Βιβλίο Ο Όρμος των Καταιγίδων
Τίτλος πρωτοτύπου Thunder Bay
Συγγραφέας Douglas Skelton
Μεταφραστής Άννα Παπασταύρου
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Gema
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η πρώτη περιπέτεια με ηρωίδα τη Ρεμπέκα Κόνολι με άφησε απόλυτα ικανοποιημένο και με γέμισε αγωνία και ένταση ως την τελευταία  κυριολεκτικά σελίδα. Ο συγγραφέας έστησε μια σφιχτοδεμένη κοινωνία με μυστικά και ενοχές, την τοποθέτησε σ’ ένα νησί που εύκολα αποκόβεται από την ενδοχώρα λόγω καταιγίδων και θυελλών και ξεδιπλώνει μια ιστορία γεμάτη ανατροπές, εκπλήξεις και σωστά δομημένες ανθρώπινες σχέσεις, με τα διάσπαρτα καλολογικά στοιχεία να κάνουν πιο ανάγλυφη την ατμόσφαιρα της σκωτσέζικης επαρχίας.  Το νησί Στιρμ καταγράφεται σε όλη του την έκταση και τη μεγαλοπρέπεια, φέρνοντας κοντά μας τη φύση, τον καιρό και τις διαθέσεις του, με τον άνεμο και τη βροχή να κάνουν ό,τι θέλουν τους κατοίκους του νησιού. «Το Πόρτνασιλ εκτεινόταν προς τα πάνω και πέρα από το λιμάνι, λες και κάποιος το είχε πετάξει απρόσεχτα στη στεριά. Το ίδιο το λιμάνι ήταν ένα πέτρινο δάχτυλο που καμπύλωνε μέσα στο Σάουντ, σαν να έγνεφε στα σκάφη να δέσουν εκεί» (σελ. 76). Κι όταν τα πράγματα χειροτερεύουν: «Μια καταιγίδα είχε ξεσπάσει…Λυσσομανούσε από τον Ατλαντικό και χτυπούσε το νησί λες και προσπαθούσε να το σπρώξει πιο κοντά στην ενδοχώρα…» (σελ. 152).

Η καλή γραφή δίνει δείγματα ήδη από την αρχή, όπου στον πρόλογο η Βάρι Σινκλέρ βρίσκεται μεταξύ ζωής και θανάτου, μεν στη ζωή ο αρχιφύλακας Τζιμ Ράνκιν τη ρωτά ποιος της το έκανε, στον δε θάνατο νιώθει να γαληνεύει στην ακτή με τον παφλασμό των κυμάτων. Γιατί φώναζε όμως για τον Όρμο των Καταιγίδων; Τι της συνέβη εκεί; Δεκαπέντε χρόνια μετά, φτάνει στο Πόρτνασιλ, τον μεγαλύτερο οικισμό στο Στιρμ και λιμάνι του νησιού, η ικανή δημοσιογράφος της «Χάιλαντ Κρόνικλ» Ρεμπέκα Κόνολι, αφήνοντας πίσω της το Ινβερνές και τη σκληρή δουλειά στην εφημερίδα. Είναι μια γυναίκα με το χάρισμα να την εμπιστεύεται ο κόσμος και να της μιλάει και βρίσκει αφορμή με την πρόσκληση του φωτογράφου Τσέιζ Γουάιμαρκ που εργάζεται εκεί, γιατί «γίνονται μεγάλα πράγματα εδώ πέρα, πίστεψέ με», να επισκεφθεί το Στιρμ. Παρά τις αντιρρήσεις του αρχισυντάκτη της, Μπάρι Λένοξ, και με τον πρώην σύντροφό της, Σάιμον, να την κυνηγάει τηλεφωνικά για μια δεύτερη ευκαιρία, η Ρεμπέκα αποφασίζει να λύσει το μυστήριο της δολοφονίας της Βάρι και να μάθει τι συνέβη στο παρελθόν του πατέρα της. Γιατί η μητέρα της, Σάντρα Κόνολι, ισχυρίζεται πως η Ρεμπέκα θα ανοίξει το κουτί της Πανδώρας; Ξέρει ή όχι τι συνέβη στη ζωή του άντρα της; Τι ρόλο έπαιξε στη ζωή του η Φιόνα Μακρέι, με την οποία κρατούσαν ακόμη επαφές και η οποία τώρα είναι η πάστορας του νησιού;

Οι χαρακτήρες είναι ένας κι ένας. Ο μηχανολόγος Κάμπελ Ντράμοντ μόλις έχασε τη γυναίκα του και ο γιος του, Ρόντι, επιστρέφει μετά από δεκαπέντε χρόνια για να παραστεί στην κηδεία της. Τότε ήταν ένας απελπισμένος χρήστης ναρκωτικών και η αστυνομία τον είχε συλλάβει δίπλα στο πτώμα της Βάρι, στη δίκη όμως απαλλάχτηκε λόγω έλλειψης αποδεικτικών στοιχείων. Πού βρισκόταν όλον αυτόν τον καιρό; Τι πραγματικά συνέβη τη μοιραία νύχτα; Η επιστροφή του θα δυσαρεστήσει την τοπική κοινωνία και θα ξυπνήσει μνήμες, ενοχές και μνησικακίες. Είναι πολύ συγκινητική η συνάντηση πατέρα και γιου, με τον πρώτο να παλεύει με μια θάλασσα συναισθημάτων και τελικά να διαλέγει το πιο άβολο και κοφτό καλωσόρισμα. Η κόρη της Βάρι, Σόνια, ζει με τους παππούδες της και δεν έχει γνωρίσει ποτέ τον βιολογικό της πατέρα, Ντόνι Κερ, έναν άντρα που μετέτρεψε το ψαράδικο του πατέρα του σε τουριστική επιχείρηση για κρουαζιέρες στα ανοιχτά. Το κορίτσι μεγάλωσε με το βάρος του θανάτου της μητέρας της, τα συγκαταβατικά χαμόγελα, τις γυρισμένες πλάτες, μήπως λοιπόν ήρθε η στιγμή να κάνει κάτι γι’ αυτό; Από την άλλη, ο Ντόνι περιμένει πώς και πώς να επιστρέψει ο Ρόντι για να ξεκαθαρίσουν εκκρεμότητες ενώ είναι ο βασικός πολέμιος των επεκτατικών σχεδίων του λόρδου Χένρι Στιούαρτ για εκμετάλλευση του νησιού προς όφελος δικό του παρά τις διαβεβαιώσεις για θέσεις εργασίας και βελτίωση της ευημερίας των κατοίκων από τον τουρισμό που θα φέρει.

Ο λόρδος Χένρι Στιούαρτ λοιπόν μετατρέπει τον οικογενειακό του πύργο σε ξενοδοχείο, πού βρίσκει όμως τα χρήματα αφού δε θέλει να ξοδεύει από την οικογενειακή περιουσία; Οι επαφές του με ξένους επενδυτές δεν είναι και ό,τι καλύτερο για το μέλλον του τόπου, σύμφωνα με κάποιους ντόπιους, ενώ ανησυχητική είναι η εμφάνιση και η συμπεριφορά των Γεωργιανών που τον επιβλέπουν ευελπιστώντας να μην υπάρξουν προβλήματα σε αυτήν την επένδυση. Αρχιτσιράκι του είναι ο Καρλ Μαρς, ο επιστάτης των κτημάτων του, ο οποίος κακοποιεί τη σύζυγό του, Ντίρντρε, με διάφορες αβάσιμες υποψίες και αφορμές. Βρήκα συγκινητική μα και σκληρή την ιστορία του ζευγαριού, με τον ρεαλισμό της γραφής να φτάνει στο απόγειό του με τις σκηνές τους. Εκείνη έρχεται από ένα κακοποιητικό περιβάλλον και πιστεύει πως το ξύλο είναι η φυσική τάξη των πραγμάτων, όταν γνωρίζει όμως κάποιον τα πάντα ανατρέπονται, θα ενδώσει όμως; Πώς θα χειριστεί τις φήμες που οπλίζουν το χέρι του άντρα της και τη δέρνει συνέχεια; Είναι μια γυναίκα γαλουχημένη με την άποψη πως μόνη της δεν αξίζει τίποτα, δε θα καταφέρει τίποτα, ένα αδύναμο πλάσμα που δε θα ζητήσει βοήθεια λόγω των συνεπειών από αυτήν την κίνηση αλλά και γιατί ντρέπεται που άφηνε να της συμβαίνουν όλα αυτά τόσο καιρό. Εξίσου δύσκολη είναι και η ιστορία του φωτογράφου Τσέιζ Γουάιμαρκ, ο οποίος, με τον σύντροφό του, Άλαν, περνάνε άσχημα στο νησί, με εκφοβισμούς και κοροϊδίες, γιατί όμως ο Τσέιζ δεν παίρνει την απόφαση να φύγουν; Τι τον δένει με το νησί; Πόσο άσχημα μπορεί να γίνουν τα πράγματα γι’ αυτό το ζευγάρι σ’ ένα κλειστό μέρος;

«Ο Όρμος των Καταιγίδων» είναι ένα δυνατό ντεμπούτο, με ρεαλιστική γραφή, ανατροπές, ποικίλα συναισθήματα, διεισδυτικά ψυχογραφήματα και διαχρονικά μηνύματα που με κράτησε σε αγωνία ως το τέλος, όσο ξεδίπλωνε με προσοχή και καλά σχεδιασμένη πλοκή τα γεγονότα που οδήγησαν στη δολοφονία της κοπέλας τότε και τις σχέσεις που έχουν αναπτύξει οι κάτοικοι του νησιού τώρα. Σκηνές που αποτυπώνουν με τον καλύτερο τρόπο τις αντιλήψεις, τις απόψεις και τη νοοτροπία των ηρώων, λιτοί διάλογοι και υποβλητική ατμόσφαιρα είναι μερικά μόνο από τα θετικά χαρακτηριστικά του βιβλίου. «Μπορεί να ζεις στον πιο όμορφο τόπο στη γη, όμως κάτω από την επιφάνεια υπάρχει πάντα κάτι δυσάρεστο» (σελ. 101). Είναι έτοιμη να αντιμετωπίσει τις συνέπειες η Ρεμπέκα αν το φέρει στο φως; Και πώς δένεται η ιστορία του πατέρα της με όλα αυτά τα γεγονότα; Καλοί και κακοί χαρακτήρες, καλά κρυμμένα μυστικά, ενοχές και διλήμματα, κακοποίηση και εκβιασμοί, προδοσίες και μίσος με κράτησαν ως το τέλος.

Βιβλίο Το αδύνατο 
Τίτλος πρωτοτύπου Impossibile
Συγγραφέας Erri De Luca
Μεταφραστής Άννα Παπασταύρου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης  Κέλευθος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το μυθιστόρημα του Erri De Luca είναι κάτι εντελώς διαφορετικό απ’ όσα έχω διαβάσει ως τώρα! Είναι μια ιστορία που εκτυλίσσεται κυρίως μέσω των ερωτήσεων και των απαντήσεων μεταξύ δικαστή και ορειβάτη και μέσω των επιστολών που γράφει ο τελευταίος στη γυναίκα που αγαπάει και αφήνει σημαντικές αιχμές και μνείες για την αριστερά, την αξία της αντιεξουσιαστικής πάλης, το ηθικό δίλημμα της προδοσίας μιας ιδεολογίας και πολλά άλλα. Το κείμενο ξεφεύγει εντελώς από κάθε αφηγηματικό στερεότυπο, προχωράει την πλοκή με ιδιαίτερο και ευρηματικό τρόπο ενώ πίσω από τις γραμμές υπάρχουν σκέψεις και προβληματισμοί που κάποιες φορές με έκαναν να σταματώ την ανάγνωση για να τα επεξεργαστώ καλύτερα. Προφορικός και γραπτός λόγος με σύντομες και κοφτές προτάσεις βοηθάει το κείμενο να κυλήσει σα νεράκι, κάτι που δε φανταζόμουν όταν το ξεκινούσα ή όταν διάβαζα την περίληψη. Ο Erri De Luca που έγραψε το βιβλίο ήταν κι ο ίδιος ανακατεμένος με ακροαριστερή οργάνωση και ταυτόχρονα φανατικός ορειβάτης, στοιχεία που αντικαθρεπτίζονται στο κείμενό του: «Ανεβαίνω στο βουνό γιατί ως εκεί πάνω έχει φτάσει το όριο της γης… μπορώ να πάω ως εκεί όπου δεν υπάρχει πια αλλού να σκαρφαλώσω. Ακολουθώ τη γη ως εκεί που έχει φτάσει κι αυτή…» (σελ. 31).

Η αντιπαράθεση μεταξύ του υπόπτου και του δικαστή που τον ανακρίνει δεν αφορά μόνο τα στάδια αποκάλυψης και εντοπισμού της αλήθειας μέσα από παιχνίδια μυαλού, μπλόφες ή καταδικαστικές σιωπές αλλά και τις ηθικές ιδεολογίες ανθρώπων που βρίσκονται σε διαμετρικά αντίθετες θέσεις. Ο δικαστής θεωρεί τη συνάντηση των δύο ορειβατών μεγάλη σύμπτωση και, καταβάλλοντας προσπάθεια να αποφύγει την υφέρπουσα ένταση με τον ύποπτο, ακολουθεί το γράμμα του νόμου και δείχνει προκατειλημμένος απέναντι στον ορειβάτη. Στην προσπάθειά του να καταλάβει, ακόμη και να εκμαιεύσει την απάντηση που περιμένει, παρά τις αντίθετες απόψεις του ορειβάτη για τη στάση του, χρησιμοποιεί παρεκβάσεις για να αναδυθούν ενδιαφέρουσες λεπτομέρειες, μιλάει με απλό λεξιλόγιο, αγωνίζεται να φωτίσει τα γεγονότα. Τι καταφέρνει τελικά; Τη χλεύη του συνομιλητή του, ο οποίος εξομολογείται σε ένα από τα γράμματα προς τη γυναίκα που αγαπάει: «Ο δικαστής, επιμένοντας στις ερωτήσεις του, ισχυριζόταν ότι ήθελε να μάθει την αλήθεια. Δεν είναι έτσι. Ζητάει να μάθει ώστε να επιβεβαιώσει όσα νομίζει πως ήδη ξέρει» (σελ. 81).

Στον αντίποδα, ο ορειβάτης, που έχει πληρώσει για τα λάθη του αλλά παραμένει πιστός στην ιδεολογία του, δε χάνει ευκαιρία να προσβάλλει τον συνομιλητή του μέσα από το αξιακό σύστημα που εκπροσωπεί. Ο ορειβάτης παραδέχεται πως είναι μέλος της δικαστικά πιο κυνηγημένης γενιάς στην ιστορία της Ιταλίας, κάτι που μου κίνησε το ενδιαφέρον για να μάθω περισσότερα για την πολιτική και αντιεξουσιαστική ιστορία της γείτονος χώρας! Στις επιστολές του ανακαλεί τις όμορφες και τις δύσκολες στιγμές ζωής με τη σύντροφό του, με την οποία γνωρίζονται δέκα χρόνια και της μεταφέρει τη ζωή του στη φυλακή όσο κρατείται ως ύποπτος, τις συμπεριφορές των γυναικών με ανθρώπους που έχουν φυλακιστεί, σα να την προετοιμάζει για έναν αποχωρισμό, να όμως που, έχοντας ήδη δοκιμάσει και μάλιστα με τον πιο σκληρό τρόπο την «επιείκεια» της αστυνομίας, ξέρει, νιώθει βαθιά μέσα του, πως ακόμη κι αν είναι αθώος, εκπροσωπεί κάτι που πρέπει να τιμωρηθεί παραδειγματικά (ναι, πάλι). Γι’ αυτό και όσο πλησιάζουμε στο τέλος τόσο κυριαρχεί η σκέψη μήπως τελικά όλο αυτό είναι ένα πείραμα, πώς να εξωθήσουν δηλαδή κάποιον να ομολογήσει ένα πολιτικό έγκλημα, το τελευταίο που προστέθηκε σε μα εποχή ξεπεσμένη, κι ας μην το διέπραξε καν; Πόσο έξυπνη και αξιοθαύμαστη είναι η κεντρική ιδέα: «Με τον δικαστή πιο πολύ κουβέντα γίνεται παρά ανάκριση. Δεν έχει ακόμα εμφανίσει κάποιο αποδεικτικό στοιχείο, γι’ αυτό συζητάμε πάνω στη δική του υπόθεση κατηγορίας. Αυτός την παρουσιάζει, εγώ του την αποδομώ» (σελ. 131). Κι ας μην ξεχνάμε πως ο ορειβάτης είναι πλέον ηλικιωμένος και ο δικαστής έχει την ηλικία του γιου που δεν έχει. Έτσι αναδύεται με ωραίο τρόπο όχι μόνο το χάσμα γενεών ανάμεσά τους σε χόμπυ, μουσικά ακούσματα, λεξιλόγιο αλλά τονίζεται και η διαφορετικότητα δράσης και συμπεριφοράς των αντιεξουσιαστικών ομάδων τότε και τώρα.

Και το θύμα; Ο νεκρός καταδότης δεν περιγράφεται μόνο ως οντότητα, ως χαρακτήρας, ως άνθρωπος αλλά και ως συνεργάτης, ως σύντροφος της παράταξης της οποίας αποτελούσε μέλος και δίνεται η σχέση του συγκεκριμένα με τον ορειβάτη: «Για σας δεν πρόκειται για έναν απλό προδότη. Εδώ υπάρχει ένας άντρας με τον οποίο μοιραστήκατε μεν εντάσεις, αλλά σας συνέδεε και αμοιβαία εμπιστοσύνη. Εδώ υπάρχει ένας άντρας τον οποίο μάλιστα εσείς θαυμάσατε» (σελ. 105). Και τι ισχυρίζεται ο ύποπτος; «Αυτός που έχει διαπράξει προδοσία, έχει προδώσει και τον εαυτό του. Όσο κι αν προσπαθεί να πειστεί ότι έχει κάνει αυτό που όφειλε, έχει καταστρέψει ένα κομμάτι του εαυτού του, της νιότης του» (σελ. 95). Τελικά, αυτός που καταδίδει τους συντρόφους του είναι προδότης ή απλώς μετανιώνει που ακολούθησε την πολιτική γραμμή της οργάνωσης; Είναι εγκληματίας ή κάποιος που ακολουθεί μια πιο ανθρώπινη και περίπλοκη διαδρομή γύρω από την ιδεολογία του;

«Το αδύνατο» είναι ένα ενδιαφέρον μυθιστόρημα που, μέσα από μια πρωτότυπη αφήγηση, καταγράφει ολοκληρωμένα ψυχογραφήματα χαρακτήρων μέσα από αριστερές αντιλήψεις και πώς αυτές εξακολουθούν να τις υποδέχονται θέσεις εξουσίας, όπως το δικαστικό σύστημα. Χωρίς κατηγορίες, χωρίς φορτωμένο με πολιτικούς ορισμούς λεξιλόγιο, το κείμενο απλώς καταγράφει δύο άκρως αντίθετες θέσεις και στάσεις ζωής με αφορμή ένα έγκλημα που ίσως διέπραξε ένας ύποπτος, ο οποίος, ακόμη κι αφού φυλακίστηκε για τον αντιεξουσιαστικό του αγώνα, παραμένει πιστός σε μια ιδεολογία φίλα προσκείμενη στον «ρατσισμό» και την προκατάληψη της κραταιάς εξουσίας.

Βιβλίο Το παιδί και οι άνεμοι της Αρμενίας
Τίτλος πρωτοτύπου Il bambino e i venti d’ Armenia 
Συγγραφέας Arthur Alexanian
Μεταφραστής Άννα Παπασταύρου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Καλέντης 
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο συγγραφέας μιλά σε πρώτο πρόσωπο και απευθύνεται στον ίδιο του τον εαυτό: «… σ’ εσένα, καταραμένο κομμάτι του εαυτού μου… Εσύ ήσουν ο δαίμονας μέσα μου, με δελέαζες να χάνω τη σιγουριά μου…δεν με ενθάρρυνες να μετατρέπω την προοπτική σε σιγουριά» (σελ. 27). Τον θυμό διαδέχεται η περιέργεια, ο πειθαναγκασμός και τελικά η αποδοχή: «Οι αναμνήσεις δεν είναι μια απλή επιστροφή στο παρελθόν, αυτές πιθανότατα συνθέτουν την ταυτότητά μας» (σελ. 53). Αυτό το εσωτερικό του ταξίδι αντιδιαστέλλεται με το πραγματικό, της ζωής του, στην οποία πορεύεται χωρίς συναίσθηση της αρμένικης ταυτότητάς του. Δε ρώτησε τα μέλη της οικογένειάς του, ίσως γιατί η περιέργεια να θεωρείται αγένεια, και διαπίστωσε πως ουσιαστικά έκανε ό,τι και όλοι οι άλλοι συμπατριώτες του: απασχολημένοι να κυνηγάνε τον επιούσιο, ζούσανε τη λησμοσύνη. Μετά τον θανατηφόρο και καταστροφικό σεισμό της Αρμενίας το 1988 άρχισαν να στρέφουν τη ματιά τους στην κοιτίδα τους.Όπως λέει ο Αρτούρο Μολινάρι στην εισαγωγή του μυθιστορήματος: «Ο πρωταγωνιστής δεν ξεχνάει την πατρίδα που του έκλεψαν, γίνεται όμως πολίτης του κόσμου και επιλέγει να αφηγηθεί την ιστορία ενός λαού μέσα από την προσωπική του ιστορία» (σελ. 15). Έτσι, οι αναμνήσεις του ξεκινάνε από τα 11 του χρόνια που ταξίδευε με τη μητέρα του προς τη Βενετία από την Γκρενόμπλ όπου είχε μεγαλώσει. Η πλοκή ξεδιπλώνεται με μια αφηγηματική πρωτοτυπία: σχεδόν κάθε κεφάλαιο ξεκινάει με έναν συμπρωταγωνιστή των δύο γυναικών τη συγκεκριμένη χωροχρονική στιγμή, ώστε αμέσως μετά να αναλάβει πάλι ο ίδιος ο συγγραφέας. Αυτό δίνει ποικιλία και εκπλήξεις στη ροή της ανάγνωσης και ταυτόχρονα φωτίζει διαφορετικές ενδιαφέρουσες προσωπικότητες, όπως τον αξιωματικό του τουρκικού στρατού που φυγάδευσε μάνα και κόρη (για πρώτη φορά αρχίζει να αμφισβητεί τις διαταγές των ανωτέρων του, μιας και πλέον απαιτείται η άμεση εξόντωση όλων των Αρμενίων: «Ως στρατιώτης οφείλω να υπακούσω, ωστόσο νιώθω έναν έντονο δισταγμό, το βασανιστικό νήμα της αμφιβολίας διαπερνάει τα καθήκοντα που σαν καλός στρατιωτικός οφείλω να εκτελέσω γιατί έτσι με διέταξαν και η φωνή της συνείδησης δεν μ’ αφήνει σε ησυχία», σελ. 67). τη Μανίγκ, κάτοικο Βενετίας, ακόμη και τον ίδιο τον πατέρα, τον Μπόχος, που μας αφηγείται τις δικές του περιπέτειες πριν παντρευτεί τη γυναίκα του με προξενιό και πώς αναγκάστηκε ν’ αλλάξει το επίθετό του.

Η γενοκτονία των Αρμενίων και η απηνής καταδίωξη του πληθυσμού από τους Τούρκους, οι συνέπειες αυτής της προσφυγικής περιπέτειας στον χαρακτήρα και τις αντιλήψεις των θυμάτων, η αδυναμία μιας τρίτης γενιάς να στραφεί στο παρελθόν γεμάτη φόβο για τον ρόλο που επιτελεί ένα ομόδοξο και ομόγλωσσο κοινωνικό σύνολο στη ζωή τους, εφόσον ήθη, έθιμα, ιστορία και δοξασίες υπάρχουν αλλά βυθισμένα στην αχλή από την έλλειψη επίσημης αναγνώρισης είναι μερικά μόνο από τα προβλήματα που θέτει με εύσχημο και δωρικό τρόπο ο συγγραφέας στο τόσο διαφορετικό από τα άλλα τρίτο βιβλίο της σειράς «Μικρές Ιστορίες για Μεγάλα Γεγονότα». Η επιλογή μάλιστα να μην υπάρχει σαφές τέλος ούτε οριστικές απαντήσεις για τα αρχικά ερωτήματα δείχνει πως η γνωριμία του εαυτού μας δε σταματάει ποτέ, πως συνεχίζουμε να κατεβαίνουμε όλο και πιο βαθιά μέσα μας για να ξαναβρίσκουμε κι άλλο ένα ψήγμα του εαυτού μας.

Το μυθιστόρημα συνοδεύεται από επίμετρο της Εμανουελίτα Βέκιο που περιγράφει με ακρίβεια και συνέπεια την ανάγκη του συγγραφέα να γράψει «για να ανακτήσει τις αναμνήσεις και με αυτές την αρμενικότητά του κι έτσι για να ξαναβρεί τον εαυτό του που βρίσκεται σε φυγή… ωσότου αποδεχτεί την κατάστασή του και κάνει έτσι το πρώτο βήμα προς μια νέα ψυχική γαλήνη» (σελ. 18) και από το ποίημα «Ανάσταση» με την άδεια του Αρτούρο Αλεξανιάν. Η σειρά «Μικρές Ιστορίες για Μεγάλα Γεγονότα» «είναι στραμμένη στους νεαρούς αναγνώστες και φιλοξενεί κείμενα με λογοτεχνική αφήγηση». Η κεντρική ιδέα κάθε βιβλίου είναι ένα πραγματικό γεγονός και η εξιστόρησή του οδηγεί στη μεγαλύτερη εικόνα της εποχής, των ιστορικών προσώπων και των πράξεών τους.

Βιβλίο Σενάριο γάμου
Τίτλος πρωτοτύπου The marriage plot
Συγγραφέας Jeffrey Eugenides
Μεταφραστής Άννα Παπασταύρου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Πατάκης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Τα μόνα σημεία που μου άρεσαν και λέω: α, ο Eugenides που ξέρω (και μετά βουτιά στο κενό) είναι τα κάτωθι:

Στη σελίδα 15: «…ο πραγματικός ήλιος πολεμούσε να διαπεράσει τον συννεφένιο μανδύα και να στείλει κάτω θραύσματα από αχτίδες φωτός, στα δε σμάρια των γονιών, που είχαν μουλιάσει και ξεπαγιάσει όλο το Σαββατοκύριακο, την ελπίδα πως ο αταίριαστος για την εποχή καιρός ίσως και να μην τους χαλούσε τις γιορταστικές εκδηλώσεις της μέρας… αστράφτοντας στα όργανα (τούμπα και τρομπέτα αντίστοιχα) των δύο μελών της μπάντας του Μπράουν, που είχαν έρθει νωρίς στο σημείο συνάντησης και κοίταζαν νευρικά γύρω τους, απορώντας πού είχαν πάει όλοι οι άλλοι, φωτίζοντας τους πλακόστρωτους παραδρόμους που κατηφόριζαν προς το μολυσμένο ποτάμι, ο ήλιος έλαμπε πάνω σε κάθε μπρούντζινο πόμολο, σε κάθε φτερό εντόμου, σε κάθε φύλλο χλόης. Και σε συμφωνία με το φως που ξαφνικά πλημμύριζε τα πάντα, σαν πυροβολισμός αφέτη για την έναρξη των εορτασμών, το κουδούνι της διαμερίσματος της Μάντλιν στον τέταρτο όροφο άρχισε, εκκωφαντικά, επίμονα, να χτυπάει» (δυνατή εισαγωγή).

Στη σελίδα 31: «Είχε φτάσει να σκέφτεται να τηλεφωνήσει στον Μίτσελ και να του ζητήσει συγνώμη, όταν έλαβε ένα γράμμα από εκείνον, ένα πολύ λεπτομερές, αδιάσειστα τεκμηριωμένο, ψυχολογικά ευφυέστατο, διακριτικά εχθρικό τετρασέλιδο γράμμα, στο οποίο την αποκαλούσε ανάφτρα και ισχυριζόταν πως η συμπεριφορά της εκείνη τη νύχτα ήταν το ερωτικό ισοδύναμο του «φάτε μάτια ψάρια», αν και ούτε τα μάτια δεν αρτύθηκαν».

Από κει και πέρα, το παράτησα και διάβασα ένα άλλο βιβλίο, το ξανάπιασα, το ξαναπαράτησα και διάβασα ένα κόμικ, το ξανάπιασα, οπότε λέω, ας μην παίζω άλλο με την αγωνία του, ας το αφήσω. Κρίμα, κρίμα, κρίμα. Πολλοί έπαινοι στο οπισθόφυλλο του βιβλίου, υπερβολικά πολλοί.

Βιβλίο Περηφάνια
Τίτλος πρωτοτύπου Honour
Συγγραφέας Elif Shafak
Μεταφραστής Άννα Παπασταύρου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Παπαδόπουλος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το μυθιστόρημα εκτυλίσσεται κυρίως στη δεκαετία του 1970 στο Λονδίνο (κάπου προς το τέλος της δεκαετίας αχνοφαίνονται και οι αλλαγές της Θάτσερ), όμως μας φωτίζει και τις ζωές της Πεμπέ και του Αντέμ τη δεκαετία του 1960. Όλα αυτά όμως, αν και αναπόσπαστα και άρρηκτα δεμένα, δεν είναι τίποτα μπροστά σε αυτό που συνέβη και διέλυσε τις ζωές όλων, τις συνέπειες του οποίου διαβάζουμε τη δεκαετία του 1990. Υπέροχη, στρωτή αφήγηση, άψογη μετάφραση, άριστη γνώση της ιστορίας και των χαρακτήρων, σφιχτοδεμένη πλοκή, σημαντικές κοινωνιολογικές, ηθικές και ψυχολογικές παρατηρήσεις, μια δολοφονία….

Έζησα λες κι ήμουν εκεί την καθημερινή ζωή στο φτωχοχώρι του Ευφράτη, τις τελετές περιτομής στην Κωνσταντινούπολη, τα χαμαιτυπεία του Λονδίνου, τη δύσκολη ζωή των μεταναστών, που έχουν να αντιμετωπίσουν την ανέχεια, την αγωνία, τη φτώχεια, την απέλαση και τον ρατσισμό. Ο Γιούνους μπλέκει με μια παρέα αναρχικών πανκ που καταλαμβάνουν ένα εγκατελειμμένο κτήριο, κρυφά ερωτευμένος με μία από αυτούς. Ο μεγαλύτερος, ο Ισκεντέρ, μπλέκει με ανθρώπους που εκμεταλλεύονται τις ευθύνες του ως πάτερ φαμίλιας στην οικογένεια και του πιπιλίζουν το μυαλό με ηθικές και θρησκευτικές απαιτήσεις του Κορανιού, σε έναν κόσμο όπου οι γυναίκες γδύνονται όλο και περισσότερο ψυχικά και αισθηματικά.

Για μένα, η πιο τραγική ιστορία είναι αυτή του Αντέμ και της Πεμπέ. Εκείνος, οικογενειάρχης αλλά εθισμένος στον τζόγο, μεταφερμένος από την ήσυχη, οικογενειακή, τυπική ζωή της Τουρκίας στην πλουσιοπάροχη από πειρασμούς και λεφτά κοινωνία του Λονδίνου, δε διστάζει να γυρίσει την πλάτη του στην οικογένεια. Η Πεμπέ, μια γυναίκα που δεν παντρεύτηκε από έρωτα, με τρία ανήλικα παιδιά σε μια άγνωστη, ξένη, αφιλόξενη ουσιαστικά χώρα, βρίσκει το θάρρος (θράσος κατ’ άλλους) να δομήσει απελπιστικά αργά ένα φλερτ, να ενδώσει στο ενδιαφέρον κάποιου άντρα. Από τις πιο σεβαστές και όμορφες ερωτικές ιστορίες. Ναι, αλλά είναι Τουρκάλα. Δεν έχει σημασία που προδόθηκε, σύμφωνα με κάποιους δεν έχει δικαίωμα να ξεμυτίσει από το σπίτι. Κι αυτή η αθωότητά της προκαλεί. Κάτι πρέπει να γίνει. Και γίνεται, με τον πιο τραγικό τρόπο. Μήπως όμως τα πράγματα δεν είναι ακριβώς έτσι;

Ένα έντονο συναισθηματικά μυθιστόρημα, μια κραυγή αγωνίας για όλες τις γυναίκες που αναγκάζονται να υπακούσουν τυφλά σε ανεδαφικές απαιτήσεις αντίθετες στο οικουμενικό πνεύμα της ελευθερίας της προσωπικότητας, μια απροσδόκητη τροπή της εξέλιξης, χιλιάδες διαχρονικά μηνύματα και ένα κείμενο που ρέει είμαι σίγουρος ότι θα σας κερδίσουν από την αρχή σχεδόν.

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Ένας άντρας ο οποίος απατήθηκε κι έχασε την τιμή που δικαιωματικά του ανήκε, ήταν ένας πεθαμένος άντρας. Δεν μπορούσες πια να περπατάς στο δρόμο, εκτός κι αν μάθαινες να κοιτάς μοναχά το πεζοδρόμιο…ο λόγος σου δεν είχε περισσότερη αξία από την ξεραμένη κοπριά… Δε σε καλούσαν πια σε γάμους, σε περιτομές ή σε αρραβώνες, από φόβο μήπως φέρεις τη γρουσουζιά μαζί σου». (σελ. 199).

«Ενώ οι γυναίκες στη Δύση ξερνάνε κέικ σοκολάτας με μπράντι στα πολυτελή εστιατόρια, οι άνθρωποι στον Τρίτο Κόσμο λιμοκτονούν. Δεν είναι σύμπτωση ότι οι δύο μεγαλύτερες βιομηχανίες στη Δύση είναι η μηχανή του πολέμου και η μηχανή της ομορφιάς» (σελ. 275).

Βιβλίο Αυτόχειρες παρθένοι
Τίτλος πρωτοτύπου Virgin suicides
Συγγραφέας Jeffrey Eugenides
Μεταφραστής Άννα Παπασταύρου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Πατάκης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το πρώτο μυθιστόρημα του Τζέφρυ Ευγενίδη, που μας χάρισε αργότερα το αξεπέραστο Middlesex, είναι μια τομή στη βολεμένη ζωή του γείτονα, που χαζεύει ευχαρίστως τη δυστυχία του άλλου, χωρίς να βοηθάει ουσιαστικά όμως ή να βάζει το λιθαράκι του για βελτίωσή της. Η πρωτοπρόσωπη αφήγηση δίνει ρυθμό και ένταση ενώ η χρήση λέξεων όπως «πειστήρια» ή «τι συνέβη αργότερα» ή «τι ξέρουμε σήμερα» δίνουν την εντύπωση πως ο αφηγητής είναι αστυνομικός ή κάτι σχετικό. Κι όμως η πραγματική ταυτότητά του είναι κάτι πιο απλό, ακόμη και συγκινητικό για τον βαθμό αφοσίωσής του σε αυτήν την ιστορία. Είναι απλώς ένα μέλος των έφηβων αγοριών, που κάποιοι πρόλαβαν να φιλήσουν μερικές από τις αδελφές. Ξέρουν λοιπόν πως τα κορίτσια αυτά είχαν αισθήματα, όνειρα, σχέδια, ελπίδες. Τι συνέβη λοιπόν και ξαφνικά τις εξοστράκισαν από τον κόσμο;

Το μυθιστόρημα δεν δίνει απάντηση στα ερωτήματα τύπου «γιατί οδηγήθηκαν στην αυτοκτονία;» ή «μήπως τις έδερναν ή τις κακοποιούσαν σεξουαλικά οι γονείς τους;». Αντίθετα, με έναν πρωτοποριακό θεματικό άξονα, ο αφηγητής καταλαβαίνει πως δεν πρόκειται ποτέ να παρεισφρήσει στη ζωή αυτών των ανθρώπων. Η ένταση, η αγωνία, η αβεβαιότητα για το μέλλον των κοριτσιών πηγάζει από τη διηνεκή παρατήρηση της καθημερινότητας των Λίσμπον ΕΞΩ από το σπίτι τους. Άνθρωποι που μένουν απέναντι, ο γαλατάς, συνάδελφοι του πατέρα Λίσμπον, συμμαθητές των «αυτόχειρων παρθένων» περιγράφουν όσο μπορούν καλύτερα το μπες-βγες, που κι αυτό ήταν ελάχιστο, κυρίως των γονιών. Πουθενά δε γίνεται αναφορά σε βρισιές, χτυπήματα, έστω φωνές, ώστε να μεταφερθεί έξωθεν η εσωστρέφεια αυτών των περίεργων ανθρώπων. Οι περιγραφές, όποτε καταφέρνει το κέντρο βάρος της ιστορίας να μεταφερθεί στο σαλόνι ή, τι τύχη, στις κρεβατοκάμαρες, είναι ανατριχιαστικές: σάπια τρόφιμα, κονσέρβες και ξηρά τροφή μιας και η μητέρα Λίσμπον έπαψε να βγαίνει για ψώνια, απλωμένα ρούχα μες στα μπάνια, σκόνη και βρωμιά! Πουθενά όμως και ποτέ δεν εξετάστηκε η αντίληψη, η νοοτροπία, τα αίτια και οι συνέπειες αυτής της συμπεριφοράς. Οι γνωστοί και οι φίλοι, μαζί και ο αναγνώστης, μένουν οριστικά και αμετάκλητα έξω από το σπίτι και περιμένουν με αγωνία τυχόν εξελίξεις, μιας και τα έφηβα κορίτσια είμαστε σίγουροι πως κάποια στιγμή θα ξεσπάσουν. Και ξεσπάνε, με ένα συγκλονιστικά ανατριχιαστικό γκραν φινάλε.

Μιας λοιπόν και η οικογένεια αυτή καθαυτή δεν μας δίνει πολλές πληροφορίες εκ των έσω, ο συγγραφέας, μέσω των μαρτυριών και σε μια προσπάθειά του να σκιαγραφήσει αυτούς τους ανθρώπους μέσα από τον σχολικό, κοινωνικό και επαγγελματικό τους κύκλο, αρχίζει να γνωρίζει στον αναγνώστη κάποιους από τους γείτονες και συμμαθητές, που ο καθένας είναι ξεχωριστή και μοναδική περίπτωση είτε για κλάματα είτε για γέλια. Στις ιστορίες αυτές ίσως επεκτείνεται υπέρ το δέον ο Τζέφρι Ευγενίδης, μετατοπίζοντας το κέντρο βάρους της αφήγησης, είναι όμως απολαυστικός και διερευνητικός, καίριος και ρεαλιστικός όπως πάντα. Φυσικά και υπάρχει ακόμη και Ελληνίδα γιαγιά, η Καραφύλλη από την Προύσα, αφού ο συγγραφέας έχει καταγωγή από κει, απλώς τοποθετείται στρωτά στον άξονα του βιβλίου και με το απαραίτητο χιούμορ για να αλαφρύνει λίγο η βαριά ατμόσφαιρα εγκλεισμού τεσσάρων αθώων κοριτσιών.

Οι «Αυτόχειρες παρθένοι» είναι ένα διαφορετικό μυθιστόρημα, με εξαιρετική διαύγεια και αληθοφάνεια, που τέμνει καίρια και διαστρωματικά την αμερικανική οικογένεια ενώ ταυτόχρονα η αφήγηση πρωτοτυπεί, αφήνοντας απ’ έξω τα αίτια και τα αιτιατά της τραγωδίας και εστιάζοντας στο γύρω περιβάλλον, στην προσπάθεια να βγει συμπέρασμα για αυτήν την απάνθρωπη κατάσταση.