Βιβλίο Η φιλοξενούμενη 
Τίτλος πρωτοτύπου The guest
Συγγραφέας B. A. Paris
Μεταφραστής Βεατρίκη Κάντζολα-Σαμπατάκου
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Bell
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Γκέιμπριελ βρήκε ετοιμοθάνατο τον έφηβο γιο ενός φιλικού ζευγαριού και τα τελευταία του λόγια τον έχουν στοιχειώσει. Κατέθεσε ότι το παιδί πριν πεθάνει είπε ότι αγαπάει τη μητέρα του αλλά στην πραγματικότητα την κατηγορούσε για κάτι. Αυτό το μυστικό και η όλη δοκιμασία τον έχουν καταρρακώσει ψυχολογικά και η γυναίκα του, Άιρις, τον πείθει να πάνε διακοπές για να ξεχαστεί και να της μιλήσει. Όταν επιστρέφουν, βρίσκουν τη Λορ να έχει κάνει κατάληψη μετά τον χωρισμό της και προσπαθούν να προσαρμοστούν σε μια νέα πραγματικότητα, κάνοντας ταυτόχρονα προσπάθειες να μεταπείσουν τη Λορ και να μιλήσουν με έναν εξαφανισμένο Πιερ. Μέσα από τις κουβέντες τους και τις αλλαγές στις ζωές τους μαθαίνουμε για το κοινό παρελθόν των δύο ζευγαριών ενώ ταυτόχρονα μπαίνουν στο προσκήνιο νέοι γείτονες, η έγκυος Έσμι και ο είκοσι χρόνια μεγαλύτερός της Χιου, οι οποίοι φιλοξενούν τον οικογενειακό φίλο τους, Τζόζεφ, έναν άντρα που παλεύει με τον αλκοολισμό. Για να ξεχαστεί ετοιμάζει τον κήπο του νέου τους σπιτιού και σταδιακά μαθαίνουμε πώς γλύτωσε από διάφορα περίεργα ατυχήματα που, σύμφωνα με τις φήμες, οφείλονται στον αλκοολισμό του.

Ο Γκέιμπριελ έχει βυθιστεί σε σκοτεινές σκέψεις περί θανάτου και ματαιότητας και φλερτάρει με την κατάθλιψη, εγκαταλείποντας τη δουλειά του ως γιατρός και τη γυναίκα του που προσπαθεί μάταια να καταλάβει τι πραγματικά συνέβη κι έχει επηρεαστεί τόσο πολύ. Η Λορ αρχίζει να συμπεριφέρεται λες και θα ζει για πάντα μαζί τους, ανατρέπει τη ρουτίνα τους, τη διαρρύθμιση των πραγμάτων, τα πάντα. Τι πραγματικά θέλει και γιατί δεν επιστρέφει στον Πιερ έστω για να μιλήσουν; Η ιστορία εκτυλίσσεται μέσα από κινηματογραφικές σχεδόν περιγραφές και πολλούς διαλόγους, που ζωντανεύουν μεν το κείμενο αλλά δεν προσφέρουν κάποια έντονη δράση ή υψηλές ταχύτητες ανάγνωσης. Μου άρεσαν όμως οι σκιαγραφήσεις των χαρακτήρων και πώς αρχίζουν να αλλάζουν και να αλληλοεπηρεάζονται από τα γεγονότα. Από τη μια έχουμε τη Λορ και την προσκόλληση στη ζωή των φίλων της κι από την άλλη τους γείτονες με τον μυστηριώδη Τζόζεφ, οπότε αρχίζουμε να ψαχουλεύουμε τις ζωές τους για να βρούμε τυχόν κρυμμένα μυστικά. Αγάπησα ιδιαίτερα τον τρόπο με τον οποίο δόθηκε η σχέση της ενήλικης Μπεθ με τους γονείς της, Άιρις και Γκέιμπριελ, δυο ανθρώπους που έχουν από καιρό πάψει να συζητάνε μεταξύ τους, να επιθυμούν ο ένας τον άλλον, κάτι που επιβάρυνε η τραυματική εμπειρία του δεύτερου. Μόνο το παιδί τους τους ενώνει, «σαν κόλλα», με αποτέλεσμα, όταν αποφασίζει να μείνει μαζί τους για έναν χρόνο αντί να σπουδάσει, να τους ανακουφίσει σε μεγάλο βαθμό. Το ζευγάρι έχει ρίξει στους ώμους της ένα πολύ μεγάλο βάρος άθελά του, κάτι που η Μπεθ έχει καταλάβει, εξ ου και στρέφεται ακούσια στην Έσμι και τον Χιου με αφορμή τη γέννηση του μωρού τους.

Δυο ζευγάρια, μια χωρισμένη κοπέλα, μυστικά και ψέματα, σημαντικές διαχρονικές αλήθειες γύρω από τις ανθρώπινες σχέσεις και τότε εμφανίζεται το πρώτο πτώμα ενώ οι ζωές όλων εξελίσσονται μέσα από μικρές και μεγάλες αποκαλύψεις. Σε γενικές γραμμές, μια ενδιαφέρουσα ιστορία που αποκαλύπτει δολοφόνο, κίνητρα και τρόπο δράσης στο τελευταίο κεφάλαιο με στυγνό και ωμό τρόπο. Έχουμε μια μεγάλη αποκάλυψη, έχουμε μια τραγικότητα ως αφορμή των φόνων αλλά δεν έχουμε τιμωρία ή μεταμέλεια, κάτι που τονίζεται στην τελευταία σαρκαστική πρόταση του βιβλίου. Το γεγονός πως όλα αυτά διαδραματίζονται μεταξύ Παρισιού και επαρχιακής Αγγλίας και για τον λόγο αυτόν ο δολοφόνος έπρεπε να έχει τον νου του για κάθε καθυστέρηση τρένου, για ακλόνητα άλλοθι κλπ. Μου φάνηκαν πως επιβάρυναν ακόμη περισσότερο την, ίσως «τραβηγμένη», ιστορία. «Η φιλοξενούμενη» είναι ένα μυθιστόρημα που με κέρδισε κυρίως για τον σωστό χειρισμό των ανθρώπινων σχέσεων και την προσεγμένη σκιαγράφηση των χαρακτήρων.

Βιβλίο Ο Παράδεισος είναι σωστή κόλαση
Συγγραφέας Χρήστος Αζαριάδης 
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Χιούμορ
Εκδότης Bell
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το νέο μυθιστόρημα του Χρήστου Αζαριάδη είναι ένα συναρπαστικό ταξίδι στη μεταθανάτια ζωή, η οποία τελικά δε διαφέρει σε τίποτα από αυτήν που βιώνουμε όλοι μας: έχει καλό και κακό, γραφειοκρατία, ζήλιες, σατανικά σχέδια και πολλά άλλα. Με πολύ προσεκτικό χειρισμό και διακριτικό χιούμορ που σέβεται τις βασικές αρχές της θρησκείας του χριστιανισμού και όχι μόνο, ο συγγραφέας έγραψε μια ιστορία που με κράτησε σε αγωνία χάρη στις έξυπνες ανατροπές, στους καλοσχεδιασμένους χαρακτήρες, στα διαχρονικά και καίρια μηνύματα περί αγάπης, φιλίας, δοτικότητας και στο γλυκόπικρο τέλος. Θα μπορούσε να είναι ένα σκέτο κωμικό χρονικό του καθημερινού βίου στον Παράδεισο (για λόγους πολιτικής ορθότητας, αποκαλείται Αναπτυγμένη Μεταθανάτια Ζωή) και στην Κόλαση (ωσαύτως Αναπτυσσόμενη Μεταθανάτια Ζωή) αλλά υπεισέρχονται λογοτεχνικές αρετές που το κάνουν ακόμη καλύτερο και πιο στέρεο. Για παράδειγμα, ένας από τους ωραιότερους προβληματισμούς του κειμένου έχει να κάνει με την αδιαφορία και τον εγωισμό: «-Άσε να ασχοληθεί κάποιος άλλος. –Κι αν δεν υπάρχει κανείς άλλος για ν’ ασχοληθεί, Ζωρζ; Τι θα γίνει μ’ αυτούς τους ανθρώπους, αν όλοι θεωρούν ότι είναι πρόβλημα κάποιου άλλου»; Επιπλέον, γινόμαστε μάρτυρες μιας σταδιακής φιλίας που χτίζεται ανάμεσα σε εντελώς αντίθετους χαρακτήρες, εκ των οποίων ο ένας τελικά επηρεάζει τον άλλον, με αποτέλεσμα τα πάντα στη μεταθανάτια ζωή να έρθουν τούμπα.

Στα μικρά και σύντομα κεφάλαια του βιβλίου ξεδιπλώνονται παράλληλα η μεταθανάτια ζωή του Σαμ (εκ του Σαμαήλ) και η προθανάτια του Αθανάσιου Συνοδινού ώσπου αυτοί οι δύο να συναντηθούν και να δημιουργήσουν ένα όμορφο ντουέτο γεμάτο κωμικοτραγικά επεισόδια και ενδιαφέρουσες «συγκρούσεις». Ο Σαμ είναι ένα πλάσμα που είδε τη γέννηση του κόσμου και συνέβαλε σε αυτόν αλλά έχει πλέον αντιρρήσεις, τις οποίες εκφράζει συχνά με άκοσμο, προσβλητικό και έκνομο τρόπο. Αποτέλεσμα αυτού του «βίου» είναι να πέφτει συνεχώς στην ιεραρχία των αγγέλων αφού ακολουθεί τους δικούς του ηθικούς κανόνες, αποδεχόμενος φυσικά τις συνέπειες. Παραδέχεται: «-Απλά έπειτα από τόσες χιλιετίες αποστασιοποίησης, έφτασα να θεωρώ ότι αυτό είναι το φυσιολογικό. Να είμαστε θεατές στα προβλήματα του κόσμου» (σελ. 53). Φιλόδοξος, πιστεύει στον εαυτό του, δε σωπαίνει μπροστά στα λάθη του συστήματος που συναντά κι όταν βάζει έναν στόχο μηχανορραφεί για να τον καταφέρει. Η τελευταία του δοκιμασία όμως, πριν τον ρίξουν στην Κόλαση, η προσαρμογή του Θάνου, τον φέρνει συχνά στα όριά του!

Ο Θάνος λοιπόν είναι μια ψυχή που παραβιάζει τους κανόνες που αγνοεί και μαθαίνουμε σταδιακά πώς πέθανε, πώς και γιατί χώρισε, πώς έπεσε σε κατάθλιψη. Η μεταθανάτια ζωή είναι, φυσικά, μια πρωτόγνωρη εμπειρία και ο Σαμ αγωνίζεται να τον ντύσει με στυλ και να του εμφυσήσει μια καλύτερη προσωπικότητα. Ο Θάνος δεν είναι πολύ ευφυής, ο φόβος της μοναξιάς τον έφθειρε και τον έκανε να αρνείται να δεχτεί πως η σχέση του με την Έλενα είχε τελειώσει. Αυτά τα γνωρίσματα απογοητεύουν τον Σαμ που βρίζει θεούς και δαίμονες (παρντόν) για την ατυχία του να του «κληρωθεί» αυτός ο νέωπας. Ο Θάνος έχει μια ιδιαίτερη προσωπικότητα που τον κάνει να ξεχωρίζει κι αυτό σταδιακά έλκει τον Σαμ, που προσπαθεί να τον πείσει ν’ αλλάξει, μόνο και μόνο για ν’ ακούσει αυτό: «-Όλος ο κόσμος παλεύει με χίλιους τρόπους να διαφέρει. Κι εγώ το καταφέρνω χωρίς να προσπαθώ. Πώς μου ζητάς να το εγκαταλείψω αυτό» (σελ. 226); Αυτά και άλλα γνωρίσματα του Θάνου, καθώς και η ταυτόχρονη επιδείνωση της επαγγελματικής θέσης του από κεφάλαιο σε κεφάλαιο, βάζουν τον Σαμ σε σκέψεις, τον κάνουν να αναθεωρήσει και να μπει σε δίλημμα: να αφήσει την προφητεία να εκπληρωθεί, με αποτέλεσμα αυτός να καταλήξει στην κόλαση, ή να σαμποτάρει τις ενέργειες του Θάνου; Αφού ο Παράδεισος κάνει ό,τι μπορεί για να του δείξει ότι δεν ανήκει εκεί, γιατί φοβάται ότι θα καταλήξει στην αγκαλιά του Εωσφόρου;

Το περιβάλλον του Παραδείσου, και στη συνέχεια της Κόλασης, είναι άψογα σχεδιασμένο, γεμάτο έξυπνες λεπτομέρειες, ευφάνταστη δόμηση και ρεαλιστική διάρθρωση. Η καφετέρια «Το ελαφρύ χώμα» και άλλα μέρη όπου οι ψυχές τρώνε και πίνουν, παρ’ όλο που δεν πεινάνε, είναι μέρη που ικανοποιούν τη ματαιοδοξία τους, αφού στα καταλύματά τους δεν υπάρχουν κουζίνες και μαγειρικά σκεύη. Τα Υπουργεία Αφίξεων, Δικαιοσύνης, Υποδομών, Δημοσίου Τομέα κ. ά., το Συμβούλιο των Οκτώ (που συγκροτήθηκε όταν οι άνθρωποι αυξήθηκαν και ο Θεός δεν προλάβαινε να είναι πανταχού παρών), η Ιστορική Βιβλιοθήκη της Ζωής (ένα βιβλίο για κάθε άνθρωπο, όλοι οι βίοι των γεγενημένων και αγέννητων φυλάσσονται στα ράφια της), τα δικαστήρια, οι ψηφιακές μορφές που αποτελούν το κεντρικό σύστημα των σπιτιών των ψυχών και πολλά άλλα ζωντανεύουν ένα μέρος όπου πραγματικά θα ήθελες να πας. Από την άλλη, η κόλαση είναι γεμάτη χαρούμενους ανθρώπους, δημιουργικές δραστηριότητες, καθαρό ουρανό, όλα αυτά όμως είναι επιφανειακά. Οι πειρασμοί αυτοί δίνουν σε αφθονία ό,τι λαχταράει κάποιος ώστε να κρατήσει την ψυχή του δέσμια εκεί.

Καλοδεχούμενο και διακριτικό είναι το χιούμορ του συγγραφέα. Γέλασα πολύ με την επιλογή του Αβραάμ να είναι ένας από τους καθηγητές στο Φροντιστήριο που μαθαίνει στους νεοφερμένους για την καινούργια τους ζωή, μιας και ο Πατριάρχης φημίζεται για την υπομονή του, ώσπου να συναντήσει τον Θάνο όμως. Μου άρεσε επίσης ο τρόπος που επεξηγήθηκαν ο ιός του 2000 και η περίοδος του Μεσαίωνα, όπου όλα πήγαιναν κατά διαόλου γιατί οι άγγελοι είχαν κατέβει σε απεργία διαρκείας! Τα προνόμια, οι πόντοι καλοσύνης που μαζεύουν οι ψυχές, το πρόγραμμα Κρίση που γνωρίζει τις πεποιθήσεις και το ποιόν των μελλοθάνατων συγκροτούν ένα συναρπαστικό φαντασιακό και ταυτόχρονα ρεαλιστικό σκηνικό. Φυσικά, δε λείπουν οι καμέο εμφανίσεις γνωστών προσώπων, όπως ο Στάνλεϊ Κιούμπρικ και ο Ζωρζ Σιμενόν, ο Πελέ και η Μητέρα Τερέζα, η Παναγία και η Νταϊάνα, ο Κερτ Κομπέιν κ. ά., που όλοι τους έχουν έναν μικρό ή μεγαλύτερο ρόλο στην ιστορία.

Κι όταν έχουμε πλέον εξοικειωθεί με τον χώρο, έχουμε γνωρίσει τους χαρακτήρες, έχουμε γελάσει και προβληματιστεί με τα όσα γίνονται, τότε ανακαλύπτουμε την Ενδιάμεση Έρημο, ένα σημείο που τραβάει κοντά του τον Θάνο για να περάσει από την άλλη μεριά, κάτι που καταφέρνει παρά τις απανωτές προσπάθειες του Σαμ να τον εμποδίσει. Ένα σημείο γεμάτο ξεραΐλα, έλλειψη χρωμάτων, μυρωδιά θλίψης και μια πένθιμη βουβαμάρα. Με απαράμιλλη τεχνική οδηγούμαστε στα Ζεστά Σημεία, όπου κυκλοφορούν οι Εκκρεμείς, όσοι πέθαναν αιφνιδίως και το πρόγραμμα Κρίση δεν πρόλαβε να τους εντάξει κάπου. Φυσικά, ο παραλληλισμός με τις δομές των σημερινών προσφύγων (hot spots) είναι αναπόφευκτος, μιας και υπάρχουν ανασφάλεια, απάνθρωπες συνθήκες διαβίωσης, άνθρωποι ο ένας πάνω στον άλλον, με αποτέλεσμα να δημιουργείται μια κλειστή κοινωνία γεμάτη απελπισία, ανασφάλεια, έτοιμη να κάνει τα πάντα για να επιβιώσει. Εκεί εμφανίζονται νέα πρόσωπα, νέες ανατροπές που οδηγούν με μαθηματική ακρίβεια σε όσα θέλει να αποφύγει ο άγγελος ενώ ο Θάνος μπαίνει σ’ έναν κυκεώνα πράξεων συμβατών με τον χαρακτήρα του αλλά αντίθετων με τα θέσφατα του τόπου που τον φιλοξενεί. Τι αναφέρει λοιπόν η Προφητεία γι’ αυτόν τον τόπο και πώς θα μπλεχτεί ο Θάνος σε μια ιστορία που θα ανατρέψει οριστικά όλες τις γνωστές ιστορίες περί παραδείσου και κόλασης;

Το μυθιστόρημα «Ο Παράδεισος είναι σωστή κόλαση» είναι «ένα χιουμοριστικό παραμύθι για τη ζωή μετά ή ένα παρηγορητικό ανάγνωσμα για όσους πιστεύουν ότι τίποτα δε χάνεται με τον θάνατο», όπως υποστηρίζει η σκηνοθέτρια Αναστασία Κουρή στον πρόλογο του βιβλίου. Ένα ενδιαφέρον, πρωτότυπο, προσεγμένο, καλοσχεδιασμένο μυθιστόρημα αφιερωμένο στη μάχη του καλού και του κακού όχι ως μάχη εξουσίας αλλά ως παιχνίδι ανάμεσα σε φυσικές αντίρροπες δυνάμεις. Ποια είναι η πραγματική σχέση του Σαμ με τον Θεό; Γιατί τον εποφθαλμιά ο Εωσφόρος; Ποιος είναι ο πραγματικός ρόλος του Θάνου στην πλοκή; Χωράει ο έρωτας στη μετά θάνατον ζωή; Για ποια αδικήματα κατηγορείται ο Σαμ και γιατί συμπεριφέρεται υπερφίαλα απέναντι στην καθεστηκυία τάξη του Παραδείσου; «Ένας έκπληκτος μακαρίτης κι ένας δικαιωμένος άγγελος» γίνονται φίλοι και τα πάντα αλλάζουν στον ήρεμο ως τότε Παράδεισο που σταδιακά γίνεται σωστή κόλαση!

Βιβλίο Υφάντρα
Συγγραφέας Μαρία Ξυλούρη
Κατηγορία Αλληγορία / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μεταίχμιο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Μαρία Ξυλούρη έγραψε μια εκπληκτική αλληγορική νουβέλα με πλούσιο λεξιλόγιο, διττά νοήματα, δεύτερες αναγνώσεις και μυστήριο. Η Μπιάνκα, που τώρα δουλεύει για τον κύριο Τέιλορ ως οικονόμος του, πείθει την Επισκέπτρια να έρθει κοντά τους για να βοηθήσει με την υγεία της κυρίας Τέιλορ που χειροτερεύει. «…θα μπορούσε, πράγματι, να έρθει αν την παρακαλούσες…συχνά, τις περισσότερες φορές, θα κατέληγες να μην μπορείς να αποφασίσεις αν ήταν τελικά καλύτερα που ήρθε ή όχι». Πάντως : «Ήταν και μερικές που μόνο τότε συνειδητοποιούσαν τι ακριβώς είχαν κάνει, σε ποιαν ακριβώς είχαν ανοίξει την πόρτα…δεν ήταν προετοιμασμένες για το τίμημα» (σελ. 12). Παράλληλα με το σήμερα, μέσα από πρωθύστερα ξεδιπλώνεται το παρελθόν της Μπιάνκας και η κακοποίηση που υφίστατο από τον άντρα της. Έτσι, η αγωνία κορυφώνεται, με την ταυτότητα της Επισκέπτριας να παραμένει ένα γλυκό μυστήριο ως τη στιγμή που πρέπει και με τις απανωτές ανατροπές στη ζωή της οικονόμου, η οποία, επιπλέον, προέρχεται από σημαντική οικογένεια υφαντριών.

Η Επισκέπτρια παρατηρεί πάντα τα χέρια των συνομιλητριών της που την καλούν κοντά τους για να τις βοηθήσει: «Τα χέρια των περισσότερων γυναικών που την παρακαλούσαν να έρθει ήταν έτσι. Δάχτυλα που γραπώνονταν από το παραμικρό γιατί είχαν ελάχιστα πράγματα δικά τους, νύχια σπασμένα και λερωμένα από τον αγώνα της κάθε μέρας. Εκείνες με τα περιποιημένα δάχτυλα είχαν άλλους τρόπους να προσπαθούν να επιβάλλουν το θέλημά τους» (σελ. 11). Έχει μια αέρινη παρουσία, ξέρει τα πάντα για όλους και το αντάλλαγμα που έχει στο μυαλό της για ό,τι της ζήτησαν θα φέρει ανείπωτο πόνο και τραγωδία στις ζωές των χαρακτήρων. Από την άλλη, με τον ίσιο τρόπο μαθαίνουμε ποιος είναι ο κύριος Τέιλορ και από τι δραπέτευσε. Πώς και γιατί ασχολήθηκε με το αμπέλι και την οινοποιία όταν έφτασε στον τόπο όπου ζει σήμερα «με καρδιά τσακισμένη και σχέδια αδιαμόρφωτα»; Τι συνέβη με τη γυναίκα του; Ποιος είναι ο ρόλος του στη συναρπαστική αυτή ιστορία;

Μεγάλο βάρος στην πλοκή είναι αφιερωμένο στην Μπιάνκα, τελευταίο κρίκο μιας μεγάλης και ακατάλυτης γενιάς από υφάντρες, που δένει μάνα και κόρες, γυναίκες πρόθυμες ή αναγκασμένες να υποκύψουν σε αρχέγονες δοξασίες για το καλό της οικογένειάς τους. Φυσικά δεν είχαν όλες ευτυχισμένη ζωή, όσο πιστές κι αν ήταν στα ανείπωτα ήθη και έθιμα αυτής της παραδοξολογίας, είτε ήταν υπάκουες είτε έσπασαν τον δεσμό. Όλες τους όμως αφοσιώθηκαν στην υφαντική, γιατί «το να μην τη μάθει θα ήταν κάλεσμα σε χειρότερες συμφορές να έρθουν». Με ανατριχιαστική ειλικρίνεια και δυνατές μεταφορές καταγράφονται σκληρές και καίριες διαχρονικές αλήθειες: «είχε όμως έναν άντρα αυστηρό και κρύο και μια ζωή κλειστή και μικρή, τα δέχτηκε [τα υφαντικά εργαλεία] με ευγνωμοσύνη και προσπάθησε να βρει σε αυτά την παρηγοριά που δεν έβρισκε γύρω της, ούτε καν στα μάτια της κόρης της» (σελ. 14). Μέσα σε λίγες σελίδες ξεδιπλώνεται το οικογενειακό παρελθόν της Μπιάνκας, το άρρηκτα δεμένο με τα εργαλεία, τις δαχτυλήθρες και την καρακάξα στο παράθυρο των σπιτικών που άνοιξαν οι γυναίκες. Η κάθε μια τους ανεξαιρέτως παντρευόταν «για να γίνει, επιτέλους, κάτι που δεν ήταν κόρη, κάτι που δεν ήταν στριμωγμένο ανάμεσα σε δύο γονείς» (σελ. 19). Μια γενιά από υφάντρες που «δεν απέδιδαν το σχέδιο που θα τις οδηγούσε εκεί που ήθελαν αλλά το σχέδιο που ήλπιζαν ότι θα έκανε τη ζωή πιο υποφερτή για λίγο» (σελ. 91). Αλλά πάντα, μα πάντα, έπρεπε να τρυπήσουν το δάχτυλό τους το Σάββατο βράδυ και ν’ αφήσουν τη ματωμένη δαχτυλήθρα στο περβάζι. «…κι ο κόσμος όλο γυρνούσε και γυρνούσε, ανίδεος, αδιάφορος, ανοργάνωτος, αδίστακτος».

Η συγγραφέας καταγράφει με σεβασμό και ωμότητα τη ζωή της ηρωίδας της και τον γάμο της με έναν άντρα που την κακοποιούσε για χρόνια: «οι μελανιές συνεχίζονταν, καινούργιες πάνω σε παλιές που ακόμη δεν είχαν σβήσει, έτσι που η Μπιάνκα μερικές φορές κοιταζόταν στον καθρέφτη της και σκεφτόταν το δέρμα της σαν κουρελού» (σελ. 26). «Η Μπιάνκα, όταν ύφαινε τα παγόνια, δεν ήξερε ότι ύφαινε τη σωτηρία της». Δάκρυσα όταν παραδέχτηκε: «Είμαι κάποιου η γυναίκα. Μαγειρεύω, πλένω, ράβω, κεντάω, υφαίνω» (σελ. 116). Κι όταν απάγκιασε στου κυρίου Τέιλορ «συχνά τιναζόταν στα αγγίγματα, ακόμη δεν είχε πειστεί ότι μπορούσαν να είναι ακίνδυνα» (σελ. 127). Οι ευτυχισμένες μέρες ήταν αυτές χωρίς τον άντρα της και οι σκληρές αυτές με την παρουσία του, αισθήματα που αποτυπώνονταν στην τέχνη και στα χρώματα των υφαντών που έφτιαχνε. Ψάχνουμε μάταια τη λογική στις αφορμές για τα ξεσπάσματα του συζύγου και από σελίδα σε σελίδα βλέπουμε πώς αλλάζει η Μπιάνκα όταν διαπιστώνει πως τελικά δε θα τη σώσουν οι δαχτυλήθρες και τα υφαντά της γενιάς της, «τίποτα δεν υπήρχε να τη σώσει, σίγουρα δεν θα έσωζε η ίδια τον εαυτό της, δεν ήταν τίποτα, δεν είχε τίποτα» (σελ. 55).

Η Μαρία Ξυλούρη έχει μια ιδιαίτερη γραφή που χρειάζεται προσοχή κατά την ανάγνωση αλλά αποζημιώνει με όμορφες περιγραφές, βαθιές σκέψεις και απρόσμενες εξελίξεις. Η δύναμη του κειμένου είναι τέτοια που μ’ έκανε να πιστεύω πως διάβαζα κάτι υπερφυσικό, ένα δείγμα μαγικού ρεαλισμού, μόνο και μόνο για να γκρεμιστεί σχεδόν αμέσως αυτή η αίσθηση επιστρέφοντάς με σε πραγματικές συνθήκες. Οι υφάντρες «δεν ήταν θεές», υποστηρίζει η συγγραφέας, αλλά τότε γιατί τόσες δοξασίες και εμμονή σ’ ένα τελετουργικό; Σε τι χρησίμευε αυτό; Από την άλλη, το κείμενο είναι άχρονο και άτοπο, παρ’ όλο που υπάρχουν διακριτικές ενδείξεις για τόπο δράσης μάλλον την Ιταλία. Μου άρεσε επίσης που, σε δεύτερη ανάγνωση, έχουμε το δίπολο γυναίκα-άντρας δοσμένο με τέτοιο τρόπο που με έβαλε σε σκέψεις, προβληματισμούς και διάβασμα ξανά και ξανά ορισμένων φράσεων, όχι γιατί είναι δυσνόητες αλλά γιατί λάτρευα να τις αναμασώ. Άντρας και γυναίκα λοιπόν έχουν το ίδιο μοτίβο, αν και παραλλαγμένο: δημιουργούν κάτι για να ξεφύγουν, για να φτιάξουν κάτι καλύτερο απ’ αυτό που βίωναν. Η γυναίκα (Μπιάνκα και οι πρόγονοί της) υφαίνει, ο άντρας (κύριος Τέιλορ) δημιουργεί αμπελώνες και παράγει ένα πολύ καλό κρασί. Πόσο πιστά όμως και πόσο φανατικά ο καθένας; Τι θα συμβεί αν βαρεθούν, απογοητευθούν, παρακούσουν;

Η «Υφάντρα» είναι μια συναρπαστική αλληγορία και ταυτόχρονα μια κραυγή αγωνίας για τις καταπιεσμένες και κακοποιημένες γυναίκες που προσπαθούν να ξεφύγουν από τη βαναυσότητα «υφαίνοντας», ώσπου να πάρουν τη μοιραία απόφαση και να τολμήσουν το πρώτο βήμα απομάκρυνσης. Επίσης, είναι μια διαφορετική ματιά πάνω στην καλοσύνη και στην ανταπόδοση, που στρέφει την πλοκή σε απρόσμενα μονοπάτια, απογειώνοντας τις εξελίξεις με τέτοιο τρόπο που το τέλος αφήνει τον αναγνώστη άφωνο. Τα οικογενειακά θέσφατα και η ορθολογιστική αμφισβήτησή τους, η καλοσύνη και η δοτικότητα, η νέα αρχή μετά από μια «μη ζωή» είναι μερικά μόνο από τα ζητήματα που απασχολούν τη Μαρία Ξυλούρη στο νέο της βιβλίο και τα θέτει επί τάπητος με υπέροχο λεξιλόγιο, προσωπικό στυλ γραφής και προσεγμένα καλολογικά στοιχεία.

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«…ένας πυρετός… απλώθηκε βιαστικός και βουβός στο χωριό τους κι οι θεοί τον τίναξαν σαν κουβέρτα κι οι άνθρωποι έμειναν στον αέρα σαν τη σκόνη πριν πέσουν κατάχαμα, πριν τους καταπιεί η γη» (σελ. 16).

«…οι πικραμένοι άνθρωποι είναι μαχαίρια δίκοπα: είτε γραπώνονται από την παραμικρή γλύκα της ζωής για να σωθούν από το φαρμάκι της είτε γίνονται φαρμακεροί οι ίδιοι» (σελ. 17).

Βιβλίο Μαύρο Δάσος
Συγγραφέας Μαρία Ράπτη
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Τρόμου
Εκδότης Bell
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Αρχές Ιουλίου του 2024, όπου «η πόλη είναι ράθυμη και ήσυχη», η Αλίκη, μετά από μια σημαντική τηλεοπτική επιτυχία, παίζει πλέον σε δεύτερους ρόλους στο Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος. Ο φίλος της, Κρις Αντωνίου, βραβευμένος σκηνοθέτης στο εξωτερικό, της προτείνει τον πρωταγωνιστικό ρόλο στη μεγαλύτερη κινηματογραφική παραγωγή που έγινε ποτέ στην Ελλάδα κι εκείνη δέχεται. Το ταξίδι, οι γνωριμίες, οι πρόβες, τα γυρίσματα με βραβευμένους ηθοποιούς διεθνούς βεληνεκούς τη φοβίζουν αλλά θα το τολμήσει. Ο Κρις έχει διαπρέψει στο εξωτερικό, δουλεύει εμμονικά, σαν το σκυλί, με ταπεινότητα και θάρρος κι αυτή η ταινία είναι ένα μεγάλο προσωπικό και όχι μόνο στοίχημα. Ο Κρις και η Αλίκη φτάνουν πρώτοι στο χωριό όπου θα γυριστεί το φιλμ και βυθίζονται σε μακρινές αναμνήσεις που ακόμη τους τρομοκρατούν. Το ξενοδοχείο όπου μένουν είναι χτισμένο μέσα στο δάσος, σε ένα ύψωμα κοντά στο γειτονικό χωριό που απλώνεται αμφιθεατρικά στην πλαγιά. Το μέρος και η ατμόσφαιρα τους οδηγούν σε κάτι που προσπαθούν να ξεχάσουν, πολύ σύντομα όμως θα το αντιμετωπίσουν ξανά.

Στο ξενοδοχείο εργάζεται και η Κατερίνα, μια φοβισμένη κοπέλα που παλεύει με τους δικούς της δαίμονες. Μάλιστα, πριν λίγα

χρόνια είχε γεμίσει μια βαλίτσα για την περίπτωση που θα χρειαζόταν να φύγει βιαστικά, αν έφταναν τα πράγματα σε σημείο που δε θα είχε άλλη επιλογή. Τα χρόνια όμως κύλησαν ήρεμα, αν και πάντα έπρεπε να προσέχει και να έχει τον νου της. Έχει ένα αδύναμο σώμα χωρίς ίχνος λίπους, κάτι που «δεν οφείλεται σε φροντίδα αλλά σε ετοιμότητα», το διατηρεί για λόγους επιβίωσης. Δέχεται να δουλέψει στο ξενοδοχείο εν όψει της άφιξης των ξένων επισκεπτών που θα γυρίσουν την ταινία, αντικαθιστώντας μια υπάλληλο που έφυγε βιαστικά και απρόσμενα. Τα δωμάτια του προσωπικού είναι εκτός του κεντρικού συγκροτήματος, σχεδόν μέσα στο δάσος κι αυτό της αρέσει. «Υποθέτει -ή θέλει να υποθέτει- ότι τίποτα δεν πρόκειται να έρθει από το δάσος για εκείνη». Ποιος όμως απεικονίζεται στη φωτογραφία που κρύβει και τι ρόλο παίζει στη ζωή της; Αλήθεια, τι συνέβη στην κοπέλα που αντικατέστησε και τι παράξενο συμβαίνει με τους υπόλοιπους υπαλλήλους του ξενοδοχείου; Ποια είναι η σκοτεινή φιγούρα που παρακολουθεί από μακριά το ξενοδοχείο και τους ενοίκους του; «…τα παιδιά που φοβούνται, που πονάνε και που τελικά διαλύονται είναι η πρώτη ύλη για τους εφιάλτες». Μήπως είναι κι αυτός ένα τέτοιο παιδί;

Η πρωτοπρόσωπη αφήγηση της Αλίκης εναλλάσσεται με τριτοπρόσωπη που ζωντανεύει άλλες πτυχές της πλοκής κι έτσι δημιουργείται μια σφιχτοδεμένη ιστορία με υποβλητική ατμόσφαιρα, απανωτές ανατροπές και διαρκείς εκπλήξεις. Ταυτόχρονα, με κάποια πρωθύστερα, επιστρέφουμε στο παρελθόν ενός παιδιού που μεγαλώνει σ’ ένα κακοποιητικό περιβάλλον και η συγγραφέας δίνει τον καλύτερό της εαυτό στις περιγραφές του χώρου και στα ψυχογραφήματα των χαρακτήρων που μας συστήνει. Με άφθαστο ρεαλισμό περπατάμε νοερά σ’ ένα μέρος όπου κανείς λογικός άνθρωπος δε θα έμπαινε μέσα. Βρώμικο, γεμάτο σκουπίδια, με λερούς τοίχους κι όμως: «Ήταν πολλοί εκείνοι που θα προτιμούσαν να βρίσκονται εκεί αντί στον δρόμο. Πολλοί τους οποίους η πόλη εκεί έξω έδιωχνε, τσάκιζε, απειλούσε… ένα τέτοιο απωθητικό μέρος είναι καλύτερο από το άγριο κρύο, την κοφτερή νύχτα, τον ορκισμένο εχθρό ή τους απελπισμένους» (σελ. 14). Δέκα χρόνια μετά παρακολουθούμε το αγόρι να μεγαλώνει σε ακόμη πιο άσχημες συνθήκες, με τις περιγραφές να με ανατριχιάζουν και με τις συνθήκες διαβίωσης να δίνονται με χειρουργική ακρίβεια. Είναι ένα παιδί φοβισμένο, παραμελημένο, που απλώς θέλει το σπίτι του και τους γονείς του απαλλαγμένους από τα μεγάλα προβλήματα που το κάνουν να κρυώνει ή να φοβάται, να πεινά ή να πονάει, χωρίς αστυνομικούς που το παίρνουν μαζί τους μες στη νύχτα για να το οδηγήσουν σε ξένα κτήρια με ξένους ανθρώπους. Ποιο είναι όμως αυτό το αγόρι και πώς θα δεθεί με την κυρίως ιστορία;

Από την άλλη, το Μαυρόδασος με τον θρύλο που κυκλοφορεί ακόμη από στόμα σε στόμα και με το δάσος γύρω γύρω βοηθάει στη δημιουργία μιας εξίσου υποβλητικής ατμόσφαιρας, αυτήν τη φορά στο ύπαιθρο. «Στις έξι το πρωί, το δάσος τρέμει από ήχους, αόρατα νερά που κελαρύζουν, δρυοκολάπτες που χτυπούν χαριτωμένα τους κορμούς των δέντρων, αηδόνια που κεντάνε τον αέρα με τη φωνή τους, φύλλα που θροΐζουν από το απαλό αεράκι, φρέσκο και ελαφρώς παγωμένο, Ό,τι κάνει ένα δάσος βρίσκεται εκεί με τρόπο πληθωρικό, σχεδόν λιγωτικό» (σελ. 28). «Το δάσος γύρω του βάφεται σκούρο, πέφτει προς τη νύχτα. Τραβά επάνω του τα σκεπάσματα του ύπνου, που δεν είναι ύπνος αλλά μια διαρκής επαγρύπνηση, γιατί τα δάση δεν κοιμούνται ποτέ» (σελ. 213). Ο τόπος αυτός κάηκε δυο φορές μετά το 1830, όντας ακόμη τουρκικό έδαφος, αλλά οι κάτοικοι τη δεύτερη φορά σώθηκαν χάρη σε μια γυναίκα που είχαν απομονώσει στις παρυφές του δάσους λόγω της παράξενης συμπεριφοράς της. Η Φρόσω ήταν μια απόκληρη κοπέλα που μιλούσε με τα δέντρα και τα νερά, τα γήτευε και τελικά τα χρησιμοποίησε για να σώσει τον τόπο της. Το σπίτι της στη ρεματιά είναι εγκατελειμμένο, γκρεμίζεται σιγά σιγά, ταυτόχρονα όμως είναι λες και σε τραβάει κοντά του και θέλει να σε κρατήσει. Από δωμάτιο σε δωμάτιο όλο και μεγαλώνει μια υπερφυσική αίσθηση απόκοσμου: «Κάτι υπάρχει εδώ, κάτι ζει εδώ, και δεν ξέρω αν είναι καλό ή κακό. Αυτό το δωμάτιο αναπνέει» (σελ. 119).

Έτσι λοιπόν ξεδιπλώνεται μια ανατριχιαστική ιστορία που θα οδηγήσει την Αλίκη σε ρήξη με την ως τότε ήρεμη και στρωμένη ζωή της, ο φίλος της, ο Κρις, και ο σύντροφός της, ο Άκης, εμπλουτίζουν τη δράση, οι ηθοποιοί και το συνεργείο έχουν τον δικό τους ρόλο στην ιστορία και όλα αυτά κλιμακώνουν την αφήγηση. Απανωτές ανατροπές, διαδοχικές εκπλήξεις, ερωτήματα που απαντώνται σταδιακά, νέες πληροφορίες που εντείνουν την αγωνία, υποβλητική ατμόσφαιρα, εναλλαγές πρωτοπρόσωπης και τριτοπρόσωπης αφήγησης είναι μερικά μόνο από τα θετικά γνωρίσματα ενός μυθιστορήματος που αναμιγνύει ιδανικά τον φόβο που γεννάει ο θρύλος με τον τρόμο που προκαλεί ο θάνατος. Κι όλα αυτά σε ένα ειδυλλιακό τοπίο γεμάτο μυστικά: «Οι άνθρωποι μιλούν για τη φύση με μια διάθεση ρομαντισμού και νοσταλγίας… Η φύση είναι η απόλυτη ισότητα, η αμείλικτη δικαιοσύνη. Είναι το άγριο ζώο που παραμονεύει ένα άλλο. Ο θάνατος του άνθους που μετρά μόλις λίγες μέρες ζωής…Το ξάφνιασμα, το δάγκωμα, το φάγωμα, το αίμα, ο χαμός. Όλα αυτά είναι φύση και η φύση είναι όλα αυτά. Δηλαδή, αγριότητα» (σελ. 97). Μια σκοτεινή ιστορία για όσες ψυχές προτιμούν το σκοτάδι κι όχι το φως, μια κραυγή αγωνίας για τα κακοποιημένα παιδιά και ταυτόχρονα ένα σκληρό μάθημα για όσους θέλουν να κρατήσουν τα μυστικά τους θαμμένα για πάντα.

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«…όλο αυτό έγινε από αγάπη. Από πολλή, πληγωμένη αγάπη. Δηλαδή από το πιο επικίνδυνο πράγματα στον κόσμο. Το υλικό απ’ το οποίο γεννιούνται οι εφιάλτες» (σελ. 332).

«Δεν είμαστε κακοί. Δεν είμαστε καλοί. Αυτό που μένει όταν βγάλεις αυτά τα δύο, αυτό είμαστε. Και μερικές φορές πρέπει να είναι αρκετό» (σελ. 335).

Βιβλίο Δυο ζωές μακριά
Συγγραφέας Γιόλα Δαμιανού-Παπαδοπούλου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Τελεία
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Γιόλα Δαμιανού-Παπαδοπούλου έγραψε ένα συγκλονιστικό μυθιστόρημα για τη δύναμη της ανθρώπινης ψυχής, έναν κόλαφο για τις απάνθρωπες συνθήκες διαβίωσης της γυναίκας στην Αφρική και ταυτόχρονα ένα κείμενο που ισορροπεί ανάμεσα στη συγχώρεση και στον θυμό. Εξαίρετα και διεισδυτικά ψυχογραφήματα, αξιέπαινος λυρισμός που ζωντανεύει τη σκοτεινή μα και τη φωτεινή πλευρά της Αφρικής, υποδειγματικός χειρισμός πλοκής που μας ταξιδεύει με πρωθύστερα στο παρελθόν και στο παρόν των ηρώων του βιβλίου κι ένας πλούτος ποικίλων συναισθημάτων είναι μερικά μόνο από τα θετικά γνωρίσματα ενός μυθιστορήματος που με μάγεψε, με ταξίδεψε, με προβλημάτισε.

Κατά τη διάρκεια της πανδημίας Covid-19, η Άννα από τη Λευκωσία θα πέσει τυχαία στο facebook profile της Ζωής και θα ανακαλύψει πως έχουν τον ίδιο πατέρα, μόνο που η άλλη κοπέλα ζει στο Κογκό. Μετά το πρώτο σοκ, αρχίζει μια έρευνα γύρω από έναν άνθρωπο που δε βρίσκεται πια στη ζωή ενώ η συνομιλήτριά της της αποκαλύπτει ότι ήξερε για κείνη από καιρό. Έτσι αρχίζουν να ξεδιπλώνονται οι ζωές των δύο κοριτσιών που μεγάλωσαν σε εντελώς διαφορετικές συνθήκες, με κοινό σημείο αναφοράς έναν πατέρα που πηγαινοερχόταν Κύπρο-Αφρική μαζί με την Άννα και τ’ αδέλφια της, ψάχνοντας για μια καλύτερη ζωή. Η μάνα της Άννας, «ψυχρή κι αγέλαστη», δείχνει την αγάπη της στα παιδιά της μόνο με πράξεις κι όχι λόγια, αναζητώντας και υποστηρίζοντας, αρχικά τουλάχιστον, έναν άντρα που ουσιαστικά απουσιάζει από τις ζωές τους. Είναι μια γυναίκα που σκλήρυνε, που αντιμετώπισε δύσκολες καταστάσεις με τον άντρα της και που αφοσιώθηκε τόσο πολύ στα παιδιά της ώστε, όταν αυτά μεγάλωσαν κι ακολούθησαν τις ζωές τους, την έπνιξε η μοναξιά. Ταγμένη  στο καθήκον και σ’ έναν άντρα που ζούσε μακριά της, κάνει ό,τι μπορεί για το καλό του σπιτικού της, μεταβαίνει κι αυτή στο Κογκό όπου τα τοπικά γεγονότα εκείνης της περιόδου την κάνουν ν’ αλλάξει γνώμη και προσπαθεί να βρει τον εαυτό της ανάμεσα στα χαλάσματα της ζωής του συζύγου της.

Μέσα από την οικογένεια της Άννας γνωρίζουμε και την ιστορία της Λευκωσίας πριν και μετά τον Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο, τα γεγονότα που οδήγησαν στην ανεξαρτησία της Κύπρου, τις συνθήκες δημιουργίας της Πράσινης Γραμμής, την εισβολή του Αττίλα, με την κοινωνική τοιχογραφία της εκάστοτε εποχής να ζωντανεύει με αρτιότητα και ρεαλισμό. Εξίσου παραστατικά μας δίνεται και η συναρπαστική ιστορία του Κογκό (με επίκεντρο το Πουτέμπο) και της ελληνικής παροικίας που ζούσε εκεί, σε μια χώρα που στιγματίστηκε από σφαγές και εμφυλίους αλλά έζησε και ήρεμες περιόδους. Πώς μεγάλωσαν λοιπόν η Άννα και τ’ αδέλφια της, πώς στηρίχτηκε η μάνα στα πόδια της για να τα μεγαλώσει σωστά, πώς και γιατί κατέφυγε ο πατέρας στο Κογκό, πώς ήταν τα πράγματα εκεί, τι ακολούθησε στη σχέση των γονιών της Άννας και πολλά άλλα αποκαλύπτονται σταδιακά. Η Άννα μεγαλώνει με αυστηρότητα κι έναν ξένο στην ουσία πατέρα, ακροβατεί ανάμεσα Κύπρο και Κογκό ακολουθώντας πολλές φορές χωρίς τη θέλησή της τους γονείς της, κάτι που στιγματίζει την ψυχολογία της σε μια ευαίσθητη και τρυφερή ηλικία: «Χρειαζόμουν μια γέφυρα να ενώσω τις δύο άκρες του νήματος, χρειαζόμουν μια ιστορία να περπατήσω την απόσταση που μας χώριζε» (σελ. 82). Η ζωή της είναι γεμάτη αδικίες, προσμονή, υποταγή, κινδύνους αλλά και αγάπη, προστασία.

Το εντελώς αντίθετο βίωσε η Ζωή: απάτη, δυστυχία, πόνο, κακοποίηση, με αποκορύφωμα το ξεπούλημα από τη μάνα τη σ’ έναν σύζυγο που δεν έπαψε να τη χτυπάει και να την υποτιμά ενώ ταυτόχρονα τη γέμιζε παιδιά. Η μάνα της, μαθημένη να υπακούει στα απάνθρωπα και παράλογα θέσφατα της φυλής και του τόπου της, είναι κυνική: «Κορίτσια σαν κι αυτήν, μόλις μάθουν να περπατούν, είναι κιόλας γυναίκες, αποκτούν καθήκοντα και μοναδικός τους ρόλος είναι να υπηρετούν τον άντρα και να σπέρνουν τα παιδιά του. Πρώτα ένα κορίτσι ανήκει στον πατέρα και μετά στον άντρα που θα πληρώσει για να το κάνει κτήμα του… ο παππούς μου πλήρωσε τον πατέρα της [γιαγιάς μου] δυο κατσίκες όταν ήταν ακόμη τριών χρονών για να την καπαρώσει» (σελ. 142). Οπότε: «Οι γυναίκες στη χώρα της δεν ψάχνουν, αρπάζονται απ’ αυτό που θα τους λάχει για να είναι καλά» (σελ. 153). Η Ζωή μάς μεταφέρει  στη σκληρή καθημερινότητα του Κογκό και αφηγείται πώς γεννήθηκε και μεγάλωσε. Μουλάτο (νόθο) παιδί και μάλιστα μιγάς, ξεχωρίζει από τους ομοίους της. «Από τα πρώτα χρόνια της ζωής μου έμαθα να συνυπάρχω ανάμεσα στο λευκό και το μαύρο σαν κάτι φυσιολογικό. Μεγαλώνοντας, συνειδητοποιούσα πως αυτά τα δύο δεν είχαν την ίδια βαρύτητα, όμως έμαθα να τ’ αντιμετωπίζω μ’ έναν δικό μου τρόπο» (σελ. 170). Ζει σε μια χώρα όπου η θρησκεία και οι αντιλήψεις δε σου δίνουν το δικαίωμα να είσαι άνθρωπος και κατ’ επέκταση μάνα. Πώς γνωρίστηκε η μητέρα της με τον πατέρα της, πώς και γιατί εκείνος ξεκίνησε παράλληλη σχέση μαζί τους, πόσο δύσκολη ήταν η καθημερινότητά τους, πώς και γιατί άλλαξε η μητέρα της και σχεδίαζε πράγματα εις βάρος της Ζωής πίσω από την πλάτη του πατέρα της συγκροτούν τη δική της πλευρά της ιστορίας και με γέμισαν ποικίλα συναισθήματα.

Η ιστορία της κουμπώνει πάνω σε αυτήν της Άννας, συμπληρώνοντας το παζλ του πατέρα τους. Γνωρίζουμε λοιπόν έναν άντρα που αναδεικνύεται αρχικά μέσα από αυτές τις ιστορίες πότε με γκρίζα και πότε με φωτεινά χρώματα, μόνο που δεν προλαβαίνουμε να τον συμπαθήσουμε ή να τον μισήσουμε, αφού το βάρος των αφηγήσεων των δύο θυγατέρων του είναι πυκνό και ποικίλο. Σε πρώτο πλάνο είναι οι κόρες του, οι μητέρες τους που ακολουθούν η κάθε μία τα δικά της βιώματα και μεταλαμπαδεύει στα παιδιά της απόψεις, σκέψεις και πράξεις που είτε φαίνονται αρχικά λανθασμένες αλλά τις αγνοούν είτε αποδεικνύονται τέτοιες στη συνέχεια, οι τόσο συναρπαστικές χώρες τους και πολλά άλλα. Μέσα από όλα αυτά προσπαθούμε να καταλάβουμε έναν άντρα που αλλιώς ξεκινάει και αλλιώς καταλήγει. Σταδιακά αλλάζει κι αυτός, τιμωρείται, πληγώνεται, παγιδεύεται, παρασύρεται, υποκύπτει, λυγίζει όταν διαπιστώνει τα λάθη που έκανε για τις κόρες του και για τις γυναίκες της ζωής του. Η ιστορία του έχει μια δύναμη μοναδική που τον φέρνει με ευφάνταστο τρόπο σ’ ένα ήδη γεμάτο δράση και ανατροπές προσκήνιο. Διχασμένος ανάμεσα σε δύο οικογένειες αλλά όχι με τον τρόπο που θα περίμενε κανείς, ένας άνθρωπος που ακροβατεί ανάμεσα στην αλαζονεία και την ποταπότητα, στην καλοσύνη και στο κακό. «Πώς κατάφερνε να σκορπά παντού τη συμφορά ενώ είχε πάντα καλές προθέσεις γι’ αυτούς που αγαπούσε;» (σελ. 269). Ξεδιπλώνεται λοιπόν «η τραγωδία ενός ανθρώπου που ενώ θα μπορούσε να διεκδικήσει αγάπη και στοργή, διάλεξε την απομόνωση και τη μοναξιά». Ένας άντρας με δύο οικογένειες, που ορθοπόδησε και γκρεμίστηκε για να ξανασταθεί στα πόδια ου σε δύο χώρες και τελικά κατέληξε μόνος και μπατίρης, χειριστικός με τις γυναίκες αλλά ταυτόχρονα καταπάτησε όλους τους ηθικούς φραγμούς. «Η τραγωδία ενός ανθρώπου που, ενώ θα μπορούσε να διεκδικήσει αγάπη και στοργή, διάλεξε την απομόνωση και τη μοναξιά» (σελ. 371). Τι έφταιξε και πήγε τόσο στράφι η ζωή του; «Οι λανθασμένες επιλογές ή που ήταν ευκολόπιστος και επέτρεψε στους γύρω του να τον εκμεταλλευτούν» (σελ. 371); Αμέλειες και λάθη που έφεραν δυστυχία σε όλους, παιδιά που τελικά δεν μπόρεσε να προστατέψει κι ένα διαρκές μετέωρο: έλλειψη αγάπης ή ανικανότητα να την εκφράσει έμπρακτα;

Το «Δυο ζωές μακριά» είναι ένα μυθιστόρημα για δυο γυναίκες που δεν είναι αντίζηλοι, δεν εποφθαλμιά η μία τη θέση ή τη ζωή της άλλης αλλά αδέλφια που μοιράζονται την ίδια ουτοπία, έναν πατέρα που ουσιαστικά δεν ανήκει σε καμία από τις δύο. Ένα δυνατό, συναρπαστικό κείμενο για δυο γυναίκες που ξεδιπλώνουν τη ζωή τους η μία στην άλλη τίμια και ειλικρινά, δίνοντας χώρο να εκφράσουν πίκρες, απογοητεύσεις, ανεκπλήρωτα όνειρα με κοινό άξονα έναν πατέρα που άθελά του άφησε πίσω του πληγές και παραλείψεις. Μετά από όλα αυτά πώς θα νιώσει η μία για την άλλη; Θα βρεθούν τελικά από κοντά; Τι άλλο έζησαν όταν χάραξαν τη «δική τους» (όσο γίνεται) πορεία στη ζωή; Πώς θα κλείσει αυτή η δυνατή ιστορία;

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Το σκοτάδι έχει έναν παράξενο τρόπο να σε στρέφει στα νοσηρά που δε θέλεις να θυμάσαι» (σελ. 17).

«Γιατί οι γονείς μόνο σαν γεράσουν τολμούν να ξανοιχτούν; Δεν μπορούν να καταλάβουν πως το παρελθόν τους διαμορφώνει το δικό μας παρόν και επηρεάζει το μέλλον των παιδιών τους;» (σελ. 25-26).

Η σαβάνα: «Η πανσέληνος, απαστράπτουσα στο στερέωμα, έριχνε το χρυσαφένιο φως στο νύχτωμα, αφήνοντας ένα μυστήριο να πλανιέται στις σκοτεινές φυλλωσιές… Γύρω μας είχαμε σαν μουσική υπόκρουση την οχλαγωγία της ζούγκλας, μικρές φωνές πουλιών, στριγκλιές μαϊμούδων, κοάσματα βατράχων και μέσα απ’ το βάθος έναν ανατριχιαστικό βρυχηθμό λιονταριού που μας γέμισε ανατριχίλα. Οι νύχτες στην Αφρική κρύβουν ένα μυστήριο που μπορεί να αποπλανήσει και το πιο λογικό πλάσμα» (σελ. 88-89).

Για τους πρόσφυγες: «Η μοίρα του κατατρεγμένου δεν αφήνει περιθώρια περισυλλογής. Αμπαλάρεις σκέψεις κι αισθήματα σ’ ένα κουτάκι του νου και της καρδιάς και ξεκινάς για το επόμενο ταξίδι προς άγνωστο προορισμό. Δεν έχει σημασία που ο μπόγος σε κάθε καινούργιο ξεσηκωμό γίνεται όλο και πιο μικρός…φτάνει να μη χάνεις την ελπίδα σου πως μια μέρα θα ριζώσεις κάπου για πάντα» (σελ. 116).

Βιβλίο Ένας φιλήσυχος άνδρας
Συγγραφέας Γιάννης Λαγουδάκης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Βακχικόν
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Γιάννης Λαγουδάκης έγραψε ένα ενδιαφέρον μυθιστόρημα με πολλές και ποικίλες συγγραφικές αρετές που εξιστορεί τη ζωή των Ελλήνων της Μικράς Ασίας πριν και κατά τη διάρκεια της μικρασιατικής καταστροφής. Πρωταγωνιστής είναι ο Σμυρνιός δάσκαλος Κωνσταντής Σβέστογλου, που έρχεται στα τέλη του 1897 στο Ρεΐζντερε για να διδάξει και παντρεύεται την Παρασκευή Μαρινάκη, κόρη εμπόρου, με την οποία αποκτούν τρία παιδιά κι έτσι η ζωή του βελτιώθηκε ανέλπιστα. Η ιστορία ξεκινάει με τα γεγονότα «της πιο μακράς νύχτας» που έζησαν οι κάτοικοι του χωριού. Ο Κωνσταντής με τον γιο του, Γιάννο, και άλλους χωριανούς καταφεύγουν στο αρχοντικό του Πετράκη όταν εισβάλλουν οι Τσέτες στα σπίτια τους. «Όλοι όσοι βρίσκονταν στο αρχοντικό του Παντελή και της Ελπινίκης Πετράκη, των πιο εύπορων του χωριού, με τα άλογα, τα χωράφια, τους ζηλευτούς γιους και την προικισμένη κόρη, όλοι τους, νοικοκυραίοι πριν λίγες ώρες και οι ίδιοι, προσπαθούσαν εκείνο το ξημέρωμα να ξεχάσουν τι είχε προηγηθεί. Τη στέρηση. Την απόγνωση. Την ντροπή» (σελ. 17). Κλειστοφοβική η ατμόσφαιρα στο αρχοντικό, όπου καταλύουν κι άλλες οικογένειες και ο συγγραφέας καταγράφει με οξυδέρκεια και σύντομες, ρεαλιστικές λεπτομέρειες τα πάντα: από τις κουβέντες τους και τα μύχια συναισθήματα ως την οικοσκευή και την αρχιτεκτονική του σπιτιού. Η αγωνία κορυφώνεται όταν εμφανίζονται στο κατώφλι οι πρώτοι Τούρκοι και τότε…

Από το «Σκοτάδι» του πρώτου μέρους ερχόμαστε στο «Φως» της κύριας αφήγησης πριν επιστρέψουμε στη θλιβερή νύχτα με το φινάλε της «Θέωσης». Χάρη λοιπόν σε αυτό το εκτεταμένο πρωθύστερο, μαθαίνουμε για τη ζωή του Κωνσταντή Σβέστογλου και της οικογένειάς του, η οποία αποτυπώνεται με ενάργεια και γλαφυρότητα μαζί με την καθημερινή ζωή των ανθρώπων του χωριού. Οι χαρές και οι δυσκολίες, η συμβίωση με τους Τούρκους, τα προξενιά, οι αγροτικές δουλειές, οι δεσμοί συγγένειας και φιλίας μεταξύ των κατοίκων στήνουν ένα συναρπαστικό φόντο όσο ξεδιπλώνεται η καθαυτή πλοκή. «…πριν τον πόλεμο υπήρξε ο έρωτας και μετά από αυτόν η σοδειά του. Και τώρα; Πού είχαν πάει όλα αυτά;» (σελ. 45). Φωτεινές εικόνες και αναλαμπές ειρήνης από το παρελθόν εναλλάσσονται με το ρήμαγμα και τις σφαγές, παιχνίδια και εκδρομές τότε, αίμα και χαμός τώρα. Με πόση αγάπη ζωντανεύει ο γάμος του Κωνσταντή με τη γυναίκα που αγάπησε και πόσο ακριβοδίκαια παρουσιάζονται αυτοί οι άνθρωποι, όπως άλλωστε και όλοι οι χαρακτήρες του μυθιστορήματος! Εκείνος μειλίχιος και υπάκουος αλλά ξεσηκώνεται όταν τον πνίγει το δίκιο, εκείνη διεκδικητική αλλά όχι απαιτητική, δυο άνθρωποι που ξεφεύγουν από το τυπικό της εποχής και του τόπου και δημιουργούν έτσι ενδιαφέρουσες στιγμές και γλυκόπικρες εικόνες.

Το κείμενο έχει υπέροχες μεταφορές και παρομοιώσεις: «…οι συγκεντρωμένοι στην εκκλησία του Αγίου Δημητρίου μοιράζονταν την καχυποψία τους χαμηλόφωνα, σαν αντίδωρο που περνούσε από χέρι σε χέρι» (σελ. 21). Το χιούμορ έρχεται απρόσμενα και είναι πάντα καλοδεχούμενο, με αγαπημένο μου σημείο την ετυμολογία του παρωνυμίου του Ρεΐζντερε (Σαρδελοζούμι). Ονομάστηκε έτσι επειδή οι κάτοικοι, γυρνώντας από τις αγορές τους στον Τσεσμέ και τα Αλάτσατα, έτρωγαν στον δρόμο σαρδέλες ή χαλβά, πετώντας τα χαρτιά στον δρόμο: «Θα πάρεις το μονοπάτι με τα χαλβαδόχαρτα. Χαλβαδόχαρτο το χαλβαδόχαρτο, θα φτάσεις» (σελ. 50). Υπάρχουν επίσης διαχρονικές αλήθειες («Χρόνο με τον χρόνο, σαν τον γιακά που τρίβεται στον λαιμό μέχρι να φανούν οι κλωστές του, έτσι και οι άνθρωποι που κοιμούνται και ξυπνάνε μαζί για πολλά χρόνια, τελικά αποκαλύπτουν, ομολογούν και διαχωρίζουν συναισθήματα από γεγονότα», σελ. 53) και ενδιαφέρουσες παροιμιώδεις φράσεις: «…το γλέντι ήθελε προσπάθεια, η ευτυχία κόπο» (σελ. 139).

Με παραστατικότητα, ενάργεια, ολοζώντανες σκηνές, ρεαλισμό, συναρπαστικές λεπτομέρειες καταγράφονται ο Α΄ παγκόσμιος πόλεμος και η ερήμωση του χωριού, η ρυμοτομία και οι κάτοικοι, τα σπίτια και οι ονομασίες των περιοχών του, τα σχολεία, η ζωή των παιδιών της οικογένειας Σβέστογλου κ. π. ά. Μάλιστα, τα ερείπια του κοντινού θεάτρου και του ναού της Αφροδίτης δέχονταν περιηγητές και αναγνώστες του Ηροδότου και του Στράβωνα, εξ ου και το κείμενο κατά τόπους στολίζεται από αναφορές στη μυθολογία με την πικρή διαπίστωση «πως στα παιχνίδια θεών κι ανθρώπων είναι οι άνθρωποι που πάντοτε βγαίνουν χαμένοι» (σελ. 76). Από σελίδα σε σελίδα ταξιδεύουμε σε αυτόν τον όμορφο τόπο και παρακολουθούμε τα μικρά και μεγάλα γεγονότα των Σβέστογλου, πώς άδειασε το σπιτικό τους όταν μεγάλωσαν τα παιδιά και ακολούθησαν τον δικό τους δρόμο («…τα παιδιά είναι σαν ρούχο να σκεπαστείς, κι αν σου σκιστεί το ένα, υφαίνεις ένα δεύτερο» (σελ. 81), οι σχέσεις μεταξύ των δύο κυρίως αδελφών («…αν  ο Γιάννος μάθαινε τον κόσμο από τα βιβλία, ο Θεόφιλος τον έσκαβε με τα χέρια», σελ. 101) αλλά και τη νυχτερινή Σμύρνη που αγκαλιάζει με χαρά τα εφηβικά τερτίπια των αγοριών. Τα προξενιά, οι αγροτικές δουλειές, τα πανηγύρια και άλλα περιστατικά ζωντανεύουν χάρη σε αξέχαστες σκηνές άφθαστου ρεαλισμού, έτσι που ένιωθα να είμαι κι εγώ δίπλα στους εορτάζοντες, να τρώω από τα ταψιά και τα μπακίρια, να ακούω τους οργανοπαίχτες. Μπορεί να ακούγονται πολλά, κουραστικά ή ίσως και περιττά όλα αυτά, είναι όμως απόλυτα ταιριαστά με τη ροή της αφήγησης και δίνονται μέσα από σύντομα κεφάλαια που δεν κουράζουν.

Το μυθιστόρημα «Ένας φιλήσυχος άνδρας» είναι ένα μυθιστόρημα-φόρος τιμής του συγγραφέα στον παππού του που γεννήθηκε στο Ρεΐζντερε της Μικράς Ασίας, οδηγήθηκε στα τάγματα εργασίας αλλά κατάφερε να γλυτώσει και να καταφύγει στην Κρήτη. Πρωθύστερα, πισωγυρίσματα στον χρόνο, εγκιβωτισμένες ιστορίες, σχολιασμοί, διακριτική λυρικότητα, διαχρονικές και καίριες παρατηρήσεις πάνω στην ανθρώπινη φύση, ανατροπές, αυτά και πολλά άλλα ζωντανεύουν το κείμενο και του χαρίζουν μια αξιοσημείωτη γλαφυρότητα. Ένα τρυφερό, συγκινητικό και συναρπαστικό μυθιστόρημα που με γέμισε ποικίλα συναισθήματα και μου απέδειξε πως υπάρχουν ακόμη κείμενα που έχουν κάτι διαφορετικό να πουν με αφορμή το χιλιοειπωμένο θέμα της μικρασιατικής καταστροφής.

Βιβλίο Στα νύχια άμμος
Συγγραφέας Μυρτώ Σταυροπούλου 
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κέδρος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Μυρτώ Σταυροπούλου έγραψε μια σύντομη αλλά γεμάτη τρυφερότητα και όμορφες εικόνες ιστορία, με μια πλοκή που δένει σταδιακά, κάτι που αφήνει χώρο στη γνωριμία του αναγνώστη με τον κάθε χαρακτήρα χωριστά ώστε να τους κατανοήσει και να δημιουργηθούν συναισθήματα και το απαραίτητο δέσιμο. Για τον λόγο αυτόν, στο ίδιο κεφάλαιο, μαζί με την κυρίως πλοκή, κάποιες φορές έχουμε και μικρά πρωθύστερα από το παρελθόν των τριών αυτών ανθρώπων ώστε να δούμε το ποιόν τους, την καταγωγή τους, πώς δημιουργήθηκε ο τρόπος σκέψης τους κλπ. Μάλιστα, η συγγραφέας πρωτοτυπεί από την αρχή: μια ιστορία σε μια παραθαλάσσια πόλη θα μπορούσε να ξεκινήσει με φλοίσβο κυμάτων, με μια παραλία, αλλά όχι, εδώ ξεκινάμε με την οσμή του βόθρου που «έχει ταυτιστεί με την ασφάλεια του αγαπημένου τους τόπου» κατοίκων που «αδιαφορούν για την ασημένια απόχρωση που χαρίζει στη θάλασσα η δύση του ήλιου». Μια περιγραφή-αντίβαρο στην ομορφιά του κειμένου που θα ξεδιπλωθεί στη συνέχεια.

Η Ασημίνα είναι μια ηλικιωμένη στρουμπουλή κυρία με λευκές πέρλες, πουά φόρεμα, πρησμένα πόδια, «χέρια σαν δουλεμένα από ζυμώματα και πλυσίματα» στιβαρά μεν αλλά τρέμουν. «Δεν αντέχω άλλο την ησυχία του σπιτιού. Οι πεθαμένοι θέλουν να με πάρουν μαζί τους, όμως εγώ θέλω να ζήσω», λέει χαρακτηριστικά στον εαυτό της. Αγαπημένη της συνήθεια να αγοράζει σπόρια από τον πλανόδιο πωλητή ώστε να τα μασουλάει στο σαλόνι της για να περάσει η ώρα. Από την άλλη, η Ερατώ ακούει συνεχώς τιτιβίσματα πουλιών στ’ αυτιά της, μόνο εκείνη, κανείς άλλος. Εσωστρεφής, οι φίλες της και οι κουβέντες τους «ηχούσαν στ’ αυτιά της σαν ένα βουητό χαρούμενο αλλά αδιάφορο». Δίνει έναν καθημερινό αγώνα να μην καταρρεύσει, θρηνώντας την απώλεια του ανθρώπου που αγάπησε. Μόνο το κλάμα την ανακουφίζει κι ο ύπνος, όποτε την παίρνει. Κάθε φορά που βγαίνει από το σπίτι θέλει να επιστρέψει αμέσως αλλά μόλις το κάνει την πλακώνει η μοναξιά της απουσίας του άντρα που αγαπάει. Τελικά αγοράζει ένα ζευγάρι καναρίνια: «Θέλει να τα φροντίσει όσο καλύτερα μπορεί, να τα κάνει να νιώσουν όσο γίνεται ελεύθερα και, πάνω απ’ όλα, να τους δώσει αγάπη, σαν αυτή που κι εκείνη έχει ανάγκη από αυτά για να συνεχίσει να ζει» (σελ. 52). Μια μέρα βγαίνει στην παιδική χαρά της γειτονιάς της με τις αντρικές του παντόφλες και τότε…

Τέλος, ο Μάριος δουλεύει ως κλόουν στο τσίρκο που τελικά έρχεται στον τόπο που εγκατέλειψε και κάθε βράδυ ψάχνει να βρει το κέφι που απαιτεί ο ρόλος του. Όταν ήταν παιδί ήθελε να γνωρίσει και να κατακτήσει τον κόσμο, να ταξιδέψει, γι’ αυτό ακολούθησε το τσίρκο, σύντομα όμως κατάλαβε την πραγματικότητα σε αυτόν τον μικρόκοσμο, έβλεπε εφιάλτες με τα φυλακισμένα ζώα και τελικά έχασε τη χαρά του, άρχισε να ασφυκτιά. Ακόμα όμως κάτι ψάχνει μέσα του, κάτι που δεν μπορεί να το εντοπίσει. «Αν και ο κόσμος του τσίρκου ήταν πολύ λαμπερός και φανταχτερός, είχε μέσα του μια βαθιά θλίψη» (σελ. 32).

Μια υπέροχη και συγκινητική ιστορία για όσους αρνούνται «να δείξουν κατανόηση κι ευαισθησία «για τη διαφορετικότητα της ζωής και της σκέψης ενός άλλου ανθρώπου», που φέρνει κοντά τρεις ανθρώπους με τα δικά τους προβλήματα ο καθένας. Συναντιούνται και αλληλοσυμπληρώνονται με απρόσμενο τρόπο, καλύπτοντας ο ένας τα κενά, τις ανασφάλειες και τον φόβο του άλλου. Μικρά και γλυκόπικρα περιστατικά τους ενώνουν, μαζί με την άμμο που μπαίνει στα νύχια τους από την παραλία όπου καταφεύγουν στις δύσκολες στιγμές. Ένα μυθιστόρημα γρήγορο, μικρό, γεμάτο όμως ένταση και καλοδουλεμένο λεξιλόγιο, όπως επίσης καίριες διαχρονικές παρατηρήσεις: «Οι άνθρωποι μπαίνουν σε τρύπες και πολλές φορές δυσκολεύονται να βγουν» (σελ. 38). Και: «Είναι… η φύση του κόσμου χαοτική. Τα πάντα και τίποτα μπορούν να συμβούν κάθε στιγμή» (σελ. 56). Ταυτόχρονα, υπάρχει ένας διακριτικός λυρισμός που δε βαραίνει το κείμενο και αποτυπώνει ζωηρές εικόνες: «Μια γαλήνη έχει απλωθεί στη μικρή πολιτεία μετά τη βροχή. Ο ήχος της κυρίευσε τις ψυχές των κατοίκων της για τουλάχιστον μία ώρα» (σελ. 50). «Στα νύχια άμμος», στην ψυχή θλίψη και φόβος.

Βιβλίο Το κουκούλι
Συγγραφέας Βίκυ Ντζούφα
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Σαιξπηρικόν
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Βίκυ Ντζούφα έγραψε μια ιστορία κακοποίησης ιδωμένη από μια διαφορετική πλευρά, αυτήν του άντρα που υφίσταται ψυχολογική και σωματική βία από τη γυναίκα του. Μπορεί να ακούγεται παράδοξο γιατί στον συλλογικό νου έχουν κυριαρχήσει τα στερεότυπα (και κακώς), υπάρχουν όμως και τέτοιες περιπτώσεις, όσο απίθανο κι αν ακούγεται μια αδύνατη γυναίκα να κακοποιεί έναν μεγαλύτερό της σωματικά άντρα. Η συγγραφέας λοιπόν γράφει με ρεαλισμό, αληθοφάνεια και αντικειμενικότητα μια ιστορία κακοποίησης που φθείρει αργά και σταθερά το ζευγάρι, καταγράφοντας ακριβοδίκαια τα λάθη και τις αστοχίες και των δύο. Δεν κατηγορεί κανέναν τους, δεν παρεμβαίνει στο κείμενο με διδακτισμούς, αντιθέτως, αφήνει τα γεγονότα καθαυτά να δείξουν στον αναγνώστη τις αιτίες, τις συνέπειες και την αντιμετώπιση της κακοποίησης. Μου άρεσε όμως που τονίστηκε η ανάγκη ψυχολογικής στήριξης και ψυχοθεραπείας, κάτι που ακόμη θεωρείται ταμπού στη σημερινή κοινωνία, παρ’ όλο που είναι απολύτως απαραίτητο. Η ιστορία λοιπόν δίνεται με σχεδόν κινηματογραφικό τρόπο και με διεισδυτικότητα στους χαρακτήρες, συστήνοντάς μας ανθρώπους με ελαττώματα, απωθημένα, τραυματισμένο ψυχισμό ενώ από σελίδα σε σελίδα τα πράγματα γίνονται όλο και χειρότερα.

Η Αλεξάνδρα και ο Βάιος γνωρίστηκαν, ερωτεύτηκαν, έγιναν εραστές που ζούσαν μες στη χαρά κι όλα τα βήματα ήρθαν σχεδόν απανωτά, χωρίς χώρο και χρόνο σκέψης: γάμος, παιδί, ρουτίνα. Πώς έγινε λοιπόν από χαρούμενοι εραστές να καβγαδίζουν για το παραμικρό, με την Αλεξάνδρα να κάνει σκηνές με παράλογες αφορμές; Πώς απομακρύνθηκε ο Βάιος από τους φίλους του; Γιατί κρύφτηκε πίσω από το δάχτυλό του και υπαναχωρούσε διαρκώς; Γιατί έδινε πάντα δίκιο στη γυναίκα του; Πώς κατέληξε να κρύβεται στο δικό του κουκούλι, κάτω από το σεντόνι, ώστε να μην ακούει τις υστερίες της; Η απαίτηση της Αλεξάνδρας να επικοινωνούν συχνά και τακτικά, να τσεκάρει το κινητό του για να της απαντάει αμέσως, ο Βάιος τα θεωρούσε παραξενιές κι έδινε τόπο στην οργή. Από την άλλη, η Αλεξάνδρα δημιουργεί μια αυλή γύρω της με υπηκόους, δωρίζει, κινείται, μιλάει μόνο για να εντυπωσιάζει και για τα βλέμματα θαυμασμού, κάθε της πράξη και κίνηση είναι και μια νέα αποστολή εντυπωσιασμού. «Μπορούσε και ήθελε να ξεχωρίζει». «Είσαι η απόλυτη προτεραιότητά μου», τονίζει διαρκώς στον Βάιο. Μια γυναίκα που έχει συνηθίσει και λατρεύει να της φέρνουν αντίρρηση, διαπιστώνει σύντομα πως ο Βάιος «την καταλαβαίνει, παραδεχόταν τα λάθη του», κι αυτό της δημιουργεί θυμό, ένταση, ξεκινώντας έναν φαύλο κύκλο ελλιπούς κατανόησης μεταξύ τους.

Από την άλλη, ο Βάιος νιώθει πιεσμένος αλλά δεν το παραδέχεται στον εαυτό του, εκείνη τον πιέζει να της πει το «σ’ αγαπώ» τη στιγμή που δε νιώθει έτοιμος αλλά το κάνει γιατί όντως νιώθει αισθήματα για κείνη, άλλωστε «Όλα θα πήγαιναν καλά» και «Άμα υπάρχει αγάπη όλα λύνονται». Να όμως που σταδιακά αρχίζει κι αυτός να απομονώνεται από φίλους: «Δε θα την άφηνε να φύγει. Δε θα άφηνε κανέναν που δεν ήξερε πώς να φερθεί, να τον κάνει να τη χάσει…αυτοί έφταιγαν που η Αλεξάνδρα μετά θύμωνε» (σελ. 48). Πάντα δικό του θεωρεί το φταίξιμο, γιατί όπως λέει η Αλεξάνδρα: «-Είσαι αφελής. Όλα τα παίρνεις για καλοπροαίρετα πειράγματα. Δυστυχώς όμως δεν είναι έτσι» (σελ. 49). Άλλωστε: «Η ζωή ήταν απλή κοντά της. Δεν υπήρχαν ενδιάμεσα χρώματα. Δυο τρία κουτάκια» (σελ. 47). Θυματοποιείται και χειραγωγείται χωρίς να το καταλάβει, το βλέπουμε πως δεν είναι από αγάπη αλλά δεν ξέρουμε και από τι ακριβώς είναι, αφού: «Μέσα στην αγκαλιά της όλα γλύκαιναν. Όλα φαίνονταν σωστά…Κι αυτό το σφίξιμο στο στομάχι θα πέρναγε σε λίγο» (σελ. 56). Και αργότερα ξανά το ίδιο: «Αντιστεκόταν στις επιταγές του μυαλού, γιατί ο ίδιος αυτός πόνος που τον έκανε να κλαίει, ο ίδιος αυτός πόνος δεν τον άφηνε να φύγει…Γιατί ήθελε να γλυκάνει. Να μαζευτεί. Να εξαφανιστεί λίγο λίγο. Μέσα σε μια αγκαλιά. Στην αγκαλιά της» (σελ. 104-105). Έφτασε μάλιστα σε σημείο να μη θέλει να βάλει κουρτίνες αν ποτέ πάει σε δικό του σπίτι γιατί ο συριστικός ήχος από τα πιαστράκια τους του θυμίζει την πρώτη κίνηση στους καβγάδες που ξεκινάει η Αλεξάνδρα: κλείνει τις κουρτίνες!

«Το κουκούλι» της Βίκυς Ντζούφα είναι μια καλογραμμένη, δυνατή και σκληρή ιστορία κακοποίησης γεμάτη ρεαλιστικές εικόνες, αληθινά συναισθήματα και μια κλιμάκωση που οδηγεί σ’ ένα αναπόφευκτο τέλος. Άνδρας να πέσει θύμα κακοποίησης από γυναίκα; Ναι, γιατί «Δεν είναι θέμα δύναμης σωματικής». Η Αλεξάνδρα και ο Βάιος μας συστήνονται σ’ ένα ρομαντικό σκηνικό που αρχίζει σταδιακά να ξεφτίζει και να αντικαθίσταται από σκηνές παραφροσύνης, πόνου και παράλογης αγάπης: «Και δεν ήξεραν να ξεχωρίσουν ποιος ήταν η βδέλλα και ποιος το σώμα που υπέφερε από δαύτη, καθώς με τρόπο αλλιώτικο σακάτευαν ο ένας τον άλλον κάθε φορά και δεν ξέραν πια ποιος ήταν ποιος» (σελ. 63). Αίτια και αιτιατά, συνέπειες και αντίκτυπος, όλα δίνονται με αντικειμενικότητα. Εκείνη εκμεταλλεύεται την υποχωρητικότητά του και φτάνει στα άκρα, εκείνος κρύβεται όλο και πιο βαθιά μέσα του, δικαιολογώντας συνεχώς τα ξεσπάσματά της και η σχέση γίνεται όλο και χειρότερη. Κυριαρχούν δικαιολογίες όπως: «Η μεγαλύτερη μοναξιά είναι να σταματήσεις να αγαπάς τον εαυτό σου» (σελ. 138) ή «Πόσο το έτρεμε αυτό, το παιδί να καταλάβει, πως αυτός έκλαιγε» (σελ. 105). Βήμα προς βήμα δύο άνθρωποι αποδομούνται, φτάνουν στα άκρα και έρχεται η κακιά η ώρα: «…το συγχωροχάρτι που δίνουμε όλοι στον εαυτό μας, γι’ αυτό που έγινε και που βοηθήσαμε μεθοδικά να γίνει. Με τις κουβέντες. Με τη σιωπή μας. Την άγνοιά μας» (σελ. 151). Μια δυνατή, συγκινητική και άκρως ρεαλιστική ιστορία γεμάτη συναισθήματα και έντονες εικόνες.

Βιβλίο Στη διαπασών
Συγγραφέας Βασίλης Παπαθεοδώρου
Κατηγορία Εφηβικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Bell
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ένα παιδί που ερωτεύεται μια κοπέλα που σκαλίζει κάτω από την επιφάνειά του και του βγάζει απίστευτα συναισθήματα. Που ανακαλύπτει μια αλήθεια για την πραγματική ταυτότητα του πατέρα του που τον σοκάρει. Που παίρνει τη ζωή της μάνας του στα χέρια του αλλά δεν βγάζει σε καλό. Ένα παιδί που νομίζεις ότι δεν έχει τίποτα να προσφέρει στην κοινωνία κι αναρωτιέσαι πότε θα πάει φυλακή. Κι όμως, ο συγγραφέας διάλεξε να μας πει την ιστορία ενός παιδιού με αισθήματα, χαρακτήρα, ντομπροσύνη και ανδρισμό. Αυτά τα χαρακτηριστικά δεν τα αναγνωρίζει σε πρώτη φάση, τα γεγονότα της ζωής όμως τον φέρνουν αντιμέτωπο με τον πραγματικό εαυτό του, αυτόν που θέλει να κρύψει πίσω από τη βιτρίνα και τον δηθενισμό.

Η αφήγηση σε πρώτο πρόσωπο, άμεση, διάφανη και ωμή. Ένα παιδί που βλέπει τον κόσμο του να ανατρέπεται και δεν ξέρει πού να στηριχτεί. Συγκινητικό και ειλικρινές. Ο συγγραφέας μάς μεταφέρει βαθιά στην ψυχολογία του εφήβου με τις πλάκες του, το νταηλίκι του, τις καταλήψεις του σχολείου (περιγράφει τα γεγονότα και τα αίτια των καταλήψεων επακριβώς, με υποδόριο χιούμορ, όπου το σηκώνει η περίσταση βέβαια). Δύο πολύ συγκινητικές σκηνές που με σόκαραν ήταν ο ξυλοδαρμός ενός ανάπηρου παιδιού και ο θάνατος μιας μητέρας. Και μετά;

Πάω να ακούσω τα τραγούδια που μας προτείνει ο συγγραφέας γιατί οι στίχοι είναι τόσο ωμοί και ειλικρινείς και έμπλεοι συναισθημάτων που θα ξανακούσω όσα ξέρω με καινούργιο αφτί και όσα δεν ξέρω με ανυπομονησία. Το βιβλίο είναι ένα έντυπο cd που θα θέλετε να ξαναδιαβάσετε, πότε με χαμηλή ένταση, πότε στη διαπασών.

Βιβλίο 1095 μέρες 
Συγγραφέας Δημήτρης Καλανδράνης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Αναγέννηση
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Δημήτρης Ι. Καλανδράνης έγραψε ένα συναρπαστικό, ανατρεπτικό και πολυεπίπεδο μυθιστόρημα, γεμάτο εκπλήξεις, περιπέτειες, ποικίλα συναισθήματα και μια μυρωδιά από κουκούτσι βερίκοκου. Το κείμενό του βρίθει και πάλι μικρών και μεγάλων περιστατικών που συνοδεύουν την καθαυτή ιστορία, συμπληρώνοντάς τη και εμπλουτίζοντάς τη σωστά, κι επιπλέον, η φαντασία του δημιουργεί πλήθος αναπάντεχων εξελίξεων που απογειώνουν την πλοκή και δημιουργούν μια σειρά από παρεξηγήσεις, λάθη και εμπόδια που δυσχεραίνουν κατά πολύ την τελική λύση. Η ιστορία ξεκινάει μεσούσης της δικτατορίας, όπου ο νεαρός Κίμωνας, ένας νέος και χαμογελαστός οδοκαθαριστής, συνεργάσιμος και πάντα πρόθυμος, με μόνιμη βάρδια στα Ιλίσια, τραβά την προσοχή της Ουρανίας που τον ερωτεύεται. Η μητέρα της, Ζηνοβία, νοικοκυρά, βαθιά θρησκευόμενη και αυστηρή απέναντι στην κόρη της, με τα χίλια ζόρια δέχεται τον γάμο τους αλλά ο ευτυχισμένος Κίμων δεν μπορεί να φανταστεί πόσο γεμάτη προκαταλήψεις και αναχρονιστικές πεποιθήσεις είναι αυτή η νέα και όμορφη κοπέλα λόγω της ανατροφής της. Προχωράμε στη δεκαετία του 1980, όπου γεννιέται η κόρη του, Ελεάνα, και ο ίδιος, ολοκληρώνοντας τις σπουδές του, βρίσκει δουλειά σε ναυτιλιακή εταιρεία ως βοηθός λογιστή. Χαμηλών τόνων, υπάκουος, φίλεργος, ακέραιος, με ήθος, ελπίζει έτσι να πετύχει σε ευρύτερη αναγνώριση και σε αύξηση αλλά μια σειρά από γεγονότα θα τον οδηγήσουν να πάρει νέες αποφάσεις και τελικά έρχεται η στιγμή που μαθαίνει για τον καρκίνο του προστάτη.

Από κει και πέρα αρχίζει ένας καταιγισμός απανωτών εξελίξεων ενώ οι λύσεις, οι θεραπείες, τα αποτελέσματα, οι συνέπειες στην υγεία και άλλα καταγράφονται χωρίς να αποκρύπτεται τίποτα. Παρακολουθούμε έτσι μια άνιση μάχη με τον χρόνο και με τον καρκίνο, μαζί με θετικές σκέψεις που τονώνουν το ηθικό: «Έμοιαζε με έναν καταδικασμένο σε θάνατο που δεν σταματούσε να προσπαθεί να πετύχει χάρη, μελετώντας τους νόμους, ενώ, παράλληλα, έσκαβε με ένα κουτάλι για να ανοίξει ένα τούνελ διαφυγής» (σελ. 119). Είναι συγκλονιστική η ζύγιση: 1095 μέρες με συγκεκριμένα προβλήματα ή ένα χρόνο λιγότερο, με το μισό διάστημα υγιής και με το άλλο μισό με σοβαρά προβλήματα λόγω μετάστασης; Τι θα επιλέξει ο ήρωας του βιβλίου; Τελικά, η μετάθεση του Κίμωνα στο Μπαγκλαντές τον φέρνει σε επαφή με έναν διαφορετικό κόσμο φιλοσοφίας και σκέψεων αλλά τον ρίχνει και στο μάτι του κυκλώνα, μιας και ο υπεύθυνος του τοπικού παραρτήματος της εταιρείας είναι ο απόλυτος άρχων, με σκοτεινές διασυνδέσεις κι έτσι ο Κίμων πρέπει να ανακαλύψει πόσο κακό κάνει στην εταιρεία.

Αυτή είναι μόνο η αρχή μιας πραγματικά περιπετειώδους ζωής, γεμάτης μηνύματα, ποικίλα συναισθήματα, απρόβλεπτες εξελίξεις και μια γεύση από ανατολίτικη φιλοσοφία. Ο Κίμων δέχεται ανέλπιστη βοήθεια, προδίδεται, υποστηρίζεται, βιώνει κάθε είδους περιπέτειες, σε μια οδύσσεια που κανείς δεν μπορεί να προβλέψει το τέλος της. Οι ήρωες του βιβλίου εμφανίζονται και αποσύρονται, βγαίνουν ξανά στο προσκήνιο σε κρίσιμες στιγμές, δημιουργούν πολλές και ποικίλες αλληλοεπιδράσεις και όλα αυτά οδηγούν σε ένα γλυκόπικρο τέλος που με συγκίνησε. «1095 μέρες» δράσης, περισυλλογής, μοιραίων αποφάσεων και συνεπειών, επιλογών, λαθών, έρωτα, φόβου για την υγεία, εναλλακτικών λύσεων, μια γρήγορη, ανατρεπτική περιπέτεια με πολυεπίπεδη πλοκή και ενδιαφέροντες χαρακτήρες, όπου στο τέλος κανείς δε θα είναι ίδιος και τίποτα δε θα μείνει αναλλοίωτο.