Βιβλίο Χορός στα ποτήρια
Συγγραφέας Γεωργία Τάτση
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Βακχικόν
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το «Χορός στα ποτήρια» είναι ένα βιβλίο που μου κέντρισε το ενδιαφέρον από την αρχή λόγω της γραφής και του θέματος που διαπραγματεύεται αλλά και λόγω της δομής του. Είναι δυόμιση διηγήματα που αλληλοσυμπληρώνονται ή μια ολοκληρωμένη νουβέλα; Είναι δύο ιστορίες που η μία συμπληρώνει την άλλη και το σημείο τομής τους είναι ο χορός στα ποτήρια, σα δύο μονόλογοι που νομίζεις πως στέκονται ξέχωρα αλλά ενώνονται απρόσμενα.

Στον «Χορό των μεταμφιεσμένων» γνωρίζουμε τον Αλέξανδρο, μετανάστη στο Μάλμε της Σουηδίας, που έφυγε από το Κλειστό Άρτας το 1968 για μια καλύτερη ζωή. Καθαρίζει τζάμια σε πολυώροφο κτήριο της πόλης και πίσω του άφησε μια μάνα που έχασε αδελφό στον Εμφύλιο και μια δεκαπεντάχρονη κόρη ξαφνικά. Προσπαθεί να ενταχθεί στον κόσμο της νέας πατρίδας, μαθαίνει τη γλώσσα της, θυμάται την ιστορία της οικογένειάς του και τις δυσκολίες τους μέσα από στιγμιότυπα που αντικατοπτρίζονται στα τζάμια που πλένει. Δύσκολη και σκληρή η ζωή στην επαρχία τη δεκαετία του 1950, «η άνοιξη δεν έφτανε στις ψυχές των ανθρώπων» (σελ. 23). Τρυφερές και λυρικές οι περιγραφές των κακουχιών στον τόπο του Αλέξανδρου, σε μια προσπάθεια της συγγραφέως να μαλακώσει αυτά τα βάσανα όσο γίνεται, αν γίνεται. Σταδιακά ο Αλέξανδρος έρχεται σε επαφή με άλλους Έλληνες, ερωτεύεται την Κιμ, τη διαζευγμένη μητέρα της Σεσίλια, κι αρχίζει να συνηθίζει τη νέα του πατρίδα. Με πρωθύστερα που ανακύπτουν με διάφορες αφορμές, μια εικόνα, ένα αίσθημα, ένα χάδι, μαθαίνουμε για τη ζωή στο χωριό, για τα χρόνια του γυμνασίου στην Άρτα όπου έμεινε δίπλα στη θεία Αντριάνα και τον ξάδελφό του, Δημήτρη, για το παρελθόν που δεν τον αφήνει να ησυχάσει από τη νοσταλγία κ. ά. Μετά τη γιορτή του Μιντ Σόμερ το 1970, ένα συμβάν που θα στοιχίσει την υγεία του Δημήτρη γεμίζει θυμό τον Αλέξανδρο και καταστρώνει ένα σχέδιο που θα τον φέρει πίσω στην Ελλάδα. Η εκδίκηση τον στοιχειώνει, τα σχέδιά του τον απομακρύνουν από τη γυναίκα που αγαπά, ταράζουν την καθημερινότητά του, του γίνονται ψύχωση και τα πάντα θα αλλάξουν σε μια στιγμή.

Στον «Λαγό στιφάδο» γνωρίζουμε τον Τάσο που ζει με τα οστά της αγαπημένης του Ελένης και προσπαθεί να καπνίζει παρά την τραχειοτομία του. Κατάγεται από την Άνω Πέτρα της Άρτας και η συγγραφέας, πάλι μέσα από πρωθύστερα, μας δείχνει με ρεαλισμό και ενάργεια πώς μεγάλωσε, τι έζησε, πώς γνωρίστηκε με την Ελένη, τι συνέβη σ’ εκείνον τον χορό με τα ποτήρια, ποιο είναι το δικό του μυστικό και πώς συνδέεται με τον Αλέξανδρο. Σε αυτό το κείμενο έχουμε ακόμη πιο σκληρές περιγραφές που χαράζουν βαθιές τομές στην ψυχολογία των ανθρώπων του χωριού που αγωνίζονταν να επιζήσουνε μετά τον Εμφύλιο και να πορευτούν με τα αποφόρια της UNRRA. Σταδιακά μπαίνουμε και στα μπουντρούμια της ΕΣΑ, όπου μια μεγάλη έκπληξη φέρνει τα πάνω κάτω στην εξιστόρηση και βγάζει στο φως απρόσμενες αλήθειες που θα κλείσουν με έναν συγκινητικό κύκλο στο τελευταίο κείμενο με τον τίτλο «Ο νεκρός μιλάει».

Βιβλίο Η Ύβρις είναι της νύχτας
Συγγραφέας Κατερίνα Κουρή
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Αλληγορία
Εκδότης Βακχικόν
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Κατερίνα Κουρή στο μυθιστόρημά της «Η Ύβρις είναι της νύχτας» παντρεύει με τόλμη και οξυδέρκεια διαφορετικά είδη του πεζού λόγου σ’ ένα βιβλίο αφιερωμένο στην Ύβρι των καιρών. Μυθιστόρημα, μαρτυρία, αυτοβιογραφία, δοκίμιο, όλα εδώ, ξεκάθαρα τοποθετημένα το ένα μέσα ή και δίπλα στο άλλο, σε μια προσπάθεια να φωτίσει όσο γίνεται περισσότερες πλευρές του φαινομένου αυτού που επηρεάζει την ανθρώπινη ύπαρξη μα και τον ίδιο τον κόσμο. Η μυθιστορηματική αφήγηση βασίζεται σε πραγματικά βιώματα της συγγραφέως και καταγράφει τη ζωή της Ιωάννας, μιας γυναίκας που επηρέασε βαθιά την κυρία Κατερίνα Κουρή.

«Η αίσθηση του Χάους», «Καιροί και συναντήσεις» και «Κάθαρση όπως Κοσμογονία» είναι τα τρία μέρη του βιβλίου τα οποία υποδιαιρούνται σε μικρότερες ενότητες και βοηθάνε τον αναγνώστη να ακολουθήσει τη φαινομενικά δαιδαλώδη μα ουσιαστικά οργανωμένη σκέψη της συγγραφέως γύρω από πληθώρα θεμάτων που επηρεάζουν την ηρωίδα της μυθοπλασίας και μέσα από αυτήν την ίδια τη συγγραφέα. Το Χάος και ο ρόλος του στη ζωή μας, πώς το αντιλαμβανόμαστε και πώς μας επηρεάζει, πώς αντιδρούμε σε αυτό και πόσο βαθιά είναι στο DNA μας, τι το πυροδοτεί, πώς σχετίζεται με την Ύβρι και με τη δημιουργία ιστοριών («αν θες να μερέψεις το Χάος, πλάσε ιστορίες») και πάρα πολλά άλλα. Μέσα σε όλα αυτά, στις παρατηρήσεις για τη σύγχρονη κοινωνία και πώς έφτασε ως εδώ, στη θέση, στη σημασία και στην αξία της λογτεχνίας και της γραφής στη ζωή όλων μας και όχι μόνο αυτών που γράφουν, βρίσκεται παρένθετη μα και κυρίαρχη η δολοφονία της Ιωάννας και πώς επηρέασε τη συγγραφέα, πώς και πότε τη γνώρισε, πώς συνδέθηκαν, τι κοινά είχαν, τι έζησαν μαζί, γιατί η συγγραφέας έγραψε αυτό το βιβλίο με αφορμή τη δολοφονία της, πώς πέθανε η Ιωάννα είναι μικρά μυστικά που ξεπηδούν σταδιακά μέσα από τις σελίδες αυτού του διαφορετικού και ιδιαίτερου βιβλίου.

Βιβλίο Μελάνι ανεξίτηλο
Συγγραφέας Νάσος Χριστογιαννόπουλος
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Εμπειρία Εκδοτική
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Επιφανειακό, ρηχό, πλατειάζει χωρίς λόγο, κακή χρήση των λέξεων (μα «λαός του νησιού»;), υπόθεση τραβηγμένη από τα άκρα και η Ιστορία ανακατεμένη με άσχημο τρόπο με τη μυθοπλασία. Κάπως καλύτερα γραμμένη η ιστορία του 1688 αλλά πολλές γυναίκες μπλέχτηκαν στη ζωή του Σαλέριο, πάρα πολλές αμπελοφιλοσοφίες και επαναλήψεις και πλατειασμοί, για τη δε υπόθεση του σήμερα (2006) δεν έχω λόγια: φλυαρία, κακή χρήση του χιούμορ σε άσχετα σημεία, η υπόθεση σέρνεται και επίσης πλατειάζει, ρηχοί χαρακτήρες, η Ιταλίδα στη ζωή του Λουδανού ανάθεμα κι αν κατάλαβα γιατί έπρεπε να αναφερθεί στην προηγούμενη ζωή της, όπου ήταν πόρνη και ο μαστροπός της την ανάγκαζε να τρώει τις ακαθαρσίες της, έλα! Ως προς την υπόθεση του λαθρεμπορίου καμία δράση, καμία ανατροπή! Δεν κατάλαβα γιατί τα έγγραφα που ήταν κρυμμένα στην κασέλα έπρεπε να μας απασχολήσουν και να είναι συνεκτικός δεσμός των δύο ιστοριών. Αφήστε το καλύτερα!

Βιβλίο Στο δρόμο των αρωμάτων
Συγγραφέας Μάνθος Σκαργιώτης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Κωσταντίνος Ντούλας επιστρέφει από την ξενιτιά στα Περβανά Άρτας, «…το χωριό του που… απλωνόταν αμφιθεατρικά στις σχεδόν αντικριστές πλαγιές δυο λόφων, έτσι που να μοιάζει με δυο παραριγμένα μισοφέγγαρα» (σελ. 17) για να μάθει ότι ο πατέρας του δεν άντεξε τον χαμό των θυγατέρων του και πέθανε. Οι αδερφές του Κωσταντίνου ήταν η Αερινή, η Όλγα και η Δέσποινα, σύζυγοι πρωτομαστόρων που έχτιζαν γεφύρια και θυσιάστηκαν και οι τρεις για να στεριώσουν τα γεφύρια της Άρτας στον Άραχθο, της Βαβυλώνας στον Ευφράτη και της Βλαχιάς στον Δούναβη. Ο Κωσταντίνος πρέπει να εκπληρώσει την τελευταία επιθυμία του γονιού του: να πάει στα γεφύρια και να μαζέψει ασβέστη και χώμα για να τα αφήσει στον τάφο του αλλιώς η ψυχή του δε θα ησυχάσει. Έτσι ξεκινάει αυτό το αριστούργημα και μας ξεναγεί στις σκοτεινές θάλασσες, στους ηλιόλουστους λόγγους και στα απόμερα μπουντρούμια της Ανατολής και της Δύσης. Ο Κωσταντίνος, που «την καλοσύνη του Χριστού και του νερού έχει» (σελ. 61) φεύγει από τα Περβανά αρραβωνιασμένος με την Ανθή, την ίδια μέρα που βρίσκουν δολοφονημένο τον Στάμο, κάτι που δίνει την ευκαιρία σε κάποιον να στήσει ολόκληρη σκευωρία για τον Κωσταντίνο, τον οποίο πλέον ο σούμπασης θεωρεί ένοχο για το φονικό.

Στο μυθιστόρημα ξεδιπλώνονται οι περιπέτειες του Κωσταντίνου κατά τη διάρκεια του ταξιδιού του στα ανατολικά και ταυτόχρονα οι συνέπειες μιας τέτοιας συνωμοσίας στις ζωές της μητέρας του και της αρραβωνιαστικιάς του. Θα καταφέρει να βρει τα μακρινά γεφύρια και να εκπληρώσει την επιθυμία του πατέρα του; Τι περιπέτειες θα ζήσει; «Πώς θα μακροπορήσει ανάμεσα από άγνωστους κινδύνους, στους κάμπους, στα βουνά και στις στέπες της απέραντης Οθωμανικής Αυτοκρατορίας;» (σελ. 18). Ειδικά όταν η μάνα του του επιστήνει την προσοχή: «Η στράτα έχει γκρεμούς και συρτοθηλιές» (σελ. 26). Θα κινδυνέψει; Ποιους συνοδοιπόρους θα συναντήσει, ποιες γυναίκες θα τον ξεμυαλίσουν, ποιοι θα τον κυνηγήσουν; Τι εκπλήξεις και ανατροπές θα συναντήσει; Θα καταφέρει και να γυρίσει πίσω για να αποδείξει την αθωότητά του; Όπως λέει και ο συγγραφέας: «Τους δρόμους οι ληστές τους έκαναν απερβάτητους, οι Γερμανοί τυφεκιοφόροι χτυπιόνταν με το οθωμανικό ιππικό, οι επίλοιποι Φράγκοι ζόριζαν το σύνορο με επιδρομές, οι σπαχήδες αλλοστράτιζαν, οι γενίτσαροι σήκωναν μπαϊράκι, συμμορίες απόστρατων μισθοφόρων ρήμαζαν την ύπαιθρο, ραγιάδες τροχούσαν τα γιαταγάνια τους ή έμπαιναν στα τουρκικά στρατεύματα, ανεμόμυλος» (σελ. 209).

Η ιστορία εκτυλίσσεται στην εποχή της δράσης του Διονυσίου Φιλοσόφου ή Σκυλοσόφου, της Κιοσέμ σουλτάνας και της κτίσεως του Μπλε Τζαμιού. Αγροτικές επαναστάσεις κατά των Τούρκων σε συνεργασία με τον Δούκα του Νεβέρ, η δεύτερη ισχυρή γυναικεία προσωπικότητα που υπήρξε βαλιντέ σουλτάν και κατά καιρούς και αντιβασιλέας της Αυτοκρατορίας μετά τη Χουρρέμ, δοξασίες, μύθοι, προλήψεις, ένα υπέροχο σύνολο σφιχτοδεμένο και απολαυστικό. Εποχή πειρατείας: «Μικρή Μάλτα λένε το Νιο, το Οίτυλο της Μάνης Μεγάλο Αλγέρι. Και η Ψηλή Πόρτα δεν τους κυνηγά αλλά άνοιξε αλισβερίσι μαζί τους. Τους έχει ανάγκη και την έχουν» (σελ. 82-83).

Πραματευτές, γυρολόγοι, παζαρίτες, μεταπράτες, ζητιάνοι, νταήδες, λαθροχέρηδες, αγύρτες, δουλοπάροικοι, γεωργοί, καδήδες, δούλοι, ναΐμπηδες, προύχοντες, σουμπάσηδες, περιοδεύοντες δάσκαλοι που μαθαίνουν στα παιδιά κάποια κολλυβογράμματα, καρακόλια, σαντζακμπέηδες, παπάδες, δραγάτες, υδρονομείς, μητροπολίτες, Σκλαβούνοι πειρατές, τοκογλύφοι, εμπορομεσίτες, προμηθευτές, κοντραμπαντέρηδες, ναυλομεσίτες, ασφαλιστές, πλανόδιοι θίασοι, μουεζίνηδες, τσοχαντάρηδες, ναύτες, τζελάτηδες, μολλάδες, καπουτσίνοι, Ιησουίτες, δομηνικανοί καλόγεροι, ζωέμποροι, μπαξεβάνηδες, σεϊμένηδες, σαριτζάδες, δεφτερδάρηδες, γενίτσαροι, ουλεμάδες, δερβίσηδες, μεβλεβήδες και οδαλίσκες διαβιούν, πίνουν, τσακώνονται, εξερευνούν, κυνηγούν, εκτελούν, ζουν σε: καφενέδες, καπηλειά, κιόσκια, τιμάρια σπαχήδων, μούλκια, ζιαμέτια, βακούφια, μετόχια, εγιαλέτια, καζάδες, καραβάν σεράγια, ταβέρνες, χάνια, ταρσανάδες, τελωνεία, σαράφικα, σκλαβοπάζαρα, φυλακές, μεϊντάνια, ζαβιγιέδες, χαμάμ, τεκέδες, μαυσωλεία, σαράγια και θάλασσες.

Δε γίνεται να μην αγαπήσεις ένα κείμενο που ξεκινάει έτσι: «Δυο βήματα πιο κει καβγάδιζε Ξεροβουνίτης κτηνοτρόφος με Αρτινό κρεοπώλη» (σελ. 16). Δε γίνεται να μη λατρέψεις ένα κείμενο που σταμάτησα στην 100ή σελίδα, γεμάτος εικόνες, ιδιολέκτους, προσωπικότητες, χαρακτήρες κι αναγκάστηκα να το αρχίσω από την αρχή για να σημειώνω λέξεις και χωρία, όχι από κούραση ή για να μην μπερδευτώ αλλά για να απολαύσω και να κατανοήσω βαθύτερα το μυθιστόρημα. Ο συγγραφέας δε διστάζει να ποτίσει τις σελίδες του πότε με άρωμα λεμονιάς, μπαχαρικών και λεβάντας και πότε με τη δυσώδη οσμή του αίματος. Από τα ανάκλιντρα των σαραγιών και τις αγκαλιές των γυναικών στα καπηλειά μας οδηγεί στο παιδομάζωμα, στις δημόσιες εκτελέσεις, στην πανούκλα. Δε θα λησμονήσω εύκολα την ανατριχιαστική περιγραφή του παιδομαζώματος που δίνεται στις σελίδες 66 έως 68: «Ως και τα λιθάρια και τα δέντρα δάκρυσαν απ’ τον σπαραγμό των ανθρώπων».

Ένα ταξίδι στην πιο δύσκολη, ασαφή, γεμάτη, έντονη εποχή του 17ου αιώνα, μια περιπέτεια που με παρέσυρε από την Άρτα στην Αυλίδα, στη Χίο (άκου κει, ο Όμηρος και ο Χριστόφορος Κολόμβος συντοπίτες, ενδιαφέρουσα παρατήρηση) και σε όλα τα νησιά του Αιγαίου, από τη Μαύρη στην Άσπρη (Αιγαίο πέλαγος) και στην Ερυθρά Θάλασσα, στην Κύπρο και στην Κωνσταντινούπολη, στη Βαγδάτη και στην Τραπεζούντα, στις παραδουνάβιες Ηγεμονίες. Συνοδοιπόροι οι λέξεις και τα αισθήματα, η αγωνία και ο φόβος, η ανατριχίλα και ο έρωτας, το φεγγάρι και ο ήλιος, οι μπιστικοί και οι σπιούνοι, οι γυναίκες και η μοίρα. Ένα κείμενο που εντάσσει στον κορμό του ομοιόμορφα και ιδανικά τις περιπέτειες του Οδυσσέα, την κάθοδο των Μυρίων, τα δημοτικά τραγούδια του Νεκρού αδελφού και του Γιοφυριού της Άρτας. Ένα υπέροχο βιβλίο που συνοδεύεται προς τεκμηρίωση και από βιβλιογραφία και από χάρτες.

Κλείνοντας, ας επικεντρωθούμε στην ιστορία: δεν πετάει ο συγγραφέας στάχτη στα μάτια του αναγνώστη, δεν τον κολακεύει και δεν τον θαμπώνει με όλα τα πλούτη, τα χρώματα και τα αρώματα, αδιαφορώντας για την ιστορία. Η πλοκή είναι σφιχτοδεμένη, ανατρεπτική και αληθοφανέστατη. Οι χαρακτήρες, πρωταγωνιστές και δευτεραγωνιστές, είναι επιλεγμένοι ένας κι ένας, οι μεταξύ τους σχέσεις και αλληλεπιδράσεις είναι απολύτως φυσιολογικές. Πανέξυπνη η ιδέα της ανατροπής στην Περσία, όσο ψάχνει ο Κωσταντίνος την αδερφή του στη Βαβυλώνα, μια χώρα που δεν υφίσταται πλέον. Πολύ ενδιαφέρουσα εξέλιξη, που δίνει άλλη ώθηση στην ιστορία. Η αντίρρησή μου είναι ότι θα μπορούσαν να υπάρξουν λιγότερες περιπέτειες στη Μέση Ανατολή ώστε να εξισορροπηθεί καλύτερα το μυθιστόρημα, γιατί ο Κωσταντίνος δε βρίσκει και πολλά εμπόδια στο δρόμο για τη Δύση, κάτι που ίσως δείξει βιασύνη στον αναγνώστη. Σίγουρα στη Δύση τα πράγματα ήταν κάπως καλύτερα (λέμε τώρα) αλλά οι δυο πόλοι του κειμένου θα μπορούσαν να μοιραστούν πιο ακριβοδίκαια. Από την άλλη μου κέντρισε το ενδιαφέρον που ενώ έχουμε ένα σωρό περιπέτειες, αναποδιές και κινδύνους σε κανένα σημείο δε βαρέθηκα, σε κανένα σημείο δεν κουράστηκα, σε κανένα σημείο δεν είχαμε επανάληψη ή περιττά λόγια για να γεμίζουμε σελίδες και τον χρόνο του αναγνώστη. Ούτε το λεξιλόγιο και οι ιδιόλεκτοι με κούρασαν, γιατί ήταν στρωτά, τοποθετημένα όμορφα και επιπλέον η δράση δε με άφηνε να πάρω ανάσα. Ίσως κάποια πρωθύστερα που έμπαιναν εμβόλιμα και μετά επεξηγούνταν εν συντομία δε μου άρεσαν αλλά από το να γινόταν τριλογία και να βάραινε σημαντικά, καλύτερα έτσι, συμπυκνωμένο και θα έλεγα και κάπως βιαστικά τετελεσμένο, όχι όμως τόσο που να με απογοητεύσει.

Παραδέχομαι ότι προς το τέλος άρχισα να πηδάω σελίδες, όχι γιατί κουράστηκα αλλά ακριβώς επειδή υπήρχαν τόσα πολλά καλολογικά στοιχεία και τόσες πληροφορίες που ήθελα πια να δω τι θα γίνει παρακάτω, θα ανακαλύψει τα γεφύρια των αδερφών του ο Κωσταντίνος, θα λάμψει η αλήθεια στο χωριό των Περβανών, πώς θα αντιδράσουν η μάνα και η αρραβωνιαστικιά όταν ο κλοιός σφίγγει γύρω τους; Το μυθιστόρημα «Στο δρόμο των αρωμάτων» είναι ένα άξιο συγκέρασμα γραφής Γιάννη Καλπούζου («Ιμαρέτ» και «Άγιοι και δαίμονες»), Νίκου Γούλια («Στα χρόνια της ομίχλης») και Ισίδωρου Ζουργού («Αηδονόπιτα»), αλλά με δική του ταυτότητα και αυθυπαρξία που με κέρδισε από την πρώτη λέξη και δε θα το ξεχάσω εύκολα.

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα: 

«Κληματαριά να κάτσεις στον ίσκιο της ήτον, σκάλα να ανεβείς στα πάνω πατώματα τ’ ουρανού, μονοπάτι οπού βγάνει στην κοιλάδα της Παράδεισος. Αγαπηθήκαμε και γίναμε κι οι δυο γλυκό πρωί της ίδιας μέρας» (σελ. 188).

«Βάσταε για λίγο τη φωνή της ψηλά κι αποκεί την άφηνε σιγά σιγά να πέφτει κι όπως έπεφτε, την έκλωθε, την τσάκιζε, αλλά μια ανάσα πριχού τη φτάσει στο σανίδι την τίναζε προς τα πάνω, ωσάν χαμοπούλι που είδε ξαφνικά τον κίντυνο και πέταξε να σωθεί…Κι έμπαινε μες στις φλέβες μου μέλι ανάμειχτο με χυμό από πικραμύγδαλο» (σελ. 191).

«Αχ, εσείς οι Έληνες! Ή τρέχετε για να φτάσετε τους άλλους ή καρτερείτε για να σας φτάσουν οι άλλοι, δεν είστε ποτέ στην ώρα σας. Και περβατείτε καλύτερα, όχι όντας έχετε γερά τα ποδάρια, πάρεξ άμα σας τα κόψουν. Κι όθε πηγαίνετε δε σας ακολουθεί ο δικός σας ίσκιος, αλλά ο ίσκιος κεινού που λαχταράτε να μοιάσετε, τον εαυτό σας, μαθές, πάντα τον έχετε κάπου ξεχασμένο…Κι όποτε γονατίζετε, δε γονατίζετε από ταπεινοσύνη αλλά για να ιδείτε αποκεί χαμηλά πόσο ψηλά φτάνει το μπόι σας…Να σκάβετε το λάκκο τ’ αδερφού σας και θάβετε τον ξένο που θα σας κατηγορήσει για αδερφοφάγωμα… Αδικεύετε κουτουράδα και πέφτετε στη φωτιά για να βρει ο αδικημένος το δίκιο που εσείς του πήρατε» (σελ. 297).

«Η ζωή κι ο θάνατος είναι τα δύο χέρια της ίδιας αγκαλιάς» (σελ. 357).

Βιβλίο Αγεφύρωτες σιωπές
Συγγραφέας Μαρία Κωνσταντούρου
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Λιβάνης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Στο σήμερα, η Θάλεια δυσκολεύεται να χωνέψει ότι η δραστήρια, ζωηρή και που φροντίζει για όλους και για όλα μητέρα της, Μαργαρίτα, αυτοκτόνησε πέφτοντας από το γεφύρι της Άρτας. Ο πατέρας της, υποψήφιος βουλευτής στις επερχόμενες εκλογές, είναι τόσο αδιάφορος για το γεγονός που αρχίζει να τη βάζει σε υποψίες. Με τη βοήθεια του Λεωνίδα, ενός δημοσιογράφου (που μαθαίνει ένα συγκλονιστικό μυστικό που θα αλλάξει για πάντα τη ζωή του) και του Κωνσταντίνου, φίλου της και ψυχολόγου, ξεκινάει μια έρευνα γύρω από τον θάνατο της Μαργαρίτας. Ακολουθεί ένα νήμα που θα τη φέρει μπροστά σε σοκαριστικές αποκαλύψεις για το παρελθόν του πατέρα της, σε αδιέξοδο για το αν όντως αυτοκτόνησε το αγαπημένο της πρόσωπο ή τη δολοφόνησαν και με τον ίδιο τον θάνατο. Παράλληλα, ξετυλίγεται η ιστορία της Λένης, της γυναίκας του πρωτομάστορα, που την έχτισε ο άντρας της για να στεριώσει το γεφύρι της Άρτας.

Συνολικά το βιβλίο μου άρεσε αρκετά και μου έκανε εντύπωση η ανατροπή για το ποιος ήταν ο δολοφόνος της μητέρας της Θάλειας. Η κλιμάκωση της υπόθεσης, τα εμπόδια, η κάλυψη, τα μυστικά, η κακία στις ψυχές κάποιων, η διάλυση του κυκλώματος της παιδεραστίας, ο μυστηριώδης ρόλος του πατέρα της Θάλειας σε όλα αυτά και η μεγάλη αποκάλυψη είναι επιμέρους στοιχεία που με κράτησαν. Ένιωσα πάρα πολύ άσχημα με τα ανήλικα παιδιά που έπεφταν θύματα βιασμού και κακοποίησης, γιατί κάποια περιστατικά περιγράφονταν ολοζώντανα και χωρίς ωραιοποίηση, οπότε οι γροθιές μου σφίχτηκαν πολλές φορές.

Ο Θόδωρος, ο πατέρας της Θάλειας, είναι μια ολοκληρωμένη προσωπικότητα και η συγγραφέας φωτίζει το ερωτικό του παρελθόν κομματιαστά, συνδέοντάς τον με πρόσωπα που καταστράφηκαν ψυχολογικά εξαιτίας του. Συγκινητική η ιστορία του μοναχού Ελπίδιου (δε μου άρεσε η επιλογή του ονόματος, τόσα όμορφα ιερατικά ονόματα υπάρχουν) που κατέφυγε στην ιεροσύνη για να ξεχάσει και να συγχωρέσει. Συμπάθησα την ψυχοκόρη Κάτια που περιμάζεψε η οικογένεια της Θάλειας, μόνο και μόνο για να ανακαλύψουμε ότι έχει κι αυτή έναν ψυχισμό γεμάτο τραύματα.

Σε μικρότερη έκταση περιγράφεται η ιστορία της γυναίκας του πρωτομάστορα, η οποία εκτυλίσσεται μπροστά στα μάτια της Θάλειας με τέτοιον τρόπο που είναι σαν κάτι θέλει να της πει, να την οδηγήσει να ταυτοποιήσει κάποιους χαρακτήρες του τότε με το σήμερα και να βρει τη λύση στο αίνιγμα που την ταλανίζει. Πράγματι, η Λένια, η Λυγερή, ο Κερίμ είναι πρόσωπα που ταυτίζονται με τους σημερινούς πρωταγωνιστές και ζουν μια ιστορία που κουμπώνει πρωτότυπα με το σήμερα και τον κύριο κορμό της αφήγησης. Και στη διήγηση αυτή τα ήθη, τα έθιμα, η νοοτροπία, οι αντιλήψεις της εποχής καταγράφονται ωραιότατα και παραστατικότατα.

Ως άντρας που είμαι, δε μου άρεσαν οι χιλιάδες αναλυτικές σκέψεις που έκαναν οι πρωταγωνιστές και κυρίως η Θάλεια, εις βάρος της αφήγησης και της εξέλιξης της πλοκής. Επίσης σε πολλά σημεία θεώρησα τους διαλόγους ψεύτικους και καθόλου προφορικούς. Και πιστεύω πως κανένας άνθρωπος δε θα ανοιγόταν τόσο εύκολα και τόσο γρήγορα σε έναν δημοσιογράφο, όσο φίλος και αν παρουσιαζόταν, όσο η Θάλεια στον Λεωνίδα! Εντόπισα δηλαδή κάποιες αδυναμίες που δε μου χάλασαν όμως τη συνολική εικόνα και είμαι σίγουρος ότι η συγγραφέας θα βελτιωθεί στο επόμενο βιβλίο της. Άλλωστε το «Σκιές στο χρόνο» δεν έχει καμία σχέση ως κείμενο και ως πλοκή με το παρόν βιβλίο, κάτι που δείχνει ότι η κυρία Κωνσταντούρου ανεβαίνει κάθε φορά και ψηλότερα!

Βιβλίο Ό,τι αγαπώ είναι δικό σου
Συγγραφέας Γιάννης Καλπούζος
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Γιατί δε μου άρεσε; Δεν μπόρεσα να ξεφύγω από το αξεπέραστο «Ιμαρέτ» και το δύσκολο «Άγιοι και δαίμονες». Έχουμε δύο βασικούς ήρωες τον Άνδη (Ανδρόνικο) και τη Θάλεια, δύο πολύ διαφορετικά μεταξύ τους πρόσωπα ως προς το οικογενειακό υπόβαθρο, τον χαρακτήρα, τη στάση ζωής και τη συμπεριφορά. Μεγαλώνουν μαζί στην Άρτα και οι δρόμοι τους χωρίζουν για να ξαναβρεθούν αργότερα και να χωρίσουν για πάντα εξαιτίας ενός παλιού οικογενειακού μυστικού. Μέχρι να φτάσει όμως ο αναγνώστης στο κρίσιμο σημείο (πολύ μετά τη μέση του βιβλίου) έχει γνωρίσει ΟΛΗ την παλιοπαρέα του Άνδη, τις γυναίκες που πέρασαν από τη ζωή του και πόσο ενθουσιασμένες ήταν με το μεγάλο του γεννητικό όργανο (αυτό πάλι γιατί τονίζεται, από τη στιγμή που δεν παίζει ιδιαίτερο ρόλο στην εξέλιξη της ιστορίας;).

Ως προς τη Θάλεια γνωρίζουμε τη δυστυχισμένη ζωή της οικογένειάς της, με έναν πατέρα σατράπη και με βαρύ χέρι και μια μάνα που τρώει αγόγγυστα το ξύλο και φταίει για όλα. Περνάμε από τις σκανταλιές των παιδικών χρόνων στον ώριμο έρωτα, η Άρτα αλλάζει μπροστά στα μάτια μας αλλά δεν είναι και πολλή ώρα στο φόντο και φτάνουμε στην Αθήνα, όπου ο Άνδης πρέπει να μπλέξει με τρομοκράτες και ναρκομανείς, να κάνει κατάληψη σε νεοκλασικό ερειπωμένο αρχοντικό και γενικώς να κάνει βίο ανέμελο ώσπου να κατασταλάξει ως έμπορος βιβλίων κι όλα αυτά με φόντο τη σύγχρονη ιστορία της Ελλάδας (από τη Δικτατορία του 1967 ως το βρώμικο 1989). Πολλές λεπτομέρειες, πολλοί χαρακτήρες, πολλές ιστορίες που δεν μπερδεύουν, ούτε ταλαιπωρούν τον αναγνώστη να καταλάβει ποιος είναι τι αλλά αναρωτιέμαι γιατί μπλέκουν όλα αυτά τα πρόσωπα από τη στιγμή που η εξέλιξη της ιστορίας περιορίζεται στη συνέχεια στις οικογένειες των δυο παιδιών και το μυστικό που τις χωρίζει και κάνει τον έρωτά τους απαγορευμένο. Επιπλέον σε όλα αυτά επικρατεί άφθονος βερμπαλισμός στις περιγραφές και στα συναισθήματα, μια έννοια ή ιδέα δίνεται με πολλές συνώνυμες λέξεις κι ώσπου να φτάσω στο «ζουμί» είχα σκεφτεί να το αφήσω. Για να μην αναφέρω τις άφθονες ιστορικές πληροφορίες για Αθήνα και Παρίσι σε άκαιρο τόπο και χρόνο, κάτι που μου φάνηκε ότι έγινε για να γεμίσουν σελίδες!

Και πάμε στην κεντρική ιδέα: κατά τη διάρκεια του Εμφυλίου, ανακαλύπτεται ένα πτώμα αντάρτη, οπότε το κουβάρι για την αποκάλυψη του δολοφόνου αρχίζει να ξετυλίγεται στο σήμερα. Πολύ καλό το εύρημα, πολύ ωραία εξελίσσεται το μυστήριο, πολύ ωραία το χειρίζεται ο συγγραφέας, πολύ ωραία η ανατροπή και η εξέλιξη της ιστορίας αλλά όλα αυτά δεν ήταν από μόνα τους αρκετά να με κάνουν να απολαύσω αυτό το βιβλίο.

Στα τελευταία κεφάλαια ο συγγραφέας μάς κλείνει το μάτι και υποστηρίζει μέσω των χαρακτήρων του ότι στο βιβλίο αυτό παραλληλίζει την ιστορία του με τις πληγές και τις επιπτώσεις του εμφύλιου πολέμου στην ελληνική κοινωνία: φωτεινά μυαλά που χάθηκαν άδικα των αδίκων, ο λαός που κράτησε βαθιά μέσα του το φαρμάκι της εποχής κι υπέσκαπτε κάθε προοδευτική προσπάθεια, οι άδικα κατηγορηθέντες, ακόμη και εκπρόσωπος της Κύπρου υπάρχει στο μυθιστόρημα, τραυματισμένος σε μάχη κατά την εισβολή του 1974. Επαναλαμβάνω όμως ότι όλα αυτά δεν τα ένιωσα, μπορεί να τα κατάλαβα ή να τα διαισθάνθηκα αλλά δεν τα ένιωσα.

Το συνιστώ για την κεντρική ιδέα και για κάποια βαθύτερα νοήματα που υπάρχουν αλλά θα έλεγα να κάνετε υπομονή μέχρι να το τελειώσετε!

Βιβλίο Κουμκουάτ, εκεί όπου ρίζωσε η αγάπη
Συγγραφέας Πηνελόπη Κουρτζή
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Σχεδόν δάκρυσα όταν κατά τη διάρκεια της Κατοχής, τη στιγμή που ανέλαβαν οι Γερμανοί την εξουσία, η Βασιλική με την οικογένειά της αναγκάστηκαν να καταφύγουν στην Κέρκυρα και να συνεχίσουν εκεί τη ζωή τους. Η κατάσταση στην Άρτα τότε (και όχι μόνο φυσικά εκεί) ήταν τρομερά δύσκολη για τους κατοίκους. Η Ιστορία πολλές φορές ανακατεύτηκε στη ζωή της Βασιλικής και την αναστάτωσε, εκείνη όμως συνέχισε με πείσμα και χωρίς να χάνει την αξιοπρέπεια και την ανθρωπιά της να παλεύει για το καθημερινό φαγητό.

Μεγαλωμένη στη σκιά του κουμκουάτ, που λένε πως φύτρωσε στην αυλή του σπιτιού τους στην Άρτα όταν πέρασε από κει η Αγία Θεοδώρα το 1280 μ. Χ. κι έσταξαν τα δάκρυά της στο χώμα, η πρωταγωνίστρια του βιβλίου μεγαλώνει, ερωτεύεται, γίνεται μάνα, κάνει λάθη, αγωνίζεται, παλεύει, σκέφτεται τον συνάνθρωπο. Τα χρήματα που διαχειρίζεται δεν «ψηλώνουν τον νου της», αντίθετα παραμένει ταπεινή, σεμνή και προσγειωμένη. Μεγαλώνει σε ένα περιβάλλον και σε μια ιστορική συγκυρία που η συγγραφέας αποδίδει με πολλές αλλά όχι κουραστικές λεπτομέρειες, τα ιστορικά και τα τοπικά γεγονότα στήνουν ένα ρεαλιστικό σκηνικό, το οποίο δεν πλακώνει την πλοκή, την αφήνει να αναπνεύσει και να ξεδιπλώσουν οι ήρωες τις ζωές τους.

Αγαπημένος χαρακτήρας, η Παρέσα του Γιάννη του Σαρόγλου, που ήρθε πρόσφυγας στην Ήπειρο το 1928 και γνωρίστηκε με τη Βασιλική, με την οποία δέθηκαν με αιώνια δεσμά φιλίας. Η Σμυρνιά αυτή γυναίκα ήταν καπάτσα, έξυπνη, πονηρή, αντάρτισσα στη συμπεριφορά, δε φοβόταν τίποτε και κανέναν. Οι δύο γυναίκες ήταν πολύτιμες η μία στη ζωή της άλλης και μου χάρισαν αστείες αλλά και συγκινητικές στιγμές.

Το «Κουμκουάτ» είναι μια ιστορία για μια γυναίκα ξεχωριστή, δυνατή και ακέραιη, που μεγάλωσε την οικογένειά της με αξιοπρέπεια, ενάντια στις δυσκολίες της ζωής, πάλεψε, αγωνίστηκε, δικαιώθηκε. Η ιστορία είναι γραμμένη με τρυφερότητα, ωραίο λεξιλόγιο και πολλά καλολογικά στοιχεία, διαδραματίζεται εναλλάξ σε Άρτα και Κέρκυρα και ήταν ένα επικερδές για μένα ταξίδι.

Βιβλίο Ιμαρέτ: Στη σκιά του ρολογιού
Συγγραφέας Γιάννης Καλπούζος
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Συνήθειες, ήθη και έθιμα χρόνων που επιζούν στην Άρτα από τότε. Αρμονική συγκατοίκηση Ελλήνων, Τούρκων και Εβραίων. Ναι, όλοι περιμέναμε την προσάρτηση των εδαφών στην Ελλάδα αλλά κανείς δε σκέφτηκε τους Τούρκους που γεννήθηκαν και έζησαν εκεί, αυτοί τι θα απογίνουν; (δεν εννοεί ο συγγραφέας τους κατακτητές αλλά τις οικογένειες που ήρθαν να εγκατασταθούν στα εδάφη αργότερα και σιγά σιγά έγιναν ένα με τος Έλληνες γείτονές τους). Το σεληνιακό ημερολόγιο που ακολουθούν οι Τούρκοι, το ηλιακό ημερολόγιο που ακολουθούν οι Έλληνες, το ρολόι να σημαίνει τις τουρκικές ώρες, τις οποίες οι Έλληνες προσαρμόζανε στη δική τους ώρα. Ένας μικρόκοσμος που παρ’ ολ’ αυτά δεν παύει να δοκιμάζεται από τις αποφάσεις των Μεγάλων Δυνάμεων και τις συνέπειές τους: ληστές, Αλβανοί κλπ.

Λαϊκοί θρύλοι και δοξασίες της περιοχής, αρχαιολογικά στοιχεία και μύθοι, παροιμίες, τα έθιμα του γάμου, ο τρόπος λειτουργίας των ελληνικών και τουρκικών σχολείων και πώς προσαρμόζανε τις διακοπές τους τα χριστιανόπουλα και τα τουρκόπουλα για να παίζουν μαζί. Οι Τούρκοι αναλφάβητοι αλλά να προσπαθούν για το καλύτερο των παιδιών τους. Και γύρω τους τσιφλίκια, ίμορος, φορολογίες και εισπράκτορες, αυθαιρεσίες και αδικία. Το κείμενο μας πάει ακόμη και στην Πόλη με μοναδικές περιγραφές που με συγκίνησαν βαθύτατα, μιας και εικόνες από αυτήν την πόλη έχω ακόμη στο μυαλό μου και θα έχω για πολύ καιρό ακόμη. Και μέσα σε όλα αυτά και γύρω από αυτά μια πανδαισία χαρακτήρων και προσώπων, αιτίων και αιτιατών.

Ο Νετζίπ και ο Λιόντος. Ο Νετζίπ, με τον αδερφό του Ντογάν που κατατάσσεται στον τουρκικό στρατό και προασπίζεται με σθένος και ζέση καθετί οθωμανικό, φτάνοντας σε σημείο να στραφεί εναντίον της ίδιας του της οικογένειας. Ο Νετζίπ με τις αδερφές του, και με τον καραγκιοζοπαίχτη αδερφό που γύρισε όλον τον κόσμο δίνοντας παραστάσεις Καραγκιόζη και στο τέλος έκλεψε τη σύζυγο του χειρότερου ανθρώπου στο χωριό, αίτιο σκωμμάτων και παιδικών σκανταλιών και από τον Νετζίπ και από τον Λιόντο! Ο Νετζίπ με τον σοφό παππού που με τους θρύλους και τις παραδόσεις που αφηγείται στα δυο παιδιά μας δίνει μια νοσταλγική και όμορφη εικόνα του χτες της Άρτας και που με το ένστικτό του και τη σοφία που τον διακατείχε προέβλεπε τις τελευταίες ανάσες του γίγαντα, της οθωμανικής αυτοκρατορίας.

Ο Λιόντος, γιος υφασματέμπορου, που γεννήθηκε την ημέρα της δολοφονίας του πατέρα του και αυτό το γεγονός τον κατατρύχει μέχρι το τέλος του βιβλίου όπου αποκαλύπτεται η τραγική αλήθεια και επιβεβαιώνονται κάποιες υποψίες, χάρη σε μια θαυματουργή εικόνα. Ο Λιόντος στηρίζει τη μητέρα του στο μαγαζί τους, ψάχνει να βρει δουλειά για να στηρίξει την οικογένειά του και το βιος του για να μην το πάρουν οι τοκογλύφοι, κατατάσσεται κρυφά στον ελληνικό στρατό, όμως η βία και ο παραλογισμός και η αναλγησία του ελληνικού κράτους που δεν μπορεί να συντηρήσει σωστά τους στρατιώτες ή να τους περιποιηθεί έστω όταν τραυματιστούν, η εμφύλια διαμάχη για τις τιμές και όχι για την ουσία, τον αναγκάζουν να γυρίσει πάλι κρυφά στην Άρτα. Χωρίς σε τίποτα να αλλάξει η φιλία του με τον Νετζίπ. Η φιλία των δυο παιδιών ποτέ δεν κλονίζεται, ποτέ δε φανατίζονται, πάντα με σκέψη και σύνεση αντιμετωπίζουν τα γεγονότα.

Κι όλα αυτά είναι λίγα σε σχέση με το κείμενο του μυθιστορήματος. Ένα σωρό γεγονότα, μύθοι, δοξασίες, περιπέτειες, δευτεραγωνιστές, φτιάχνουν έναν καμβά απίστευτο, ένα μεστό και πλούσιο μυθιστόρημα που πραγματικά το σέβεσαι και το αγαπάς. Η αγάπη του συγγραφέα για τον τόπο του, η μελέτη του, η πένα του, βγάζουν ένα έργο μοναδικό και από τα καλύτερα ιστορικά μυθιστορήματα που έχουν κουρνιάσει στα χέρια μου. Επιπλέον η αφήγηση σε πρώτο πρόσωπο εναλλάξ υπό Λιόντου και Νετζίπ είναι ένα καλοδεμένο παζλ που επεξηγεί τυχόν σκοτεινά σημεία της προηγούμενης αφήγησης. Και φυσικά οι σκηνές αποχωρισμού των τουρκικών οικογενειών όταν προσαρτήθηκε η Άρτα στην Ελλάδα ήταν από τις πιο συγκινητικές. Σημαντικό επίσης είναι το γεγονός ότι η νέα αυτή έκδοση από τον Ψυχογιό έχει αναρτήσει τις σημειώσεις στην ίδια σελίδα και δε χρειάζεται ο αναγνώστης να προστρέχει στο τέλος του βιβλίου.

“Ιμαρέτ”: φιλανθρωπικό ίδρυμα που λειτουργούσε και ως πτωχοκομείο και ορφανοτροφείο.

“Ένα ιμαρέτ είναι η γη. Το ιμαρέτ του Θεού. Κι εμείς οι φτωχοί, τα ορφανά και οι ταξιδιώτες της ζωής, που μας φιλοξενεί. Μας τρέφει, ανοίγει την αγκαλιά του, μας δέχεται και μας επιτρέπει να απολαύσουμε και να χαρούμε τη ζωή. Κι εμείς θαρρούμε πως το διαφεντεύουμε. Το μοιράσαμε…κι ύστερα ορμήσαμε ο ένας στον τόπο του άλλου, χωρίς να νογάμε ότι δεν ανήκει σε κανέναν. Μας άφησε ο Θεός αυτό το ιμαρέτ να το διαχειριστούμε κι εμείς αρπάζουμε, κλέβουμε, αδικούμε, εκμεταλλευόμαστε, διεκδικούμε όλο και περισσότερα, μέχρι την ώρα που θα επιστρέψουμε το τομάρι μας εκεί που ανήκει, στο χώμα. Και θ’ αξίζει τότε με όσο ενός βοδιού ή ενός προβάτου, τίποτε παραπάνω” (σελ. 114-115).