλα την παιδική του ηλικία τότε, στην Έδεσσα. Πιστεύει ότι το παρελθόν είναι καλά κρυμμένο στο χρονοντούλαπο της Ιστορίας ώσπου ένα τηλεφώνημα ξυπνά τους εφιάλτες του παρελθόντος: η κασέτα χάθηκε!

Ο Νεκτάριος είναι εθισμένος στην ηρωίνη και η ζωή του είναι κατεστραμμένη. Δεν μπορεί να δουλέψει, δεν μπορεί να κοιμηθεί, δεν μπορεί να ζήσει. Η κατατονική και μανιοκαταθλιπτική μητέρα του δεν μπορεί να του προσφέρει καμία βοήθεια. Ο Νεκτάριος ανακαλύπτει ότι η κασέτα με τη δολοφονία του παιδιού εξαφανίστηκε και οι εφιάλτες του μόλις άρχισαν!

Το βιβλίο είναι γεμάτο ανατροπές: από τον τρόπο με τον οποίο ενώνονται οι τρεις ανωτέρω περιπτώσεις και πώς ταιριάζουν έτσι ώστε να καταλάβεις τι συνδέει αυτούς τους διαφορετικούς ανθρώπους μέχρι την εξέλιξη της πλοκής που δεν αφήνει τον αναγνώστη σε ησυχία. Ουσιαστικά το μυθιστόρημα είναι μια βουτιά σε πολύ βαθιά νερά και χωρίς ανάσα, δεν μπορείς να το αφήσεις από τα χέρια σου, οι εκπλήξεις διαδέχονται η μία την άλλη και όταν το παζλ αρχίζει να συμπληρώνεται δεν υπάρχει περίπτωση να σταματήσετε το διάβασμα!

Μου άρεσαν πάρα πολύ οι ζωές και το οικογενειακό υπόβαθρο των κεντρικών χαρακτήρων, ο καθένας με το δικό του παρελθόν, τη δική του ανατροφή, τα δικά του οικογενειακά προβλήματα: η Κυβέλη μισεί τον πατέρα της γιατί εξαιτίας του χωρίσανε και μαράζωσε η μητέρα της και τώρα παλεύει με τον καρκίνο, ο Νεκτάριος έχει μια κατατονική και μανιοκαταθλιπτική μάνα και είχε έναν πατέρα μέθυσο που τους χτυπούσε και τους έβριζε και τους δύο, ο Πέτρος μεγάλωσε με δυο γονείς που θέλανε μόνο την τελειότητα από το παιδί τους, καβγαδίζανε συνέχεια για τους δικούς τους ακατανόητους λόγους, χώρισαν και τώρα είναι ξανά μαζί, ο Χάρης δυσκολεύεται στα μαθήματα και οι γονείς του είναι αυστηροί μαζί του κλπ. Την Κυβέλη θα μπορούσα να τη χαρακτηρίσω και μικρομέγαλη γιατί αν και 14 ετών είναι σκληρή, αποφασιστική, αυτάρκης κλπ. όμως ας μην ξεχνάμε σε τι περιβάλλον μεγάλωσε και πόση ανάγκη την είχαν η μεγάλη της αδελφή Ελεονώρα και η γιαγιά Ευθαλία. Ένα περιστατικό μου έμεινε χαραγμένο: η Κυβέλη όταν ήταν μικρή πήγε σε πανηγύρι, μια τσιγγάνα της είπε το χέρι (στο οποίο εντόπισε τον θάνατο του Ζαφείρη) και η Κυβέλη, που αρνιόταν να παραδεχτεί (όπως κι όλοι) ότι το παιδί είναι νεκρό, όταν επέστρεψε σπίτι κράτησε στη χούφτα της ένα πυρωμένο κάρβουνο για να σβηστεί το παρελθόν!

Μου άρεσε πάρα πολύ το γεγονός ότι η εξέλιξη της υπόθεσης είναι κλιμακωτή, δε χωλαίνει πουθενά, οι διάλογοι και οι σκέψεις είναι όσο και όπου πρέπει και το καλύτερο όλων: το τρίτο μέρος, όπου μετά την ανατροπάρα του βιβλίου, η αφήγηση σταματά και οι συγγραφείς φωτίζουν τον κάθε χαρακτήρα χωριστά και τον παρακολουθούν από εκείνο το σημείο μέχρι το τέλος της ζωής του. Δεν περιττολογούν, μέσα από την εκάστοτε αφήγηση συμπληρώνεται σιγά σιγά η συνολική εικόνα του σημείου στο οποίο διακόπηκε η πλοκή και το βιβλίο κλείνει με μια ωραιότατη και πρωτότυπη λύση.

Μου άρεσε που δεν έχουμε άλλο ένα κλασικό αστυνομικό: η υπόθεση, οι ένοχοι, η τιμωρία τους. Ίσως αυτό ακριβώς να ξενίσει κάποιους αλλά είναι τόσο διαφορετικό από ό,τι έχω διαβάσει ως τώρα που προσωπικά με εξέπληξε ευχάριστα. Ο κάθε χαρακτήρας παίρνει κάποιες αποφάσεις και υφίσταται κάποιες συνέπειες σε βάθος χρόνου, αποδίδεται μιας άλλης μορφής δικαιοσύνη: αυτοχειρία, συγχώρεση, εξιλέωση, Θεία Δίκη; Διαλέγετε και παίρνετε, εγώ δεν μπορώ να πω περισσότερα.

Ένα καταπληκτικό βιβλίο, ένα αστυνομικό μυθιστόρημα που θα σας κάνει πιο απαιτητικούς αναγνώστες! Μόνο που έχω να απευθύνω μια παράκληση στον εκδοτικό οίκο: το βιβλίο για μένα ΔΕΝ είναι νεανική λογοτεχνία, είναι ένα σκληρό, ωμό, αληθινό, ρεαλιστικό, ανατρεπτικό, καλογραμμένο αστυνομικό μυθιστόρημα. Τι εννοούμε νεανική λογοτεχνία τότε, θα ρωτήσετε και δικαίως. Δεν είμαι θεωρητικός και δε θα σας ζαλίσω, θα σας αναφέρω όμως πετυχημένα βιβλία εφηβικού και νεανικού κοινού για να καταλάβετε πόσο μεγάλη είναι η διαφορά ανάμεσα στο νεανικό βιβλίο και τη λογοτεχνία ενηλίκων: Θέλεις να κάνουμε chat (του ίδιου οίκου και αστυνομικού ενδιαφέροντος), Χνότα στο τζάμι του Βασίλη Παπαθεοδώρου κ. ά. Προς Θεού, τα νεανικά βιβλία δεν είναι γλυκανάλατα ή / και ηθικοπλαστικά, ούτε στο βιβλίο υπάρχουν πράγματα που θα τρομάξουν τον έφηβο αναγνώστη ή θα τον κρατήσουν ξάγρυπνο, απλά τονίζω εδώ το γεγονός ότι ο ενήλικος αναγνώστης ίσως προσπεράσει ακρίτως και άμεσα οτιδήποτε γράφει νεανική λογοτεχνία αν ψάχνει να διαβάσει ένα μυθιστόρημα ενηλίκων κι ίσως αυτό ακριβώς στερήσει από αυτό το βιβλίο ένα μεγαλύτερο αριθμητικά κοινό.

Στο βιβλίο υπάρχουν διάσπαρτα qr codes που αν τα σκανάρετε με το κινητό σας θα δείτε όμορφα τοπία, ωραίες εικόνες, αντικείμενα και φωτογραφίες που συνοδεύουν ευχάριστα το κείμενο (και δε συμβάλλουν στη λύση του γρίφου, οπότε μην αγχώνεστε!).