Βιβλίο Ζητείται ελπίς 
Συγγραφέας Αντώνης Σαμαράκης
Κατηγορία Συλλογή διηγημάτων / Retro reviews
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Στον «Ξανθό ιππότη», ένας χαμηλών τόνων κατώτερος υπάλληλος υπουργείου βρίσκει ένα παιδικό περιοδικό σ’ ένα λεωφορείο και χάρη σε αυτό η ζωή του αλλάζει ριζικά. Από σελίδα σε σελίδα, ένας άνθρωπος που έσκυβε το κεφάλι ανακαλύπτει, με αφορμή το αναπάντεχο εύρημα, τη χαμένη του παιδικότητα και μαζί με αυτήν ένα καταφύγιο μακριά από τον σκληρό κόσμο των μεγάλων («Συν τοις άλλοις, του πέρασε και η δυσκοιλιότητα»!). Ο ρεαλισμός του κειμένου είναι άφθαστος και οι σύντομες, κοφτές προτάσεις δίνουν ένταση και αγωνία. Απλές περιγραφικά αλλά δυνατές αφηγηματικά είναι οι στιγμές του πρωταγωνιστή και μέσα από αυτές ζωντανεύει η τυπική ρουτίνα ενός δημοσίου υπαλλήλου που δουλεύει με πένα, καλαμάρι, έγγραφα, που σχολάει συγκεκριμένη ώρα, που επιστρέφει στο σπίτι όπου μαγειρεύει η γυναίκα του, που ξεκουράζεται το μεσημέρι, εικόνες δηλαδή χαρακτηριστικές της εποχής εκείνης. Το τέλος της ιστορίας είναι μια υπέροχη και συγκινητική έκπληξη, με διττή σημασία: «…τα χέρια του ήταν άδεια τώρα, το στήθος του άδειο τώρα».

Τα ίδια πλεονεκτήματα συναντάμε και στο «Η σαρξ», όπου ένας εφημέριος σε μια «λαϊκή συνοικία» διαπιστώνει πως οι ενορίτες του βρίσκονται μακριά από τον δρόμο του Θεού. Καταστρώνει λοιπόν με τους πιο ευσεβείς ενορίτες ένα σχέδιο για την πάταξη της ηθικής διαφθοράς, να όμως που ένας ετοιμοθάνατος θα φέρει μια μεγάλη αλλαγή στην ψυχοσύνθεση του ιερέα. Εδώ το διακριτικό χιούμορ του συγγραφέα έρχεται απρόσμενα: «…είπε ο μπακάλης της γειτονιάς, που ήταν εξέχον μέλος της χριστιανικής οργάνωσης (Στην Κατοχή, είχε πλουτίσει με τη μαύρη αγορά αλλά τούτο δεν είχε σημασία για τη χριστιανική οργάνωση. Έτερον εκάτερον») (σελ. 17). Μετά από αυτές τις «γλυκές» πρώτες γνωριμίες με τη γραφή του Αντώνη Σαμαράκη, έρχεται «Το ποτάμι», ένα συγκινητικό κείμενο που μου έφερε δάκρυα στα μάτια όταν το τελείωσα. Ένα τάγμα στρατιωτών διανυκτερεύει δίπλα σ’ ένα ποτάμι, όπου απέναντι βρίσκεται ο εχθρός. Απαγορεύεται το μπάνιο στο νερό κι όποιος παρακούσει περνάει από στρατοδικείο. Ένας φαντάρος όμως, κουρασμένος και βρώμικος, το ρισκάρει και τότε… Ένα από τα καλύτερα διηγήματα της συλλογής, με ένα διαχρονικό πασιφιστικό μήνυμα, μια ρεαλιστική κραυγή απέναντι στην αδικία των πολέμων, μιας και ο συγγραφέας απεκδύει δύο χαρακτήρες από τα πάντα: «Ο Άλλος ήταν εκεί, γυμνός όπως είχε έρθει στον κόσμο. Κι αυτός ήταν εδώ, γυμνός όπως είχε έρθει στον κόσμο. Δεν μπορούσε να τραβήξει. Ήτανε κι οι δυο γυμνοί. Δυο άνθρωποι γυμνοί. Γυμνοί από ρούχα. Γυμνοί από ονόματα. Γυμνοί από εθνικότητα. Γυμνοί από τον χακί εαυτό τους» (σελ. 27). Κι έρχεται η τελευταία φράση να σοκάρει, να φέρει δάκρυα στα μάτια, να δώσει τη χαριστική βολή.

Στο «Σ’ ένα συνοριακό σταθμό», ένα παιδί σε μια μικρή επαρχιακή πόλη χαζεύει με τις ώρες τα τρένα του σταθμού, μαγεμένο από την όλη ατμόσφαιρα, παρατηρεί τον κόσμο, καταγράφει τις μανούβρες των εργοδηγών: «Μα κείνοι που ήταν η συμπάθειά του από τότε ήταν οι μοναχικοί ταξιδιώτες». Ένας τέτοιος πηδάει την τελευταία στιγμή από ένα βαγόνι κι όταν μαθαίνουμε την ιστορία του διαπιστώνουμε πόσο δύσκολο ήταν το δίλημμά του: «Αν κουβαλήσω μαζί και τον εαυτό μου, αυτόν το φθαρμένο εαυτό μου. Αν τον κουβαλήσω μαζί μου, εκεί, στην άλλη γη, τότε… α, τότε δε θα υπάρχει πια ελπίδα. Ενώ τώρα, έχω τουλάχιστον την ελπίδα πως κάπου αλλού θα μπορούσα να ‘μαι αλλιώτικος» (σελ. 42). Ο Αντώνης Σαμαράκης και πάλι προσφέρει ένα μεγάλο δίλημμα: είναι προτιμότερο να ζεις μια ρουτίνα ή μια δύσκολη ζωή με το όνειρο μιας άλλης ζωής ή να φύγεις για ένα καλύτερο αύριο, αφού θα έχεις πάντα μαζί τον εαυτό σου; Μια σκληρή και διττή πρόταση, που ακόμη και σήμερα μπορεί να δεχτεί πολλές ερμηνείες και φυσικά να ενταχτεί αυτούσια στην εποχή μας της ταχύτητας, του αδιέξοδου και του εγωισμού.

Στο «Ο ήλιος έκαιγε πολύ…», ένας άνεργος άντρας κρύβεται από τη σπιτονοικοκυρά του σε μια χαμοκέλα που νοικιάζει πίσω από τη λαχαναγορά. Ψάχνει παντού, ρωτάει παντού, απογοητευμένος από τις Μικρές Αγγελίες, θα καταφέρει να βρει επιτέλους κάτι; Από την αρχή και μέσα σε λίγες παραγράφους ξεδιπλώνεται με λογοτεχνική αρτιότητα και ρεαλισμό η ζωή του πρωταγωνιστή της ιστορίας, που, χωρίς δουλειά οχτώ μήνες τώρα, «είχε σώσει ό,τι λεφτά είχε», και κρατάει λιγοστά ίσα για να φάει μια σούπα «όταν η εξάντλησή του θα έφτανε στο κορύφωμά της». Εξίσου δύσκολη είναι η κατάσταση και στο «Ο τοίχος», όπου ταξιδεύουμε σε μια βιομηχανική περιοχή γεμάτη εργοστάσια. Οι εργάτες ζουν σε μια μικρή αυλή με τις οικογένειές τους και όσες γυναίκες δε δουλεύουν συγυρίζουν τα δωμάτια ενώ τα παιδιά παίζουν ή πηγαίνουν σχολείο ή, τα μεγαλύτερα, δουλεύουν. Ένας τοίχος που αρχίζει όμως να υψώνεται στο διπλανό οικόπεδο ψυχοπλακώνει τους ενοίκους και τους μεταμορφώνει σταδιακά σε ευερέθιστους, καχύποπτους, αμίλητους, εχθρούς. Μεταξύ σουρεαλισμού και πραγματικότητας, «ο τοίχος ήταν η ζωή, η ζωή που υψώνεται πάνω στους ανθρώπους και τους πιέζει, τους πιέζει ολοένα». Τι θα συμβεί λοιπόν στη μικρή αυτή αυλή με τους μεροκαματιάρηδες;

Στο «Μια νύχτα…», ένας υπάλληλος γραφείου δε συμμετέχει στις παρέες της δουλειάς του, οπότε «…το ξέρω εγώ τι σας συμβαίνει: αγαπάτε τη μοναξιά», του αποκρίθηκε μια συνάδελφος. Αυτήν την κοπέλα τη θέλει, να της μιλήσει, να την καλέσει να βγουν αλλά «η μοναξιά ήτανε στο βάθος του εαυτού του». Τι πραγματικά του συμβαίνει και τι τον εμποδίζει να κάνει πράξη αυτά που σκέφτεται, ονειρεύεται και επιθυμεί; Μπορεί ο ήρωας να δειλιάζει σε μια εποχή γεμάτη σύγχυση από τον πόλεμο αλλά αυτή η διστακτικότητα και η μοναξιά χαρακτηρίζουν πολύ κόσμο ακόμη και σήμερα, κάτι που τονίζει και πάλι τη διαχρονικότητα του έργου του Αντώνη Σαμαράκη. Αυτό το γνώρισμα μάλιστα επιβεβαιώνεται κι από τη φράση που οι περισσότεροι ξέρουμε και αναριγούμε όταν τη διαβάζουμε, νιώθοντας ταύτιση με τα λεγόμενά της: «Ποτέ άλλοτε, σκέφτηκε, οι στέγες των σπιτιών μας δεν ήτανε τόσο κοντά η μια στην άλλη όσο είναι σήμερα, κι όμως ποτέ άλλοτε οι καρδιές μας δεν ήτανε τόσο μακριά η μια από την άλλη όσο είναι σήμερα… Ποτέ άλλοτε όσο σήμερα δεν ήτανε τόσο βαθιά η μοναξιά του ανθρώπου μπροστά στον άνθρωπο» (σελ. 53). Η τελευταία λέξη μάλιστα μου έφερε δάκρυα στα μάτια.

Εξίσου γοερά έκλαψα με «Το ποδήλατο», όπου ένα δεκαπεντάχρονο αγόρι στερήθηκε αγαπημένες του συνήθειες για να αποκτήσει ένα ποδήλατο, μαζεύοντας χρήματα από τη δουλειά του στο μηχανουργείο. Το καινούργιο αυτό απόκτημα είναι το αντικείμενο συζήτησης της μικρής αυλής όπου μένει το αγόρι και παρακολουθούμε με άφθαστο ρεαλισμό πώς το φροντίζει, πώς το γυαλίζει και πώς το ετοιμάζει για την παρθενική του βόλτα. Ο παππούς ξυρίστηκε, η μαμά δάκρυσε, το κορίτσι του έβαλε ένα κόκκινο τριαντάφυλλο στο τιμόνι, ήταν μέρα γιορτής. Κι όσο προχωράει η αφήγηση, τόσο οι προτάσεις μεγαλώνουν, η πλοκή κλιμακώνεται, οι τελείες των προτάσεων εξαφανίζονται και η ανάσα κόβεται από την αγωνία για το τι θα συμβεί στο τέλος, που φτάνει μ’ ένα αλησμόνητο κρεσέντο. Από την άλλη, στο «Το σπίτι», ένας άντρας θέλει διακαώς να αγοράσει το σπίτι που μεγάλωσε γιατί «Ο κόσμος μέσα του θα γινόταν απλός, γεμάτος φως. Η φθορά που η καθημερινή ζωή τού είχε δώσει θα εξαφανιζόταν όταν θα έμπαινε αυτός στην περιοχή των παιδικών του χρόνων» (σελ. 69). Είναι ένας άνθρωπος σαν όλους τους ανθρώπους κάθε εποχής, παλιάς και σημερινής: «Η ζωή του είχε αλλάξει., Με τους συμβιβασμούς της, με τις ιδιοτέλειές της, με την καθημερινή φθορά…Μια σειρά από διαψεύσεις ήταν η ζωή του. Προπαντός διαψεύσεις από τον ίδιο τον εαυτό του» (σελ. 68). Και όταν το αποκτά, τα πάντα αλλάζουν.

Στο «…Και ώραν 7.15 μ.μ.», η μικρή πόλη σοκάρεται όταν πρόεδρος του Ηθοπλαστικού και Κοινωφελουύς Συλλόγου εκλέγεται ένας αφροδισιολόγος, αφού οι κάτοικοι είναι ευσεβείς, μέλη χριστιανικής οργάνωσης. Την ημέρα της εορτής υπέρ των ηρωικώς πεσόντων τέκνων του νομού, ο Πρόεδρος αυτός αρχίζει να εκστομίζει βαρύγδουπες εκφράσεις ώσπου αντικρίζει το μοναδικό παιδί μέσα στην αίθουσα και τα πάντα αλλάζουν. Από σελίδα σε σελίδα διαπιστώνουμε πως το παιδί αυτό και το έντονο βλέμμα του τον αναστατώνουν και τον κάνουν να λιγοψυχάει. Ξέρει πως αερολογεί, μιλώντας σχεδόν ελαφρά τη καρδία για πληγές βαθιές και χαίνουσες από τον πρόσφατο πόλεμο και ταυτόχρονα σε μια εποχή όπου ένας νέος πόλεμος απλώνει τη σκιά του στη γη. «Τα ήξερε όλα αυτά, μα η περίσταση απαιτούσε να μιλήσει έτσι», να όμως που η παρουσία του παιδιού τον λυγίζει. «…δεν μπορούσε να λέει ψέματα, δεν μπορούσε να μην είναι ο αληθινός αυτός του μπροστά σ’ ένα παιδί»!

Στην «Πολεμική ιστορία»,  βρισκόμαστε στα ερείπια μιας γκρεμισμένης πόλης, όπου ένας φαντάρος σώζει τη ζωή ενός παιδιού που βρίσκει στα χαλάσματα. Το παιδί μιμείται τον πόλεμο γύρω του, ο στρατιώτης το φαντάζεται να μεγαλώνει και να συμμετέχει σ’ έναν πραγματικό πόλεμο, η φράση «έσωσα ένα παιδί» αποκτά βαθμιαία μια μεταφυσική, ουμανιστική και φυσικά διαχρονική σημασία: σώστε ένα παιδί από τον πόλεμο, σα να λέμε βοηθήστε την ελπίδα ν’ ανθίσει, σώστε το αύριο. Κι ας μιμείται ό,τι βιώνει, κι ας ακολουθήσει τους άλλους σε οτιδήποτε, όσο βλαβερό κι αν είναι. Σημασία έχει πως τώρα είναι παιδί και σώθηκε από τον θάνατο, αν όχι από τη λαίλαπα του πολέμου. Τέλος, στο «Ζητείται ελπίς», περιγράφονται πιο ξεκάθαρα οι σκληρές στιγμές της ανθρωπότητας: πόλεμοι, βόμβα υδρογόνου, αυτοκτονίες για οικονομικούς λόγους, «Δεν είχε αλλάξει διόλου προς το καλύτερο η ζωή μας ύστερ’ από τον πόλεμο. Όλα είναι τα ίδια σαν και πριν…» (σελ. 76). Η ειρήνη («η βαθιά τούτη λαχτάρα») πολεμάει με τη φτώχεια, την αθλιότητα, τον φόβο στις καρδιές, τις απανωτές διαψεύσεις, την κούραση, την αδιαφορία κι όλα αυτά σημαδεύουν τον πρωταγωνιστή της ιστορίας, που «ήταν ένας άνθρωπος, τίποτε άλλο. Ούτε αριστερός ούτε δεξιός. Ένας άνθρωπος που είχε ελπίσει άλλοτε και τώρα δεν έχει ελπίδα και που νιώθει χρέος του να το πει αυτό» (σελ. 79). Πρέπει λοιπόν να μπει μια διαφορετική μικρή αγγελία: «Ζητείται ελπίς».

Το «Ζητείται ελπίς» είναι μια συναρπαστική συλλογή διηγημάτων γεμάτων πασιφιστικά και ουμανιστικά μηνύματα, αφιερωμένων σε ανθρώπους και καταστάσεις που έχουν ακόμη φωνή και φτάνουν ως την εποχή μας, κουμπώνοντας σε αυτήν σα να μη μεσολάβησε πάνω από μισός αιώνας που εκδόθηκε το βιβλίο. Ιστορίες γεμάτες πίκρα και αισιοδοξία, όνειρα που χάθηκαν και σχέδια που πραγματοποιήθηκαν, αλλαγές και μεταμορφώσεις, ανατροπές και εκπλήξεις είναι διάχυτα στα κείμενα ενώ η γλώσσα, το λεξιλόγιο, οι περιγραφές χαρίζουν αξέχαστες σκηνές. Με άφθαστο ρεαλισμό, με παραστατικότητα, με μικρές αλλά και μεγάλες, όπου χρειάζεται, προτάσεις, με εσωτερικότητα και κινηματογραφικότητα ζωντανεύουν ιστορίες απλών και καθημερινών ανθρώπων που κρατούν συντροφιά στον αναγνώστη, βοηθώντας τον να βρει τη δική του ελπίδα που πάντα θα ζητά.

ΥΓ. Οι φωτογραφίες είναι από τη σελίδα του Αντώνη Σαμαράκη στο facebook.

Βιβλίο Παράλληλες τροχιές
Συγγραφέας Κωνσταντίνος Ιωακειμίδης
Κατηγορία Συλλογή διηγημάτων
Εκδότης Κάπα Εκδοτική
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Κωνσταντίνος Ιωακειμίδης δημιούργησε έξι χαρακτήρες που με όλους ταυτίστηκα και συγκινήθηκα. Είτε σ’ ένα ταξίδι με το τρένο είτε στις πλούσιες συνοικίες των βορείων προαστίων είτε στα χαμόσπιτα έξω από την Πάτρα είτε και κάπου αλλού υπάρχουν άντρες και γυναίκες που γεννιούνται σε περιβάλλοντα που δεν επέλεξαν, πλήττονται από ασθένειες που δε θέλησαν (ποιος ποτέ θέλησε μιαν ασθένεια στη ζωή του άλλωστε; ), ερωτεύονται, απομονώνονται, ζουν τις δικές τους δυσκολίες ο καθένας. Με υποδειγματικό τρόπο μπλέκονται προσωπικά βιώματα του δημιουργού με την αχαλίνωτη φαντασία του και παρουσιάζονται με τον καλύτερο συγγραφικά ως τώρα τρόπο, μιας και η πένα του Κωνσταντίνου σε κάποια εξ αυτών δείχνει πόσο πολύ έχει βελτιωθεί συν τω χρόνω. Όσο κι αν σε κάποια συναντάμε το οικείο χιούμορ του ή τον γνωστό ρομαντισμό του, υπάρχουν και καινοφανείς τεχνοτροπίες που δείχνουν πόσο πολύ έχει ασχοληθεί με τη γραφή.

Στο «Ταξίδι στο όνειρο», ένας διάσημος πλέον συγγραφέας ζει στον Πειραιά και συναντά μια φορά την εβδομάδα τους φίλους του στην Κηφισιά. Μεγάλωσε γράφοντας ιστορίες και τώρα, μόνος και μοναχικός, κατάφερε να δημοσιεύσει τα έργα του. Γράφει ακόμη μυθιστορήματα, διηγήματα, ό,τι τον εμπνέει και ό,τι αναπολεί από τη ζωή του. «…από τόσο δα μικρός ήξερα τι ήθελα να κάνω. Να καταγράφω στο χαρτί τις μικρές μου ιστορίες και να τις μοιράζω στους ανθρώπους να τις διαβάζουν» (σελ. 16). Αυτήν τη φορά το καθιερωμένο ραντεβού με την παρέα του είναι παραμονή Πρωτοχρονιάς και προς έκπληξή του διαπιστώνει πως μια κοπέλα στο βαγόνι διαβάζει δικό του έργο. Η Ελπίδα είναι στριφνή και κοφτή αρχικά, γλυκιά και λιγότερο απόμακρη στη συνέχεια. Ο Μάνος παραδέχεται στον εαυτό του: «Ξεκίνησα από τον Πειραιά απλώς ερωτευμένος με την ομορφιά της και κόντευα να την αγαπήσω» (σελ. 26). Πράγματι, πόσο γλυκιά είναι η στιγμή που αφήνεται η κοπέλα να κοιμηθεί στον ώμο του και τον παρακαλά να της πει μια ιστορία, «Ευχάριστη, σαν αυτή που θα έγραφες για μας». Όσο γνωρίζονται, τόσο την ερωτεύεται ο Μάνος, εκείνη όμως τι νιώθει γι’ αυτόν; Γιατί το κορίτσι πρέπει να τελειώσει το βιβλίο του ως τα μεσάνυχτα που θ’ αλλάξει ο χρόνος;

Από σελίδα σε σελίδα, ο άντρας που υποστηρίζει πως: «Σε όλη μου τη ζωή αποζητούσα την επιβεβαίωση… Ίσως να μην την άξιζα τελικά  αφού δεν είχα το θάρρος να τη διεκδικήσω» (σελ. 40) μεταμορφώνεται, αλλάζει ενώ σταδιακά ανακαλύπτουμε το τραυματικό του παρελθόν, με τον κακοποιητικό πατέρα που τον πίεσε να δουλέψει μαζί του παρατώντας το σχολείο, που έδερνε τη μητέρα του, που οι σχέσεις τους καταστράφηκαν οριστικά εκείνη τη μοιραία στιγμή ενώ δάκρυσα με την έντονη συναισθηματικά σκηνή στον σταθμό του Ταύρου. Θύμησες που διακόπτουν την ευτυχία του με την Ελπίδα όσο ταξιδεύουμε προς Κηφισιά, διακόπτοντας μια τρυφερή ρομαντική ιστορία, με κάποιες όμως σκοτεινές στιγμές, όπως ακριβώς είναι η ζωή: «συγχρόνως τόσο θλιβερή και όμορη». Το τέλος ήταν γροθιά στο στομάχι: «Η φαντασία μου εξαντλήθηκε», μια διττή φράση, που έδειξε το τέλος της φαντασίας του αφηγητή αλλά και το όριο των ψυχολογικών του αντοχών. Βούρκωσα…

Στο «Σ’ αγαπώ που δε μου είπα», ο Φίλιππος βιώνει μια ζωή δύσκολη και σκληρή, με τη μητέρα του να παλεύει σκληρά με τον καρκίνο και τον πατέρα του να πάσχει από αλτσχάιμερ. Από τα πιο σκληρά και απαισιόδοξα κείμενα της συλλογής, όσο κι αν λάμπει κάτι φωτεινό στο φινάλε του κειμένου. Πεσιμιστικές και αποθαρρυντικές οι σκέψεις και οι περιγραφές του αφηγητή, άκρως ρεαλιστικός ο τρόπος που βρίσκει καταφύγιο σε τραγούδια και στην απομόνωση για να τα βγάλει πέρα, διάχυτη σκοτεινιά και ταυτόχρονα εντυπωσιακή καταγραφή του ψυχοσυναισθηματικού φορτίου που κουβαλάει κάποιος με διπολική διαταραχή. Ο συγγραφέας όμως παρασύρθηκε από τη θέλησή του να γράψει καταλεπτώς τα όσα συμβαίνουν γύρω και μέσα σε έναν τέτοιο άνθρωπο, με αποτέλεσμα να έχουμε ένα καλογραμμένο αλλά εκτενές κείμενο για το αλτσχάιμερ και τη διαταραχή, ασθένειες για τις οποίες μαθαίνουμε πολλά και εξαιτίας των οποίων καταγράφονται άφθονα στιγμιότυπα. Ένα χρονικό για τα φάρμακα που παίρνει για να διώχνει τις φωνές και τις φοβίες και για να έχει ήρεμο ύπνο χωρίς εφιάλτες, για το πώς λειτουργεί ο δικός του εγκέφαλος εν αντιθέσει με των άλλων, για τους κανόνες που δεν πρέπει να παραβλέπει επ’ ουδενί, μα πάνω απ’ όλα για την απελευθέρωση ότι μπορεί να μιλήσει για την ασθένειά του πλέον χωρίς να τον αποκαλούν «τρελό» και να τον αποφεύγουν είναι όσα αφορούν το πρώτο σκέλος της ιστορίας. Τι είναι η διπολική διαταραχή ή μανιοκατάθλιψη, ποιοι γιατροί πρέπει πάντα να βρίσκονται δίπλα στον ασθενή, πότε και πώς εμφανίζεται, ποιο το στίγμα και τα στερεότυπα που τη συνοδεύουν, πώς συνδέεται με τη δημιουργικότητα και την ιδιοφυία;

«Κι εμένα με αγαπώ αλλά πάντα ξεχνάω να μου το πω. Λάθος!… Γιατί αν δεν αγαπάμε τον εαυτό μας εμείς, κανένας άλλος δε θα μας αγαπήσει» (σελ. 66), τονίζει ο αφηγητής, που βιώνει ταυτόχρονα μια εξίσου σκληρή κατάσταση με τον πατέρα του, με τις κρίσεις του ανθρώπου αυτού, τις αστοχίες του, την αδυναμία του να αντιληφθεί τα βασικά, να θυμάται, να αναγνωρίζει: «Δεν καταλαβαίνει τι κάνει. Δεν καταλαβαίνει γιατί βάζει τις φωνές με το παραμικρό… Γιατί με πονάει τόσο που δε με αναγνωρίζει;… …ήταν πάντα δίπλα μου, να μου κρατάει το χέρι, να με ενθαρρύνει. Τώρα μου τράβαγε το παντελόνι να με διώξει γιατί “ήμουνα ένας ξένος”» (σελ. 71). Ο αφηγητής παραθέτει και γι’ αυτήν την ασθένεια τα αίτια, τις συνέπειες, την καθημερινότητα, τα προβλήματα, τις παρενέργειες, τα φάρμακα που παίρνει ο ασθενής για να τον κοιμίζουν και όχι για να τον θεραπεύουν αφού η νόσος είναι ανίατη, τις φωνές των συγγενών του «λες και με το μάλωμα θα καταλάβαινε τον κίνδυνο που διατρέξαμε»! Μια απολογία ζωής, ένα ξεσκαρτάρισμα «φίλων», λάθη, αβλεψίες, αδυναμίες, όλα χαρίζονται στον αναγνώστη με ειλικρίνεια, αμεσότητα και αντικειμενικότητα, αν και με έκταση μεγαλύτερη απ’ όσο χρειαζόταν.

Το «Δεν είμαι εγώ η Σταχτοπούτα» είναι ένα ξεκαρδιστικό, ανάλαφρο κείμενο που βρίσκεται λες σκόπιμα ανάμεσα στα άλλα κείμενα της συλλογής ακριβώς για να ελαφρύνει το κλίμα με τις ατάκες και το χιούμορ του. Είναι μια ιστορία που κινείται ανάμεσα στο φανταστικό και στον ρεαλισμό, με ηρωίδα μια κοπέλα που έζησε στη σκιά της πατρικής απουσίας και πάλεψε να επιβιώσει. Η Μαρία-Λουίζα ή Σταχτοπούτα λοιπόν είναι υπομονετική, υποτακτική, ήρεμη, κόρη παντρεμένου που τον είδε ελάχιστες φορές και μεγάλωσε μόνο με τη μάνα της, την Πηνελόπη, στα Εξάρχεια, αναρχικιά από τα Lidl, νερόβραστη όπως τη χαρακτήριζαν οι «συναγωνιστές» της. Από την άλλη, στην Πολιτεία, έχουμε την Μπαμπέτ, κούκλα και χωρίς μυαλό, και τη Σαμάνθα Βρανά, πανούκλα, δίδυμες αδελφές που ζουν στον πύργο που κληρονόμησαν και ροκανίζουν τα χρηματικά αποθέματα των γονιών τους χωρίς έλεος και χωρίς να σκέφτονται ότι θα μείνουν απένταρες. Λίγο πιο πέρα, ο εφοπλιστής Πιπερόπουλος, που ξεκίνησε από φτωχές καταβολές, έχει φάει τ’ αυτιά του γιου του, Αλέξανδρου, να σταματήσει να σπαταλάει τα χρήματά τους και να στρωθεί στη δουλειά, να συνεχίσει την εταιρεία τους, και κυρίως να παντρευτεί, αλλιώς θα τον αποκληρώσει. Πώς θα συνδεθούν αυτές οι αλλοπρόσαλλες οικογένειες; Με τον πιο ευφάνταστο τρόπο θα έλεγα, που θα σκορπίσει άφθονα γέλια και αξέχαστες ατάκες. Μια ιστορία που ακολουθεί τη δομή του κλασικού παραμυθιού της Σταχτοπούτας αλλά είναι έξυπνα προσαρμοσμένη στο σήμερα και διανθισμένη με κωμικά στιγμιότυπα.

Οι «Δέκα μαύρες εντολές» είναι ένα αστυνομικό διήγημα, γραμμένο ως μονόλογος στο πλαίσιο μιας δίκης. Πρωταγωνιστεί η Ελίζα Περόν που παραδέχεται πως δολοφόνησε δέκα άντρες, όσες και οι εντολές του Κυρίου, ανθρώπους που στάθηκαν εμπόδιο στη ζωή της είτε εν γνώσει είτε εν αγνοία τους και τους τιμώρησε. Θύμα κακοποίησης από τον πατέρα της, γνώρισε άτομα που τα εμπιστεύτηκε και τα αγάπησε, το καθένα τους όμως την πρόδωσε ή την κακομεταχειρίστηκε, με αποτέλεσμα να δημιουργηθεί ένα ψυχρό τέρας. Πώς εκτέλεσε τους φόνους, πώς δεν εντοπίστηκε νωρίτερα, γιατί παραδέχτηκε τα εγκλήματά της, πώς θα τιμωρηθεί; Βρήκα έξυπνη την ταύτιση των δολοφονιών και των κακοποιητικών στιγμών που ζούσε η Ελίζα με τη διατύπωση των δέκα εντολών.

Στο σύντομο «Έρωτας είναι» η Μιρέλλα Σάλτη, μια μοναχική γυναίκα, επιστρέφει στο σπίτι της στην Εκάλη μετά από ψώνια στο κέντρο ερωτευμένη με τον ταξιτζή που την έφερε. Η ιστορία που θα ζήσει μαζί του θα την ανεβάσει στα ουράνια αλλά ταυτόχρονα θα τη ρίξει στα τάρταρα, με κίνδυνο να καταστραφεί η καριέρα της ως τηλεπερσόνα. Μια σύντομη, γλυκόπικρη, ανατρεπτική ρομαντική ιστορία. Τέλος, στης «Πατρινιάς ο γιος», έχουμε έναν γοητευτικό άντρα, μοντέλο καριέρας αλλά στις προσωπικές του στιγμές μελαγχολικό, που βάζει τα κλάματα χωρίς λόγο και που η διάθεσή του χαλάει στο άψε σβήσε. Με διαρκή πρωθύστερα ταξιδεύουμε στο παρελθόν του, οπότε και βλέπουμε πώς μεγάλωσε με τη Φωφώκα έξω από την Πάτρα ως κτηνοτρόφος, πώς έγινε μοντέλο και πόσο διαφέντευε τη ζωή του η μάνα του και με τι συνέπειες. Το κείμενο έχει ένα ιδιαίτερο στυλ γραφής, ανακατεύοντας τον σαρκασμό και το χιούμορ με το δράμα, εκεί δηλαδή που πήγα να πάρω στα σοβαρά τις εξελίξεις του σήμερα, έρχεται το χτες σα φαρσοκωμωδία με απανωτές ατάκες και αλλάζει τη διάθεση και το κλίμα. Το τέλος μάλιστα, εκτός του ότι αποτελεί μια καλή κορύφωση της πλοκής, μπλέκει υποδειγματικά την πραγματικότητα με τη φαντασία. Μια ιστορία που δείχνει την αρρωστημένη εξάρτηση μάνας με γιο και τις ανυπολόγιστες ζημιές από κάτι τέτοιο, αν και ο το τέλος ανατρέπει τα πάντα.

«Παράλληλες τροχιές» έξι ανθρώπων που βιώνουν διαφορετικά στιγμιότυπα και ερεθίσματα αποτελούν την καλογραμμένη αυτή συλλογή διηγημάτων που μου χάρισε ποικίλα συναισθήματα και μου έδειξε το εύρος του ταλέντου του Κωνσταντίνου Ιωακειμίδη. Πότε γελώντας και πότε κλαίγοντας βίωσα ερωτικές στιγμές, σκληρές δυσκολίες, ανολοκλήρωτους έρωτες και πολλά άλλα. Έξι κείμενα με ποικίλους τρόπους γραφής και πολλές κεντρικές ιδέες που δημιουργούν προβληματισμό και συγκίνηση.

Βιβλίο 10 + 1 ιστορίες βουτηγμένες σε τσάι μέντας 
Συγγραφέας Χρυσούλα Διπλάρη 
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα 
Εκδότης Πηγή
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Πινόκιο, η Ωραία κοιμωμένη, η Σταχτοπούτα, η Κοκκινοσκουφίτσα, η Χαλιμά, ο Τζακ με τη φασολιά, η Χιονάτη, η Πεντάμορφη, η Γοργόνα, ο Χάνσελ και η Γκρέτελ, η Αλίκη στη Χώρα των Θαυμάτων είναι οι ήρωες που συντρόφευσαν τα παιδικά μας όνειρα, μας νανούρισαν, μας γέμισαν συναισθήματα, πρότυπα και αυτοπεποίθηση. Τώρα έρχονται στον 21^ο αιώνα και αποκαλύπτουν πως τα πράγματα δεν είναι και τόσο ρόδινα. Ολοζώντανες σκηνές, άφθαστος ρεαλισμός, ποικίλα συναισθήματα, σποραδικά στοιχεία από τη μυθολογία και τις λαϊκές παραδόσεις, φροντισμένα καλολογικά στοιχεία (τι όμορφη η πρώτη παράγραφος στη «Ροδοζάχαρη»), πλούσιο λεξιλόγιο δημιουργούν αξέχαστες σκηνές και παραστατικές εικόνες γεμάτες διαχρονικά μηνύματα. «Σε μια εποχή πλήρη υλικών αγαθών αλλά στερημένη γνήσιας χαράς, ο άνθρωπος φτιάχνει ιστορίες για να παρήγοροί τις λύπες του και να μπορεί ν’ αντέχει την καθημερινότητα. Στον καιρό του ορθολογισμού, η μαγεία που εκπέμπουν οι ιστορίες είναι το αλάτι της ζωής. Τι θα γινόμασταν χωρίς αυτές;» (σελ. 174).

Στη «Μαγική κολοκύθα γεμιστή», ένας φωτορεπόρτερ απολύεται παραμονές Χριστουγέννων από την εφημερίδα που δούλευε και μένει με 50 ευρώ στην τσέπη να αναρωτιέται πώς θα περάσει εκείνη τη γιορτινή νύχτα με το κορίτσι του, μήπως όμως η κοντινή του λαϊκή έχει τη λύση; Μαγική ατμόσφαιρα και ρεαλισμός συνταιριάζονται έξοχα. Στο «Μια μηλόπιτα κι ένας μαγικός καθρέφτης», η Λευκή πάσχει από το «σύνδρομο του καθρέφτη» και αποφασίζει να ξεκινήσει ένα σεμινάριο ζαχαροπλαστικής για να ξεχαστεί, σταδιακά όμως μαθαίνουμε για το τραυματικό παρελθόν της και τη γενεσιουργό αιτία του συνδρόμου, γεγονότα που με συγκίνησαν και με κλόνισαν. Χάρη στο κείμενο, έμαθα πολλά για τη «διαταραχή σωματικής δυσμορφίας» αλλά και για την παρασκευή μηλόπιτας, σε σημείο που μου έτρεχαν τα σάλια. Επίσης, μου άρεσε ο τρόπος που «ανακατεύτηκε» η ζύμη με τη ζωή: «…αν το ζυμάρι έχει ζωή κι η ζωή μπορεί να πλαστεί σαν ζυμάρι, αν και το μυαλό μπορεί ν’ αλλάξει, όπως αλλάζει και το ζυμάρι κι εξελίσσεται» τότε μήπως υπάρχει ελπίδα; Μήπως λοιπόν η Λευκή καταφέρει να θεραπευτεί από τα ψυχικά της τραύματα; Στο «Πώς η ροδοζάχαρη έφαγε το τέρας», η αδελφή Ευμορφία φροντίζει με αγάπη τον ροδώνα της λίγο πριν ξεκινήσει η συγκομιδή και χάρη σε ένα κακοποιημένο κορίτσι που καταφεύγει στη μονή μαθαίνουμε για το παρελθόν της, για το κακό που έκανε και μετουσιώθηκε σε καλό όταν ξεκίνησαν να βρίσκουν καταφύγιο στο μέρος κι άλλα κακοποιημένα κορίτσια. Σκληρές σκηνές και απρόσμενες ανατροπές, με ένα τέλος που αγάπησα. Στη «Γοργόνα Κακκαβιά», ένας ωκεανολόγος ανακαλύπτει μια κρυφή σπηλιά με μια γοργόνα που τον καλωσορίζει στον κόσμο της και του εξηγεί, μέσω του παραδείγματος της κακαβιάς που πλέον έχει καταντήσει μπουγιαμπέσα ή μπισκ ή καντσούα κλπ., πως κι ο κόσμος έτσι είναι, ενιαίος κι αδιαίρετος αλλά τα είδη πολεμούν μεταξύ τους για την κυριαρχία, καταστρέφοντας τη «συνταγή». «…όλοι βράζουμε στο ίδιο καζάνι και για να γίνει νόστιμη η σούπα -ο κόσμος μας- έχουμε ανάγκη ο ένας τον άλλον». Επιπλέον, «Η υπεροψία του ανθρώπου χάλασε για τα καλά τον όμορφο κόσμο…η σούπα ξίνισε, αλλοιώθηκε, έγινε κάτι άλλο, διαφορετικό, ξένο…με απροσδιόριστη υφή και γεύση» (σελ. 58). Τότε ο Νίκολας θα πάρει μιαν απρόσμενη απόφαση, εμπνευσμένος και απ’ την ομορφιά του νησιού γύρω του.

Στην «Αλίκη στη χώρα των μαγικών μανιταριών», ο Σωτήρης αγωνίζεται να σώσει την κοπέλα του από την κατάθλιψη και στρέφεται στα παραισθησιογόνα μανιτάρια, με αποτέλεσμα ένα συναρπαστικό ταξίδι στον κόσμο της Αλίκης στη Χώρα των Θαυμάτων με έναν υποδόριο φόβο αν πέτυχε όλο αυτό και για τις συνέπειες που ίσως υπάρξουν. Στο αγαπημένο μου «Τσάι με τον Λύκο», ταξιδεύουμε σ’ ένα ερημωμένο σχεδόν χωριό της νότιας Ελλάδας, όπου ένας άντρας πέφτει θύμα καταιγίδας και τον σώζει μια κοπέλα που του αποκαλύπτει τον μαγικό της κόσμο: μια καθημερινότητα και μια διατροφή βασισμένη σε αρχαία και παραδοσιακά γιατροσόφια, ανακατεμένα με φύλλα τσαγιού. Η Μυρτώ και ο Γιώργος έβαλαν τις καινούργιες γνώσεις πάνω στη σοφία των παλιών και ρίζωσαν στον τόπο τους. Βιώσιμες καλλιέργειες, προϊόντα βασισμένα σε αυτές, χτίσιμο ξενώνων, κάλεσμα για επισκέπτες κ. ά. Κι όλα αυτά, με μέτρον, αυτό το μέτρον των αρχαίων που θα τους επιτρέψει να παραμείνουν εντός ορίων, χωρίς ασύστολη εκμετάλλευση της φύσης και του περιβάλλοντος, χωρίς οι ξένοι να αλλοιώσουν τον χαρακτήρα του τόπου. Τι όμορφες περιγραφές, τι ωραία φιλοσοφία, πόσο ξεχωριστή ιστορία!

Εξίσου αγαπημένο κείμενο ο «Μεγάλος ύπνος και το γλυκό της Δαμασκού», όπου ένας πρωτοετής της Ιατρικής συνδράμει εθελοντικά στους Γιατρούς Χωρίς Σύνορα και τον απασχολεί η περίπτωση της Ραζάν, μιας «ωραίας κοιμωμένης» που πάσχει από το σύνδρομο της παραίτησης, έχοντας πέσει σε βαθύ ύπνο κοντά τρεις μήνες, απότοκο των δεινών που βίωσε από τη βομβαρδισμένη Δαμασκό αλλά και των άθλιων συνθηκών στη χώρα που τη φιλοξενεί. Η συγγραφέας περιγράφει αντικειμενικά και με σεβασμό τη ζωή στη Συρία πριν και μετά τους βομβαρδισμούς, καθώς και τον συνοικισμό των προσφύγων, με αντιθέσεις, ρεαλισμό και καλολογικά στοιχεία που τονίζουν την ομορφιά του τοπίου της ιστορίας και ταυτόχρονα τις σκληρές συνθήκες φιλοξενίας στον καταυλισμό. Δεν ήξερα πως αυτό το σύνδρομο παρατηρείται συχνά σε προσφυγόπουλα που βιώνουν ασταθείς συνθήκες διαβίωσης, χωρίς ελπίδα μόνιμης εγκατάστασης. Τα παιδιά αυτά είναι σα να παραιτούνται από τα άσχημα γύρω τους και να βυθίζονται στον ύπνο για να κρυφτούν. Επίσης, με συγκίνησε η σχέση του γιατρού με τον παππού του που τον βοήθησε στο συναισθηματικό κουβάρι με την αδελφή της Ραζάν, διαπίστωσα και πάλι πόσο χαριτωμένα ύπουλος είναι ο έρωτας και κατάλαβα πως δεν πρέπει να ντρέπεται κανείς γι’ αυτόν, όσο τραγικές κι αν είναι οι συνθήκες γύρω: «Να φοβάσαι τη μέρα που δεν θα αισθάνεσαι τίποτα, αγόρι μου, η μέρα αυτή θα είναι η μέρα του θανάτου σου κι ας εξακολουθήσεις να είσαι ζωντανός…». Το σάμαλι, όπως συνδέεται με την ιστορία και όπως περιγράφεται, με έκανε να ψάχνω για ζαχαροπλαστείο ξενηστικωμένος και το τέλος της ιστορίας μου έφερε δάκρυα στα μάτια, όχι μόνο για το αίσιο αποτέλεσμα αλλά γιατί ενώθηκαν άνθρωποι διαφορετικών θρησκειών και νοοτροπιών κάτω από την τέντα που λέγεται αγάπη.

Στο «Ο αχλαδοχυμός ταιριάζει με τα video games» έχουμε μια συγκλονιστική ιστορία ενός παιδιού γυμνασίου που έχει κολλήσει με το κινητό του κι έχει χάσει χρονιά στο σχολείο, της φίλης του, Κατ, που χαρακώνεται και καίγεται («…έκανε το βλέμμα της ακόμα πιο υποβλητικό, ήταν λες και κοιτούσες κατευθείαν μέσα σε πηγάδι χωρίς πάτο», ανατρίχιασα στην έκρηξή της για το τι πραγματικά την πονάει, πάντως όχι το χαράκωμα) και του Χοντρού που τον έδερνε ο πατέρας του ενώ η αλκοολική μητέρα του αδιαφορούσε γι’ αυτόν, ώσπου το παιδί της πήρε την πιο απρόσμενη εκδίκηση. Τρία παιδιά απόβλητα, «τρεις ασώματες ψυχές που προσπαθούσαν να χωρέσουν στα καινούργια κορμιά που τους επέβαλε η εφηβεία» (σελ. 121). Άψογη η σκιαγράφηση του παιδιού που μπλέκει με το παιχνίδι της μπλε φάλαινας, κλιμάκωση της αγωνίας, καταπληκτικά ψυχογραφήματα, έφτασα στο τέλος με κομμένη ανάσα. Στο «Όρμα -στα φασόλια- Τζακ!», παρακολουθούμε τη συναρπαστική ιστορία του παλαιστή Τζακ που το έσκασε μικρός από το σπίτι του για να ακολουθήσει το τσίρκο που πέρασε από το χωριό του και μετά μπλέχτηκε με στημένους αγώνες κατς. Τι εννοούσε η μαντάμ Ζαΐρα που του είπε να προσέχει τα φασόλια που θα είναι η αρχή του τέλους του; Μια ιστορία με απροσδόκητο τέλος που επίσης μου έφερε δάκρυα στα μάτια.

Στο «Σπίτι από σοκολάτα», μια γυναίκα μετά από άκαρπες προσπάθειες για παιδί και με την πεθερά της να την κατηγορεί γι’ αυτό χωρίζει κι επιστρέφει στους γονείς της ταλαιπωρημένη ψυχοσυναισθηματικά. Εγκλωβίζεται λοιπόν στην κλειστή κοινωνία του χωριού και επωμίζεται τη φροντίδα των γονιών και του οικογενειακού τους φούρνου «με τη ρετσινιά της άκληρης και τα ειρωνικά μειδιάματα του κόσμου». Μόνο τα παιδιά αγάπησε και έφτιαχνε με χαρά σοκολατένια γλυκίσματα, δίνοντάς τους μιαν αγάπη που το χωριό παρερμηνεύει και τη χαρακτηρίζει «μάγισσα» για να μην την πλησιάζουν. Τελικά πραγματοποιεί ένα μεγάλο όνειρο κι αυτό της φέρνει ένα ανέλπιστο δώρο σ’ ένα πανηγύρι. Και τέλος, στο ομότιτλο της συλλογής, μια συγγραφέας-φάντασμα, που μεγάλωσε με ιστορίες και παραμύθια αλλά απέτυχε να δει δικό της έργο τυπωμένο, αναπολεί τη ζωή της από τη στιγμή που δέχτηκε να γράφει χωρίς να υπογράφει, παλεύει με τις τύψεις της και μας αποκαλύπτει πώς άλλαξε η αγάπη της απέναντι στο κείμενο και στον γραπτό λόγο τώρα που γράφει κατά παραγγελία, πώς είναι οι συνθήκες εργασίας, πώς την αντιμετωπίζουν οι συνεργάτες της. Ένας ύμνος στον συγγραφέα και στο έργο του, που άνετα διαβάζεται και πρώτο στη σειρά.

Γεμιστή κολοκύθα, μηλόπιτα, γλυκό τριαντάφυλλο, κακκαβιά, μανιτάρια, τσάι του βουνού, σάμαλι, φασόλια με χόρτα, σμούθι αχλάδι, σοκολάτα, τσάι μέντας μου κράτησαν συντροφιά και με γέμισαν μυρωδιές και εικόνες όσο ταξίδευα στα καλογραμμένα κείμενα της διαφορετικής αυτής συλλογής διηγημάτων. «10 + 1 ιστορίες βουτηγμένες σε τσάι μέντας» φέρνουν τα κλασικά παραμύθια των παιδικών μας χρόνων σ’ ένα σκληρό, άδικο, επικίνδυνο σήμερα και μας συστήνουν ήρωες απελπισμένους, φοβισμένους, ερωτευμένους, παγιδευμένους. Η συγγραφέας πάντως πιστεύει ακόμη, παρά το σύγχρονο της εποχής μας, στη μαγεία των παραμυθιών, στο ταξίδι στους φανταστικούς τους κόσμους, στα θετικά μηνύματα που πηγάζουν από αυτά και τονίζει πως «εξηγώντας τα πάθη, τα λάθη και τις αρετές των ηρώων, εξηγούμε και την ίδια μας τη φύση, ανακαλύπτουμε ποιοι είμαστε εμείς οι ίδιοι»! Άλλωστε, «οι διαχρονικές έννοιες του καλού και του κακού, του πλούτου και της φτώχειας, του δυνατού και του αδύνατου δεν είναι δυνατόν να αντικατασταθούν ποτέ και με τίποτα»!

Βιβλίο Ουμπίκικους 
Συγγραφέας Γιώργος Τσακνιάς 
Κατηγορία Συλλογή διηγημάτων
Εκδότης Κίχλη
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το χιούμορ του συγγραφέα είναι βραδύκαυστο, δε θα γελάσεις δηλαδή ακριβώς τη στιγμή που θα διαβάσεις μια ατάκα ή μια αστεία σκηνή παρά λίγα δευτερόλεπτα αργότερα, αυθόρμητα και χωρίς επεξεργασία. Αυτό είναι κάτι που δύσκολα επιτυγχάνεται, εξ ου και τα κείμενα της ξεχωριστής συλλογής κειμένων, που μας προσφέρει σε άλλη μία καλαίσθητη έκδοση η Κίχλη, τα βρήκα ιδιαίτερα, καλογραμμένα και ξεχωριστά. Απολαυστικά εξομολογητικά στιγμιότυπα, ανατροπές, βιώματα ξανάρχονται στην επιφάνεια με όπλο το χιούμορ για να ελαφρύνουν όσο γίνεται στιγμές από τη ρουτίνα, τον τρόπο σκέψης, τις γκάφες της ζωής του Γιώργου Τσακνιά αλλά, ας μη γελιόμαστε, και της δικής μας. Πόσο οικεία σε όλους είναι η εικόνα της μποτιλιαρισμένης Κηφισίας, για παράδειγμα, αλλά και πόσο αφοπλιστικό το σχόλιο του γράφοντος: «Εμένα υπάρχουν πρωινά που μια πολύ λεπτή μεσοτοιχία με χωρίζει από την υστερία που οδηγεί στο να βγάλω τα νεύρα μου στους άλλους…Αλλά τη μεσοτοιχία αυτή τη συντηρώ και τη φροντίζω ως κόρην οφθαλμού» (σελ. 77).

Αρκετά κείμενα αναφέρονται στον κοινό μας χώρο εργασίας, το αρχείο, οπότε αυτόματα το βιβλίο γίνεται κομμάτι και της δικής μου ζωής. Συγκινήθηκα μάλιστα όταν διάβασα κάτι που πολλές φορές έχω σκεφτεί κι εγώ όταν πηγαίνω να παραλάβω ένα αρχείο αποθανόντος προσώπου από επιγόνους του: «πώς θα πάω στο σπίτι ενός ανθρώπου τον οποίο ποτέ δεν γνώρισα και θα μαζέψω όλο του το παρελθόν, όλη τη δουλειά δεκαετιών, για να την πάρω και να φύγω; Πώς θα αισθάνεται η Ζ. που έζησε τόσα χρόνια μαζί του…να έχει επί μέρες έναν άγνωστο στο σπίτι της ο οποίος θα τοποθετεί τη ζωή της σε κούτες, θα τις σφραγίζει και θα τις αριθμεί επιμελώς» (σελ. 73); Κι εκεί που προβληματίζεσαι και σκέφτεσαι, έρχονται κείμενα που σε κάνουν να γελάς, όπως η περιγραφή του ΙΚΑ στον «Καφέ»: «…ένα κουβούκλιο με την επιγραφή Πληροφορίες που ποτέ δεν έχει μέσα άνθρωπο…σωστά, δεν είπε κανείς ότι έχει άνθρωπο, πληροφορίες έχει» (σελ. 39). Απανωτές εναλλαγές διάθεσης και ποικίλες αντιδράσεις δημιουργούν τα κείμενα του βιβλίου, για παράδειγμα συγκινήθηκα με τη σύμπτωση στο «Κουλέ Καφέ», ανατρίχιασα με τη φράση «Δεν μου αρέσει να σας βλέπω όταν εγώ δεν υπήρχα» που είπε το παιδί στον πατέρα του όταν κοίταζαν παλιές φωτογραφίες του με τη μαμά, ξεκαρδίστηκα με την απλή διαπίστωση ότι η Τσεχοσλοβακία δε βρέχεται από θάλασσα όταν χαλάει η εξωλέμβιος βάρκα τσεχοσλοβάκικης κατασκευής κλπ.

Μικρά και μικρότερα κείμενα, με πρωτοπρόσωπη γραφή, αποτυπώνουν ό,τι πιο ευφάνταστο, τραγελαφικό, απίθανο μπορεί να βιώσει, να δει ή να ζήσει κάποιος. Δεν έχουμε όμως μόνο στείρες περιγραφές αλλά και παρομοιώσεις, παραλληλισμούς, παροιμιώδεις φράσεις και τσιτάτα ξένων και Ελλήνων λογοτεχνών και φιλοσόφων που εμπλουτίζουν τα πεζογραφήματα χωρίς όμως να κουράζουν ή να λειτουργούν εις βάρος του καθαυτού θέματος κάθε φορά. Έμαθα λοιπόν για τις μυοσωτίδες χάρη στον Καρυωτάκη, έζησα από κοντά το καθεστώς στην Τσεχοσλοβακία του 1970 από μια ταξιδιωτική ανάμνηση του συγγραφέα («Ωραία χώρα αλλά με απαίσιο καθεστώς», αντικαθεστωτικό μήνυμα σε μια τυχαία οικογένεια τουριστών), ταξίδεψα στη Μικρή Βενετία του Λονδίνου, στο Παρίσι, στο Ανατολικό Βερολίνο και στο μπαρ με το όνομα του δολοφόνου του Τζον Κένεντι, στο Πλόβντιβ, στη Λισαβόνα και όπου αλλού θέλησε ο συγγραφέας να με ταξιδέψει.

Ο τίτλος της συλλογής των αυτοβιογραφικών κειμένων του Γιώργου Τσακνιά είναι από τη λέξη «ubiquitous» (που σημαίνει ο πανταχού παρών), όπως την έπλασε ένα μικρό παιδί, διαστρεβλώνοντάς την με χαριτωμένο τρόπο και χαρίζοντάς της νέα πνοή και χρήση. Έτσι λοιπόν ο αναγνώστης είναι πανταχού παρών στο παρελθόν και στο παρόν της ζωής του συγγραφέα και συνεκδοχικά της ελληνικής κοινωνίας, από τα παιδικά του χρόνια ως τη φοιτητική του ζωή, από μια σειρά κωμικοτραγικών περιστατικών σε καλοκαιρινές διακοπές ως την έγγαμη καθημερινότητά του, με  σημαντικές προσωπικότητες όπως ο Γιώργος Σικελιώτης, ο Κούλης Αλέπης, ο Μιχάλης Σιγανίδης να περνούν ως «τοπόσημα» και φυσικά με την παρουσία των γονιών Σπύρου και Αμαλίας Τσακνιά να αποτελεί συχνό σημείο αναφοράς με τρόπο που ζωντανεύουν μπροστά μας ως άνθρωποι και ως χαρακτήρες. Μια διαφορετική αναγνωστική επιλογή που μου κράτησε πολύ καλή παρέα.

Βιβλίο Influencer-Ιστορίες της μιας ανάσας
Συγγραφέας Πολυχρόνης Κουτσάκης
Κατηγορία Συλλογή διηγημάτων
Εκδότης Παπαδόπουλος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Μια ιδιαίτερη γλώσσα που αποτελείται από ξένες και κωδικοποιημένες λέξεις, χαρακτηριστικό γνώρισμα του τρόπου καθημερινής επικοινωνίας των νέων της εφηβικής και της νεανικής ηλικίας, και μια προφορικότητα στην αφήγηση, η οποία παρατίθεται πότε σε πρώτο και πότε σε τρίτο πρόσωπο αποτελούν τα κύρια εκφραστικά μέσα των κειμένων. Κάθε ιστορία έχει ρεαλισμό και μικρής έκτασης ψυχογραφήματα, κάτι που αποτελεί κοινό τόπο στα διηγήματα. Δεν προλαβαίνεις να δεθείς με τους χαρακτήρες, να τους αγαπήσεις ή όχι, να μπεις στη ζωή τους, μένεις όμως με τις αναμνήσεις τους και με το επιμύθιο των συνεπειών από τις πράξεις τους. Παρά την εξαίσια γραφή, ένιωσα πως πολλά διηγήματα έχουν απότομο τέλος, άλλα βιαστικό και λίγα ταιριαστά δοσμένο, σε κάποια γύρισα σελίδα αγωνιώντας για τη συνέχεια κι έπεσα πάνω στο φινάλε («Σύμπτωση»), σε άλλα μου φάνηκε πως ο συγγραφέας μού έκλεινε το μάτι και ίσως τους ήρωες τους συναντούσα αργότερα σε άλλο κείμενο, κάτι που δεν έγινε. Όπως αναφέρεται όμως στον υπότιτλο του βιβλίου, όλες τους είναι «Ιστορίες της μιας ανάσας». Ο Πολυχρόνης Κουτσάκης δοκιμάζεται λοιπόν στη σύντομη και μικρή γραφή, επομένως είναι λογικό να δημιουργείται η αίσθηση του ανολοκλήρωτου σε κάποια εξ αυτών.

Το αγαπημένο μου είναι το πρώτο και ομότιτλο διήγημα, όπου ο Λούκας Έιβερι, ένας νέος που βρίσκεται στο top-10 των έφηβων influencers των Ηνωμένων Πολιτειών, ζητά τη βοήθεια της Καλλιρόης Σταμέλου στην υπόθεση της Αμίλια Μπρεντ, πρώην κολλητής της φίλης, που τώρα βρίσκεται στη φυλακή. Ψάχνει απελπισμένα την αλήθεια και μόνη του ευκαιρία να τη βρει είναι η φιλία των δύο κοριτσιών κι ας έχουν να μιλήσουν δυο χρόνια λόγω κάποιων λανθασμένων αποφάσεων της Αμίλια. Η κοπέλα είναι κόρη Ελλήνων μεταναστών και τη συναρπάζει να σκαλίζει τις ζωές των άλλων για να βρει αλήθειες. Τώρα όμως διχάζεται, «νιώθω σαν να μου ζητάει ο Έιβερι να πιάσω ηλεκτρικό ρεύμα». Θέλει πίσω στη ζωή της τη φίλη της; Είναι αθώο το κορίτσι; Αν ναι, τότε ποιος έκανε το έγκλημα; Στη συνέχεια, «Ο θρόνος της» με συγκίνησε λόγω του θέματός του και της πλοκής: ένας βραχύσωμος έφηβος νιώθει μοναξιά και περιφρόνηση από τους συμμαθητές του λόγω της εμφάνισής του ως τη στιγμή που βγήκε το Game of Thrones και ο Πίτερ Ντίνκλατζ τον έκανε πρώτη μούρη στο σχολείο. Η Έλσα είναι η πιο φανατική του θαυμάστρια και προχωράνε τη σχέση τους, τι θα συμβεί όμως στη συνέχεια; Γιατί απομακρύνθηκε η Έλσα; Θα τη διεκδικήσει ο ήρωας της ιστορίας;

Με άφησε άφωνο «Η τέλεια καμπύλη», όπου η Λόνι, μια κοπέλα με περιττά κιλά, ζει σε μια απομακρυσμένη από το σχολείο της περιοχή μια κλειστή καθημερινότητα, συγκατοικώντας με την αδελφή της, την ανάπηρη Τζάνετ. Η ζωή της αλλάζει όταν κατά λάθος χτυπάει τη συμμαθήτριά της, Σεσίλια. Η «Ομορφιά μου» ήταν ανατριχαστικό: έφηβη κοπέλα και διάσημο μοντέλο ψάχνει σε εφαρμογή γνωριμιών κάποιον που θα περάσει μια δύσκολη δοκιμασία μαζί της. Η εφαρμογή σου δίνει τη δυνατότητα να πάρεις τη μορφή κάποιου διάσημου προσώπου κι αυτό ιντριγκάρει τον Τομ που όμως ψάχνει πιο βαθιά το προφίλ της κοπέλας και τότε… Στο «Εκείνη που μισούσα», μια νέα συμμαθήτρια παίρνει την πρωτοκαθεδρία από τη δημοφιλία της αφηγήτριας της ιστορίας κι εκείνη τη μισεί μέχρι θανάτου. Ένα απρόσμενο γεγονός θα τις φέρει κοντά και σταδιακά η «κοινή τους θλίψη για την τυχαιότητα του κόσμου και η πεποίθηση πως δεν υπάρχει καμία δικαιοσύνη» θα τις οδηγήσει σε κάτι ρηξικέλευθο.

Γέλασα πολύ με την κεντρική ιδέα του «Ο Λένιν στο Παρίσι», που πήρε τον τίτλο από έναν περιβόητο πίνακα, όπου απεικονίζεται η γυναίκα του Λένιν με εραστή όσο ο άντρας της βρίσκεται στο Παρίσι. Ωσαύτως ο ήρωας της ιστορίας ζει τον απόλυτο έρωτα με την καθηγήτριά του στο φροντιστήριο ώσπου αποφασίζει να της κάνει έκπληξη και τα πάντα ανατρέπονται. Από τα πιο συγκλονιστικά κείμενα της συλλογής είναι το «Μερικά τραγούδια σώζουν ζωές», όπου μια κοπέλα παρακινεί ένα αγόρι να την ακολουθήσει, λίγα λεπτά πριν εκραγεί το τρένο όπου επέβαιναν. Εκείνος θα την ευγνωμονεί που τον έσωσε κι αρνείται να δει τη φριχτή πραγματικότητα γύρω του. Ο συγγραφέας στα καλύτερά του: «Το πρόσωπο της ήταν κάπως άγριο και όχι ιδιαίτερα όμορφο, θέλω να πω ότι είχε μεμονωμένα όμορφα χαρακτηριστικά αλλά στο σύνολό τους δεν έδεναν τόσο καλά, σαν να την έφτιαξε κομμάτι κομμάτι ένας υπέροχος αφηρημένος γλύπτης που κάθε μέρα ξεχνούσε τι κατασκεύασε την προηγούμενη (σελ. 131).

Στο «Influencer» λοιπόν τα κείμενα δημιουργούν μια συλλογή από ιστορίες νεαρών ανθρώπων που ζητάνε εκδίκηση, επιδοκιμασία, φευγιό, ειλικρίνεια, αγάπη, μέσα από εφαρμογές γνωριμιών, ψέματα, ανούσια καθημερινότητα στο σχολείο, τοξικές σχέσεις, κακοποιήσεις, απάτες, bullying. Μικρής και μεσαίας έκτασης διηγήματα μας συστήνουν οικείους ή άγνωστους χαρακτήρες που μας συντροφεύουν για λίγο και μας καλωσορίζουν στη ζωή τους σε Ελλάδα, Ευρώπη και Αμερική.

Βιβλίο Η πρώτη συνάντηση 
Συγγραφέας Δήμητρα Γεράση
Κατηγορία Συλλογή διηγημάτων
Εκδότης Βακχικόν
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Από το πρώτο διήγημα καταλαβαίνουμε πως έχουμε να κάνουμε με μια διαφορετική γραφή, μιας και μας συστήνει… ένα χόμπιτ! Ναι, τον εγγονό του Μπίλμπο, του ήρωα του βιβλίου του Τζ. Ρ. Ρ. Τόλκιν, ο οποίος έχει θυμώσει με τον παππού του επειδή γνώρισε τον διάσημο συγγραφέα και του αποκάλυψε ένα μυστικό αιώνων, με αποτέλεσμα τα χόμπιτ να χάσουν την ησυχία τους, αφού οι άνθρωποι τα ψάχνουν παντού. Έτσι, το χόμπιτ της ιστορίας, έχοντας διαβάσει πως η Ελλάδα είναι τελευταία στα ποσοστά αναγνωστών, αποφασίζει να μετακομίσει εκεί, όπου σίγουρα δε θα ξέρει κανείς για το βιβλίο του Τόλκιν. Δε φαντάζεται όμως πως θα γνωρίσει μια σκοτεινή και αφιλόξενη Αθήνα στην προσπάθειά του να βρει ένα ήσυχο μέρος. Στο «Καλοκαίρι στο Αιγαίο» η γοργόνα Καλυψώ απολαμβάνει τη ζωή της στον ελληνικό βυθό, όπου παίζει όσο θέλει κι έχει δικό της όλο τον πλούτο της θάλασσας. Διασκέδασα πολύ με τις απόψεις της για τους ανθρώπους και με τις φάρσες που τους σκαρώνει όποτε βαριέται αλλά και συγκινήθηκα με τον τρόπο που περιγράφει τις προσπάθειες των προσφύγων να διασχίσουν τη θάλασσα με βάρκες-καρυδότσουφλα για να βρουν μια καλύτερη ζωή απέναντι. Από τη μια έχουμε ανάλαφρες στιγμές από τη ζωή της γοργόνας κι από την άλλη άφθονη τροφή για σκέψη πάνω στη δυστυχία των προσφύγων.

Στο «Library of Unborrowed Books» ο Τζώρτζης είναι ο καινούργιος βιβλιοθηκονόμος σε μια βιβλιοθήκη όπου συχνάζουν λίγα άτομα, φοιτητές, παιδιά και συνταξιούχες κυρίες. Ρίχνεται στη δουλειά με ενθουσιασμό, φροντίζει τα βιβλία με σεβασμό και είναι ο μόνος που δεν παραμελεί τη σκοτεινή γωνία του χώρου, όπου είναι μαζεμένα τα βιβλία που κανείς πια δε δανείζεται ούτε διαβάζει. Μοναχικός και αφοσιωμένος στη δουλειά του, κερδίζει το ενδιαφέρον ενός εγκαταλειμμένου βιβλίου (δεν το έχει διαβάσει κανείς για τρία χρόνια, «πολλή μοναξιά για ένα βιβλίο»). που τον συμπαθεί και αποφασίζει να τον βοηθήσει να βρει τον έρωτα. Γέλασα πολύ με τον μικρόκοσμο μιας βιβλιοθήκης, όπου οι φλύαρες εγκυκλοπαίδειες («μα όλα τα ξέρουν πια») κοιτούν τις «ψηλομύτες της ροζ λογοτεχνίας» στα πρώτα ράφια ενώ απόλαυσα τις γλυκές και τρυφερές προσπάθειες του βιβλίου να φτιάξει τη ζωή του Τζώρτζη. Στην «Ωραιότερη θέα του κόσμου», το φάντασμα ενός παιδιού που πέθανε στην Κατοχή του 1941 μένει στο σπίτι του στο Θησείο και απολαμβάνει την όμορφη θέα της Ακρόπολης. Με τη φήμη πως το σπίτι είναι στοιχειωμένο, το κτίσμα ρημάζει, ώσπου ένα βράδυ ένας άστεγος βρίσκει καταφύγιο σε αυτό κι έτσι αρχίζει μια παράξενη φιλία. Το σπίτι έχει όμως ένα καλά κρυμμένο μυστικό.

Ιδιαίτερη μνεία πρέπει να γίνει και στο «Κι ύστερα γίναμε ωραία φωτογραφία», όπου τα πρόσωπα μιας οικογενειακής φωτογραφίας ψάχνουν τρόπο να γεμίσουν δύναμη και αυτοπεποίθηση την εγγονή τους που κακοποιείται από τον σύντροφό της. Με πρωτοπρόσωπη αφήγηση μαθαίνουμε για το πώς και πότε τραβήχτηκε η φωτογραφία και στη συνέχεια πώς την ανακάλυψε η εγγονή των εικονιζόμενων προσώπων και πώς την έβαλε σε περίοπτη θέση και ανακαλύπτουν τι της συμβαίνει. Έτσι ξεδιπλώνεται μια σκληρή ιστορία γεμάτη κακοποίηση και τοξικότητα μέχρι να μάθουμε αν θα καταφέρει η κοπέλα να πάρει πίσω τη ζωή της. Στο «Άγαλμα» το άγαλμα μιας νύμφης μας αποκαλύπτει πως αν ρίξεις ένα κέρμα στο σιντριβάνι της θα πραγματοποιήσει την επιθυμία σου, ειδικά αν είναι αισθηματικής φύσεως. Ένας διανομέας λοιπόν εύχεται να βρει τον έρωτα της ζωής του και το όνειρό του γίνεται πραγματικότητα, μόνο που κάποια στιγμή θα βγει η αλήθεια στο φως και η ιστορία θ’ αλλάξει οπτική γωνία. «Σας το είπα, σε αισθηματικά ζητήματα είμαι αλάνθαστη», παραδέχεται η νύμφη.

Με την «Ιστορία του Καρίμ» μεταφερόμαστε στο Ισπαχάν, όπου ένα ορφανό αγόρι ζητιανεύει και ονειρεύεται να ζήσει στα πολυτελή σεράγια της πόλης, να γίνει τρανός εμίρης. Καταφέρνει να βρει δουλειά κι όταν ανακαλύπτει ένα μαγικό δαχτυλίδι, το τζίνι του κοσμήματος στέκεται στο πλευρό του και τον συμβουλεύει. Η ιστορία αυτή θα εμπνεύσει έναν άντρα στο σήμερα και θα κάνει μια μεγάλη απερισκεψία, αδιαφορώντας για το επιμύθιο του παραμυθιού. Εξίσου ατμοσφαιρικά είναι και «Τα φώτα των γιορτών», όπου μια κοπέλα που λάτρευε τα Χριστούγεννα τα φέρνει πλέον δύσκολα πέρα και έχει πέσει σε κατάθλιψη. Ζει «σε μια πόλη γιορτινή αλλά μελαγχολική, φωτεινή αλλά άδεια», σύντομα όμως θα ζήσει μια περίεργη εμπειρία που θα της ξαναδώσει νόημα στη ζωή και θα τη γεμίσει χριστουγεννιάτικη διάθεση. Τελευταίο στη συλλογή, «Η πρώτη συνάντηση», ένα σφηνάκι δύο σελίδων με έναν μονόκερο να αλλάζει τη ζωή μας κοπέλας που πήρε μια δύσκολη απόφαση.

Σε γενικές γραμμές, η συγγραφέας έγραψε μικρά σε έκταση μα μεγάλα σε ένταση κείμενα, με πλούσιο λεξιλόγιο, ανατροπές στην πλοκή, σεβασμό απέναντι στη δυστυχία του κόσμου (ναρκομανείς στο Πεδίον του Άρεως, λαθρομετανάστες στο Αιγαίο εξαπατημένοι από δουλέμπορους, κακοποιημένες γυναίκες), διακριτικό χιούμορ που ελαφραίνει την ατμόσφαιρα όπου δει κ. ά. Μάλιστα, δε διστάζει να παρεμβαίνει με εύστοχα σχόλια στην αφήγηση, σπάζοντας τη στερεότυπη αποστασιοποίηση από τον αναγνώστη. Κάθε ιστορία είναι και μια ξεχωριστή περιπέτεια, γεμάτη πολλά και διαφορετικά συναισθήματα. Εκτός από την ιδιαίτερη επιλογή των αφηγητών-πρωταγωνιστών, μου άρεσε πολύ και ο συγκερασμός της τρυφερότητας με τη σκληρότητα, μιας και αρκετές κεντρικές ιδέες έχουν να κάνουν με ανθρώπινο πόνο αλλά τα κείμενα ξεδιπλώνονται με τέτοιο τρόπο που χαρίζουν μια νότα αισιοδοξίας. Γέλιο και δάκρυ, σκεπτικισμός και ελαφρότητα, φρεσκάδα και πρωτοτυπία είναι μερικά μόνο από τα θετικά χαρακτηριστικά μιας πραγματικά αξιόλογης συλλογής διηγημάτων.

Βιβλίο Ερασιτέχνες δολοφόνοι 
Συγγραφέας Λευτέρης Μπούρος 
Κατηγορία Συλλογή διηγημάτων / Τρόμου
Εκδότης Κύφαντα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το »Ποιος μίλησε;» αγγίζει σχεδόν τη νουβέλα και περιγράφει τις καλοκαιρινές διακοπές του Στράτου στη Λευκάδα, όπου θα γνωρίσει την Ανδρονίκη. Θα ζήσουν στιγμές πάθους κι εκείνος θα μείνει μαζί της όλο τον Αύγουστο, μόνο που η παράξενη, ψυχρή Ναυσικά θα είναι πάντα ανάμεσά τους με έναν ιδιαίτερο τρόπο. Μια σχέση που ξεκίνησε γλυκά και ξένοιαστα αλλά εξελίχθηκε στον πιο παράξενο εφιάλτη. Ο Στράτος παραδέχεται πως θυμάται τα πάντα συγκεχυμένα χάρη στο «συνεχόμενο, γλυκό και ταξιδιάρικο μεθύσι του» επί πέντε μέρες, αφού μόνο η γεύση του αλκοόλ είναι ξεκάθαρη. Η σκοτεινή ατμόσφαιρα του σπιτιού και η κλιμάκωση της πλοκής ισοσταθμίζονται με λιτά καλολογικά στοιχεία («αδύναμα δάκρυα που στη θέα τους σκεφτόμουν την υγρασία των φύλλων στην πρώτη ανοιξιάτικη αυγή») που ζωντανεύουν ρεαλιστικά το τοπίο του νησιού, με τη θάλασσα, τα βουνά της Ιθάκης απέναντι, τη θερινή ραστώνη του Αυγούστου. Ταυτόχρονα, τα όσα βιώνει στο παράξενο σπίτι ο Στράτος φέρνουν στο φως τις τύψεις και τις ενοχές για όσα έκανε στο παρελθόν και τον οδήγησαν στο αλκοόλ. Όσα βίωσε τον οδήγησαν να πίνει όσο μπορεί τα βράδια, να φεύγει από τον εαυτό του και να πέφτει σε ύπνους δίχως όνειρα. Μήπως όμως η ιστορία με την Ανδρονίκη τον βοηθήσει να ηρεμήσει από τις τύψεις; Ναι αλλά με τι κόστος; Γρήγορη κινηματογραφική αφήγηση, πλοκή που κορυφώνεται, άψογος χειρισμός του τρόμου, ισορροπία ανάμεσα στον ρεαλισμό και στο υπερφυσικό με ξενύχτησαν και με ανατρίχιασαν. Ποια είναι η μυστηριώδης Ναυσικά και τι ρόλο παίζει στη ζωή της Ανδρονίκης; Πώς τη βοήθησε να επιβιώσει από την κακοποίηση που βίωνε από τον πατέρα της; Τι παιχνίδι παίζουν εις βάρος του Στράτου; Πώς επηρέασε την Ανδρονίκη το οικογενειακό της παρελθόν που είναι γεμάτο αλλόκοτους και πρόωρους θανάτους;

Στον «Αιρετικό» γυρνάμε στη Βενετία του 1591 μ. Χ., όπου ο Αουρέλιο επισκέπτεται στη φυλακή κάποιον που έχει περάσει σκληρά βασανιστήρια στα χέρια της Ιεράς Εξέτασης. Ο κρατούμενος νιώθει δειλός και αδύναμος να φωνάξει την αλήθεια και να στηρίξει τις πραγματικές ιδέες του ως το τέλος και μετάνιωσε που ομολόγησε ιδέες που δεν είχε, που μαρτύρησε ποταπές και βλάσφημες σκέψεις μετά από φριχτά βασανιστήρια. Παλεύει ενάντια στις αναχρονιστικές αντιλήψεις της εποχής του, όπου όσο η επιστήμη προχωράει τόσο πληθαίνουν και οργίζονται οι φωνές που θέλουν να την καταπνίξουν. Μέσα από τις νουθεσίες του αφηγητή προς τον Αουρέλιο (ευρηματική η δύσκολη χρήση του β΄ ενικού προσώπου στην αφήγηση) και το σχέδιο που του αναθέτει ζωντανεύει με ενάργεια η εποχή του Μεσαίωνα και καταγράφονται οι διαφορές μεταξύ της θρησκείας και της Εκκλησίας από τη μια και της ανερχόμενης επιστήμης και του ορθολογισμού από την άλλη. Ο πρωταγωνιστής της ιστορίας που απευθύνεται στον Αουρέλιο μπορεί να είναι υποστηρικτής της νέας επιστημονικής τάξης που αναδύεται στον κόσμο παρά τις αντιρρήσεις των καθολικών, ταυτόχρονα όμως πιστεύει στον Θεό και στη δική Του παρέμβαση σε δυσεπίλυτα ζητήματα, νιώθοντας πως ο Θεός της Εκκλησίας αντιβαίνει στην πραγματική φύση του παντοδύναμου πλάσματος που μας παρακολουθεί. Μια σύντομη και συναρπαστική ιστορία που μας ταξιδεύει σ’ έναν φωτεινό κόσμο που παλεύει ενάντια στην επερχόμενη ανατολή του πνεύματος. «Ο άνθρωπος του βάλτου» είναι μια ιστορία τόσο φρικτή και ανατριχιαστική που μπορεί να οδηγήσει στην παράνοια. Ο αφηγητής γράφει μια επιστολή προς τους συγχωριανούς του, στην οποία εκθέτει τα γεγονότα που συνέβησαν στον τόπο τους. Επέστρεψε μετά από δέκα χρόνια στο πατρικό του και βρήκε τον αδερφό του εντελώς διαφορετικό και αλλαγμένο. Μας αφηγείται εν συντομία όλη του τη ζωή ώστε να κατανοήσουμε τα αίτια και τα κίνητρα που τον οδήγησαν να κάνει κάτι που τον απομάκρυνε από το χωριό του, ένα μέρος που το στοίχειωναν ο θρύλος του ανθρώπου του βάλτου, μια φιγούρα που τρόμαζε τα μικρά παιδιά κι έκανε τους μεγάλους να γελάνε και η οικογένεια των καταραμένων, με δυο παιδιά που λες και τα κυνηγάει μια κατάρα. Διαρκή πισωγυρίσματα, σωστή χρήση του φόβου από μια δεισιδαιμονία, ενδιαφέροντες χαρακτήρες, καλοστρωμένη πλοκή, ένα ανατρεπτικό τέλος που θα οδηγήσει τον αφηγητή να γυρίσει ξανά στο μηδέν είναι μερικά από τα χαρακτηριστικά που με κράτησαν ως το τέλος.

Ο «Μικέλε» είναι ένα παιδί που θέλει να το αποκαλούν Μικέλε και όχι Μιχάλη, επηρεασμένο από τη ληστεία στην Αθήνα με τους νεκρούς αστυνομικούς. Εδώ το συγγραφικό ταλέντο του Λευτέρη Μπούρου δίνει εξαίσια δείγματα γραφής: «Είχε σκοτεινιάσει, στα χαμόσπιτα μούγκριζαν οι μηχανές αρμαθιάσματος, η μάνα της Αλέκας στο κουζινάκι τηγάνιζε αυγά, ο άντρες της οικογένειας στην αποθήκη, ένας έφτιαχνε τα καπνόφυλλα ματσάκια, ένας βελόνιαζε τις αρμάθες. Εμείς βολοδέρναμε» (σελ. 134). Μέσα σε λίγες και απλές προτάσεις δηλαδή μαθαίνουμε πού και πότε βρισκόμαστε και στήνεται το πλαίσιο της ιστορίας, απλά, λιτά και παραστατικά. Με τη φαντασία των παιδιών τα σημεία του χωριού γίνονται το σκηνικό των παιχνιδιών τους όπου «ληστεύουν τράπεζες», με πρωταγωνιστή τον σβέλτο και ριψοκίνδυνο Μιχάλη, που έχει με μια μόνιμη κοκκινίλα στο μάτι από τον πατέρα του που γυρνάει πάντα μεθυσμένος σπίτι. Τι συνέβη όμως και «οι παιδικοί ρόλοι επιστρέφουν για να μας ισοπεδώσουν σαν σκουριασμένες ερπύστριες»; Μια σκληρή ιστορία για τη διαιώνιση της κακοποίησης που μεταμορφώνει την αθωότητα των παιδικών παιχνιδιών σε μια σκληρή καθημερινότητα που πονάει όταν τυλίγεται στη σιωπή. Η «Λυδία» είναι από τα πιο ανατρεπτικά κείμενα της συλλογής. Ένας άντρας και μια γυναίκα παντρεύονται και ζουν τον έρωτά τους ώσπου σ’ έναν σταθμό του μετρό κάτι θα συμβεί. Ναι αλλά αυτό που θα γίνει το βλέπουμε αποσπασματικά όσο παρακολουθούμε στιγμές από τη ζωή του ζευγαριού ενώ τα πρόσωπα που υπάρχουν γύρω τους στην αποβάθρα μπαίνουν απρόσμενα σε θέσεις-κλειδιά στην πρωθύστερη αφήγηση, γυρνώντας μας ξανά και ξανά στη μοιραία μέρα. Άφθαστος ρεαλισμός και υποδειγματικός χειρισμός πλοκής και επαναλαμβανόμενου μοτίβου, με ένα τέλος που μου έφερε δάκρυα λύτρωσης και ανακούφισης στα μάτια. Εξ ίσου ξεχωριστή είναι και η «Ασύμμετρη διχοτόμηση», όπου όλα τα οικεία χαρακτηριστικά γνωρίσματα και γραφής του Λευτέρη Μπούρου συνδυάζονται με τη δυστοπία και την επιστημονική φαντασία.

Με την τρέλα και τον φόβο παίζουν τα υπόλοιπα διηγήματα. «Ο μίμος» είναι μια ιστορία που ξεδιπλώνεται μέσα από επιστολές που γράφει ο Μίλτος στη μητέρα του, ο οποίος ξαναζεί έτσι τον έρωτά του με την Ηλέκτρα και τον τρόμο που βιώνει όποτε αντικρίζει τον μίμο, έναν άντρα που τον στοιχειώνει, ακολουθώντας τον από το περίπτερό του ως το χωριό όπου πηγαίνει με την Ηλέκτρα για να γνωρίσει τον πατέρα της. Ένα έξυπνο καθρέφτισμα και άλλη μια υποδειγματική μίξη ρεαλισμού και φαντασίας που μπλέκουν εξίσου αριστοτεχνικά και τελειώνουν με δυο άρθρα εφημερίδων που ρίχνουν φως στο τι πραγματικά συνέβη, αφήνοντάς με και πάλι άφωνο. Από την άλλη, στην «Άγια Νύχτα», η ιστορία εκτυλίσσεται σ’ ένα φυλάκιο, όπου οκτώ φαντάροι φυλάνε έναν τεράστιο και άδειο χώρο, με κάτι αρχαία Στάγιερ από τη δεκαετία του 1970 και δυο χαλασμένες κεραίες εκπομπής: «Αλλά, εντάξει, έτσι είναι ο στρατός. Ο ορισμός του παραδόξου». Το περιβάλλον εμπνέει φόβο με την ομίχλη, τη σκοτεινιά, τους ύποπτους θορύβους, που δεν είναι πάντα αποτέλεσμα φάρσας. Μια πεθαμένη γριά που ζούσε κοντά στο στρατόπεδο λένε ότι έχει στοιχειώσει το στρατόπεδο κι όσοι, ελάχιστοι, την έχουν δει, έχουν βιώσει ανείπωτες συνέπειες. Με βάση αυτόν τον «αστικό μύθο» ζωντανεύει μια ανατριχιαστική ιστορία με απρόσμενες συνέπειες.

Κυκλοφορούν άραγε βασανισμένες ψυχές γύρω μας; Αν υπάρχουν πνεύματα, πότε κατακτούν τη γαλήνη που αποζητούν; Ή μήπως οι νεκροί ζητούν κάτι πολύ χειρότερο; Ποια είναι τα προτερήματα του εσωτερικού διαλόγου, που κάνουμε με τον εαυτό μας και πόσο διαφέρει από την τρέλα και την παράνοια μια τέτοια κίνηση; Πόσο εύκολα μπορούμε να περάσουμε τα όρια της λογικής και να δημιουργήσουμε εικόνες κι εντυπώσεις που συγκροτούν μια δική μας πραγματικότητα; Είναι αλήθεια ή ψέματα οι «αστικοί μύθοι» της παιδικής μας ηλικίας; Τι θα συμβεί όταν η φρίκη και ο τρόμος γίνουν πραγματικότητα και παίξουν με το μυαλό του ανθρώπου; Οι «Ερασιτέχνες δολοφόνοι» είναι μια συλλογή δυνατών, ατμοσφαιρικών, ανατριχιαστικών και ανατρεπτικών ιστοριών τρόμου και μυστηρίου, σαν αυτές «που λέγονται μόνο τις βροχερές νύχτες πάνω σε κουνιστές πολυθρόνες, μπροστά από κούτσουρα που καίγονται».

Βιβλίο Το ψυχόμετρο
Συγγραφέας Ρέα Βιτάλη
Κατηγορία Συλλογή διηγημάτων
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Ρέα Βιτάλη μας συστήνει τρεις διαφορετικές γυναίκες που παλεύουν με τον καρκίνο και τα προσωπικά τους προβλήματα η κάθε μία. Με πρωτοπρόσωπες αφηγήσεις, ρεαλισμό, αντικειμενικότητα και μερικά καλολογικά στοιχεία που στολίζουν τις διαχρονικές αλήθειες του κειμένου γνωρίζουμε τρεις προσωπικότητες που κουβαλάνε δυσβάσταχτα βάρη που τις αναγκάζουν να μείνουν πίσω στην ψυχοσύνθεσή τους, να μην προχωρήσουν, να μην απολαύσουν, να μην κερδίσουν. Βήμα προς βήμα γνωρίζουμε τις καταβολές τους, τον χαρακτήρα τους, τις οικογένειες που δημιουργούν, πώς βυθίζονται σταδιακά στον εαυτό τους και κλείνονται μέσα του.

Η πρώτη ιστορία είναι η φιλία ανάμεσα σε δυο γυναίκες που γνωρίστηκαν τη δεκαετία του 1970 στην κατασκήνωση και έκτοτε έδεσαν παρά την απόσταση που τους χωρίζει. Σε πρώτο πρόσωπο, η Εριέττα αφηγείται τη ζωή της Μιμίκας, που μεγάλωσε σ’ ένα σπίτι στην επαρχία με γλυκύτητα και τρυφερότητα, σε «μια παραδοσιακή, δεμένη και κεφάτη οικογένεια», μ’ έναν ήπιων τόνων μπαμπά και μια δοτική μαμά. Οι όμορφες, γλυκές αναμνήσεις της εφηβείας ζωντανεύουν με ενάργεια: η Μιμίκα περιμένει πώς και πώς να προβάρει τα ρούχα της φίλης της, τα μοντέρνα, που μυρίζουν Αθήνα, η Εριέττα νιώθει έναν αέρα ελευθερίας, μακριά από την επιτήρηση της μητέρας της. Καπνίζουν κρυφά, παραγγέλνουν νεσκαφέ, μεγαλώνουν.

Η Μιμίκα «Γελούσε πολύ, χαιρόταν πολύ, τραγουδούσε πολύ, έκλαιγε πολύ εύκολα, συγκινούνταν πολύ, έτρωγε πολύ», μόνιμος καβγάς με τη μητέρα της το πάχος της. «Ένα πλάσμα-παιδί με ψυχοσύνθεση “πολύ”», ζουν μαζί με τη φίλη της τους έρωτες, τη συμπαράσταση, μόνο που στην επαρχία, αν είσαι γυναίκα στα τριάντα και με δύο αποτυχημένους δεσμούς, αυτό είναι στίγμα, «πάταγε πια σε ηλικίες ναρκοπέδιο». Τι να κάνει η Μιμίκα, πότε οι γονείς, πότε οι θείες («πόσες θείες που είχαν λόγο και άποψη αντιστοιχούσαν σε κάθε ελληνικό σπίτι;… Αυτός ο άτιμος περίγυρος που σφίγγει, σφίγγει…», σελ. 20), υπαναχωρεί και βρίσκει το καλό παιδί, έναν δημόσιο υπάλληλο που δίνει έμφαση στο «μήνας μπαίνει, μήνας βγαίνει» και αδιαφορεί για την εκάστοτε μέρα, χαράμι στον μήνα. Μια πρόταση γάμου φλατ, μια ευαίσθητη σιωπή κι ένα διστακτικό, χαζά αμήχανο «μπράβο» πέφτει στη φιλία των κοριτσιών. «Άσχημα καλός», «υποτονικός και ηδονικά απαισιόδοξος» ο γαμπρός, γιατί παραδόθηκε αμαχητί η πληθωρική Μιμίκα στον πράο και αδιάφορο Γιώργο της; «Αναστενάρης να πατήσει με ίσιο βλέμμα σε κάρβουνα ρουτίνας ζωής» η Μιμίκα. «Η ζωή της ήταν φλατ. Το πιο ύπουλο παπούτσι. Το λογαριάζεις άνετο αλλά σου καταστρέφει τα πόδια χωρίς να το καταλάβεις» (σελ. 29). Μια σειρά από γεγονότα θα ανησυχήσουν την Εριέττα και ταυτόχρονα θα τη φέρουν σε δύσκολη θέση όταν συνειδητοποιεί πως πνίγηκε στη δική της ρουτίνα και δε στάθηκε όσο θα έπρεπε στη φίλη της από κοντά. Θα προλάβει λοιπόν να αλλάξει τη στάση της; Τι απέγινε η Μιμίκα σε αυτόν τον γάμο, τι συνέβη με τον άντρα της όταν μεγάλωσαν τα παιδιά που απέκτησαν κι έφυγαν από το σπίτι;

Η δεύτερη ιστορία αφορά τη σεξουαλική κακοποίηση της αφηγήτριας μεταξύ επτά και έντεκα ετών από έναν ηλικιωμένο έμπιστο φίλο της μητέρας της. Η πρωτοπρόσωπη αφήγησή της είναι γροθιά στο στομάχι, όχι μόνο στις περιγραφές της κακοποίησης (με παιδική ματιά, κάτι που το κάνει πιο σκληρό) αλλά και στη στάση της μητέρας και του αδελφού της. Ο «παππούς», όπως έλεγαν τότε τα παιδιά όλους τους ηλικιωμένους, ήταν ασίγαστος και άφρενος, το κοριτσάκι φοβόταν να μιλήσει, «Ένας περίεργος φόβος διαχεόταν παντού, ανακατευόταν με ντροπή και μετά παραπάνω φόβος» (σελ. 54). Ο αδελφός της τότε κάτι είχε δει, κάτι είχε καταλάβει, «Και στους δυο μας πάλευαν λογάκια, μάχη έδιναν μέσα μας» (σελ. 55). Οργή προκαλεί η φράση «Δεν υπάρχει πιο περίεργο συναίσθημα από την ντροπή. Τη λούζονται όσοι δεν τη δικαιούνται και την κλοτσάνε όσοι τους αντιστοιχεί» (σελ. 55) αλλά και η στάση της μάνας, όταν το παιδί επιμένει πως δε θέλει να μένει το βράδυ με τον «παππού» και τη «γιαγιά» κι εκείνη το ρωτάει: «Τι θα πάθετε να μείνετε ένα βράδυ;» Ήταν άραγε ανυποψίαστοι όλοι οι γύρω της ή «έντρομοι της αλήθειας»;

Χρόνια αργότερα, που η αφηγήτρια θα μιλήσει, βιώνει ένα ακόμη μεγαλύτερο σοκ: «-Αυτά που μου είπες να τα ξεχάσεις. Να μην τα πεις σε κανέναν. Δεν έγιναν ποτέ»! Πώς λοιπόν θα μεγαλώσει αυτό το κορίτσι, η «αλλιώς» της επαρχιακής πόλης, όπου οι καλοθελητές «σνίφαραν ζωή από τις ζωές των άλλων»; Πώς θα είναι οι σχέσεις της με τα άλλα αγόρια; Η συγγραφέας είναι καταπέλτης και καταγράφει με ρεαλισμό τα παιδιά «της ελληνικής, στερημένης επαρχίας» του 1970 που προβάριζαν ρόλους ενηλικίωσης με φόβο. Η πρωταγωνίστρια της ιστορίας είναι μια κοπέλα που «τρέχει μπροστά από την πληγή της, σπάζοντας σε ταχύτητα και το φράγμα του ήχου» και αδιαφορεί απέναντι στους ψιθύρους: «Με πόσους θα βγει ετούτη»; Με όσους! Άλλωστε: «Μπορεί τις ελλείψεις τους να ενώνουν οι άνθρωποι. Κι αυτό να το λέμε έρωτα» (σελ. 64). Κι όταν μεγαλώνει, αυτό το «δεν έγινε ποτέ, μην το πεις πουθενά» την έχει στοιχειώσει και παίζει κρυφτό με θέματα που πρέπει να τα αντιμετωπίσει κατά πρόσωπο πριν είναι αργά για τη ζωή της. Κι όταν η μάνα της διαγιγνώσκεται με διπολική διαταραχή, τα πράγματα γίνονται χειρότερα, οι εξελίξεις επιταχύνονται. Το θέμα της παρενόχλησης και της κακοποίησης δε σηκώνει ευγένειες: «…θα σέβεστε πάντα το Όχι κάθε ανθρώπου. Και όποιο κορίτσι ερωτευτείτε να το αντιμετωπίζετε, πέρα από έρωτά σας, και σαν φιλαδελφή σας. Ώστε…ο γονιός της να είναι ήσυχος ότι είναι στα καλύτερα χέρια» (σελ. 80).

Στην τρίτη ιστορία γνωρίζουμε μια γυναίκα με κατάθλιψη που αναβιώνει τη ζωή της, τον γάμο της, το παρελθόν της, μέσα από ένα κείμενο-ποταμό που δυστυχώς δεν κατάφερα να παρακολουθήσω, αν και η συγγραφέας έδωσε τον καλύτερό της εαυτό αφηγηματικά, γιατί δεν έχουμε τόσο σκηνές και περιστατικά όσο μια καταιγίδα συναισθημάτων, όμορφων λέξεων που προσπαθούν να αποτυπώσουν τον ψυχισμό της αφηγήτριας και λιγότερο τι την οδήγησε στην κατάθλιψη και στο σημείο όπου ξεκινάει η ιστορία της. «Πόσο αδιαφόρησα για τον πόνο της ψυχής μου; … Με ξόδευα ως άτρωτη, ως σιδερένια, ως αθάνατη. Τι σπάταλη» (σελ. 101). Στο τέλος η συγγραφέας, που επίσης πάλεψε με τον καρκίνο, παραθέτει αυτοβιογραφικά κείμενα: «Ο καρκίνος είναι μια σειρά ευκαιριών, μακάρι να μη γίνει σειρά χαμένων ευκαιριών» (σελ. 118). Σεβάστηκε τον καρκίνο, μελέτησε την πορεία του ήσυχα, της δόθηκε η ευκαιρία να δει τόσα και τόσα και κατάλαβε πως ο φόβος θα γίνει δύναμη και πρέπει να τον εργαλειοποιήσει ο καθένας απ’ όσους καλείται να ανέβει αυτό ντον γολγοθά. «Το ψυχόμετρο» της Ρέας Βιτάλη είναι το κοντέρ πόνου που βιώνει η κάθε μία από τις τρεις γυναίκες που μας συστήνει και οι ιστορίες τους ζωντανεύουν με άφθαστο ρεαλισμό, ωμή ειλικρίνεια, τρυφερότητα και αισιοδοξία.

Βιβλίο Τα καλοκαίρια μας: σαράντα τρεις καλοκαιρινές ιστορίες 
Συγγραφέας Ελπιδοφόρος Ιντζέμπελης (επιμ.)
Κατηγορία Συλλογή διηγημάτων
Εκδότης Λέμβος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Σαράντα τρεις καλοκαιρινές ιστορίες, που αποτελούνται από τέσσερις με πέντε σελίδες η κάθε μία, μας ταξιδεύουν σε όλη την Ελλάδα, κυρίως στις παραλίες της αλλά και στα βουνά της. Μια ανθολογία κειμένων για τα παιδικά και εφηβικά μας χρόνια από γενιές συγγραφέων με διαφορετικές ενθυμήσεις, που «γι’ αυτό το επικαλούμαστε το καλοκαίρι, όλες οι γενιές σε όλες τις εποχές», για τις απέραντες και μοναδικές ομορφιές του. Ξεγνοιασιά, ανέμελο παιχνίδι και ξεκαρδιστικά γέλια, ελευθερία, μυρωδιές, γεύσεις, το καλοκαίρι είναι η διέξοδος από τη σκοτεινιά και τη ρουτίνα της πολύβουης πόλης, η επαναλαμβανόμενη ως κάποιο σημείο ενηλικίωσης εποχή της τρυφερότητας και της αθωότητας. Γλυκόπικρες αναμνήσεις, ευτυχισμένες και ανέμελες κυρίως στιγμές με θεματικό άξονα τις παρέες και τις φιλίες των καλοκαιριών που διαλύονται τον Σεπτέμβρη αλλά συνεχίζουν τον επόμενο Ιούνιο από κει που σταμάτησαν, δυστυχώς ως το οριστικό τέλος που έρχεται με το πέρας της εφηβείας. Αναμνήσεις και αναπολήσεις πυροδοτούν τη φαντασία των συγγραφέων, τους εμπνέουν και μας χαρίζουν υπέροχα και διαφορετικά κείμενα. Επιπλέον, σε κάποια διηγήματα παρεισφρέουν με διακριτικό τρόπο η σύγχρονη αλλά και η αρχαία ιστορία ενώ σε άλλα συναντάμε σουρεαλιστικές στιγμές, ακόμη και γοργόνες. Οι περισσότερες αφηγήσεις είναι πρωτοπρόσωπες, υπάρχουν όμως και κάποια κείμενα που αφορούν σε πρόσωπα τρίτα και μας τα μεταφέρει ο αφηγητής ή οι πρωταγωνιστές των ιστοριών σε δεύτερο ενικό, σα να μιλάνε δηλαδή σε κάποιον, με αποτέλεσμα να ποικίλουν οι οπτικές γωνίες των κειμένων.

Η θάλασσα στην κατασκήνωση του Αγίου Ανδρέα εμπνέει για βουτιές και πατητές την Έρικα Αθανασίου ως τη μοιραία τελευταία βραδιά της ενηλικίωσης που θα χαθούν οι παρέες οριστικά ενώ η συγγραφέας σχολιάζει πάνω στον έρωτα και στον πόλεμο που βίωναν τα παιδιά σ’ εκείνες τις διακοπές. Το κύμα μελαγχολεί στη Λέσβο της Αθηνάς Αραπάκη για τον Κωστή που θα φύγει φαντάρος, παρατηρεί το δρομάκι της Νατάσας Βαφειάδου στο ενοικιαζόμενο εξοχικό της Ροδόπης και το αναπάντεχο συμβάν του Βασίλη Γκουγιάννη ανάμεσα σε Σύβοτα και Πάργα και αναπολεί τα αγνά καλοκαίρια στην Περαία της Κατερίνας Καριζώνη, που δοκίμασε γεύσεις που δεν ξαναβρήκε ποτέ («Για έναν περίεργο λόγο τα φαγητά ήταν πιο νόστιμα εκείνη την εποχή»). Αγκαλιάζει τη Σάμο του Μάρκου Κρητικού που καταφέρνει μέσα σε λίγες σελίδες να καταγράψει τις αλλαγές των ηλικιών μας μέσα από ποικίλες αναμνήσεις που δίνονται σα στοπ-καρέ, μέσα από λιτές περιγραφές, λυρικότητα και διαχρονικές αλήθειες («Και τα καλοκαίρια περνούν, γιατί ό,τι δεν περνάει δεν μπορεί να είναι ευτυχία», σελ. 89, «Τα καλοκαίρια της νιότης σου δεν θα γεράσουν ποτέ», σελ. 90), της Έρης Ρίτσου που έχει αναμνήσεις γεμάτες ζαβολιές και ντοπιολαλιά και του Γιώργου Βοϊκλή που κατασκήνωσε με τους κολλητούς του σ’ ένα ερημικό ακρογιάλι αλλά υπήρξε μια κωμική ανατροπή. Η θάλασσα θυμάται ακόμη τα καλοκαίρια του Δημήτρη Κωστόπουλου στον Σκαραμαγκά της δεκαετίας του 1960 πριν χτιστούν τα διυλιστήρια, το μυστηριώδες περιστατικό που βίωσε ο Θανάσης Λιακόπουλος στο Καλόνερο κοντά στην Κυπαρισσία, μας εξηγεί πώς συνδέθηκε ο Κώστας Λογαράς με το θερινό σινεμά της Τερψιθέας και ο Στέφανος Μίλεσης με τον Ορέστη Μακρή στη Σκύρο. Πασπαλίζει με γλύκα τα καλοκαίρια-«ζάχαρη» της Πολύνας Μπανά στις παραλίες της Καβάλας και στο εξοχικό της γιαγιάς πριν την αντιπαροχή και πριν την επιστράτευση του 1974, μας συστήνει έναν επίδοξο γητευτή φιδιών στην Καλαμάτα του Κωνσταντίνου Μπούρα, μας αποκαλύπτει τον κόσμο της σιωπής στο Μπανιεράκι της Χαλκίδας που εντυπωσίασε την Παυλίνα Παμπούδη, καταγράφει σαν παρουσιολόγιο φίλους και καταστήματα από το Λουτράκι του Γιάννη Πανούση της δεκαετίας του 1960, κάτι που κάνει και η Λευκή Σαραντηνού για το Ρέθυμνο του 1980 αλλά με πιο λογοτεχνικό και προσωπικό τρόπο.

Η Τήνος της Μάγδας Παπαδημητρίου-Σαμοθράκη και του Ντίνου Σιώτη που «γκρινιάζει» λογοτεχνικά για την κατάντια των σημερινών καλοκαιρινών διακοπών παρατηρώντας τις αλλαγές στο νησί του, ο ήχος του γκιώνη και πώς αυτός επηρέασε τα παιδικά βιώματα της Χριστίνας Ανδρέου από τη Βοϊδοκοιλιά, τα ποικίλα παιχνίδια στο νερό που καταγράφει ο Τάκης Πατσώνης μέσα από τα μάτια της Άννας με το σπασμένο χέρι που ταξιδεύει μακριά με τις ζωγραφιές της, το σουρεαλιστικό-φαντασιακό κείμενο της Λιάνας Σακελλίου, η Κέρκυρα της Ντίνας Σαρακηνού με τη σαγηνευτική νύχτα με τις Περσείδες και το ιδιαίτερα γραμμένο κείμενό της για το δόσιμο στον έρωτα, η καλοκαιρινή Εύβοια του Νίκου Σκιαθά που καταφέρνει με το συγκινητικό του κείμενο να μου φέρει δάκρυα στα μάτια όσο κοιτάμε μαζί τη φωτογραφία του Κωστή Παλαμά, το ατύχημα του Παναγιώτη Σκορδά στη Μυτιλήνη μετά τις πανελλήνιες εξετάσεις, το καλοκαίρι του Κώστα Στοφόρου στο αποκαλούμενο «Νησί» με τους ήχους της Έλλης Κοκκίνου και το φιλί της Dafne αλλά και αυτό της Λίτσας Τότσκα με τις σκανταλιές, την ξυπολησιά, τους επιπόλαιους τραυματισμούς και την γκρίνια της γιαγιάς («θα νοικιάσουν στάβλο, τόσο γιαούρτι που θέλει η πλάτη του»), τα θερινά σινεμά στην Πρώτη των Πριγκιπόννησων και οι αναμνήσεις από τις ταινίες της Βουγιουκλάκη που χαράχτηκαν στον νου της Ιούς Τσοκώνα, ο υποδειγματικός συγκερασμός σουρεαλισμού-πραγματικότητας, ακόμη και μαγικού ρεαλισμού, στο κείμενο του Μανόλη Φάμελου για την Πιερία του ήρωά του, η λιμνοθάλασσα του Χαλικόπουλου στην Κέρκυρα όπου πέρναγε τις διακοπές του ο Φίλιππος Φιλίππου ώσπου ο έρωτάς του αναγκάστηκε να φύγει στην Αθήνα για ένα καλύτερο αύριο, η ερωτική απογοήτευση του Άγγελου Χαριάτη στις παραλίες της Μάνης, τα βιβλία που διάβαζε ο Χρίστος Χατζήπαπας και του έδωσαν το θάρρος για μια περίεργη ερωτική εξομολόγηση στην κοπέλα που αγαπούσε, όλα αυτά συναποτελούν εύοσμα λουλούδια ενός γλυκόπικρου μπουκέτου.

Το καλοκαίρι όμως επηρεάζει και ορεινούς προορισμούς, με την Πόπη Αρωνιάδα να φροντίζει τρία αβγά χελώνας με τις φίλες της στις ώρες ανάπαυλας από το λίχνισμα (ωραίες περιγραφές και παραστατικό λεξιλόγιο), τον Ταΰγετο του Μιλτιάδη Ζέρβα να φιλοξενεί την πρώτη ερωτική βραδιά δυο εφήβων, τη Φωκίδα του 1950 του Γιώργου Χ. Θεοχάρη να αφήνει τα παιδιά να παίζουν στη σκιά του εμφυλίου και του θανάτου από ξεχασμένες χειροβομβίδες, άνανδρες δολοφονίες και αθέλητους γάμους, τη Λεσινίτσα του Νίκου Κατσαλίδα να ζυμώνεται με τις δοξασίες και τους θρύλους του τόπου για τις νεράιδες, τη Θεσσαλία του Απόστολου Σπυράκη να γεμίζει τις αναμνήσεις του με τα καπνά και τα προσκυνήματα σε κοντινά μοναστήρια.  Υπάρχουν όμως και εξίσου σημαντικά κείμενα που στήνουν έναν προσωπικό χωροχρόνο ή αναμιγνύουν πολιτικά και ιστορικά γεγονότα που επηρέασαν βαθιά τους γράφοντες. Για παράδειγμα, η βραδιά του 1963 που οι ανέμελες διακοπές του Δημήτρη Βαρβαρήγου στο Καπανδρίτι σημαδεύτηκαν από τη σύλληψη του κομμουνιστή θείου Απόστολου («Τα καλοκαίρια περνούσαν σαν γύρισμα σελίδας», σελ. 31, πόσο συγκινητικό το τέλος του κειμένου) ή το περιστατικό στην Κινέτα του 1968 του Γεράσιμου Δενδρινού με τον φοιτητή και τις προκηρύξεις (ενδιαφέρον κείμενο, με κάποιες εξελίξεις να συμπεραίνονται από περιγραφές μεταγενέστερων γεγονότων).

Από την άλλη, απόλαυσα το ιδιαίτερο «Αρχομένου του Αυγούστου» του Φίλιππου Δρακονταειδή, με το διακριτικό χιούμορ και την έξυπνη αφήγηση («Παρέμεινα διά βίου… εραστής πολυελαίων», τι γέλιο!) και αγάπησα τον «Ανθώνα» της Κατερίνας Ζαχαριάδου και τον έρωτα που γεννήθηκε αλλά έπρεπε να ποδοπατηθεί από το «τι θα πει ο κόσμος» του πατέρα εκείνης («η σκιά του έκρυψε τον ήλιο των καλοκαιριών»), όλα δοσμένα με υπέροχη λυρικότητα και ποιητική μορφή πεζογραφήματος, με λέξεις που χτίζουν σταδιακά την τραγική ιστορία («Θυμάμαι, ξυπόλητοι πάνω στη ζέστη…άφταιγοι ακόμα αλλά και άφτεροι… φτιάχναμε χρώματα από γεράνια και ρόδα», σελ. 59 και «…άφηνα μες στου αχνόγελού σου το φιλί να ξεχαστεί ο άλαλος μέσα μου πόνος», σελ. 61). Τέλος, έχουμε την «τεχνητή λίμνη» του παρατημένου μπαρουτάδικου στο Αιγάλεω όπου ο Ελπιδοφόρος Ιντζέμπελης κολυμπούσε με τους φίλους του μέχρι να έρθει ο «πολιτισμός» και να γκρεμιστεί το κτήριο αλλά και τον αταύτιστο χωροχρονικά ύμνο του Σταύρου Σταυρόπουλου σε όλα τα καλοκαίρια όλων των ανθρώπων («θυμίζουν την εφηβεία μας, το μόνο που θέλουν είναι να κάνουν έρωτα», σελ. 179, «Αισθανόμαστε πολύ μετέωροι για να αναχωρήσουμε και μένουμε καρφωμένοι στον χρόνο, παγώνοντας τις σημαντικότερές μας στιγμές, λες και έτσι θα μπορέσουμε να τις κάνουμε να διαρκέσουν», σελ. 180, «Τα καλοκαίρια, όταν τελειώνουν, κλείνουν πονηρά το μάτι στην αιώνια μοναξιά της γης. Το τέλος τους δεν είναι παρά η αρχή μιας έκρυθμης και εκκωφαντικής νοσταλγίας», σελ. 183).

«Τα καλοκαίρια μας» λοιπόν, σαράντα τρεις ιστορίες από αντίστοιχους συγγραφείς με μια ποικιλία περιστατικών και τρόπων γραφής που θα αφυπνίσει αναμνήσεις, θα φέρει χαμόγελα, θα προκαλέσει συγκίνηση και θα συντροφέψει γλυκά τον καθένα από μας στα παιδικά και εφηβικά του χρόνια την ώρα που δημιουργεί νέες αναμνήσεις την ώρα της ανάγνωσης, ελπίζω κάτω από μια καινούργια σκιά με νέους φίλους ή με μια δική του οικογένεια.

Βιβλίο Ο Φάνης Κρέμος δεν πυροβολεί και δεν σκοτώνει
Συγγραφέας Γιάννης Πανούσης
Κατηγορία Συλλογή διηγημάτων
Εκδότης Κύφαντα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Μια μυστηριώδης έκρηξη στη βραχονησίδα απέναντι από το Νησί των Αναθεμάτων, όπου ο μόνος επισκέπτης είναι ο κυρ-Πάνος ο ψαράς με τη βάρκα του, ένας άνθρωπος πηγαίνει στην Τήνο και μπλέκεται σε μια αυτοκτονία που δείχνει δολοφονία, τρία σχεδιάσματα για νέους αστυνομικούς συγγραφείς που αρέσει στον Κρέμο να γράφει, μια δολοφονία στο δημαρχείο Χολαργού λίγο πριν ξεκινήσουν τρεις διαφορετικές εκδηλώσεις στον χώρο, ένα μυστηριώδες μπουκάλι στη θάλασσα που βάζει έναν ψαρά να δολοφονήσει αγαπημένους του ανθρώπους ώστε να πραγματοποιηθεί μία ευχή του, ένας επίδοξος αστυνομικός συγγραφέας που μπλέκεται σε βανδαλισμό δημόσιας περιουσίας, ένα πτώμα θαμμένο από χρόνια που φέρνει στο φως μια εταιρεία αγροτουριστικών επενδύσεων και τις ανορθόδοξες μεθόδους της για απόκτηση γης και άλλες περιπέτειες δημιουργούν την ιδανική συντροφιά για όσους θέλουν να διαβάζουν μικρά κείμενα και να μη χάνονται σε αναλύσεις και κίνητρα για ένα έγκλημα. Ο εγκληματολόγος δεν πρωταγωνιστεί σε όλα, είναι όμως πάντα εκεί με τον έναν ή τον άλλον τρόπο και συμβάλλει στη λύση των αινιγμάτων ή στον εμπλουτισμό των στοιχείων με την οξυδερκή του ματιά.

Στη συλλογή, οι κλασικές δομές του αστυνομικού διηγήματος εναλλάσσονται με αλληγορίες και σουρεαλιστικά κείμενα, ακόμη και με δείγματα επιστημονικής φαντασίας, και συμπληρώνονται από μερικές σκέψεις του συγγραφέα πάω στο είδος εν είδει επίμετρου. Σε όλα έχουμε σασπένς και εκπλήξεις, κάποια μου φάνηκαν ενδιαφέροντα, κάποια απότομα, βεβιασμένα ή και ημιτελή ενώ τα περισσότερα δεν είχαν εμβάθυνση στους χαρακτήρες, κάτι αναμενόμενο λόγω της μικρής τους έκτασης. Γρήγορα, ανατρεπτικά, σύντομα, κρατούν αμείωτο το ενδιαφέρον και κάθε φορά μπλέκουμε σε μια διαφορετική περιπέτεια. Μου άρεσε πολύ «Η συνωμοσία του 17», όπου ένα έγκλημα διαπράττεται στο δημαρχείο Χολαργού την ώρα ενός πολιτικού γάμου, μιας παρουσίασης βιβλίου αστυνομικής λογοτεχνίας και μιας εκδήλωσης αριστερίστικης οργάνωσης. Ο συγγραφέας αναλύει παράλληλα τους εμπλεκόμενους από κάθε γεγονός, βρίσκει κοινά στοιχεία κι ενώ στην αρχή δείχνουν άσχετες αυτές οι εκδηλώσεις μεταξύ τους αρχίζουν να διαφαίνονται κάποιοι συνδετικοί κρίκοι. Από την άλλη, με συγκίνησε το «Στο μπουκάλι κρύβεται η μοίρα…», όπου ένας ψαράς σκοτώνει αγαπημένα του πρόσωπα με την ελπίδα να πραγματοποιηθεί μια κρυφή του ευχή. Με συντομία, δωρικότητα και κοφτές φράσεις, ένας ήσυχος, αταύτιστος άνθρωπος μετατρέπεται σε εγκληματία προσμένοντας κάτι που τελικά δε θα του βγει σε καλό. Ποιος στέλνει τα μηνύματα και σε τι αποσκοπεί; Ένα διήγημα που τονίζει με μαεστρία το «Πρόσεξε τι εύχεσαι».

«Ο Φάνης Κρέμος δεν πυροβολεί και δεν σκοτώνει» είναι μια ενδιαφέρουσα συλλογή αστυνομικών διηγημάτων που ποικίλουν σε περιεχόμενο, πλοκή, στυλ και έκφραση. Το μικρό τους μέγεθος και οι ανατρεπτικές εξελίξεις που περιέχουν κράτησαν αμείωτο το ενδιαφέρον μου και ομολογώ πως δε σταμάτησα να διαβάζω μέχρι να φτάσω στο τελευταίο κείμενο!