Βιβλίο Μαντάμ Αμάντα
Συγγραφέας Άγγελος Χαριάτης
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης 24 Γράμματα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Άλκης Μπαμπαλής, ξεπεσμένος ντετέκτιβ στα όρια του αλκοολισμού, που τον εκδίωξαν από το Σώμα αλλά δεν έχει κόψει επαφές με την Αστυνομία για πολλούς λόγους, έχοντας τελειώσει με την υπόθεση του Κυρίου Χι, προσπαθεί να επιβιώσει ρέποντας όλο και περισσότερο στον αλκοολισμό. Σε τραγική πλέον οικονομική κατάσταση, βουτηγμένος στο ποτό και στη ζεστή αγκαλιά της πόρνης Νόρας, προσπαθεί να ξεχάσει την Παόλα που τα κάνει όλα και που τον εγκατέλειψε τόσο άκαρδα. Ο ήρωας του βιβλίου είναι ένα «ανόθευτο μείγμα σκληρότητας και ευθραυστότητας» που «προσπαθούσε να βρει την ισορροπία του μέσα σ έναν κόσμο που είχε πια πάψει να τον καταλαβαίνει» (σελ. 7). Οι συναντήσεις του με τη Νόρα είναι αυτές δύο ψυχών που βρίσκουν καταφύγιο η μία στην άλλη μακριά από την καθημερινότητά τους. Εκείνη του έχει απόλυτη εμπιστοσύνη και εκείνος είναι στο πλάι της σε κάθε κρίσιμη στιγμή. Η Νόρα είναι μια μπαργούμαν και κατ’ επιλογήν πόρνη, που θέλει να ξεφεύγει από τη σκληρή και μίζερη ζωή της διαβάζοντας τις σελίδες ιλουστρασιόν περιοδικών γεμάτων με πλούσιες ζωές και ψεύτικες ευτυχίες. Εκεί θα βρει ο ντετέκτιβ τις πρώτες αναφορές στα εγκλήματα που μιμούνται τα βιβλία της Αμάντας Καγιά λίγο πριν τον προσλάβει ο κουνιάδος της, Βλάσσης Μώρας, «ένας ξεπεσμένος ηθοποιός, με ροπή προς το αλκοόλ, έτοιμος να παραδοθεί χωρίς ίχνος μετάνοιας και χωρίς φόβο σε όλων των ειδών τις ακολασίες»! (σελ. 46).

Το μυθιστόρημα βρίθει χαρακτήρων, εκ των οποίων άλλοι είναι στη φωτεινή και άλλοι στη σκοτεινή πλευρά της ζωής. Η κυρίως ύποπτη, η Αμάντα, εμπνεύστηκε τον ήρωα των μυθιστορημάτων της, ιδιωτικό ερευνητή Αλκίνοο Ναλμπάντη, από τον σύζυγό της, ντετέκτιβ Ιάκωβο Αυλακιώτη, έναν μύθο στον χώρο της ασφάλειας και των ερευνών. Είναι μια γυναίκα με στητή κορμοστασιά που θυμίζει δεσμοφύλακα σε ναζιστική φυλακή, μια φιγούρα που σίγουρα οι κρατούμενοι θα την αποκαλούσαν «μαντάμ Αμάντα»! Τι σχέση είχαν μεταξύ τους τα θύματα; Τι ρόλο παίζουν η Αμάντα Καγιά και τα βιβλία της στους φόνους; Γιατί η συγγραφέας δεν είναι συνεργάσιμη στις έρευνες του Μπαμπαλή; Είναι απλώς αντιπάθεια προς τον ντετέκτιβ ή κρύβει κάτι βαθύτερο; Μέσα από την ιστορία ο συγγραφέας αφήνει αιχμές για και λοιδωρεί τη σημερινή κατάσταση στον χώρο της λογοτεχνίας, όπου έχουμε από τη μια τα εύπεπτα μυθιστορήματα με τη ρέουσα πλοκή, τη χρήση εύκολων λέξεων και νοημάτων, τις αυξημένες πωλήσεις και από την άλλη βιβλία με δύσκολο λεξιλόγιο, εκφράσεις για αποκρυπτογράφηση και φυσικά (ή δυστυχώς) ελάχιστες πωλήσεις. Κουλτούρα και υποκουλτούρα, λοιπόν και το δίλημμα ταλανίζει τον αναγνώστη όσο προσπαθεί να μαντέψει τον ένοχο: μαζικά αγαθά και κατανάλωση ή περίσκεψη και λογοτεχνικότητα;

Εκτός από τα πρόσωπα που δολοφονούνται και κινούνται στον κύκλο της Αμάντας Καγιά, άτομα ποικίλων νοοτροπιών, αντιλήψεων και στάσεων ζωής, έχουμε και σημαντικούς ανθρώπους που βοηθάνε τον Μπαμπαλή στο έργο του, με προεξάρχοντα κατ΄ εμέ τον Αντώνη, ο οποίος στα τριάντα του, φερμένος από την Αίγυπτο, κάνει γύρα με το χιλιοτρακαρισμένο φορτηγάκι του για να βρίσκει βιβλία και να τα δίνει για πολτοποίηση, μόνο που τα λογοτεχνικά τα κρατάει για τη βιβλιοθήκη του και τα διαβάζει. Αυτό αρχικά εκνευρίζει τον Μπαμπαλή, που δεν του αρέσουν τα βιβλία και τα θεωρεί χάσιμο χρόνου, γεμάτου με ονειρώξεις και φαντασιώσεις του κάθε ελαφρόμυαλου, στην πορεία όμως κι όσο οι φόνοι αυξάνονται, θα του φανεί χρήσιμο γιατί το κλειδί του μυστηρίου ίσως και να κρύβεται στα βιβλία της Καγιά. Ιδιαίτερη προσωπικότητα που με έκανε να γελάσω είναι ο Αβέρκιος Ουσταμπασίδης, που εργάζεται στη Διεύθυνση Εγκληματολογικών Ερευνών, όπως και ο ιατροδικαστής με την ανεκδιήγητη εμφάνισή του.

Ο Άγγελος Χαριάτης έγραψε άλλο ένα ικανοποιητικό αστυνομικό μυθιστόρημα γεμάτο ανατροπές, ατμόσφαιρα, ένταση και εντελώς προσωπικό στυλ αφήγησης. Κύριος χώρος δράσης είναι ο Πειραιάς και η Τρούμπα, ο «βαθύς Πειραιάς, μια άλλη χώρα φυτεμένη στο κράτος. Κάτι σαν τον Άγιο Μαρίνο, σε μια σαφώς πιο βίαιη εκδοχή του» (σελ. 64). Οι ήρωες του βιβλίου κινούνται κι αλλού, στο Ρουφ, στο Γκάζι, στο Θησείο, στη Βαρβάκειο Αγορά, στο Κολωνάκι, στου Ψυρρή, στα Εξάρχεια. Όπως έγραψα και πιο πάνω, το στυλ είναι καθαρά προσωπικό, με κινηματογραφικό ρυθμό αφήγησης, απανωτές ανατροπές, ενδιαφέρουσα κλιμάκωση της πλοκής και σε κάποια σημεία με μια λεξιθηρία που εύκολα μετατρέπεται σε βερμπαλισμό («υποτονθόρισε»). Πρόκειται για ένα αξιοπρεπές ατμοσφαιρικό μυθιστόρημα, στο οποίο εμφιλοχωρούν με φειδώ απρόσμενες παρομοιώσεις και καλολογικά στοιχεία («Έξω στον δρόμο, το απόγευμα αργοπέθαινε, έτσι που έσβηνε στις όψεις των πολυκατοικιών», σελ. 219) που βοηθάνε να πάρουμε μιαν ανάσα πριν το επόμενο θύμα. Η πλοκή είναι καλοσχεδιασμένη, η αποκάλυψη της αλήθειας λογική και πειστική, ο Μπαμπαλής δυσκολεύεται να φτάσει στον ένοχο και η λύση είναι σωστή και μη αναμενόμενη.

Βιβλίο Ο κύριος Χι 
Συγγραφέας Άγγελος Χαριάτης
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης 24 Γράμματα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Άγγελος Χαριάτης έγραψε ένα ικανοποιητικό αστυνομικό μυθιστόρημα γεμάτο ανατροπές, ατμόσφαιρα, ένταση και εντελώς προσωπικό στυλ αφήγησης. Κύριος χώρος δράσης είναι ο Πειραιάς και η Τρούμπα, χωρίς να μένει απ’ έξω το Ρουφ, το Γκάζι, η Ομόνοια και η υπόλοιπη, «καθώς πρέπει» Αθήνα. Έμαθα πολλά για τον χώρο του ποδοσφαίρου, όχι τόσο για το παιχνίδι καθαυτό αλλά κυρίως για όλα όσα το συνοδεύουν, δηλαδή πώς παίζουν οι αθλητές, τι προπονήσεις κάνουν, πώς τους επηρεάζει ο προπονητής ψυχολογικά και σωματικά κ. ά., είδα από τι αποτελείται μια ομάδα (παίχτες, φροντιστές, φυσιοθεραπευτές, μεταφραστές, υπεύθυνοι επικοινωνίας, φυσικά ο πρόεδρος κ. ά.), και διάβασα για τον τρόπο δημοσιογραφικής κάλυψης, πότε και γιατί παραθέτουν συνέντευξη Τύπου ή γεύμα για όσους καλύπτουν με ρεπορτάζ την ομάδα, πώς λειτουργεί μια αθλητική εφημερίδα, πώς διασταυρώνεται μια είδηση, πότε αποκαλύπτουμε κάτι και πώς κ. ά. Οι περιγραφές των αγώνων είναι σύντομες, με ελάχιστη σχετική ορολογία, κάτι που βοηθάει να παρακολουθήσει κανείς τις εξελίξεις ακόμη κι αν είναι αδαής περί του ποδοσφαίρου, όπως εγώ. Έζησα από κοντά το πόση σημασία έχει μια ομάδα για κάποιον που την ακολουθεί τυφλά και περιμένει Τετάρτες και Κυριακές να τη δει να θριαμβεύει, πόσο μάλλον όταν αυτά συμβαίνουν στις φτωχογειτονιές του Πειραιά, πάνω απ’ όλα όμως μου άρεσε η συναρπαστική βόλτα στον κόσμο των στοιχημάτων, παράνομων και μη, με τους αντίστοιχους ανθρώπους σε θέσεις-κλειδιά, με τις αποδόσεις, το τζογάρισμα και φυσικά τη χασούρα που συνεπάγεται η ενασχόληση με ένα τέτοιο κύκλωμα.

Την υπόθεση αναλαμβάνουν ταυτόχρονα και για διαφορετικούς λόγους ο καθένας ο Σωτήρης Παπατριανταφύλλου, δημοσιογράφος αθλητικής εφημερίδας προσκείμενης στον Ολυμπιακό και ο Άλκης Μπαμπαλής, ξεπεσμένος ντετέκτιβ στα όρια του αλκοολισμού, που τον εκδίωξαν από το Σώμα, με όνομα στον κόσμο της νύχτας αλλά δεν έχει κόψει επαφές με την Αστυνομία για πολλούς λόγους. Τα πρωτόγνωρα λάθη στα παιχνίδια κινητοποιούν το προαίσθημα του Παπατριανταφύλλου ότι κάτι κρύβεται από πίσω. Φανατικός Παναθηναϊκός, μισεί τη μοίρα που τον έφερε στον δρόμο του αντίπαλου δέους, αποφασίζει να ψάξει περαιτέρω, βλέποντάς το ως μοναδική ευκαιρία για να αλλάξει την πορεία της καριέρας του. Από την άλλη, ο Μπαμπαλής, «πρώην μπάτσος που προσπαθεί να επιβιώσει μέσα σε έναν κόσμο που κάποτε τον είχε για να τον διατάζει» (σελ. 166), προσλαμβάνεται από τον ίδιο τον πρόεδρο του Ολυμπιακού κι αρχίζει τις έρευνες.

Όπως έγραψα και πιο πάνω, το στυλ είναι καθαρά προσωπικό, με επαναλήψεις λέξεων για δημιουργία εντονότερων εικόνων και όχι για πλατειασμό, με ενδιαφέρουσα κλιμάκωση της πλοκής, με μια ματιά που ακροβατεί ανάμεσα στην ειρωνεία για τη χαμηλή υποστάθμη του κόσμου που περιγράφεται (όταν η δράση μεταφέρεται στα καταγώγια της Τρούμπας και της Ομόνοιας) και για τον ξεπεσμό συγκριτικά με τις καλύτερες μέρες του παρελθόντος από τη μια και στο αντικειμενικό ενδιαφέρον του τι θα γίνει παρακάτω και πώς θα λυθεί η βρώμικη αυτή ιστορία από την άλλη. Έχουμε δύο χαρακτήρες με διαφορετικό παρελθόν και τρόπο σκέψης, όμως έτοιμος για αλκοολισμό ο ένας και μόνος και μοναχικός, μετανιωμένος που δε δημιούργησε οικογένεια ο άλλος, και γύρω τους κινούνται εξίσου ενδιαφέροντες συμπρωταγωνιστές, όπως ο Τέλης από την Ασφάλεια που σπάει πλάκα με τις πόρνες και τους αλλοδαπούς ζητιάνους ή μεροκαματιάρηδες, με αποτέλεσμα το μυθιστόρημα να βρίθει από αντιήρωες. Κι όμως, η συμπάθεια έρχεται αυθόρμητα, ήθελα κάτι καλύτερο για τους περισσότερους, ήθελα να πάρουν μια ανάσα κοινωνικής ευπρέπειας κι ας μην έλυναν ποτέ την υπόθεση, τόση αγάπη κι ενδιαφέρον πηγάζει από μεριάς του συγγραφέα για τους χαρακτήρες που δημιούργησε.

Οι αστυνομικοί, οι προστάτες, οι λαθρέμποροι, οι έμποροι όπλων και οι ναρκοβαρώνοι είναι τα σημαίνοντα πρόσωπα του υποκόσμου. Κύκλωμα παράνομων στοιχημάτων, σαμποτάζ για να χαθεί το πρωτάθλημα, ακόμη και κάτι εντελώς προσωπικό που κινεί τα νήματα όλης αυτής της ιστορίας συγκροτούν ένα αξιοπρεπές ατμοσφαιρικό αστυνομικό μυθιστόρημα, στο οποίο όμως εμφιλοχωρούν με φειδώ απρόσμενες παρομοιώσεις και καλολογικά στοιχεία, δηλαδή μια ματιά πιο «λογοτεχνική», που θα μπορούσε να αναπτυχθεί εξίσου καλά σε ένα άλλο είδος μυθιστορήματος στο οποίο θα περιμένω με χαρά να δοκιμαστεί ο συγγραφέας. Προσέξτε και το βιτριολικό χιούμορ, όπως εδώ: «Αυτή η διαφωνία ενστίκτων έληξε με νικητή το ένστικτο του κυρίου Γάμα. Ο κύριος Βήτα και το ένστικτό του βρέθηκαν πρώτα στο πορτ-μπαγκάζ κλεμμένου αυτοκινήτου και, ύστερα, αυτοκίνητο, κύριος Βήτα και ένστικτο βρέθηκαν στον πάτο του λιμανιού…» (σελ. 84) και εδώ: «…[το] φόραγε κάτω από οποιεσδήποτε καιρικές συνθήκες, από μείον δέκα μέχρι σαράντα βαθμούς, από τη χαρά του Εσκιμώου μέχρι το δάκρυ του δηλαδή» (σελ. 192).

Επίσης, ο συγγραφέας κατάφερε με έξυπνο τρόπο να αφηγηθεί μια ιστορία με ένταση και ανατροπές και αποπροσανατολίζοντάς με εντελώς από τον συνδετικό κρίκο που θα με οδηγούσε στα ίχνη του Κυρίου Χι, ξαναφέρνοντάς τον μπροστά στα μάτια μου σε μια κρίσιμη καμπή της πλοκής, λίγες γραμμές αφότου μου χάρισε τη διερευνητική του ματιά στην ατμόσφαιρα της νυχτερινής Πειραιώς με τα ελαιουργεία και τα φορτηγά ψυγεία. «Πέρασαν τη Ρετσίνα. Στη Ρετσίνα το μόνο που μπορούσες να δεις ήταν τις κλειστές πόρτες των μηχανουργείων και τις λεύκες. Τις λεύκες που δεν είχαν τίποτε άλλο να κάνουν από το να περιμένουν το επόμενο πρωί» (σελ. 252). Τέτοιου είδους εναλλαγές στην αφήγηση δείχνουν καλό χειρισμό της ιστορίας και φυσικά καλή πένα. Εξίσου ενδιαφέρον βρήκα το γεγονός πως οι συνεργάτες του κυρίου Χι που προωθούν τη δράση και τα σατανικά του σχέδια διαδέχονται ο ένας τον άλλον, τα ονόματά τους είναι ένα γράμμα μόνο, ο Άλφα, ο Βήτα, ο Γάμα κλπ. κι επιπλέον ο καθένας τους έχει κι ένα διαφορετικό ελάττωμα: ναρκομανείς, ψυχασθενείς, ίσα για να πραγματοποιήσουν τον σκοπό για τον οποίο προσελήφθησαν. Το τέλος είναι μια καλή ιδέα, ίσως λίγο τραβηγμένη, έκλεισε σωστά όμως την ιστορία, αν και ομολογώ πως δε με άφησε ικανοποιημένο, περίμενα κάτι διαφορετικό.

«Ο κύριος Χι» είναι μια βόλτα στα σκοτεινά στενά του υποκόσμου της Τρούμπας και της Ομόνοιας, μια περιδιάβαση στον κόσμο του ποδοσφαίρου και των χρημάτων που διακυβεύονται σε κάθε αγώνα και με κάθε απόδοση παιχτών και ομάδων και μια ενδιαφέρουσα γνωριμία με δύο διαφορετικούς αντιήρωες που αναλαμβάνουν να λύσουν το αίνιγμα του κυρίου Χι που κρύβεται πίσω απ’ ολ’ αυτά, ο καθένας για τους προσωπικούς του λόγους.