Βιβλίο Μαίρη Πολύβουα 
Συγγραφέας Γιάννης Καφάτος
Κατηγορία Συλλογή διηγημάτων
Εκδότης Κύφαντα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Γιάννης Καφάτος έγραψε μια ιδιαίτερη συλλογή κειμένων με πρωταγωνιστές ανθρώπους που δεν περιμένεις ότι θα συναντήσεις σε αφηγηματικό προσκήνιο: μετανάστες, ηλικιωμένοι, ναρκομανείς, άστεγοι (πολλά από τα διηγήματα ζωντανεύουν τον δικό τους περιπετειώδη βίο) κ. ά. Πρόσωπα που δεν τραβούν το ενδιαφέρον και την προσοχή των περαστικών είναι εδώ με τη δική τους φωνή, συγκροτώντας ένα απάνθισμα ιστοριών με πλοκή-roller coaster, δηλαδή εκεί που υπάρχει γραμμική αφήγηση, θα συμβεί κάτι που θα πυροδοτήσει τις εξελίξεις και στη συνέχεια θα ολοκληρωθεί με κάτι εξίσου αναπάντεχο. Απλό λεξιλόγιο, δυνατή αφηγηματικότητα, έξυπνες ιδέες και υποδειγματική ανάπτυξή τους κάνουν τα κείμενα ιδιαίτερα προσωπικά και διαφορετικά από τα συνηθισμένα άλλων συλλογών. Επιπλέον, ελάχιστοι χαρακτήρες έχουν ονόματα κι αυτοί δρουν σε μέρη χωρίς τοπογραφικές ενδείξεις, κάτι που δημιουργεί την αίσθηση του διηνεκούς και της διάρκειας στον χρόνο. Αντιθέτως, όποτε κατονομάζονται τα σημεία δράσης αυτά είναι συνήθως στου Ψυρρή και στην οδό Αθηνάς.

Άνθρωποι που έχουμε δει χωρίς να τους βλέπουμε, που τους έχουμε προσέξει χωρίς να τους έχουμε δει βγαίνουν μπροστά. Ο συγγραφέας μάλιστα δε διστάζει να χρησιμοποιήσει λέξεις που θα εντείνουν το συναίσθημα, όχι για λόγους εντυπωσιασμού αλλά για να μας φέρει πιο κοντά στον δικό μας εαυτό, μιας και σίγουρα όλοι μας έχουμε σκεφτεί αυτές τις λέξεις γι’ αυτούς τους ανθρώπους απλώς δεν τις έχουμε πει δυνατά. Ο Γιάννης Καφάτος όμως, μετά το πρώτο αναγνωστικό χαστούκι, απλώνει μερικές φορές το χέρι της αισιοδοξίας και κυρίως της ανθρωπιάς, δείχνοντάς μας ότι οι χαρακτήρες του δεν παύουν να είναι άνθρωποι, με ένα παρελθόν και με μια σειρά από λάθη που, επίτηδες ή τυχαία, τους έριξε χαμηλά ή πιο έξω από τον κόσμο. «Γιατί αν κάποιοι κάνουν ότι δεν βλέπουν την περιφερόμενη δυστυχία στην πόλη που κυκλοφορούν, άλλοι τόσοι και περισσότεροι είναι εχθρικοί προς τη δυστυχία των άλλων. Λες κι είναι κολλητική ασθένεια» (σελ. 40). Σε κάποια κείμενα έχουμε τριτοπρόσωπη αφήγηση, σε άλλα πρωτοπρόσωπη ενώ μερικές φορές ο αφηγητής απευθύνεται σε κάποιον, στον αναγνώστη ή σε συνομιλητή του, για μεγαλύτερη παραστατικότητα.

«Στον φράχτη έκλαψα δυο φορές» γνωρίζουμε τον Αλί που εργάζεται ως σιδεράς και του οποίου το αφεντικό δέχεται μια σημαντική δουλειά: να στήσουν έναν φράχτη στα σύνορα. Ο Αλί βάζει τα κλάματα γιατί θυμήθηκε πως στο ίδιο σημείο είχε περάσει λαθραία πριν χρόνια. «Σήμερα έκλαψα για τον επόμενο Αλί που δεν θα μπορέσει να διαβεί το ποτάμι και να βρει μια ζεστή κούπα τσάι να ζεστάνει το κορμί του» (σελ. 17). Το δίλημμα μεγάλο: «Πώς θα έκλεινα εγώ μια πόρτα που την είχα βρει ανοιχτή και σώθηκα περνώντας τη; Το κλάμα του έγινε και δικό μου κλάμα: «Έχουμε μάθει να κοιτάμε και μη ρωτάμε τον άλλον «γιατί κλαις;» αφού όλοι ξέρουμε» (σελ. 18). Στη «Μαίρη Πολύβουα» γνωρίζουμε ένα ήρεμο, ταπεινό ανθρωπάκι που δέχεται να συνοδεύσει τους μαθητές του σε μια εκδρομή πίσω στον τόπο όπου γεννήθηκε. Ένα βράδυ που έχουν βγει για ποτά, η Μαίρη Πολύβουα τον βλέπει και τον χουφτώνει, τον αρπάζει και φεύγουν, προκαλώντας τη θυμηδία των παιδιών που συνόδευε. Ένα πανέξυπνο κείμενο που ξεδιπλώνει σταδιακά την ιστορία και κρατάει τη μεγάλη αποκάλυψη για το τέλος, προκαλώντας μιαν έντονη συγκίνηση για τους ανθρώπους που δεν τολμάνε, για όσους οδηγούν τους άλλους στα άκρα, για όσους προσπαθούν να συμβιβαστούν με τον άδηλο εαυτό τους. Μια κρυφή πλατωνική ερωτική ιστορία από το παρελθόν έρχεται στο φως με φόρα, ανατρέποντας τον κόσμο του καθηγητή και αφήνοντάς με άφωνο αλλά και συγκινημένο.

Σπαρακτικό είναι το «Κάτι για προσκεφάλι», ένα κείμενο που ξεδιπλώνεται σε τρεις σελίδες κι εγώ έκλαιγα για τρία λεπτά. Ένας επαίτης χαίρεται με τη χαρά των άλλων που συναντάει τα βράδια στου Ψυρρή που τριγυρνάει. Ξεχνάει τη δική του δυστυχία γιατί δε βλέπει άδεια βλέμματα, όπως τα πρωινά τις καθημερινές. Κι ενώ συγκρίνει το σήμερα με το δικό του χτες δε μεμψιμοιρεί ούτε αναθεματίζει την τύχη του, γιατί έχει κάτι σημαντικό για προσκεφάλι τη νύχτα στην πιο φιλόξενη κόχη που θα βρει, κάτι που με τάραξε και με λύγισε. Πριν κοιμηθεί φοράει έναν σκούφο που του καλύπτει το πρόσωπο για να κλαίει με την ησυχία του, μιας και «τα δάκρυα δεν θέλω να φανερώνονται στους περαστικούς» και τότε… Από το κλάμα πάμε στην ένταση με τη «Θυμωμένη μανία», όπου ένας άντρας έχει πολύ θυμό μέσα του, χωρίς να έχει ψάξει και να σκεφτεί από πού πηγάζει όλο αυτό. Γνωρίζουμε τη νοοτροπία, τις αντιλήψεις, τον χαρακτήρα του, δίνεται με ρεαλισμό η ένταση της οργής του, τα συμπτώματά του σε σώμα και μυαλό κι όταν η πλοκή ανατρέπεται, τα πάντα τινάζονται στον αέρα. Ένα ψήγμα ανθρωπιάς σκόρπιο ανάμεσα στις λέξεις κλείνει το διήγημα με μια σχετική αισιοδοξία ότι ο πρωταγωνιστής παραμένει άνθρωπος και δεν τον νίκησε το θηρίο του θυμού.

Επιστρέφουμε στο κλάμα με το «Ευριπίδου (Κάτω από την Αθηνάς)», όπου καταγράφεται η σταδιακή κάθοδος ενός ανθρώπου που τα είχε όλα και τώρα ξέπεσε στην πρέζα. Πώς έχασε την πολυτελή ζωή του, τις γυναίκες, τους φίλους του; «Πλέον δεν έχει πρόσωπο. Είναι ένα απλωμένο χέρι. Βρώμικο με μεγάλα νύχια μαύρα από την απλυσιά. Κι όμως είχε τόσο ωραία δάχτυλα! Και πολύ δημιουργικά…» (σελ. 36). Μέσα από παραστατικές και πάλι περιγραφές γνωρίζουμε τον ψυχισμό του, τις σκέψεις του, τις απέλπιδες προσπάθειες να σταθεί όρθιος κι όχι να σέρνεται. Οι παρατηρήσεις του είναι ρεαλιστικές. Ιδού για παράδειγμα πώς βλέπει τους οδηγούς στο φανάρι που ζητιανεύει: «Κλείνουν ερμητικά τα παράθυρα και φτιάχνουν την επιθυμητή θερμοκρασία με τον κλιματισμό. Αυτός όμως δυσκολεύεται να περάσει τις αντανακλάσεις της πόλης που φέγγουν στο τζάμι και δεν μπορεί να δει τον οδηγό». (σελ. 38). Πόση ωμότητα διέκρινα μέσα στην ειλικρίνεια: «Το βράδυ είναι πιο καλά. Πάντα το σκοτάδι ομορφαίνει την ασχήμια της πόλης. Έτσι κι αυτός φαίνεται λιγότερο» (σελ. 40). Και για άλλη μια φορά με την τελευταία σκηνή, με την τελευταία λέξη, έβαλα τα κλάματα.

«Τα δίδυμα» είναι μια ενδιαφέρουσα ιστορία για μια γυναίκα που γνωρίζει δίδυμα αδέλφια και συνάπτουν σχέση όλοι μαζί για κάνα χρόνο μόνο αλλά τους ξαναβλέπει όταν πια έχει γεράσει. Τα πάντα έχουν αλλάξει και στους τρεις κι ο συγγραφέας, ευκαιρίας δοθείσης, καταγράφει με οξυδέρκεια και σεβασμό τα πικρά αισθήματα των ανθρώπων που ο χρόνος πέρασε από πάνω τους: «Αρρωσταίνουμε και αλλάζουμε. Μεταμορφωνόμαστε σε κάτι που κανείς δεν θέλει να βλέπει, σε κάτι που κανείς δεν ανέχεται και τελικά σε κάτι που μόνο τον οίκτο προκαλεί. Δεν μας σκοτώνουν γιατί δεν είναι κοινωνικά αποδεκτό και επιφέρει ποινή. Μας κοιτάζουν με οίκτο και δεν μας δίνουν σημασία, γιατί αυτό είναι το πιο εύκολο και καλύπτει τις κοινωνικές τους ανασφάλειες» (σελ. 54). Δυστυχώς το τέλος είναι πολύ κλισέ, συγκριτικά με τις έξυπνες λύσεις των άλλων κειμένων της συλλογής. Ίδια κεντρική ιδέα σχετικά με τη θέση του ηλικιωμένου στη ζωή ενώ αναπολεί τις δυνάμεις και την ομορφιά της νιότης του έχουμε και «Στο παγκάκι, στο λιμανάκι», μόνο που αυτό το κείμενο είναι γραμμένο σε πιο εξομολογητικό τόνο, χρησιμοποιεί λίγο διαφορετικό λεξιλόγιο λόγω του αφηγητή και περιέχει πιο πλούσιες αναμνήσεις από τα παιδικά χρόνια του ήρωα.

Υπάρχουν κι άλλα διηγήματα, όπως το «Ρε, δεν είμαι αξιοθέατο», όπου ένας κλητήρας σε ναυτιλιακό γραφείο στον Πειραιά ασχολείται με τη φωτογραφία για χόμπι. Είναι ικανοποιημένος και χαρούμενος μέχρι τη στιγμή που θα ανατραπούν οριστικά οι ρόλοι και θα μπει στη θέση αυτών που φωτογραφίζει. Στην «Περιπλάνηση» παρακολουθούμε τα βήματα, την περιπλάνηση, τη μοναξιά που είναι συνυφασμένα με τις παιδικές αναμνήσεις του ήρωα της ιστορίας: «Τα βήματα μας πάνε ή μας διώχνουν από κάπου… Η ίδια σου η ύπαρξη εξαρτάται από τα βήματα που σε πάνε και σε φέρνουν. Κάπου, οπουδήποτε, από οπουδήποτε» (σελ. 60). Έξυπνο το «Πόσα βιβλία χωράνε στις τσέπες ενός τζάκετ;», όπου ένας άστεγος προσπαθεί να μη γίνει φίλος με το εκάστοτε μεταχειρισμένο βιβλίο που αγοράζει από το περίπτερο γιατί δεν έχει πολλές τσέπες πάνω του και πρέπει να το ανταλλάξει ή μεταπουλήσει μόλις το τελειώσει. Αισιόδοξο το «Σήμερα θα γελάσουμε χωρίς λεφτά» όπου ένας καλλιτέχνης του δρόμου και η πρωτότυπη παράστασή του μου έδειξαν με όμορφο και γλυκό τρόπο πόσο σημαντικό είναι το γέλιο και το χαμόγελο στη ζωή μας. Τέλος, τα κείμενα που τιτλοφορούνται «Στον κόσμο μου» είναι αρκετά σουρεαλιστικά και πρωτότυπα.

Η συλλογή διηγημάτων «Μαίρη Πολύβουα» είναι μια φρέσκια, πρωτότυπη και διαφορετική συγγραφική δουλειά του Γιάννη Καφάτου που ξεχωρίζει σε πολλά σημεία. Διαφορετικοί άνθρωποι, διαφορετικές ιστορίες, απολαυστική και προσωπική γραφή είναι μερικά από τα θετικά γνωρίσματα που με έκαναν να την ξεχωρίσω και να την αγαπήσω ιδιαίτερα.

The post «Μαίρη Πολύβουα», του Γιάννη Καφάτου, εκδ. Κύφαντα appeared first on Πανος Τουρλης.

Βιβλίο Το μοίρασμα
Συγγραφέας Ειρήνη Μπόμπολη
Κατηγορία Συλλογή διηγημάτων
Εκδότης Πνοή
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Ειρήνη Μπόμπολη έγραψε οκτώ διηγήματα με περίπου 10-20 σελίδες κατά μέσο όρο με κοινό τόπο αναφοράς τον ποταμό Άραχθο και τη γύρω περιοχή. Η κάθε ιστορία εκτυλίσσεται σε διαφορετικές εποχές και στιγμές αλλά υπάρχουν κοινά σημεία αναφοράς που δημιουργούν μια ολότητα στο σύνολο των κειμένων, φωτίζοντας έτσι ανθρώπους και εποχές συγκεκριμένου τόπου. Με πλήθος καλολογικών στοιχείων και με απολαυστικό λυρισμό η συγγραφέας μάς ταξιδεύει στους δύσκολους και σκληρούς χρόνους του ηπειρώτικου παρελθόντος από την καταστροφή του Σουλίου ως σήμερα, φωτογραφίζοντάς μας καθημερινές στιγμές απλών ανθρώπων που μοχθούν για ένα καλύτερο αύριο. Δεισιδαιμονίες και προλήψεις, ελπίδες και λαχτάρες, όνειρα και σχέδια συγκροτούν μια συναρπαστική πινακοθήκη ιστοριών με λέξεις, ιδιωματισμούς και περιγραφές γεμάτα αφηγηματική δεινότητα.

Θα ξεκινήσω με τον «Γάμο», ένα από τα ομορφότερα κείμενα της συλλογής, όχι τόσο λόγω της ιστορίας όσο της ρεαλιστικής, λεπτομερούς περιγραφής των γεωργικών εργασιών του καλοκαιριού και πώς αυτές συνδέονται με την καθημερινή ζωή των φτωχών ανθρώπων εκείνου του τόπου. Τα ιδιαίτερα γνωρίσματα γραφής της Ειρήνης Μπόμπολη εδώ έχουν τονιστεί στον υπερθετικό βαθμό και η συγγραφέας έδωσε τον καλύτερό της εαυτό, χτίζοντας μια ιστορία γεμάτη ρεαλισμό και σασπένς. Μάλιστα, δε διστάζει να διακόψει τη ροή στο πιο κρίσιμο σημείο για να μας μεταφέρει στο παρόν, όπου η ίδια άκουσε τις ιστορίες που αφηγείται και πιάνει τη συνέχεια μέσα από τα μάτια της κεντρικής ηρωίδας που είναι συγγενικό της πρόσωπο!

«Ήταν Ιούνιος. Φρέσκο καλοκαίρι. Φρέσκοι καρποί. Το τριφύλλι μεγάλωνε θρεψερό..» (σελ. 19). Ο Αλέξης και ο Βασίλης είναι γειτονικοί ιδιοκτήτες χωραφιών με καρπερό χώμα για τριφυλλόσπορο, μαζί στο όργωμα και στο σβάρνισμα, μαζί στο βοτάνισμα και στο σκάλισμα. Η κόρη του Βασίλη, Εφταλού, προκομμένη και νοικοκυρά, έχει πια περάσει τα είκοσι και παραμένει ανύπαντρη, μιας και η μάνα της είχε αρνηθεί διάφορα προξενιά. «Δεν είναι της σειράς μας», έλεγε για τον καθένα που προξένευαν για την κόρη της. Το ίδιο συνέβη και στον γιο του Αλέξη, που γοητεύτηκε από μια μελαχρινή κοπέλα αλλά ο πατέρας την έκοψε ότι δε θα βοηθήσει σε χωράφια και δουλειές, δε θα τους γηροκομήσει, και τον αποθάρρυνε: «Δεν κάνει αυτή για σένα», εννοώντας: «Δεν κάνει αυτή για μας». Να όμως που η μοίρα τα φέρνει αλλιώς και τα παιδιά των δυο γειτόνων ίσως είναι η καλύτερη λύση. Θα ευοδωθεί όμως αυτός ο γάμος;

Ιδιωματισμοί, ρεαλιστικές περιγραφές, ανατροπές, κινηματογραφικός ρυθμός φέρνουν στο φως μια ολόκληρη μικρή κοινωνία. Τα σταδιακά βήματα της κάθε αγροτικής εργασίας που εκτελούσαν οι οικογένειες των γειτόνων είναι δοσμένα με τέτοια δύναμη που ήταν σα να είμαι παρών ανάμεσα στους μεροκαματιάρηδες, ένιωθα τη ζέστη του καλοκαιριού πάνω μου και άκουγα τον ήχο των τζιτζικιών που τους τρελαίνει. Ο καιρός περνάει μέσα από τις σκληρές δουλειές του Αλέξη και του Βασίλη (που ξαποσταίνουν «με το στριφτό τσιγάρο σε καλαμποκόφυλλο στα κιτρινισμένα δάχτυλά τους»), των γειτόνων τους, των βουνίσιων που κατεβαίνουν να καλλιεργήσουν τα χωράφια τους και ταυτόχρονα η Εφταλού μεγαλώνει και μεστώνει. Το έθιμο του λογοδοσίματος, η περιγραφή της πατινάδας, τα συναισθήματα των ηρώων, τα προικιά της νύφης, η συμμετοχή του χωριού μου θύμισαν τους πίνακες του Νικηφόρου Λύτρα και του Νικολάου Γύζη. Βασικός πρωταγωνιστής όμως στην ιστορία είναι ο ποταμός Άραχθος, που θα συναντήσουμε και σε άλλα διηγήματα της συλλογής. Τζουμερκιώτες και Ξηροβουνίτες κατέβαιναν το βουνό με τα πόδια μαζί με τα ζώα για να καλλιεργήσουν τα χωράφια τους, με το ποτάμι να είναι ένα φυσικό σύνορο ανάμεσά τους. Για τον λόγο αυτόν υπήρχε και το έθιμο «το πάντρεμα του ποταμού», όποτε παντρεύονταν κόσμος από τους «αποπέρα» και τους «αποδώθε» και περίμεναν σημάδι από το ποτάμι για το μέλλον του γάμου.

Μου άρεσε πολύ και το «Μοίρασμα», όπου έχουμε μια πρωτότυπη εισαγωγή μέσω της οποίας η συγγραφέας αναλώνεται σε προσωπικές απορίες, σκέψεις και προβληματισμούς πάνω στη ζωή, στο παρελθόν και στη μνήμη, πριν μας αφηγηθεί την ιστορία της: «Η μεγαλύτερη μορφή μνήμης είναι η γραφή». Στη συνέχεια γνωρίζουμε την Αγγελική και τη «μοιρασμένη ζωή» της. Η κοπέλα μεγάλωσε στην αριστερή όχθη του ποταμού Άραχθου με τον ήχο του, «με το νυχτερινό βούισμά του». Το χειμώνα η οικογένειά της κινδύνευαν από τις κατεβασιές και τα ορμητικά νερά του αλλά το καλοκαίρι ο ποταμός ήταν μέχρι και περαστός. Απέναντι όμως δεν έπρεπε να πάνε, το ποτάμι ήταν το απροσπέλαστο σύνορο μεταξύ Ελλήνων και Τούρκων. Βρισκόμαστε στην εποχή που το Σούλι έπεσε στα χέρια των εχθρών κι έτσι ξεδιπλώνεται μια ιστορία γεμάτη γλυκόπικρη τρυφερότητα. Η οικογένεια λαχταράει να γυρίσει στο πατρικό της, στην απέναντι όχθη, που είναι τουρκοκρατούμενο έδαφος κι όταν περνάει ο καιρός κι απελευθερώνεται η Ελλάδα τα καταφέρνουν μεν αλλά το βλέμμα τους είναι στραμμένο ξανά απέναντι. Ώσπου ο Άραχθος παίρνει και πάλι το πάνω χέρι και τότε… Για άλλη μια φορά έχουμε υποδειγματική λυρικότητα και έξοχες περιγραφές: «Οι κρανιές στις άκρες από τα μονοπάτια, τα γρανιτένια ρυάκια που αυλάκωναν τον λόφο, η πλούσια βλάστηση με ρείκια και γράβια, το φως που έπεφτε γλυκό στα φυλλώματα των δέντρων» (σελ. 56). Μου άρεσε πολύ ο τρόπος που περνάνε τα χρόνια και πώς αλλάζει σταδιακά η ζωή της Αγγελικής, η οποία θα ζήσει μέχρι και την τρέλα του εμφύλιου πολέμου ενώ η ζωή της θα είναι πότε από τη μια και πότε από την άλλη όχθη του ποταμού.

Στην «Κατεβασιά», ο Άραχθος είναι και πάλι ο αφέντης της ιστορίας, μιας και: «Όλη μας η ζωή ήταν το ποτάμι. Οι νύχτες και οι μέρες μας. Οι ανάσες μας… Πλήθος μυστικά είχε ο τόπος μας, πολλά ορατά και περισσότερα αθέατα». «Το λάτρευε το ποτάμι ο τόπος του και το ποτάμι έδινε ζωή στον τόπο» (σελ. 11). Πρωταγωνιστής της ιστορίας είναι ο Αλέξης, ο οποίος από νωρίς το πρωί ασχολείται με τα ζώα και τους κήπους του, χαζεύει την όμορφη φύση γύρω του, το ποτάμι. Η εγγονή του, η Ρηνούλα, δίνει φως στη ζωή του και διώχνει τις ομίχλες που σκεπάζουν τα ζεστά και υγρά πρωινά τον κάμπο. Η κατεβασιά αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής των κατοίκων, αφού ο κάμπος πλημμυρίζει και τα πάντα αναβάλλονται: «Η οργή και η αγάπη του ποταμού μαζί» χαρίζει δέος, φόβο και σεβασμό στους κατοίκους για το θαύμα της ανθρώπινης φύσης.

Μια πιο τραγική, σκληρή και απάνθρωπη ιστορία διαβάζουμε στον «Λάμπρο», όπου ένα παιδί κάνει καθημερινά την ίδια διαδρομή για να πάει για μάθημα, χαζολογώντας λίγο στον μύλο και στα καλάμια του ποταμού. Δεν είναι καλός μαθητής, μιας και φοιτά για τρίτη χρονιά στην πρώτη δημοτικού. Η αντίδρασή του στην πειθαρχία του σχολείου, στο διάβασμα κατ’ οίκον κλπ. βασίζεται στη συμπεριφορά του δασκάλου Περικλή, που υπηρετούσε άψογα τις τότε προθέσεις του εκπαιδευτικού συστήματος «για σωφρονισμό και ηθοπλασία της νεολαίας». Ο Λάμπρος, «επιδεικτικά ανένδοτος και προκλητικά αδιάφορος», θα ζήσει κάτι που θα ανατρέψει για πάντα τον παιδικό του κόσμο και θα μου φέρει δάκρυα στα μάτια. Από τα πιο ανατριχιαστικά κείμενα της συλλογής, με έβαλε σε σκέψεις για την έννοια της αυτοδικίας και της δικαίωσης.

Στο «Φράγμα» επιστρέφουμε και πάλι στις συναρπαστικές περιγραφές της φύσης και ταξιδεύουμε σ’ έναν τόπο όμορφο που τελικά θα κινδυνεύσει να αφανιστεί κάτω από τα νερά του ποταμού όταν αποφασιστεί να φτιαχτεί ένα φράγμα. Έχουμε και πάλι καταπληκτικές περιγραφές που μας βάζουν για τα καλά στην καρδιά των γεγονότων και οξύνουν τις αισθήσεις: η θαυματουργή εκκλησία της Παναγίας βρίσκεται εκεί που σμίγουν τα ποτάμια και σχηματίζεται απέραντος λευκός αιγιαλός, με τις νύχτες να μην είναι μαύρες χάρη στα λευκά χαλίκια της κοίτης που εκπέμπουν το δικό τους φως μες στη νύχτα. Ο τόπος αυτός θεωρούνταν ισκιωμένος γιατί, μεταξύ άλλων, όταν η σελήνη χανόταν, το μεγάλο ποτάμι χυνόταν στο μικρό και πλημμύριζε τον τόπο. Εκεί που «δυο ποτάμια φιλιούνται» λοιπόν η πολιτεία αποφάσισε να φτιάξει φράγμα για εξοικονόμηση ενέργειας. Το χωριό Φάγκος θα γίνει λίμνη και οι κάτοικοι πρέπει να φύγουν. Λίγο πριν την αλλόκοτη ασέληνη περίοδο όμως μια κοπέλα που τη δάγκωσε φίδι καλείται να υλοποιήσει το τάμα της να γίνει καλά στην εκκλησία της Παναγίας ενώ φτάνει στο μέρος ο Ανδρόνικος, ο μηχανικός που θα υπολογίσει τις συνέπειες και την ασφάλεια του έργου. Υποβλητική ατμόσφαιρα, με τον φόβο των κατοίκων γι’ αυτές τις γρουσούζικες μέρες να είναι σχεδόν απτός. Δεισιδαιμονίες και προλήψεις, νέες τεχνολογίες που θα αλλάξουν την ιστορία του χωριού και κάποια χαρακτήρες που θα γνωρίσουν αδιανόητες εκπλήξεις.

Την κλειστή κοινωνία ξεντύνει η συγγραφέας στον «Ξένο», όπου βρισκόμαστε κοντά στο Πάσχα, πρώιμη άνοιξη. Ο Αλέξης περιμένει τον γιο του από την πρωτεύουσα όπου πήγε προς εύρεση εργασίας κι από τότε επέστρεφε αραιά στο πατρικό του. Η μικρότερη κόρη της οικογένειας είναι 25 ετών κι ακόμη ανύπαντρη, οπότε αυτό το καλοκαίρι πρέπει να της βρουν γαμπρό. «Θα ξεκινούσαν από το καλύτερο και κοντινότερο σπιτικό μέχρι το πιο αδέξιο και μακρινό». Ο γιος του φέρνει μαζί έναν φίλο του για να προξενέψει την αδελφή του κι αυτό δεν αρέσει στον πατέρα γιατί είναι ξένος! Ο Λευτέρης «είχε φινέτσα, στιλ, αρχοντιά. Μιλούσε πρωτευουσιάνικα, με ωραία προφορά, χαμογελούσε με τρόπο». Όμως: «Διέφερε σημαντικά από τα παιδιά του χωριού, τα ηλιοκαμένα στα χωράφια, στο όργωμα, στο βοτάνισμα, στο σκάλισμα, στον τρύγο» (σελ. 101). Από την άλλη ο πατέρας θέλει «κάποιον άξιο, να το λέει η καρδιά του. Αυτό το παιδαρέλι… Άλλοι τρόποι, άλλες συνήθειες, αλλιώς μαθημένο. Έβλεπε πάνω του έναν μποέμικο αέρα, ένα ύφος ασυνέπειας». Ο τόπος, το χωριό, δε συγχωράνε και τελικά το ποτάμι είναι αυτό που θα αποφασίσει για τη συνέχεια της ζωής όλων τους. Μια σκληρή ιστορία, και πάλι ποτισμένη με λογοτεχνικά πλουμίδια από μεταφορές και παρομοιώσεις: «Η φύση τριγύρω χαμογελούσε σπαρταριστά με όλων των ειδών τα χρωματιστά χαμόγελα», «Το δάσος στις πρώτες φρέσκες πρασινάδες των νεογέννητων φύλλων έλαμπε στο απριλιανό δέος» κ. ά. Ένα διήγημα με κλιμακούμενη πλοκή, ανατροπές και μια άλλη χρήση της λέξης «ξένος».

Στην «Πόλη» ξεφεύγουμε εν μέρει από το παρελθόν του τόπου κι ερχόμαστε στο σήμερα. Είναι Σεπτέμβρης στον κάμπο της Αμβρακίας, με μια ζέστη που έρχεται υγρή «και μειώνει τις ανάσες σου», με μια γνώριμη υγρασία που «ακουμπάει παντού με την κολλητική της δύναμη και σε πνίγει». Η περιοχή «Είναι κάμπος και ως κάμπος έχει τους δικούς του βιορυθμούς, τον δικό του αγέρα και τα μοναδικά χρυσαφένια δικά του δειλινά που κάνουν τα νερά της λιμνοθάλασσας πολύτιμο οπτικό χρυσάφι». Η ηρωίδα της ιστορίας περιδιαβαίνει στην πόλη της Άρτας προσπαθώντας να συνταιριάξει το χτες με το διαστρεβλωμένο σήμερα ενώ η συγγραφέας μάς εισάγει σταδιακά στη ζωή της. Έμφαση δίνεται σε μια συναρπαστική λυρική εισαγωγή γεμάτη χρώματα και εικόνες, με τη φύση της περιοχής όπου διαδραματίζεται η πλοκή του κειμένου να ζωντανεύει ξανά με άφθαστο ρεαλισμό. Πανέμορφες παρομοιώσεις και μεταφορές στολίζουν και αυτό το κείμενο: «Τα πλατάνια, αρχές φθινοπώρου, διατηρούσαν όλα σχεδόν τα φύλλα σε χρώμα δελεαστικού κίτρινού ή σε αποχρώσεις φρεσκοψημένου κεραμιδιού».

Από την ατμόσφαιρα, τον καιρό και το κλίμα περνάμε στο τοπίο, στο ποτάμι, το οποίο «ημερεύει, γαληνεύει, συρρικνώνεται σε στενότερη κοίτη ανάμεσα σε αρδεύσιμα χωράφια, σε ελαιώνες και πορτοκαλεώνες» κι από κει στο περίφημο γεφύρι. Η Άρτα είναι μια πόλη που κάποτε είχε ένα τόσο ακμαίο ποτάμι αλλά τώρα έχει περιοριστεί από το φράγμα, φυσικά με τους αντίστοιχους κινδύνους σε πλημμύρες και ξηρασίες. Η κοπέλα της ιστορίας κάνει νοερές αναδρομές στο παρελθόν της πόλης, φέρνει στο μυαλό της το πολύβουο παζάρι, το οποίο στήνεται μπροστά στα μάτια του αναγνώστη σα μαγικό σκηνικό με χιλιάδες λεπτομέρειες: «πολυποίκιλο, πολύχρωμο και προκλητικό», με λουκουμάδες, χαλβά με αμυγδαλωτή κρούστα, ζαχαρωτό μαλλί της γριάς, ραβδωτές καραμέλες, λουκούμια. Ακόμη και με ζωοπανήγυρη, με προίκες για τα κορίτσια, μα πάνω απ’ όλα με παιχνίδια: μπαλαρίνα, γύρος του θανάτου, συγκρουόμενα κ. ά.

Η ηρωίδα ανατρέχει σε αυτά ελπίζοντας να βρει κάτι που να τη βοηθήσει να αναπλάσει τον χαμένο μύθο της αθωότητάς της, να βρει τις ψηφίδες του δικού της παρελθόντος. Το σήμερα στην πόλη της Άρτας όμως έχει εξαφανίσει κάθε ίχνος από το χτες και το παζάρι έχει ευτελιστεί: «Ακατάστατα εμπορεύματα, άσχετα μ’ αυτόν τον τόπο, και ακατάστατοι θορυβώδεις επισκέπτες». Έχουμε «Μια πόλη στην κόψη του ορίου». Ποιο όμως είναι το κομμάτι που ενώνει όλα τα πρόσωπα της πόλης και δίνει μια συμπαγή δομή στην ιστορία της; Μια συναρπαστική εξιστόρηση της πορείας της Άρτας στον χρόνο και ταυτόχρονα η σύγκρουση του χτες με το σήμερα αλλά και ο φόβος για την τιμωρία της ανθρώπινης αλαζονείας.

Η συλλογή κλείνει με ένα παραδοσιακό παραμύθι της Άρτας σε διασκευή από τη συγγραφέα, το «Τσιαμ κουρελάκι». Ένα πάμφτωχο παιδί με μια ζητιάνα μάνα περιμαζεύει από τον δρόμο ένα φίδι και το κρύβει από τη μάνα του. Όταν το ζώο μεγαλώνει κουβαλάει το παιδί σ’ έναν φιδότοπο κι εκεί τα άλλα φίδια το ρωτάνε τι θέλει για να τους δώσει το φίδι του για βασιλιά. Το παιδί ζητάει το τσιαμ κουρελάκι, που μοιάζει με μικρό φασόλι σε σχήμα καρδιάς και, όταν το έχεις πάνω σου, ό,τι ζητήσεις, γίνεται. Αυτή είναι η αρχή μιας σειράς φαντασιακών περιπετειών με μάγια, θαύματα, κόλπα και σημαντικά διαχρονικά μηνύματα. Ένα συναρπαστικό παραμύθι για την πραγματική αγάπη και για τη συγχώρεση, προσεκτικά διασκευασμένο.

«Το μοίρασμα» είναι μια συναρπαστική και λυρική συλλογή διηγημάτων για τον Άραχθο και τον τόπο που επηρεάζει με τις κατεβασιές του, για τους ανθρώπους που μοχθούν για ένα καλύτερο αύριο παλεύοντας με τη φτώχεια και την αξιοπρέπεια, για ένα χτες που έχει χαθεί σχεδόν για πάντα κι επιβιώνει ελάχιστα σε προφορικές μαρτυρίες και παραδόσεις. Καλολογικά στοιχεία, ποικίλες ιστορίες, ενδιαφέρων χειρισμός πλοκής και κινηματογραφική αφήγηση είναι μερικά μόνο από τα θετικά χαρακτηριστικά μιας συλλογής που με ταξίδεψε στον χρόνο και μου γνώρισε αντιλήψεις, νοοτροπίες και ψυχογραφήματα μιας άλλης εποχής που παραμένει κοντινή μας κι ας μην το αντιλαμβανόμαστε με την πρώτη ματιά.

The post «Το μοίρασμα», της Ειρήνης Μπόμπολη, εκδ. Πνοή appeared first on Πανος Τουρλης.

Βιβλίο Όλα λάθος
Συγγραφέας Κατερίνα Τσαμπά
Κατηγορία Συλλογή διηγημάτων
Εκδότης Νίκας
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Τα κείμενα έχουν ποικιλία εκφραστικών μέσων, προσώπων αφήγησης (μέχρι και δεύτερο ενικό, που είναι αρκετά δύσκολο) και χαρακτήρων. Άντρες και γυναίκες κινούνται γύρω από το λάθος και είτε προσπαθούν να το διορθώσουν είτε να το εξαλείψουν είτε αφήνονται να παρασυρθούν από τις συνέπειές του. Λάθος επιλογές, δουλειές, πορεία ζωής, τρόποι σκέψης μεν αλλά κάποια διορθώνονται, κάποια βελτιώνονται, κάποια παραμένουν ίδια εις βάρος του ψυχισμού του εκάστοτε ήρωα. Απλές προτάσεις, ρεαλιστικές περιγραφές, ενδιαφέροντα ψυχογραφήματα ζωντανεύουν ιστορίες της διπλανής πόρτας. Σε μερικές έχουμε πλοκή με αρχή μέση και τέλος, σε άλλες τα γεγονότα περιγράφονται με λιτότητα, σε άλλες έχουμε παραβολικότητα και πειραματισμούς έκφρασης. Τα κείμενα εκτείνονται κυρίως σε μία με δύο σελίδες αλλά υπάρχουν και πιο εκτεταμένα ενώ άλλα αποτελούνται από μια παράγραφο ή είναι γραμμένα σε ποιητική μορφή. Κάποια είναι ρομαντικά, κάποια σκληρά, κάποια αισιόδοξα, κάποια εκκρεμή. Χωρισμένοι πατεράδες, επιμελητές σε εκδοτικό οίκο, άνεργοι, ψυχικά μόνοι, δάσκαλοι, νιόπαντροι και εργένηδες, κοινωνικοί και μοναχικοί, κακοποιητές και θύματα, παιδιά και μητέρες δημιουργούν μια ενδιαφέρουσα συλλογή διηγημάτων.

Ξεχώρισα τα εξής:

«Τα δύο σεμεδάκια»: Μια γλυκόπικρη ιστορία με ένα τέλος που χαρίζει προσμονή κι ελπίδα. Μια κοπέλα αρνείται τα συνοικέσια της μάνας της και μόνη της παρηγοριά η αγάπη της γιαγιάς της που είχε σηκώσει κι εκείνη ανάστημα στην αρρωστημένη κατάσταση που βίωνε η εγγονή της. «Ανείπωτα»: Μια τρυφερή και ρομαντική ιστορία, που τονίζει πως πάντα υπάρχει μια δεύτερη ευκαιρία στη ζωή για δυο διαζευγμένους ανθρώπους, αρκεί «Να μιλάνε ανοιχτά για όλα. Να μην αφήνουν τίποτα ανείπωτο».  «Εκείνη που…»: Ένα πολύ μικρό και ταυτόχρονα πολύ δυνατό κείμενο για μια γυναίκα που γέμισε ταμπέλες από τον κόσμο, τις σήκωνε στους ώμους της και τελικά «έμαθε ότι δε χρειαζόταν να αποδείξει τίποτα και σε κανέναν. Κι εκεί ήρθε η ελευθερία, η κατανόηση εαυτού, η αποδοχή του και η αγάπη προς αυτόν». «Η δύναμή της»: Μια ανατριχιαστική ιστορία κακοποίησης παιδιού και μια εκδίκηση που αφήνει στάχτες γύρω της. «Η κούκλα»: Ένα παιδί μπροστά σε βομβαρδισμένα σπίτια, με την παιδικότητά της να παλεύει με την απότομη ενηλικίωση που φέρνει ο πόλεμος. «Αυτός είμαι»: Ένας άντρας μεγαλώνει μόνος χωρίς να υποκύπτει σε κοινωνικές επιταγές και τελικά καταλαβαίνει ποιος είναι όταν αποφασίζει να κάνει ένα μοιραίο βήμα.

«Μαζί»: Μια γυναίκα έχει βυθιστεί στη μοναξιά, απορρίπτει εξόδους, απογοητευμένη από τις ως τότε επιλογές της. Οι ανθρώπινες σχέσεις για κείνη χαρακτηρίζονται από απορρίψεις ειδικά όταν επενδύει σε αυτές. Και τότε μπαίνει ο έρωτας στη ζωή της. Θα ακολουθήσει; «Όλα στη ζωή είναι μια στιγμή. Εκείνη τη στιγμή που αποφασίζεις να πορευτείς μόνος ή με κάποιον μαζί». «Χαρισμένος χρόνος»: Μια ενδιαφέρουσα ιστορία γεμάτη αφηγηματική πρωτοτυπία και όμορφες εικόνες. «Το τελευταίο μου πάρτι»: Μια συγκλονιστική ιστορία, μέσα από τα μάτια ενός παιδιού. Οι γονείς τσακώνονται συνέχεια, όλο και πιο έντονα, ο πατέρας αρχίζει να υποχωρεί, να «εξαφανίζεται» κι η μάνα, αντί να ηρεμήσει, του επιτίθεται φραστικά όλο και περισσότερο, με αποτέλεσμα, στα πέμπτα γενέθλια του παιδιού τους, να συμβεί κάτι αναπάντεχο που με λύγισε.

«Όλα λάθος»; Όχι απαραίτητα. Μια καλογραμμένη συλλογή μικρών και μεγάλων ιστοριών που γράφτηκαν ξαφνικά, οργανωμένα και απρόοπτα, για διαγωνισμούς ή ασκήσεις σε μαθήματα δημιουργικής γραφής, ακόμη και από ψήγματα αναμνήσεων. Διηγήματα που αφορούν το τραύμα, την εσωτερική θεραπεία, την αυτοαγάπη, την αυτοπεποίθηση και άλλες σημαντικές έννοιες και ιδέες. Η τόλμη, η αυτοκτονία, η κακοποίηση, η λογοκρισία που βιώνουμε σήμερα στα βιβλία για λόγους πολιτικής ορθότητας, η κακοποίηση, η υποταγή, η μοναξιά, η αυτοπεποίθηση, η δύναμη, η υποταγή, η υποχώρηση, το έγκλημα, η άνοια, η γνώμη των άλλων, τα μυστικά που κρατάμε για τον εαυτό μας από φόβο της κοινωνίας, οι δεύτερες ευκαιρίες, όλα εδώ. Ποικιλία θεμάτων, αφηγηματικών επιλογών και πρωταγωνιστών, με ταξίδεψαν, μου σύστησαν ενδιαφέροντες χαρακτήρες και μου προκάλεσαν πολλά και αντιφατικά συναισθήματα.

The post «Όλα λάθος», της Κατερίνας Τσαμπά, εκδ. Νίκας appeared first on Πανος Τουρλης.

Βιβλίο Έρως ανίκατε μάσαν
Συγγραφέας Αύγουστος Κορτώ
Κατηγορία Χιούμορ / Συλλογή διηγημάτων
Εκδότης Πατάκης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Στην «Κρίση Τιτανικού» γνωρίζουμε φοβίες που δεν έχουν αναγνωριστεί από τη σύγχρονη ψυχιατρική, «ωστόσο η αποδοχή τους από την επιστημονική κοινότητα είναι ζήτημα χρόνου». Κοινοχρηστοφοβία (τον χειμώνα μάλιστα που δε λειτουργεί το αέριο που πληρώνεις στα κοινόχρηστα: «-Σκέφτομαι να αυτοπυρποληθώ μπας και ζεσταθώ. -Σιγά μη βρεις αναπτήρα που δουλεύει»), Τραγκοφοβία, Αραιοφοβία, Μοντεμοφοβία και Ρουτεροφοβία, Φακελοφοβία, Κερματοφοβία, Κτηνοφοβία, Μπιχλοφοβία («τα χνούδια στον διάδρομο, η Μπέτυ κι ο Σαράντης, ξέρω ότι δεν πρέπει να τα βαφτίζω») κ. π. ά. μας περιμένουν να τ’ ανακαλύψουμε. Στο «Πάσχα στο Καραμπουρνάκι», απολαμβάνουμε τις οικογενειακές παιδικές γιορτές του συγγραφέα: διάβασμα και αδηφαγία, φυσικά η Κατερίνα του, ασύλληπτα κωμιτραγικά γεγονότα από Μεγάλη Δευτέρα ως Κυριακή του Πάσχα και ένα γλυκόπικρο φινάλε: «Τώρα όμως που η νοσταλγία -αυτή η πανούργα μακιγιέζ της μνήμης- έχει μεταμορφώσει την εποχή εκείνη σε προσωπική μυθολογία…άθελά μου γυρίζω στα χρόνια της αθωότητας μ’ έναν γλυκόπικρο αναστεναγμό» (σελ. 39). Κι όσο όμορφα πέρασε τότε, τόσο δύσκολες στιγμές βίωσε στο «Ο άντρας που αγαπούσε τις σερβιέτες». Μια περιπέτεια υγείας με κύστη κόκκυγα ξαναρίχνει τον συγγραφέα σε απίθανες περιπέτειες για φαγητό και γλυκό, ξυπνάει τη συγγραφέα του τσελεμεντέ όταν αποτυγχάνει το μαλεμπί που έγραψε στο βιβλίο της, ανακαλύπτει τα θετικά της σερβιέτας και πολλά άλλα. Άουτς και χαχα μαζί! Στο «Έλαβον: γίδα βραστή» καταγράφονται οι βουλευτικές εκλογές μέσα από μια μη πολιτική οικογένεια που όμως φανατίζεται την κρίσιμη ημέρα! Και φυσικά υπάρχει κάτι που θα δημιουργήσει προβληματισμό: «…το μέλλον μεμονωμένων ανθρώπων μα και της χώρας ολόκληρης κρεμόταν συχνά απ’ το ήθος, τη συνέπεια, την ακεραιότητα και την εργατικότητα των πολιτικών, οίτινες συχνά αποδεικνύονταν πιο αφερέγγυοι κι από παπατζή στο πανηγύρι της Αγίας Κομποθέκλας» (σελ. 218). Εσείς έχετε ψηφίσει Μ.Α.Σ.Χ.Α.Λ.Ι.Λ.Α.; Χάνετε!

Στο «Δαμάζοντας τα δίπιτα», μαθαίνουμε για τις συνέπειες του σουβλακιού στη σωματική υγεία και πώς συνδυάζεται με τις παιδικές αναμνήσεις του συγγραφέα που κατέφευγε στις κοριτσοπαρέες και στα μη βίαια παιχνίδια τους, με τις συνεχόμενες απόπειρες μαθητικού αθλητισμού (τένις, ποδόσφαιρο, κολύμβηση και χιλιάδες άλλα) να αποτυγχάνουν η μία πίσω από την άλλη, με τον Αύγουστο Κορτώ να είναι ανελέητος με τις ατάκες και τα ξεκαρδιστικά περιστατικά αλλά: «να μην ξεχνάμε την πιο σημαντική γυμναστική: τον χτύπο της καρδιάς που αγαπάει» (σελ. 58). Η ταλαιπωρία της δίαιτας συνεχίζεται στο «Ιστορία μου, αφαγία μου»: «Είτε εξαιτίας προβλημάτων αισθητικής… είτε εξαιτίας κινδύνων στην υγεία μου, την ελλαδική πανίδα και το βαρυτικό πεδίο της Γης, ή, τέλος, επειδή ζούμε σ’ έναν σκάρτο ντουνιά που λατρεύει τις κορμάρες και δαιμονοποιεί και την παραμικρή ατέλεια…» (σελ. 84). Μάνα και πατέρας, λόγω της εμφάνισης του παιδιού τους, κάνουν απανωτά λάθη και δίαιτες (το ίδιο λέμε) αλλά δε φταίνε: «…κι ο έρμος ο γονιός μαζί με το παιδί παθαίνει και μαθαίνει». «….έχω γίνει ένα πράμα σαν διασταύρωση ανθρώπου με εθνική οδό, που αν μ’ έβλεπε η Αλεξίου ξαφνικά σε συναυλία θα τα ‘χανε και θα τραγουδούσε Όλα σ’ τα ταΐζουν, γλυκά κι αλατισμένα» (σελ. 92). Στα «Τετράφυλλα και τρίφυλλα» επιστρέφουμε στο σήμερα, στην οικονομική κρίση που αποτυπώνεται στα λιγότερα φύλλα χαρτιού υγείας, στις φθηνότερες επιλογές προϊόντων από το σούπερ-μάρκετ, στα σπαγγέτι σε προσφορά κι αφήνεις πίσω σου νιόκι και μπαρίλες, ένδεια, κοινοχρηστά (ναι, πάλι). Ένα απολαυστικό κείμενο-απομνημονεύματα ενός ελευθεροεπαγγελματία καλλιτέχνη, «του ζήτουλα με το μπλοκάκι» αλλά με αντίβαρο την αγάπη! «Κι αναπόφευκτα, τα ζόρια γεννούνε νοσταλγία»: αθώες εποχές, φοιτητικά χρόνια με χαρτζιλίκι, χωρίς τον τρόμο του βιοπορισμού.

Στο «Ο Ηράκλειτος και η ομπρελοθήκη», ο συγγραφέας γνωρίζει το έργο του Ηράκλειτου και ταυτόχρονα αναπολεί αλλόκοτους θανάτους από την ιλαρή τους πλευρά, οπότε και πάλι το γέλιο είναι ξεκαρδιστικό. Η γιαγιά-Κολοκοτρώνης, οι αδελφές Αδαμπαμπά και άλλα περιστατικά μας οδηγούν αναπόφευκτα στις σκέψεις του συγγραφέα για το δικό του τέλος και σ’ ένα από τα πιο ευφυή μηνύματα ταφόπλακας που έχω διαβάσει ως τώρα. Το πιο αγαπημένο μου είναι η «Ιζαμπέλ Ατζαμή»: προσωπικές εξομολογήσεις πάνω σε γκάφες, λάθη, αδεξιότητες του συγγραφέα, εκρήξεις ακατάσχετου γέλιου απο ξεφτιλίκια γεωγραφικά, διατροφικά, γευστικά (ακόμη θυμάμαι τον τρόπο περιγραφής που καταναλώνεται το σοκολατένιο τσουρέκι του Τερκενλή). Ένα μπουγατσατζίδικο πουλάει κλιματιστικά; Τι θα συμβεί αν πάτε σε μουσείο με ένα μπουκάλι νερό και ένα λούτρινο αρνί που βελάζει; Στα «Δρακουλίνια των Εξαρχείων» καταγράφονται οι προσδοκίες του συγγραφέα από το συγγραφιλίκι, τα λογοτεχνικά σαλόνια των Αθηνών που τον περίμεναν ορθάνοιχτα, με τη φαντασία του να περιφέρεται σε αυτά της δεκαετίας του ’20, η συγκινητική έκδοση του πρώτου του έργου «Το βιβλίο των βίτσιων» και πώς ούρλιαζε σε όλο το Μέτσοβο γι’ αυτό όταν το έμαθε, κρατώντας ένα άδειο βαζάκι μαρμελάδα φράουλα, πώς έφτασε στην Αθήνα και πόσο δύσκολα βρήκε τη διεύθυνση στα Εξάρχεια, σαν άλλος Χατζηχρήστος.

Το «Έρως ανίκατε μάσαν» είναι μια πολύ καλογραμμένη συλλογή κειμένων που δε δίνουν έμφαση μόνο στην ατάκα, στο γέλιο και στις σουρεαλιστικές ακρότητες (όπως θα διαπιστώσουμε αργότερα στο «Φωτιά στα Σαββατόπαχα») αλλά υπάρχει και η προσωπική κατάθεση του συγγραφέα, μια υποστήριξη για όσους περνούν τα ίδια με το φαγητό, τις δίαιτες και την οικογένεια. Ο συγγραφέας καταφέρνει να παντρέψει αρμονικά το γέλιο με τον προβληματισμό και να περάσει διαχρονικά και καίρια ανθρώπινα μηνύματα («…μουντρουχίλα του ανέραστου, αντικοινωνικού εφήβου που μισεί τους πάντες και τα πάντα με πρώτο τον εαυτό του και βρίσκει παρηγοριά στο φαΐ που πάντα του κάθεται και ποτέ δεν τον προδίδει», σελ. 184-185), αξίες και διαπιστώσεις που αποκαλύπτουν τις αλήθειες της εποχής μας αλλά και του παρελθόντος που μας οδήγησε ως εδώ. Μου άρεσε επίσης που, ενώ και πάλι η μητέρα του συγγραφέα, Κατερίνα, εμφανίζεται στα κείμενα, έχει θα έλεγα «δεύτερο» και όχι πρωταγωνιστικό ρόλο: πότε υποστηρίζει το παιδί της, πότε παίζει ή τρώει μαζί του, πότε το συμβουλεύει, πότε το νουθετεί, έρχεται στις δύσκολες καταστάσεις και τις κάνει χειρότερες ή καλύτερες! Τα κείμενα είναι γραμμένα με μεγάλες και μακριές προτάσεις εναλλάξ με μικρές, με ολοζώντανες σκηνές που στήνονται σχεδόν κινηματογραφικά, με χειμαρρώδη και προφορικό λόγο, έξυπνες παρομοιώσεις, αξιομνημόνευτες ατάκες. Γέλιο και κλάμα εναλλάσσονται με ηθικά διδάγματα, αποδόμηση και αυτοσαρκασμός αγκαλιάζονται με τη νοσταλγία και την αναπόληση. Συγκινητικό είναι το επεξηγηματικό Επίμετρο, όπου ο Αύγουστος Κορτώ εξομολογείται με τι γελούσε μεγαλώνοντας, με τι γελάει ακόμη και πώς αποφάσισε να στραφεί αποκλειστικά στα χιουμοριστικά κείμενα και να μας παραδώσει το πρώτο του παρεάκι γέλιου.

The post «Έρως ανίκατε μάσαν», του Αύγουστου Κορτώ, εκδ. Πατάκη appeared first on Πανος Τουρλης.

Βιβλίο Φωτιά στα Σαββατόπαχα
Συγγραφέας Αύγουστος Κορτώ
Κατηγορία Χιούμορ / Συλλογή διηγημάτων
Εκδότης Πατάκης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Μια συλλογή ευθυμογραφημάτων ετοίμασε και πάλι ο συγγραφέας, η οποία, ενώ δείχνει πως κύριο θέμα θα είναι τα πάχη, οι διατροφικές περιπέτειες και η λαχτάρα για γλυκά του ιδίου και της μητέρας του, στα κείμενα υπάρχουν κι άλλα θέματα, όπως η εξάρτηση από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, οι φοβίες του συγγραφέα που δεν τον αφήνουν να απολαύσει διάφορες ευχάριστες καταστάσεις, η σχέση με τη μητέρα του (ναι, πάλι) κ. ά. Το βιβλίο ξεκινάει με το «κάφρικο» «Εγχειρίδιο κλινικής φεϊσμπουκικής ψυχιατρικής», ένα ξεκαρδιστικό δοκίμιο ψυχογνωσίας και καταγραφής ανίατων γνωρισμάτων και παθήσεων που παρουσιάζονται κατά τη χρήση facebook και instagram. Ο πάσχων από σελφομανία, οι σελφομανιακές του εξάρσεις, η επιρροή σε κατάχρηση φατσουλών, η μανιώδης υπερφωτογράφηση και υπερέκθεση και πολλές άλλες κλινικές εικόνες συνοδεύονται από δόκιμους όρους ψυχολογίας κι όλα μαζί παρουσιάζονται με προφορικό λεξιλόγιο και αναπάντεχες εκφράσεις που οδηγούν σε απανωτά γέλια. Ληθαργική ευχομανία, εξαρτητική πρωτομηνίτιδα, εθιστική σοφοπαράνοια κ. ά. ελλοχεύουν αθώους και πονηρεμένους χρήστες του facebook. Μια πλήρης κωμική αποδόμηση των συμπεριφορών, των τύπων και των στάσεων ζωής εντός των μέσων κοινωνικής δικτύωσης.

Με τον ίδιο τρόπο «ευτελίζονται» στο «Χολή και ξίδι» οι κριτικές των βιβλίων και των ταινιών, με τους αναγνώστες και τους συγγραφείς να χρησιμοποιούν spoilers, να καταγράφουν γνώμες και απόψεις που μόνο γέλιο φέρνουν και να αναφέρονται σε προσωπικές ιστορίες που λίγη ή αρκετή σχέση έχουν με το εκάστοτε φιλμ ή το μυθιστόρημα. Μέσα από ξεκαρδιστικές υποκειμενικές γνώμες απομυθοποιούνται κλασικοί συγγραφείς και σκηνοθέτες και συναντάμε όλα τα είδη των απόψεων που κυκλοφορούν πια στην εποχή μας σε κάθε πρόσφορο πεδίο κριτικής. Μάλιστα, σε πολλά από αυτά τα «κείμενα» ζωντανεύουν και ιστορίες της (όχι και τόσο συνηθισμένης) διπλανής πόρτας. Μου άρεσε για παράδειγμα το πώς συνδέθηκε το «Αναζητώντας τον χαμένο χρόνο» του Μαρσέλ Προυστ με τον χωρισμό του μαμάκια γκόμενου του κριτή του βιβλίου.

Ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο γραφής παρατήρησα στη «Θαυματουργή σοκολάτα» και στη «Μακαρονάδα σπέσιαλ», τη χρήση δηλαδή του κωμικού διαλόγου. Μέσα από απανωτές ατάκες μεταξύ δυο συνομιλητριών που η μία είναι στον κόσμο της και η άλλη την επαναφέρει στην τάξη πετώντας αστεία και υπερβολές, ξεδιπλώνεται στο μεν πρώτο η προσωπική ιστορία του ανιψιού της συνομιλήτριας και γιου της άλλης (αναμενόμενη πλοκή), στο δεύτερο η λύση που πρότεινε μια μάγισσα στην απατημένη πρωταγωνίστρια του κειμένου (ένα άκρως αηδιαστικό κείμενο, που μετά δυσκολίας τελείωσα). Στη συνέχεια, παρατίθενται αυτοβιογραφικά ευτράπελα ευθυμογραφήματα που μας καλωσορίζουν στη ζωή του συγγραφέα. Φυσικά κυρίαρχο ρόλο παίζει και πάλι η μητέρα του Αύγουστου Κορτώ, Κατερίνα, η οποία πρωταγωνιστεί σε δύο κείμενα: «Το μαμόθρεφτο και «Ο ξεχεσιάρης». Οικείο και γνωστό στυλ συγγραφής, θεματολογία που έχουμε συναντήσει και σε άλλα βιβλία του ιδίου, απλώς τώρα πρωταγωνιστούν το φαγητό, οι απόπειρες δίαιτας, ο λουκουματζής στην παραλία, οι εβδομαδιαίες σχεδόν διατροφικές εναλλαγές κ. π. ά. Το δεύτερο μου άρεσε περισσότερο γιατί είχα μια αγωνία ως προς τι συνέβη στην ψυχοσύνθεση του Κορτώ στις διακοπές του στην Αντίπαρο. Εξομολογήσεις ψυχής γραμμένες με ταπεινότητα και σαρδόνιο χιούμορ που ισοπεδώνει τα πάντα. Στο «Φρούτο του πάχους» δεν μπορούσα να σταματήσω να γελάω από τις αποτυχημένες απόπειρες να φτιάξει ο συγγραφέας ένα διάσημο φαγητό που έφαγε σε λονδρέζικο εστιατόριο αλλά θέλει πέντε μέρες προετοιμασίας, οπότε η μια γκάφα διαδέχεται την άλλη.

Το αγαπημένο μου κείμενο είναι οι «Διακοπές στο Αμέρικα». Το Πανεπιστήμιο της Άιοβα καλεί συγγραφείς για να μιλήσουν στους φοιτητές του για τη λογοτεχνία και τη γραφή και τους γνωρίζει τον αμερικανικό πολιτισμό με κοντινά και μακρινά ταξίδια, με αποτέλεσμα ο συγγραφέας, που παρίσταται ως καλεσμένος, να καταγράψει ένα συναρπαστικό χρονικό γεμάτο αλήθειες και προβληματισμούς πάνω στον αμερικανικό τρόπο ζωής, τη διασκέδαση, το φαγητό, τη νοοτροπία. Μέσα σε όλα, έχει να παλέψει τον αποχωρισμό από τον Τάσο του, την περιορισμένη καπνιστική δραστηριότητα από σεβασμό στους μη καπνιστές, το καταναλωτικό όργιο στα μαγαζιά, το φαγητό που είναι πάντα παχυντικό, τα ρούχα που δεν είναι πουθενά small κι ένα σωρό άλλα κωμικοτραγικά στιγμιότυπα εν είδει σημειώσεων που δε χόρταινα να διαβάζω. Ένα ταξίδι ψυχής σε μια χώρα αφθονίας και ταυτόχρονα ανέχειας.

«Φωτιά στα Σαββατόπαχα» λοιπόν, να μην ξαναγυρίσουν! Μια συλλογή αστείων κειμένων που είναι γραμμένα με τον γνωστό και οικείο τρόπο του Αύγουστου Κορτώ.

The post «Φωτιά στα Σαββατόπαχα», του Αύγουστου Κορτώ, εκδ. Πατάκη appeared first on Πανος Τουρλης.

Βιβλίο Παράλληλοι κύκλοι 
Συγγραφέας Γιώτα Βασιλείου
Κατηγορία Συλλογή διηγημάτων
Εκδότης Κύφαντα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Θα ξεκινήσω με το πιο «ανάλαφρο» διήγημα, τη «Συμμορία ηλιθίων», ένα ξεκαρδιστικό και ταυτόχρονα τραγικό μες στην κωμικότητά του κείμενο για δύο διαρρήκτες, που ο ένας είναι χειρότερος από τον άλλον σε χαζομάρα ή μάλλον ατυχία. Η Γιώτα Βασιλείου κατάφερε να γράψει μια περιπέτεια που, κατά βάση, θα μπορούσε να ολοκληρωθεί σε μόλις μια παράγραφο. Να όμως που με το ταλέντο της και τα ευρήματα που ανακαλύπτει ζωντανεύει μια νυχτερινή διάρρηξη με σπαρταριστό χιούμορ, κινηματογραφικότητα και μια αναπάντεχη έκπληξη στο τέλος, δημιουργώντας αξέχαστες σκηνές. Ο Μπόλεκ κι ο Λόλεκ….συγνώμη, το αφεντικό κι ο βοηθός του, προσπαθούν να μπουκάρουν σ’ ένα σπίτι, με τις βλακείες τους να ακολουθούν κολλητά η μία την άλλη. Ο πλαδαρός και ψηλός βοηθός τρώει συνέχεια φάπες που ακούγονται σα βροντές μες στην ησυχία της νύχτας, μάλιστα μία εξ αυτών «είχε άσχημο εξαγόμενο για τον χοντρό. Η μασέλα του ξεκόλλησε από τα ούλα κι εκσφενδονίστηκε ίσαμε δυο μέτρα μακριά», οπότε ακολούθησε ένας μικρός χαμός. Διασκέδασα με την εκφορά του λόγου του και με τον τρόπο που τραβάει τα σύμφωνα, ξεκαρδίστηκα από το πώς προσέχει μόνο ο ένας όσο ο άλλος πέφτει σε λάθη και τότε γίνεται η ανατροπή: πέφτουν σε μαύρη γάτα! Ο βοηθός παραλύει: «Γάτα! Μαύρη! Γρουσσσσουσσζιά, αφεντικό». Θα τους πιάσουν λοιπόν ή θα κλέψουν και θα φύγουν ανενόχλητοι;

Σε άλλο κλίμα μα εξίσου ενδιαφέρουσα είναι η «Εκδίκηση στη νιοστή», όπου μια ψυχοθεραπεύτρια δουλεύει ως ψυχολόγος υποστήριξης σε γραμμή για κακοποιημένες γυναίκες και παιδιά. Έχει μια ενδιαφέρουσα προσωπικότητα με ιδιαίτερες ικανότητες κι ένα όχι και τόσο νόμιμο χόμπι, που όμως την έχει βοηθήσει σημαντικά στη δουλειά της. Ακούει και συμβουλεύει γυναίκες γεμάτες ανασφάλεια, φόβο και ντροπή, που πολλές φορές καλούν για να πετάξουν απλώς από πάνω τους το φορτίο, να νιώσουν για λίγο απελευθερωμένες. Δεν είναι όλες έτοιμες να συζητήσουν το πρόβλημά τους ούτε να ακούσουν τι έχει να τους πει ο συνομιλητής στην άλλη άκρη της γραμμής. Το τηλεφώνημα μιας αποφασισμένης γυναίκας θα βάλει σε υποψίες την ψυχολόγο και χάρη στην παρατηρητικότητά της θα ανοίξει ξανά ένας φάκελος που έχει κλείσει από τριετίας. Μια φωνή από το παρελθόν, ένα καρτοκινητό από το εξωτερικό και ο βόμβος ενός κλιματιστικού είναι τρία ασύνδετα χαρακτηριστικά που όμως συγκροτούν μια ανατριχιαστική ιστορία γεμάτη ένταση και σασπένς. Πρόκειται για ένα από τα πιο συμπυκνωμένα διηγήματα της συλλογής και καταγράφει ένα συναρπαστικό παιχνίδι γάτας και ποντικιού που με συνεπήρε ως την τελευταία λέξη.

Επίσης μου άρεσαν «Η σιωπηλή ώρα» και «Τα μεταξωτά βρακιά». Στο πρώτο, μια σαρανταδυάχρονη γυναίκα που ζούσε μόνη της βρέθηκε δολοφονημένη στο σπίτι της. Κάποτε ήταν μαζεμένη, αθόρυβη, μοναχική αλλά τελευταία  έβριζε και τσακωνόταν με όλους. Υπάρχουν τρεις μάρτυρες, άλλοι τόσοι ύποπτοι και όλοι είναι μπλεγμένοι σε μια σκληρή ιστορία εκδίκησης που με συγκίνησε. Το δεύτερο, είναι μια συναρπαστική ιστορία που μ’ έβαλε κατευθείαν σε μια κλειστοφοβική ατμόσφαιρα του υπόκοσμου και ξεδιπλώνει μια περιπέτεια με πολύ ξύλο, κλάμα και αποχωρισμούς. Με κλιμακούμενη δράση και ανατροπές, η δεκασέλιδη αυτή ιστορία με αποχαιρέτησε με αναπάντεχο τρόπο, αφήνοντάς με μ’ ένα λοξό χαμόγελο έκπληξης μα και ικανοποίησης στα χείλη. Μια από τις καλύτερες μορφές εκδίκησης.

Γλώσσα του υποκόσμου, αν και πιο «λαϊκή» έχουμε και στο «Σόλο καπίκι», όπου παρακολουθούμε τι συμβαίνει στον καφενέ του Βρασίδα του Κουλού στο Μενίδι. Ένα καταγώγιο που στην πραγματικότητα φιλοξενεί πρέφα, πόκα, ζάρια, στοιχήματα, «Φίσκα στο ρεμάλι και τον χασίκλα ο καφενές». Ένα βράδυ, μια πανέμορφη γυναίκα θα ζητήσει να κάνει ένα τηλεφώνημα κι αυτό θα φέρει τα πάνω κάτω στο μαγαζί, με αποτέλεσμα… Το ιδιαίτερο και προσεγμένο λεξιλόγιο της πιάτσας δίνει μια αυθεντικότητα στο κείμενο και θυμίζει πολύ Νίκο Τσιφόρο. Το απολαυστικό χιούμορ είναι καλοδεχούμενο: «Καμιά ώρα, ή τόσο, μετά, αφού το μαγαζί είχε γίνει υπόλοιπο εκπτώσεων κι οι θαμώνες ρετάλια που παρέμειναν απούλητα…» (σελ. 23). Σε εντελώς άλλη θεματολογία μας μεταφέρουν τα «Λουλούδια στην άβυσσο», ένα συγκινητικό, ανατριχιαστικό κείμενο, για μια γυναίκα εγκλωβισμένη κάτω από ερείπια μετά από σεισμό και πώς προσπαθεί να βγει από τον τάφο με τη βοήθεια και την εμψύχωση της μητέρας της. Το τέλος μου έφερε δάκρυα στα μάτια. Κλειστοφοβική ατμόσφαιρα, απόλυτα αληθινή.

Μια γλυκόπικρη ιστορία διαβάζουμε στην «Πρόσκληση σε γεύμα», η οποία μας ταξιδεύει πίσω στο 1930, σε ένα χωριό της Ηπείρου, χειμώνα καιρό. Η Λένη και ο Παναγής δείχνουν ευτυχισμένο ζευγάρι αλλά εκείνος δε χάνει ευκαιρία να τη μειώνει και να την κακοποιεί με κάθε πιθανό τρόπο. Τελικά, ο Παναής εντοπίζεται νεκρός και η Λένη καλεί τον χωροφύλακα που της το ανακοινώνει σε γεύμα. Η προσεγμένη χρήση ντοπιολαλιάς δίνει αληθοφάνεια στα γεγονότα ενώ το γεύμα στήνει ένα γλυκόπικρο σκηνικό, μιας ο χωροφύλακας με τη χήρα γευματίζουν στη σκιά ενός τραγικού γεγονότος με τρόπο που δείχνει την ανάγκη του ανθρώπου για επαφή, για επικοινωνία. Απότομο τέλος έχει το «Πίσω από το τζάμι», όπου ένας άντρας παρακολουθεί μια κοπέλα που τη θαύμαζε από τα σχολικά τους ακόμη χρόνια, τότε που ή δεν του έδινε σημασία ή τον κοίταζε με οίκτο ή τον εκμεταλλευόταν. Είναι ανατριχιαστικός ο τρόπος που μαθαίνουμε τις αλλαγές στη ζωή της κοπέλας μέσα από τα μάτια του διώκτη της που ξέρει και βλέπει τα πάντα από τη ζωή της τόσα χρόνια μετά. Παραμένει όμως αόρατος για κείνη, ζει πίσω από ένα τζάμι και στο παγκάκι απέναντι από το σπίτι της χαράζει μια γραμμή για κάθε μέρα που δεν την έχει αγγίξει.. «Το αίμα στάζει ήσυχα όταν δεν το κοιτάς» (σελ. 114).

Με το μυαλό και την κλειστοφοβική ατμόσφαιρα παίζει και το «Τα μάτια του άλλου», όπου ένας ψυχίατρος συζητά μ’ έναν δολοφόνο τριών ανθρώπων και σύντομα το παιχνίδι αλλάζει κανόνες. Γιατρός και ασθενής αρχίζουν να γίνονται ένα, να αλλάζουν θέσεις, να παίζει ο ένας με το μυαλό του άλλου, στην προσπάθειά του να κυριαρχήσει σε αυτό το προκλητικό παιχνίδι «ανάκρισης». Ωμή η παραδοχή του δολοφόνου: «Όταν κάποιος με κοιτάζει και βλέπω πίσω του τον εαυτό μου -στραβό, λειψό, μικρό- τότε ξέρω πως πρέπει να τον σβήσω από τον χάρτη. Δεν αντέχω να καθρεφτίζομαι σε μάτια που με ακυρώνουν» (σελ. 134). Το τέλος με άφησε χωρίς ανάσα. Ιδιαίτερη μνεία θα κάνω στο «Μαχαίρι», μιας και η ιστορία ξεδιπλώνεται εν είδει πρακτικών ανάκρισης και η συγγραφέας προσέχει την κάθε λεπτομέρεια για καλύτερη πιστότητα και αληθοφάνεια. Το ακόμη πιο πρωτότυπο όμως είναι που  ανακρίνεται το μαχαίρι που χρησιμοποιήθηκε ως φονικό όπλο! «-Τον σκότωσες εσύ; -Εγώ απλώς υπάκουσα. Το χέρι είναι που αποφασίζει να σκοτώσει» (σελ. 129). Ενδιαφέρουσες διαχρονικές αλήθειες και απόψεις: «Μα το αίμα δεν φεύγει. Μένει κάτω απ’ τη λάμα. Όπως η θύμηση αυτού που έκαναν μένει κάτω από το πετσί τους» (σελ. 129).

Κεντρικός άξονας σε αυτά και στα υπόλοιπα διηγήματα της συλλογής είναι η εκδίκηση, «αρχαία όσο και ο άνθρωπος», που γεννήθηκε από την ανάγκη, από την ώθηση να αποκατασταθεί μια ισορροπία που κάποιος τη χάλασε. Έχει διάφορες μορφές και γεννιέται με διαφορετικές αφορμές. Είτε ξεσπάει γρήγορα είτε είναι υπομονετική, στοχεύει στην καταστροφή αλλά είναι και μάθημα επιβίωσης, προχωράς δηλαδή αντέχοντας όσα προσπαθούν να σε λυγίσουν. «Για κάποιους είναι όπλο, για άλλους καταφύγιο», όπως λέει χαρακτηριστικά η συγγραφέας. Πολλές φορές όμως είναι και η επιστροφή των πράξεών μας: «Ό,τι σπέρνεις, στο τέλος βρίσκει τρόπο να γυρίσει πίσω». Κάθε διήγημα λοιπόν της συλλογής είναι και μια διαφορετική πλευρά της εκδίκησης, κυριολεκτικά και μεταφορικά. Κάθε τέλος μια επιστροφή, κάθε κείμενο και μια διαφορετική αναγνωστική εμπειρία.

The post «Παράλληλοι κύκλοι», της Γιώτας Βασιλείου, εκδ. Κύφαντα appeared first on Πανος Τουρλης.

Βιβλίο Ζητείται ελπίς 
Συγγραφέας Αντώνης Σαμαράκης
Κατηγορία Συλλογή διηγημάτων / Retro reviews
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Στον «Ξανθό ιππότη», ένας χαμηλών τόνων κατώτερος υπάλληλος υπουργείου βρίσκει ένα παιδικό περιοδικό σ’ ένα λεωφορείο και χάρη σε αυτό η ζωή του αλλάζει ριζικά. Από σελίδα σε σελίδα, ένας άνθρωπος που έσκυβε το κεφάλι ανακαλύπτει, με αφορμή το αναπάντεχο εύρημα, τη χαμένη του παιδικότητα και μαζί με αυτήν ένα καταφύγιο μακριά από τον σκληρό κόσμο των μεγάλων («Συν τοις άλλοις, του πέρασε και η δυσκοιλιότητα»!). Ο ρεαλισμός του κειμένου είναι άφθαστος και οι σύντομες, κοφτές προτάσεις δίνουν ένταση και αγωνία. Απλές περιγραφικά αλλά δυνατές αφηγηματικά είναι οι στιγμές του πρωταγωνιστή και μέσα από αυτές ζωντανεύει η τυπική ρουτίνα ενός δημοσίου υπαλλήλου που δουλεύει με πένα, καλαμάρι, έγγραφα, που σχολάει συγκεκριμένη ώρα, που επιστρέφει στο σπίτι όπου μαγειρεύει η γυναίκα του, που ξεκουράζεται το μεσημέρι, εικόνες δηλαδή χαρακτηριστικές της εποχής εκείνης. Το τέλος της ιστορίας είναι μια υπέροχη και συγκινητική έκπληξη, με διττή σημασία: «…τα χέρια του ήταν άδεια τώρα, το στήθος του άδειο τώρα».

Τα ίδια πλεονεκτήματα συναντάμε και στο «Η σαρξ», όπου ένας εφημέριος σε μια «λαϊκή συνοικία» διαπιστώνει πως οι ενορίτες του βρίσκονται μακριά από τον δρόμο του Θεού. Καταστρώνει λοιπόν με τους πιο ευσεβείς ενορίτες ένα σχέδιο για την πάταξη της ηθικής διαφθοράς, να όμως που ένας ετοιμοθάνατος θα φέρει μια μεγάλη αλλαγή στην ψυχοσύνθεση του ιερέα. Εδώ το διακριτικό χιούμορ του συγγραφέα έρχεται απρόσμενα: «…είπε ο μπακάλης της γειτονιάς, που ήταν εξέχον μέλος της χριστιανικής οργάνωσης (Στην Κατοχή, είχε πλουτίσει με τη μαύρη αγορά αλλά τούτο δεν είχε σημασία για τη χριστιανική οργάνωση. Έτερον εκάτερον») (σελ. 17). Μετά από αυτές τις «γλυκές» πρώτες γνωριμίες με τη γραφή του Αντώνη Σαμαράκη, έρχεται «Το ποτάμι», ένα συγκινητικό κείμενο που μου έφερε δάκρυα στα μάτια όταν το τελείωσα. Ένα τάγμα στρατιωτών διανυκτερεύει δίπλα σ’ ένα ποτάμι, όπου απέναντι βρίσκεται ο εχθρός. Απαγορεύεται το μπάνιο στο νερό κι όποιος παρακούσει περνάει από στρατοδικείο. Ένας φαντάρος όμως, κουρασμένος και βρώμικος, το ρισκάρει και τότε… Ένα από τα καλύτερα διηγήματα της συλλογής, με ένα διαχρονικό πασιφιστικό μήνυμα, μια ρεαλιστική κραυγή απέναντι στην αδικία των πολέμων, μιας και ο συγγραφέας απεκδύει δύο χαρακτήρες από τα πάντα: «Ο Άλλος ήταν εκεί, γυμνός όπως είχε έρθει στον κόσμο. Κι αυτός ήταν εδώ, γυμνός όπως είχε έρθει στον κόσμο. Δεν μπορούσε να τραβήξει. Ήτανε κι οι δυο γυμνοί. Δυο άνθρωποι γυμνοί. Γυμνοί από ρούχα. Γυμνοί από ονόματα. Γυμνοί από εθνικότητα. Γυμνοί από τον χακί εαυτό τους» (σελ. 27). Κι έρχεται η τελευταία φράση να σοκάρει, να φέρει δάκρυα στα μάτια, να δώσει τη χαριστική βολή.

Στο «Σ’ ένα συνοριακό σταθμό», ένα παιδί σε μια μικρή επαρχιακή πόλη χαζεύει με τις ώρες τα τρένα του σταθμού, μαγεμένο από την όλη ατμόσφαιρα, παρατηρεί τον κόσμο, καταγράφει τις μανούβρες των εργοδηγών: «Μα κείνοι που ήταν η συμπάθειά του από τότε ήταν οι μοναχικοί ταξιδιώτες». Ένας τέτοιος πηδάει την τελευταία στιγμή από ένα βαγόνι κι όταν μαθαίνουμε την ιστορία του διαπιστώνουμε πόσο δύσκολο ήταν το δίλημμά του: «Αν κουβαλήσω μαζί και τον εαυτό μου, αυτόν το φθαρμένο εαυτό μου. Αν τον κουβαλήσω μαζί μου, εκεί, στην άλλη γη, τότε… α, τότε δε θα υπάρχει πια ελπίδα. Ενώ τώρα, έχω τουλάχιστον την ελπίδα πως κάπου αλλού θα μπορούσα να ‘μαι αλλιώτικος» (σελ. 42). Ο Αντώνης Σαμαράκης και πάλι προσφέρει ένα μεγάλο δίλημμα: είναι προτιμότερο να ζεις μια ρουτίνα ή μια δύσκολη ζωή με το όνειρο μιας άλλης ζωής ή να φύγεις για ένα καλύτερο αύριο, αφού θα έχεις πάντα μαζί τον εαυτό σου; Μια σκληρή και διττή πρόταση, που ακόμη και σήμερα μπορεί να δεχτεί πολλές ερμηνείες και φυσικά να ενταχτεί αυτούσια στην εποχή μας της ταχύτητας, του αδιέξοδου και του εγωισμού.

Στο «Ο ήλιος έκαιγε πολύ…», ένας άνεργος άντρας κρύβεται από τη σπιτονοικοκυρά του σε μια χαμοκέλα που νοικιάζει πίσω από τη λαχαναγορά. Ψάχνει παντού, ρωτάει παντού, απογοητευμένος από τις Μικρές Αγγελίες, θα καταφέρει να βρει επιτέλους κάτι; Από την αρχή και μέσα σε λίγες παραγράφους ξεδιπλώνεται με λογοτεχνική αρτιότητα και ρεαλισμό η ζωή του πρωταγωνιστή της ιστορίας, που, χωρίς δουλειά οχτώ μήνες τώρα, «είχε σώσει ό,τι λεφτά είχε», και κρατάει λιγοστά ίσα για να φάει μια σούπα «όταν η εξάντλησή του θα έφτανε στο κορύφωμά της». Εξίσου δύσκολη είναι η κατάσταση και στο «Ο τοίχος», όπου ταξιδεύουμε σε μια βιομηχανική περιοχή γεμάτη εργοστάσια. Οι εργάτες ζουν σε μια μικρή αυλή με τις οικογένειές τους και όσες γυναίκες δε δουλεύουν συγυρίζουν τα δωμάτια ενώ τα παιδιά παίζουν ή πηγαίνουν σχολείο ή, τα μεγαλύτερα, δουλεύουν. Ένας τοίχος που αρχίζει όμως να υψώνεται στο διπλανό οικόπεδο ψυχοπλακώνει τους ενοίκους και τους μεταμορφώνει σταδιακά σε ευερέθιστους, καχύποπτους, αμίλητους, εχθρούς. Μεταξύ σουρεαλισμού και πραγματικότητας, «ο τοίχος ήταν η ζωή, η ζωή που υψώνεται πάνω στους ανθρώπους και τους πιέζει, τους πιέζει ολοένα». Τι θα συμβεί λοιπόν στη μικρή αυτή αυλή με τους μεροκαματιάρηδες;

Στο «Μια νύχτα…», ένας υπάλληλος γραφείου δε συμμετέχει στις παρέες της δουλειάς του, οπότε «…το ξέρω εγώ τι σας συμβαίνει: αγαπάτε τη μοναξιά», του αποκρίθηκε μια συνάδελφος. Αυτήν την κοπέλα τη θέλει, να της μιλήσει, να την καλέσει να βγουν αλλά «η μοναξιά ήτανε στο βάθος του εαυτού του». Τι πραγματικά του συμβαίνει και τι τον εμποδίζει να κάνει πράξη αυτά που σκέφτεται, ονειρεύεται και επιθυμεί; Μπορεί ο ήρωας να δειλιάζει σε μια εποχή γεμάτη σύγχυση από τον πόλεμο αλλά αυτή η διστακτικότητα και η μοναξιά χαρακτηρίζουν πολύ κόσμο ακόμη και σήμερα, κάτι που τονίζει και πάλι τη διαχρονικότητα του έργου του Αντώνη Σαμαράκη. Αυτό το γνώρισμα μάλιστα επιβεβαιώνεται κι από τη φράση που οι περισσότεροι ξέρουμε και αναριγούμε όταν τη διαβάζουμε, νιώθοντας ταύτιση με τα λεγόμενά της: «Ποτέ άλλοτε, σκέφτηκε, οι στέγες των σπιτιών μας δεν ήτανε τόσο κοντά η μια στην άλλη όσο είναι σήμερα, κι όμως ποτέ άλλοτε οι καρδιές μας δεν ήτανε τόσο μακριά η μια από την άλλη όσο είναι σήμερα… Ποτέ άλλοτε όσο σήμερα δεν ήτανε τόσο βαθιά η μοναξιά του ανθρώπου μπροστά στον άνθρωπο» (σελ. 53). Η τελευταία λέξη μάλιστα μου έφερε δάκρυα στα μάτια.

Εξίσου γοερά έκλαψα με «Το ποδήλατο», όπου ένα δεκαπεντάχρονο αγόρι στερήθηκε αγαπημένες του συνήθειες για να αποκτήσει ένα ποδήλατο, μαζεύοντας χρήματα από τη δουλειά του στο μηχανουργείο. Το καινούργιο αυτό απόκτημα είναι το αντικείμενο συζήτησης της μικρής αυλής όπου μένει το αγόρι και παρακολουθούμε με άφθαστο ρεαλισμό πώς το φροντίζει, πώς το γυαλίζει και πώς το ετοιμάζει για την παρθενική του βόλτα. Ο παππούς ξυρίστηκε, η μαμά δάκρυσε, το κορίτσι του έβαλε ένα κόκκινο τριαντάφυλλο στο τιμόνι, ήταν μέρα γιορτής. Κι όσο προχωράει η αφήγηση, τόσο οι προτάσεις μεγαλώνουν, η πλοκή κλιμακώνεται, οι τελείες των προτάσεων εξαφανίζονται και η ανάσα κόβεται από την αγωνία για το τι θα συμβεί στο τέλος, που φτάνει μ’ ένα αλησμόνητο κρεσέντο. Από την άλλη, στο «Το σπίτι», ένας άντρας θέλει διακαώς να αγοράσει το σπίτι που μεγάλωσε γιατί «Ο κόσμος μέσα του θα γινόταν απλός, γεμάτος φως. Η φθορά που η καθημερινή ζωή τού είχε δώσει θα εξαφανιζόταν όταν θα έμπαινε αυτός στην περιοχή των παιδικών του χρόνων» (σελ. 69). Είναι ένας άνθρωπος σαν όλους τους ανθρώπους κάθε εποχής, παλιάς και σημερινής: «Η ζωή του είχε αλλάξει., Με τους συμβιβασμούς της, με τις ιδιοτέλειές της, με την καθημερινή φθορά…Μια σειρά από διαψεύσεις ήταν η ζωή του. Προπαντός διαψεύσεις από τον ίδιο τον εαυτό του» (σελ. 68). Και όταν το αποκτά, τα πάντα αλλάζουν.

Στο «…Και ώραν 7.15 μ.μ.», η μικρή πόλη σοκάρεται όταν πρόεδρος του Ηθοπλαστικού και Κοινωφελουύς Συλλόγου εκλέγεται ένας αφροδισιολόγος, αφού οι κάτοικοι είναι ευσεβείς, μέλη χριστιανικής οργάνωσης. Την ημέρα της εορτής υπέρ των ηρωικώς πεσόντων τέκνων του νομού, ο Πρόεδρος αυτός αρχίζει να εκστομίζει βαρύγδουπες εκφράσεις ώσπου αντικρίζει το μοναδικό παιδί μέσα στην αίθουσα και τα πάντα αλλάζουν. Από σελίδα σε σελίδα διαπιστώνουμε πως το παιδί αυτό και το έντονο βλέμμα του τον αναστατώνουν και τον κάνουν να λιγοψυχάει. Ξέρει πως αερολογεί, μιλώντας σχεδόν ελαφρά τη καρδία για πληγές βαθιές και χαίνουσες από τον πρόσφατο πόλεμο και ταυτόχρονα σε μια εποχή όπου ένας νέος πόλεμος απλώνει τη σκιά του στη γη. «Τα ήξερε όλα αυτά, μα η περίσταση απαιτούσε να μιλήσει έτσι», να όμως που η παρουσία του παιδιού τον λυγίζει. «…δεν μπορούσε να λέει ψέματα, δεν μπορούσε να μην είναι ο αληθινός αυτός του μπροστά σ’ ένα παιδί»!

Στην «Πολεμική ιστορία»,  βρισκόμαστε στα ερείπια μιας γκρεμισμένης πόλης, όπου ένας φαντάρος σώζει τη ζωή ενός παιδιού που βρίσκει στα χαλάσματα. Το παιδί μιμείται τον πόλεμο γύρω του, ο στρατιώτης το φαντάζεται να μεγαλώνει και να συμμετέχει σ’ έναν πραγματικό πόλεμο, η φράση «έσωσα ένα παιδί» αποκτά βαθμιαία μια μεταφυσική, ουμανιστική και φυσικά διαχρονική σημασία: σώστε ένα παιδί από τον πόλεμο, σα να λέμε βοηθήστε την ελπίδα ν’ ανθίσει, σώστε το αύριο. Κι ας μιμείται ό,τι βιώνει, κι ας ακολουθήσει τους άλλους σε οτιδήποτε, όσο βλαβερό κι αν είναι. Σημασία έχει πως τώρα είναι παιδί και σώθηκε από τον θάνατο, αν όχι από τη λαίλαπα του πολέμου. Τέλος, στο «Ζητείται ελπίς», περιγράφονται πιο ξεκάθαρα οι σκληρές στιγμές της ανθρωπότητας: πόλεμοι, βόμβα υδρογόνου, αυτοκτονίες για οικονομικούς λόγους, «Δεν είχε αλλάξει διόλου προς το καλύτερο η ζωή μας ύστερ’ από τον πόλεμο. Όλα είναι τα ίδια σαν και πριν…» (σελ. 76). Η ειρήνη («η βαθιά τούτη λαχτάρα») πολεμάει με τη φτώχεια, την αθλιότητα, τον φόβο στις καρδιές, τις απανωτές διαψεύσεις, την κούραση, την αδιαφορία κι όλα αυτά σημαδεύουν τον πρωταγωνιστή της ιστορίας, που «ήταν ένας άνθρωπος, τίποτε άλλο. Ούτε αριστερός ούτε δεξιός. Ένας άνθρωπος που είχε ελπίσει άλλοτε και τώρα δεν έχει ελπίδα και που νιώθει χρέος του να το πει αυτό» (σελ. 79). Πρέπει λοιπόν να μπει μια διαφορετική μικρή αγγελία: «Ζητείται ελπίς».

Το «Ζητείται ελπίς» είναι μια συναρπαστική συλλογή διηγημάτων γεμάτων πασιφιστικά και ουμανιστικά μηνύματα, αφιερωμένων σε ανθρώπους και καταστάσεις που έχουν ακόμη φωνή και φτάνουν ως την εποχή μας, κουμπώνοντας σε αυτήν σα να μη μεσολάβησε πάνω από μισός αιώνας που εκδόθηκε το βιβλίο. Ιστορίες γεμάτες πίκρα και αισιοδοξία, όνειρα που χάθηκαν και σχέδια που πραγματοποιήθηκαν, αλλαγές και μεταμορφώσεις, ανατροπές και εκπλήξεις είναι διάχυτα στα κείμενα ενώ η γλώσσα, το λεξιλόγιο, οι περιγραφές χαρίζουν αξέχαστες σκηνές. Με άφθαστο ρεαλισμό, με παραστατικότητα, με μικρές αλλά και μεγάλες, όπου χρειάζεται, προτάσεις, με εσωτερικότητα και κινηματογραφικότητα ζωντανεύουν ιστορίες απλών και καθημερινών ανθρώπων που κρατούν συντροφιά στον αναγνώστη, βοηθώντας τον να βρει τη δική του ελπίδα που πάντα θα ζητά.

ΥΓ. Οι φωτογραφίες είναι από τη σελίδα του Αντώνη Σαμαράκη στο facebook.

The post «Ζητείται ελπίς», του Αντώνη Σαμαράκη, εκδ. Ψυχογιός appeared first on Πανος Τουρλης.

Βιβλίο Παράλληλες τροχιές
Συγγραφέας Κωνσταντίνος Ιωακειμίδης
Κατηγορία Συλλογή διηγημάτων
Εκδότης Κάπα Εκδοτική
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Κωνσταντίνος Ιωακειμίδης δημιούργησε έξι χαρακτήρες που με όλους ταυτίστηκα και συγκινήθηκα. Είτε σ’ ένα ταξίδι με το τρένο είτε στις πλούσιες συνοικίες των βορείων προαστίων είτε στα χαμόσπιτα έξω από την Πάτρα είτε και κάπου αλλού υπάρχουν άντρες και γυναίκες που γεννιούνται σε περιβάλλοντα που δεν επέλεξαν, πλήττονται από ασθένειες που δε θέλησαν (ποιος ποτέ θέλησε μιαν ασθένεια στη ζωή του άλλωστε; ), ερωτεύονται, απομονώνονται, ζουν τις δικές τους δυσκολίες ο καθένας. Με υποδειγματικό τρόπο μπλέκονται προσωπικά βιώματα του δημιουργού με την αχαλίνωτη φαντασία του και παρουσιάζονται με τον καλύτερο συγγραφικά ως τώρα τρόπο, μιας και η πένα του Κωνσταντίνου σε κάποια εξ αυτών δείχνει πόσο πολύ έχει βελτιωθεί συν τω χρόνω. Όσο κι αν σε κάποια συναντάμε το οικείο χιούμορ του ή τον γνωστό ρομαντισμό του, υπάρχουν και καινοφανείς τεχνοτροπίες που δείχνουν πόσο πολύ έχει ασχοληθεί με τη γραφή.

Στο «Ταξίδι στο όνειρο», ένας διάσημος πλέον συγγραφέας ζει στον Πειραιά και συναντά μια φορά την εβδομάδα τους φίλους του στην Κηφισιά. Μεγάλωσε γράφοντας ιστορίες και τώρα, μόνος και μοναχικός, κατάφερε να δημοσιεύσει τα έργα του. Γράφει ακόμη μυθιστορήματα, διηγήματα, ό,τι τον εμπνέει και ό,τι αναπολεί από τη ζωή του. «…από τόσο δα μικρός ήξερα τι ήθελα να κάνω. Να καταγράφω στο χαρτί τις μικρές μου ιστορίες και να τις μοιράζω στους ανθρώπους να τις διαβάζουν» (σελ. 16). Αυτήν τη φορά το καθιερωμένο ραντεβού με την παρέα του είναι παραμονή Πρωτοχρονιάς και προς έκπληξή του διαπιστώνει πως μια κοπέλα στο βαγόνι διαβάζει δικό του έργο. Η Ελπίδα είναι στριφνή και κοφτή αρχικά, γλυκιά και λιγότερο απόμακρη στη συνέχεια. Ο Μάνος παραδέχεται στον εαυτό του: «Ξεκίνησα από τον Πειραιά απλώς ερωτευμένος με την ομορφιά της και κόντευα να την αγαπήσω» (σελ. 26). Πράγματι, πόσο γλυκιά είναι η στιγμή που αφήνεται η κοπέλα να κοιμηθεί στον ώμο του και τον παρακαλά να της πει μια ιστορία, «Ευχάριστη, σαν αυτή που θα έγραφες για μας». Όσο γνωρίζονται, τόσο την ερωτεύεται ο Μάνος, εκείνη όμως τι νιώθει γι’ αυτόν; Γιατί το κορίτσι πρέπει να τελειώσει το βιβλίο του ως τα μεσάνυχτα που θ’ αλλάξει ο χρόνος;

Από σελίδα σε σελίδα, ο άντρας που υποστηρίζει πως: «Σε όλη μου τη ζωή αποζητούσα την επιβεβαίωση… Ίσως να μην την άξιζα τελικά  αφού δεν είχα το θάρρος να τη διεκδικήσω» (σελ. 40) μεταμορφώνεται, αλλάζει ενώ σταδιακά ανακαλύπτουμε το τραυματικό του παρελθόν, με τον κακοποιητικό πατέρα που τον πίεσε να δουλέψει μαζί του παρατώντας το σχολείο, που έδερνε τη μητέρα του, που οι σχέσεις τους καταστράφηκαν οριστικά εκείνη τη μοιραία στιγμή ενώ δάκρυσα με την έντονη συναισθηματικά σκηνή στον σταθμό του Ταύρου. Θύμησες που διακόπτουν την ευτυχία του με την Ελπίδα όσο ταξιδεύουμε προς Κηφισιά, διακόπτοντας μια τρυφερή ρομαντική ιστορία, με κάποιες όμως σκοτεινές στιγμές, όπως ακριβώς είναι η ζωή: «συγχρόνως τόσο θλιβερή και όμορη». Το τέλος ήταν γροθιά στο στομάχι: «Η φαντασία μου εξαντλήθηκε», μια διττή φράση, που έδειξε το τέλος της φαντασίας του αφηγητή αλλά και το όριο των ψυχολογικών του αντοχών. Βούρκωσα…

Στο «Σ’ αγαπώ που δε μου είπα», ο Φίλιππος βιώνει μια ζωή δύσκολη και σκληρή, με τη μητέρα του να παλεύει σκληρά με τον καρκίνο και τον πατέρα του να πάσχει από αλτσχάιμερ. Από τα πιο σκληρά και απαισιόδοξα κείμενα της συλλογής, όσο κι αν λάμπει κάτι φωτεινό στο φινάλε του κειμένου. Πεσιμιστικές και αποθαρρυντικές οι σκέψεις και οι περιγραφές του αφηγητή, άκρως ρεαλιστικός ο τρόπος που βρίσκει καταφύγιο σε τραγούδια και στην απομόνωση για να τα βγάλει πέρα, διάχυτη σκοτεινιά και ταυτόχρονα εντυπωσιακή καταγραφή του ψυχοσυναισθηματικού φορτίου που κουβαλάει κάποιος με διπολική διαταραχή. Ο συγγραφέας όμως παρασύρθηκε από τη θέλησή του να γράψει καταλεπτώς τα όσα συμβαίνουν γύρω και μέσα σε έναν τέτοιο άνθρωπο, με αποτέλεσμα να έχουμε ένα καλογραμμένο αλλά εκτενές κείμενο για το αλτσχάιμερ και τη διαταραχή, ασθένειες για τις οποίες μαθαίνουμε πολλά και εξαιτίας των οποίων καταγράφονται άφθονα στιγμιότυπα. Ένα χρονικό για τα φάρμακα που παίρνει για να διώχνει τις φωνές και τις φοβίες και για να έχει ήρεμο ύπνο χωρίς εφιάλτες, για το πώς λειτουργεί ο δικός του εγκέφαλος εν αντιθέσει με των άλλων, για τους κανόνες που δεν πρέπει να παραβλέπει επ’ ουδενί, μα πάνω απ’ όλα για την απελευθέρωση ότι μπορεί να μιλήσει για την ασθένειά του πλέον χωρίς να τον αποκαλούν «τρελό» και να τον αποφεύγουν είναι όσα αφορούν το πρώτο σκέλος της ιστορίας. Τι είναι η διπολική διαταραχή ή μανιοκατάθλιψη, ποιοι γιατροί πρέπει πάντα να βρίσκονται δίπλα στον ασθενή, πότε και πώς εμφανίζεται, ποιο το στίγμα και τα στερεότυπα που τη συνοδεύουν, πώς συνδέεται με τη δημιουργικότητα και την ιδιοφυία;

«Κι εμένα με αγαπώ αλλά πάντα ξεχνάω να μου το πω. Λάθος!… Γιατί αν δεν αγαπάμε τον εαυτό μας εμείς, κανένας άλλος δε θα μας αγαπήσει» (σελ. 66), τονίζει ο αφηγητής, που βιώνει ταυτόχρονα μια εξίσου σκληρή κατάσταση με τον πατέρα του, με τις κρίσεις του ανθρώπου αυτού, τις αστοχίες του, την αδυναμία του να αντιληφθεί τα βασικά, να θυμάται, να αναγνωρίζει: «Δεν καταλαβαίνει τι κάνει. Δεν καταλαβαίνει γιατί βάζει τις φωνές με το παραμικρό… Γιατί με πονάει τόσο που δε με αναγνωρίζει;… …ήταν πάντα δίπλα μου, να μου κρατάει το χέρι, να με ενθαρρύνει. Τώρα μου τράβαγε το παντελόνι να με διώξει γιατί “ήμουνα ένας ξένος”» (σελ. 71). Ο αφηγητής παραθέτει και γι’ αυτήν την ασθένεια τα αίτια, τις συνέπειες, την καθημερινότητα, τα προβλήματα, τις παρενέργειες, τα φάρμακα που παίρνει ο ασθενής για να τον κοιμίζουν και όχι για να τον θεραπεύουν αφού η νόσος είναι ανίατη, τις φωνές των συγγενών του «λες και με το μάλωμα θα καταλάβαινε τον κίνδυνο που διατρέξαμε»! Μια απολογία ζωής, ένα ξεσκαρτάρισμα «φίλων», λάθη, αβλεψίες, αδυναμίες, όλα χαρίζονται στον αναγνώστη με ειλικρίνεια, αμεσότητα και αντικειμενικότητα, αν και με έκταση μεγαλύτερη απ’ όσο χρειαζόταν.

Το «Δεν είμαι εγώ η Σταχτοπούτα» είναι ένα ξεκαρδιστικό, ανάλαφρο κείμενο που βρίσκεται λες σκόπιμα ανάμεσα στα άλλα κείμενα της συλλογής ακριβώς για να ελαφρύνει το κλίμα με τις ατάκες και το χιούμορ του. Είναι μια ιστορία που κινείται ανάμεσα στο φανταστικό και στον ρεαλισμό, με ηρωίδα μια κοπέλα που έζησε στη σκιά της πατρικής απουσίας και πάλεψε να επιβιώσει. Η Μαρία-Λουίζα ή Σταχτοπούτα λοιπόν είναι υπομονετική, υποτακτική, ήρεμη, κόρη παντρεμένου που τον είδε ελάχιστες φορές και μεγάλωσε μόνο με τη μάνα της, την Πηνελόπη, στα Εξάρχεια, αναρχικιά από τα Lidl, νερόβραστη όπως τη χαρακτήριζαν οι «συναγωνιστές» της. Από την άλλη, στην Πολιτεία, έχουμε την Μπαμπέτ, κούκλα και χωρίς μυαλό, και τη Σαμάνθα Βρανά, πανούκλα, δίδυμες αδελφές που ζουν στον πύργο που κληρονόμησαν και ροκανίζουν τα χρηματικά αποθέματα των γονιών τους χωρίς έλεος και χωρίς να σκέφτονται ότι θα μείνουν απένταρες. Λίγο πιο πέρα, ο εφοπλιστής Πιπερόπουλος, που ξεκίνησε από φτωχές καταβολές, έχει φάει τ’ αυτιά του γιου του, Αλέξανδρου, να σταματήσει να σπαταλάει τα χρήματά τους και να στρωθεί στη δουλειά, να συνεχίσει την εταιρεία τους, και κυρίως να παντρευτεί, αλλιώς θα τον αποκληρώσει. Πώς θα συνδεθούν αυτές οι αλλοπρόσαλλες οικογένειες; Με τον πιο ευφάνταστο τρόπο θα έλεγα, που θα σκορπίσει άφθονα γέλια και αξέχαστες ατάκες. Μια ιστορία που ακολουθεί τη δομή του κλασικού παραμυθιού της Σταχτοπούτας αλλά είναι έξυπνα προσαρμοσμένη στο σήμερα και διανθισμένη με κωμικά στιγμιότυπα.

Οι «Δέκα μαύρες εντολές» είναι ένα αστυνομικό διήγημα, γραμμένο ως μονόλογος στο πλαίσιο μιας δίκης. Πρωταγωνιστεί η Ελίζα Περόν που παραδέχεται πως δολοφόνησε δέκα άντρες, όσες και οι εντολές του Κυρίου, ανθρώπους που στάθηκαν εμπόδιο στη ζωή της είτε εν γνώσει είτε εν αγνοία τους και τους τιμώρησε. Θύμα κακοποίησης από τον πατέρα της, γνώρισε άτομα που τα εμπιστεύτηκε και τα αγάπησε, το καθένα τους όμως την πρόδωσε ή την κακομεταχειρίστηκε, με αποτέλεσμα να δημιουργηθεί ένα ψυχρό τέρας. Πώς εκτέλεσε τους φόνους, πώς δεν εντοπίστηκε νωρίτερα, γιατί παραδέχτηκε τα εγκλήματά της, πώς θα τιμωρηθεί; Βρήκα έξυπνη την ταύτιση των δολοφονιών και των κακοποιητικών στιγμών που ζούσε η Ελίζα με τη διατύπωση των δέκα εντολών.

Στο σύντομο «Έρωτας είναι» η Μιρέλλα Σάλτη, μια μοναχική γυναίκα, επιστρέφει στο σπίτι της στην Εκάλη μετά από ψώνια στο κέντρο ερωτευμένη με τον ταξιτζή που την έφερε. Η ιστορία που θα ζήσει μαζί του θα την ανεβάσει στα ουράνια αλλά ταυτόχρονα θα τη ρίξει στα τάρταρα, με κίνδυνο να καταστραφεί η καριέρα της ως τηλεπερσόνα. Μια σύντομη, γλυκόπικρη, ανατρεπτική ρομαντική ιστορία. Τέλος, στης «Πατρινιάς ο γιος», έχουμε έναν γοητευτικό άντρα, μοντέλο καριέρας αλλά στις προσωπικές του στιγμές μελαγχολικό, που βάζει τα κλάματα χωρίς λόγο και που η διάθεσή του χαλάει στο άψε σβήσε. Με διαρκή πρωθύστερα ταξιδεύουμε στο παρελθόν του, οπότε και βλέπουμε πώς μεγάλωσε με τη Φωφώκα έξω από την Πάτρα ως κτηνοτρόφος, πώς έγινε μοντέλο και πόσο διαφέντευε τη ζωή του η μάνα του και με τι συνέπειες. Το κείμενο έχει ένα ιδιαίτερο στυλ γραφής, ανακατεύοντας τον σαρκασμό και το χιούμορ με το δράμα, εκεί δηλαδή που πήγα να πάρω στα σοβαρά τις εξελίξεις του σήμερα, έρχεται το χτες σα φαρσοκωμωδία με απανωτές ατάκες και αλλάζει τη διάθεση και το κλίμα. Το τέλος μάλιστα, εκτός του ότι αποτελεί μια καλή κορύφωση της πλοκής, μπλέκει υποδειγματικά την πραγματικότητα με τη φαντασία. Μια ιστορία που δείχνει την αρρωστημένη εξάρτηση μάνας με γιο και τις ανυπολόγιστες ζημιές από κάτι τέτοιο, αν και ο το τέλος ανατρέπει τα πάντα.

«Παράλληλες τροχιές» έξι ανθρώπων που βιώνουν διαφορετικά στιγμιότυπα και ερεθίσματα αποτελούν την καλογραμμένη αυτή συλλογή διηγημάτων που μου χάρισε ποικίλα συναισθήματα και μου έδειξε το εύρος του ταλέντου του Κωνσταντίνου Ιωακειμίδη. Πότε γελώντας και πότε κλαίγοντας βίωσα ερωτικές στιγμές, σκληρές δυσκολίες, ανολοκλήρωτους έρωτες και πολλά άλλα. Έξι κείμενα με ποικίλους τρόπους γραφής και πολλές κεντρικές ιδέες που δημιουργούν προβληματισμό και συγκίνηση.

The post «Παράλληλες τροχιές», του Κωνσταντίνου Ιωακειμίδη, Κάπα Εκδοτική appeared first on Πανος Τουρλης.

Βιβλίο 10 + 1 ιστορίες βουτηγμένες σε τσάι μέντας 
Συγγραφέας Χρυσούλα Διπλάρη 
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα 
Εκδότης Πηγή
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Πινόκιο, η Ωραία κοιμωμένη, η Σταχτοπούτα, η Κοκκινοσκουφίτσα, η Χαλιμά, ο Τζακ με τη φασολιά, η Χιονάτη, η Πεντάμορφη, η Γοργόνα, ο Χάνσελ και η Γκρέτελ, η Αλίκη στη Χώρα των Θαυμάτων είναι οι ήρωες που συντρόφευσαν τα παιδικά μας όνειρα, μας νανούρισαν, μας γέμισαν συναισθήματα, πρότυπα και αυτοπεποίθηση. Τώρα έρχονται στον 21^ο αιώνα και αποκαλύπτουν πως τα πράγματα δεν είναι και τόσο ρόδινα. Ολοζώντανες σκηνές, άφθαστος ρεαλισμός, ποικίλα συναισθήματα, σποραδικά στοιχεία από τη μυθολογία και τις λαϊκές παραδόσεις, φροντισμένα καλολογικά στοιχεία (τι όμορφη η πρώτη παράγραφος στη «Ροδοζάχαρη»), πλούσιο λεξιλόγιο δημιουργούν αξέχαστες σκηνές και παραστατικές εικόνες γεμάτες διαχρονικά μηνύματα. «Σε μια εποχή πλήρη υλικών αγαθών αλλά στερημένη γνήσιας χαράς, ο άνθρωπος φτιάχνει ιστορίες για να παρήγοροί τις λύπες του και να μπορεί ν’ αντέχει την καθημερινότητα. Στον καιρό του ορθολογισμού, η μαγεία που εκπέμπουν οι ιστορίες είναι το αλάτι της ζωής. Τι θα γινόμασταν χωρίς αυτές;» (σελ. 174).

Στη «Μαγική κολοκύθα γεμιστή», ένας φωτορεπόρτερ απολύεται παραμονές Χριστουγέννων από την εφημερίδα που δούλευε και μένει με 50 ευρώ στην τσέπη να αναρωτιέται πώς θα περάσει εκείνη τη γιορτινή νύχτα με το κορίτσι του, μήπως όμως η κοντινή του λαϊκή έχει τη λύση; Μαγική ατμόσφαιρα και ρεαλισμός συνταιριάζονται έξοχα. Στο «Μια μηλόπιτα κι ένας μαγικός καθρέφτης», η Λευκή πάσχει από το «σύνδρομο του καθρέφτη» και αποφασίζει να ξεκινήσει ένα σεμινάριο ζαχαροπλαστικής για να ξεχαστεί, σταδιακά όμως μαθαίνουμε για το τραυματικό παρελθόν της και τη γενεσιουργό αιτία του συνδρόμου, γεγονότα που με συγκίνησαν και με κλόνισαν. Χάρη στο κείμενο, έμαθα πολλά για τη «διαταραχή σωματικής δυσμορφίας» αλλά και για την παρασκευή μηλόπιτας, σε σημείο που μου έτρεχαν τα σάλια. Επίσης, μου άρεσε ο τρόπος που «ανακατεύτηκε» η ζύμη με τη ζωή: «…αν το ζυμάρι έχει ζωή κι η ζωή μπορεί να πλαστεί σαν ζυμάρι, αν και το μυαλό μπορεί ν’ αλλάξει, όπως αλλάζει και το ζυμάρι κι εξελίσσεται» τότε μήπως υπάρχει ελπίδα; Μήπως λοιπόν η Λευκή καταφέρει να θεραπευτεί από τα ψυχικά της τραύματα; Στο «Πώς η ροδοζάχαρη έφαγε το τέρας», η αδελφή Ευμορφία φροντίζει με αγάπη τον ροδώνα της λίγο πριν ξεκινήσει η συγκομιδή και χάρη σε ένα κακοποιημένο κορίτσι που καταφεύγει στη μονή μαθαίνουμε για το παρελθόν της, για το κακό που έκανε και μετουσιώθηκε σε καλό όταν ξεκίνησαν να βρίσκουν καταφύγιο στο μέρος κι άλλα κακοποιημένα κορίτσια. Σκληρές σκηνές και απρόσμενες ανατροπές, με ένα τέλος που αγάπησα. Στη «Γοργόνα Κακκαβιά», ένας ωκεανολόγος ανακαλύπτει μια κρυφή σπηλιά με μια γοργόνα που τον καλωσορίζει στον κόσμο της και του εξηγεί, μέσω του παραδείγματος της κακαβιάς που πλέον έχει καταντήσει μπουγιαμπέσα ή μπισκ ή καντσούα κλπ., πως κι ο κόσμος έτσι είναι, ενιαίος κι αδιαίρετος αλλά τα είδη πολεμούν μεταξύ τους για την κυριαρχία, καταστρέφοντας τη «συνταγή». «…όλοι βράζουμε στο ίδιο καζάνι και για να γίνει νόστιμη η σούπα -ο κόσμος μας- έχουμε ανάγκη ο ένας τον άλλον». Επιπλέον, «Η υπεροψία του ανθρώπου χάλασε για τα καλά τον όμορφο κόσμο…η σούπα ξίνισε, αλλοιώθηκε, έγινε κάτι άλλο, διαφορετικό, ξένο…με απροσδιόριστη υφή και γεύση» (σελ. 58). Τότε ο Νίκολας θα πάρει μιαν απρόσμενη απόφαση, εμπνευσμένος και απ’ την ομορφιά του νησιού γύρω του.

Στην «Αλίκη στη χώρα των μαγικών μανιταριών», ο Σωτήρης αγωνίζεται να σώσει την κοπέλα του από την κατάθλιψη και στρέφεται στα παραισθησιογόνα μανιτάρια, με αποτέλεσμα ένα συναρπαστικό ταξίδι στον κόσμο της Αλίκης στη Χώρα των Θαυμάτων με έναν υποδόριο φόβο αν πέτυχε όλο αυτό και για τις συνέπειες που ίσως υπάρξουν. Στο αγαπημένο μου «Τσάι με τον Λύκο», ταξιδεύουμε σ’ ένα ερημωμένο σχεδόν χωριό της νότιας Ελλάδας, όπου ένας άντρας πέφτει θύμα καταιγίδας και τον σώζει μια κοπέλα που του αποκαλύπτει τον μαγικό της κόσμο: μια καθημερινότητα και μια διατροφή βασισμένη σε αρχαία και παραδοσιακά γιατροσόφια, ανακατεμένα με φύλλα τσαγιού. Η Μυρτώ και ο Γιώργος έβαλαν τις καινούργιες γνώσεις πάνω στη σοφία των παλιών και ρίζωσαν στον τόπο τους. Βιώσιμες καλλιέργειες, προϊόντα βασισμένα σε αυτές, χτίσιμο ξενώνων, κάλεσμα για επισκέπτες κ. ά. Κι όλα αυτά, με μέτρον, αυτό το μέτρον των αρχαίων που θα τους επιτρέψει να παραμείνουν εντός ορίων, χωρίς ασύστολη εκμετάλλευση της φύσης και του περιβάλλοντος, χωρίς οι ξένοι να αλλοιώσουν τον χαρακτήρα του τόπου. Τι όμορφες περιγραφές, τι ωραία φιλοσοφία, πόσο ξεχωριστή ιστορία!

Εξίσου αγαπημένο κείμενο ο «Μεγάλος ύπνος και το γλυκό της Δαμασκού», όπου ένας πρωτοετής της Ιατρικής συνδράμει εθελοντικά στους Γιατρούς Χωρίς Σύνορα και τον απασχολεί η περίπτωση της Ραζάν, μιας «ωραίας κοιμωμένης» που πάσχει από το σύνδρομο της παραίτησης, έχοντας πέσει σε βαθύ ύπνο κοντά τρεις μήνες, απότοκο των δεινών που βίωσε από τη βομβαρδισμένη Δαμασκό αλλά και των άθλιων συνθηκών στη χώρα που τη φιλοξενεί. Η συγγραφέας περιγράφει αντικειμενικά και με σεβασμό τη ζωή στη Συρία πριν και μετά τους βομβαρδισμούς, καθώς και τον συνοικισμό των προσφύγων, με αντιθέσεις, ρεαλισμό και καλολογικά στοιχεία που τονίζουν την ομορφιά του τοπίου της ιστορίας και ταυτόχρονα τις σκληρές συνθήκες φιλοξενίας στον καταυλισμό. Δεν ήξερα πως αυτό το σύνδρομο παρατηρείται συχνά σε προσφυγόπουλα που βιώνουν ασταθείς συνθήκες διαβίωσης, χωρίς ελπίδα μόνιμης εγκατάστασης. Τα παιδιά αυτά είναι σα να παραιτούνται από τα άσχημα γύρω τους και να βυθίζονται στον ύπνο για να κρυφτούν. Επίσης, με συγκίνησε η σχέση του γιατρού με τον παππού του που τον βοήθησε στο συναισθηματικό κουβάρι με την αδελφή της Ραζάν, διαπίστωσα και πάλι πόσο χαριτωμένα ύπουλος είναι ο έρωτας και κατάλαβα πως δεν πρέπει να ντρέπεται κανείς γι’ αυτόν, όσο τραγικές κι αν είναι οι συνθήκες γύρω: «Να φοβάσαι τη μέρα που δεν θα αισθάνεσαι τίποτα, αγόρι μου, η μέρα αυτή θα είναι η μέρα του θανάτου σου κι ας εξακολουθήσεις να είσαι ζωντανός…». Το σάμαλι, όπως συνδέεται με την ιστορία και όπως περιγράφεται, με έκανε να ψάχνω για ζαχαροπλαστείο ξενηστικωμένος και το τέλος της ιστορίας μου έφερε δάκρυα στα μάτια, όχι μόνο για το αίσιο αποτέλεσμα αλλά γιατί ενώθηκαν άνθρωποι διαφορετικών θρησκειών και νοοτροπιών κάτω από την τέντα που λέγεται αγάπη.

Στο «Ο αχλαδοχυμός ταιριάζει με τα video games» έχουμε μια συγκλονιστική ιστορία ενός παιδιού γυμνασίου που έχει κολλήσει με το κινητό του κι έχει χάσει χρονιά στο σχολείο, της φίλης του, Κατ, που χαρακώνεται και καίγεται («…έκανε το βλέμμα της ακόμα πιο υποβλητικό, ήταν λες και κοιτούσες κατευθείαν μέσα σε πηγάδι χωρίς πάτο», ανατρίχιασα στην έκρηξή της για το τι πραγματικά την πονάει, πάντως όχι το χαράκωμα) και του Χοντρού που τον έδερνε ο πατέρας του ενώ η αλκοολική μητέρα του αδιαφορούσε γι’ αυτόν, ώσπου το παιδί της πήρε την πιο απρόσμενη εκδίκηση. Τρία παιδιά απόβλητα, «τρεις ασώματες ψυχές που προσπαθούσαν να χωρέσουν στα καινούργια κορμιά που τους επέβαλε η εφηβεία» (σελ. 121). Άψογη η σκιαγράφηση του παιδιού που μπλέκει με το παιχνίδι της μπλε φάλαινας, κλιμάκωση της αγωνίας, καταπληκτικά ψυχογραφήματα, έφτασα στο τέλος με κομμένη ανάσα. Στο «Όρμα -στα φασόλια- Τζακ!», παρακολουθούμε τη συναρπαστική ιστορία του παλαιστή Τζακ που το έσκασε μικρός από το σπίτι του για να ακολουθήσει το τσίρκο που πέρασε από το χωριό του και μετά μπλέχτηκε με στημένους αγώνες κατς. Τι εννοούσε η μαντάμ Ζαΐρα που του είπε να προσέχει τα φασόλια που θα είναι η αρχή του τέλους του; Μια ιστορία με απροσδόκητο τέλος που επίσης μου έφερε δάκρυα στα μάτια.

Στο «Σπίτι από σοκολάτα», μια γυναίκα μετά από άκαρπες προσπάθειες για παιδί και με την πεθερά της να την κατηγορεί γι’ αυτό χωρίζει κι επιστρέφει στους γονείς της ταλαιπωρημένη ψυχοσυναισθηματικά. Εγκλωβίζεται λοιπόν στην κλειστή κοινωνία του χωριού και επωμίζεται τη φροντίδα των γονιών και του οικογενειακού τους φούρνου «με τη ρετσινιά της άκληρης και τα ειρωνικά μειδιάματα του κόσμου». Μόνο τα παιδιά αγάπησε και έφτιαχνε με χαρά σοκολατένια γλυκίσματα, δίνοντάς τους μιαν αγάπη που το χωριό παρερμηνεύει και τη χαρακτηρίζει «μάγισσα» για να μην την πλησιάζουν. Τελικά πραγματοποιεί ένα μεγάλο όνειρο κι αυτό της φέρνει ένα ανέλπιστο δώρο σ’ ένα πανηγύρι. Και τέλος, στο ομότιτλο της συλλογής, μια συγγραφέας-φάντασμα, που μεγάλωσε με ιστορίες και παραμύθια αλλά απέτυχε να δει δικό της έργο τυπωμένο, αναπολεί τη ζωή της από τη στιγμή που δέχτηκε να γράφει χωρίς να υπογράφει, παλεύει με τις τύψεις της και μας αποκαλύπτει πώς άλλαξε η αγάπη της απέναντι στο κείμενο και στον γραπτό λόγο τώρα που γράφει κατά παραγγελία, πώς είναι οι συνθήκες εργασίας, πώς την αντιμετωπίζουν οι συνεργάτες της. Ένας ύμνος στον συγγραφέα και στο έργο του, που άνετα διαβάζεται και πρώτο στη σειρά.

Γεμιστή κολοκύθα, μηλόπιτα, γλυκό τριαντάφυλλο, κακκαβιά, μανιτάρια, τσάι του βουνού, σάμαλι, φασόλια με χόρτα, σμούθι αχλάδι, σοκολάτα, τσάι μέντας μου κράτησαν συντροφιά και με γέμισαν μυρωδιές και εικόνες όσο ταξίδευα στα καλογραμμένα κείμενα της διαφορετικής αυτής συλλογής διηγημάτων. «10 + 1 ιστορίες βουτηγμένες σε τσάι μέντας» φέρνουν τα κλασικά παραμύθια των παιδικών μας χρόνων σ’ ένα σκληρό, άδικο, επικίνδυνο σήμερα και μας συστήνουν ήρωες απελπισμένους, φοβισμένους, ερωτευμένους, παγιδευμένους. Η συγγραφέας πάντως πιστεύει ακόμη, παρά το σύγχρονο της εποχής μας, στη μαγεία των παραμυθιών, στο ταξίδι στους φανταστικούς τους κόσμους, στα θετικά μηνύματα που πηγάζουν από αυτά και τονίζει πως «εξηγώντας τα πάθη, τα λάθη και τις αρετές των ηρώων, εξηγούμε και την ίδια μας τη φύση, ανακαλύπτουμε ποιοι είμαστε εμείς οι ίδιοι»! Άλλωστε, «οι διαχρονικές έννοιες του καλού και του κακού, του πλούτου και της φτώχειας, του δυνατού και του αδύνατου δεν είναι δυνατόν να αντικατασταθούν ποτέ και με τίποτα»!

The post «10 + 1 ιστορίες βουτηγμένες σε τσάι μέντας», της Χρυσούλας Διπλάρη, εκδ. Πηγή appeared first on Πανος Τουρλης.

Βιβλίο Ουμπίκικους 
Συγγραφέας Γιώργος Τσακνιάς 
Κατηγορία Συλλογή διηγημάτων
Εκδότης Κίχλη
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το χιούμορ του συγγραφέα είναι βραδύκαυστο, δε θα γελάσεις δηλαδή ακριβώς τη στιγμή που θα διαβάσεις μια ατάκα ή μια αστεία σκηνή παρά λίγα δευτερόλεπτα αργότερα, αυθόρμητα και χωρίς επεξεργασία. Αυτό είναι κάτι που δύσκολα επιτυγχάνεται, εξ ου και τα κείμενα της ξεχωριστής συλλογής κειμένων, που μας προσφέρει σε άλλη μία καλαίσθητη έκδοση η Κίχλη, τα βρήκα ιδιαίτερα, καλογραμμένα και ξεχωριστά. Απολαυστικά εξομολογητικά στιγμιότυπα, ανατροπές, βιώματα ξανάρχονται στην επιφάνεια με όπλο το χιούμορ για να ελαφρύνουν όσο γίνεται στιγμές από τη ρουτίνα, τον τρόπο σκέψης, τις γκάφες της ζωής του Γιώργου Τσακνιά αλλά, ας μη γελιόμαστε, και της δικής μας. Πόσο οικεία σε όλους είναι η εικόνα της μποτιλιαρισμένης Κηφισίας, για παράδειγμα, αλλά και πόσο αφοπλιστικό το σχόλιο του γράφοντος: «Εμένα υπάρχουν πρωινά που μια πολύ λεπτή μεσοτοιχία με χωρίζει από την υστερία που οδηγεί στο να βγάλω τα νεύρα μου στους άλλους…Αλλά τη μεσοτοιχία αυτή τη συντηρώ και τη φροντίζω ως κόρην οφθαλμού» (σελ. 77).

Αρκετά κείμενα αναφέρονται στον κοινό μας χώρο εργασίας, το αρχείο, οπότε αυτόματα το βιβλίο γίνεται κομμάτι και της δικής μου ζωής. Συγκινήθηκα μάλιστα όταν διάβασα κάτι που πολλές φορές έχω σκεφτεί κι εγώ όταν πηγαίνω να παραλάβω ένα αρχείο αποθανόντος προσώπου από επιγόνους του: «πώς θα πάω στο σπίτι ενός ανθρώπου τον οποίο ποτέ δεν γνώρισα και θα μαζέψω όλο του το παρελθόν, όλη τη δουλειά δεκαετιών, για να την πάρω και να φύγω; Πώς θα αισθάνεται η Ζ. που έζησε τόσα χρόνια μαζί του…να έχει επί μέρες έναν άγνωστο στο σπίτι της ο οποίος θα τοποθετεί τη ζωή της σε κούτες, θα τις σφραγίζει και θα τις αριθμεί επιμελώς» (σελ. 73); Κι εκεί που προβληματίζεσαι και σκέφτεσαι, έρχονται κείμενα που σε κάνουν να γελάς, όπως η περιγραφή του ΙΚΑ στον «Καφέ»: «…ένα κουβούκλιο με την επιγραφή Πληροφορίες που ποτέ δεν έχει μέσα άνθρωπο…σωστά, δεν είπε κανείς ότι έχει άνθρωπο, πληροφορίες έχει» (σελ. 39). Απανωτές εναλλαγές διάθεσης και ποικίλες αντιδράσεις δημιουργούν τα κείμενα του βιβλίου, για παράδειγμα συγκινήθηκα με τη σύμπτωση στο «Κουλέ Καφέ», ανατρίχιασα με τη φράση «Δεν μου αρέσει να σας βλέπω όταν εγώ δεν υπήρχα» που είπε το παιδί στον πατέρα του όταν κοίταζαν παλιές φωτογραφίες του με τη μαμά, ξεκαρδίστηκα με την απλή διαπίστωση ότι η Τσεχοσλοβακία δε βρέχεται από θάλασσα όταν χαλάει η εξωλέμβιος βάρκα τσεχοσλοβάκικης κατασκευής κλπ.

Μικρά και μικρότερα κείμενα, με πρωτοπρόσωπη γραφή, αποτυπώνουν ό,τι πιο ευφάνταστο, τραγελαφικό, απίθανο μπορεί να βιώσει, να δει ή να ζήσει κάποιος. Δεν έχουμε όμως μόνο στείρες περιγραφές αλλά και παρομοιώσεις, παραλληλισμούς, παροιμιώδεις φράσεις και τσιτάτα ξένων και Ελλήνων λογοτεχνών και φιλοσόφων που εμπλουτίζουν τα πεζογραφήματα χωρίς όμως να κουράζουν ή να λειτουργούν εις βάρος του καθαυτού θέματος κάθε φορά. Έμαθα λοιπόν για τις μυοσωτίδες χάρη στον Καρυωτάκη, έζησα από κοντά το καθεστώς στην Τσεχοσλοβακία του 1970 από μια ταξιδιωτική ανάμνηση του συγγραφέα («Ωραία χώρα αλλά με απαίσιο καθεστώς», αντικαθεστωτικό μήνυμα σε μια τυχαία οικογένεια τουριστών), ταξίδεψα στη Μικρή Βενετία του Λονδίνου, στο Παρίσι, στο Ανατολικό Βερολίνο και στο μπαρ με το όνομα του δολοφόνου του Τζον Κένεντι, στο Πλόβντιβ, στη Λισαβόνα και όπου αλλού θέλησε ο συγγραφέας να με ταξιδέψει.

Ο τίτλος της συλλογής των αυτοβιογραφικών κειμένων του Γιώργου Τσακνιά είναι από τη λέξη «ubiquitous» (που σημαίνει ο πανταχού παρών), όπως την έπλασε ένα μικρό παιδί, διαστρεβλώνοντάς την με χαριτωμένο τρόπο και χαρίζοντάς της νέα πνοή και χρήση. Έτσι λοιπόν ο αναγνώστης είναι πανταχού παρών στο παρελθόν και στο παρόν της ζωής του συγγραφέα και συνεκδοχικά της ελληνικής κοινωνίας, από τα παιδικά του χρόνια ως τη φοιτητική του ζωή, από μια σειρά κωμικοτραγικών περιστατικών σε καλοκαιρινές διακοπές ως την έγγαμη καθημερινότητά του, με  σημαντικές προσωπικότητες όπως ο Γιώργος Σικελιώτης, ο Κούλης Αλέπης, ο Μιχάλης Σιγανίδης να περνούν ως «τοπόσημα» και φυσικά με την παρουσία των γονιών Σπύρου και Αμαλίας Τσακνιά να αποτελεί συχνό σημείο αναφοράς με τρόπο που ζωντανεύουν μπροστά μας ως άνθρωποι και ως χαρακτήρες. Μια διαφορετική αναγνωστική επιλογή που μου κράτησε πολύ καλή παρέα.

The post «Ουμπίκικους», του Γιώργου Τσακνιά, εκδ. Κίχλη appeared first on Πανος Τουρλης.