Βιβλίο Όλα συνέβησαν στην Αθήνα! 
Συγγραφέας Τζένη Καλλέργη
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα / Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ενάλιος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Τζένη Καλλέργη έγραψε ένα ιστορικό μυθιστόρημα, ένα «χρονογράφημα» όπως το χαρακτηρίζει η ίδια, στο οποίο παρατίθενται τα σημαντικότερα γεγονότα του δεύτερου μισού του 19^ο αιώνα, μιας περιόδου που καθόρισε την πορεία του 20ού στη χώρα μας. Μυθοπλασία και εκλαΐκευση των εξελίξεων και των σημαντικότερων πολιτικών και κοινωνικών αλλαγών της συγκεκριμένης περιόδου, με επίκεντρο τις ζωές της Δούκισσας της Πλακεντίας, της Τζένης Θεοτόκη και της βασίλισσας Αμαλίας. Η συγγραφέας θέλησε να εντοπίσει τον ρόλο που έπαιξε ο έρωτας στους ανθρώπους σε μια εποχή σκληρών αγώνων, βαθιά πατριαρχική και καταπιεστική για τη γυναίκα, ρομαντική και ανατρεπτική. Πώς επηρεάστηκαν από την αγάπη σημαντικές προσωπικότητες, πόσο πολύ βασίστηκαν σε αυτήν για να προβούν σε πράξεις που άλλαξαν τον ρου της ιστορίας άνθρωποι στιβαροί, με κύρος και ισχυρή προσωπικότητα; Πολιτικές μηχανορραφίες και έρωτας δεν άλλαξαν καθόλου στο διάβα όλων αυτών των χρόνων της ελληνικής Ιστορίας και η συγγραφέας παραθέτει μια ολοζώντανη τοιχογραφία μιας εποχής που αλλάζει σταδιακά με την εμφάνιση του φεμινιστικού και του εργατικού-σοσιαλιστικού κινήματος.

Μέσα από τις ζωές και τα σκάνδαλα της Δούκισσας της Πλακεντίας ή Σοφί ντε Μαρμπουά, κυρίας επί των τιμών της Αυτοκράτειρας Μαρίας Λουίζας, συζύγου του Ναπολέοντα και της Τζέιν Ντίγκμπι ή κόμισσας Τζένης Θεοτόκη, Αγγλίδας αριστοκράτισσας, με πολλά ερωτικά σκάνδαλα στις αυλές των βασιλιάδων της Ευρώπης, ταξιδεύουμε από τα πρώτα βήματα του ελληνικού κράτους και τον αγώνα που έδωσε ο Ιωάννης Καποδίστριας στη νεόδμητη Αθήνα που έγινε πρωτεύουσα με νομοθετικό διάταγμα και αποτέλεσε κέντρο καλαίσθητου αρχιτεκτονικού ανταγωνισμού. Από τον Όθωνα και την Αμαλία στον Γεώργιο, από τις λαμπρές χοροεσπερίδες και τις μυστικές επαφές στα σκάνδαλα, στο φαινόμενο της ληστείας, στον Ανδρέα Συγγρό και στον Χαρίλαο Τρικούπη. Δυο αριστοκράτισσες που ήρθαν στην Ελλάδα, σε μια χώρα κατεστραμμένη που σπαραζόταν ακόμη από εμφυλίους, η Θεοτόκη από έρωτα, η Δούκισσα της Πλακεντίας με κρυφή ανάμιξη στα πολιτικά δρώμενα της χώρας, ξεκινάνε την πλοκή αυτού του μυθιστορήματος.

Πώς μετέτρεψε ο Καποδίστριας το Ναύπλιο σε πρωτεύουσα και ποιοι συνέθεσαν το ιδιότυπο πληθυσμιακό μωσαϊκό του, τι λάθη έκανε που οδήγησαν σταδιακά σε ένα κύμα αντιδράσεων με αποκορύφωμα τη δολοφονία του, ποια ήταν η κόντρα του με την ισχυρότερη οικογένεια της Μάνης, τους Μαυρομιχαλαίους, πώς εξελίχθηκε ο έρωτάς του με τη Ρωξάνδρα Στούρτζα και πόσο ενοχλήθηκε με αυτό η Δούκισσα της Πλακεντίας; Ποια ήταν τα πραγματικά σχέδια αυτής της αριστοκράτισσας και γιατί άφησε τα παλάτια της Ευρώπης; Πόσο σημαντικό ρόλο έπαιξε στη δολοφονία του Καποδίστρια, πώς μπήκε ο Ηλίας Κατσάκος Μαυρομιχάλης ανάμεσα σε αυτήν και στην κόρη της; Προχωρώντας στην εποχή του Όθωνα, μαθαίνουμε πώς επελέγη ο βασιλιάς από τις προστάτιδες δυνάμεις, τα δεινά που επέφερε η βασιλεία του (Βαυαροκρατία, διώξεις και καταδίκες αγωνιστών της Επανάστασης, απολυταρχική διοίκηση, καταχρήσεις κ. ά.), πώς και από ποιον επελέγη η Αθήνα ως πρωτεύουσα («μια πόλη ανισοτήτων»), πώς χτίστηκαν τα μέγαρα και πώς άρχισε η πόλη να γίνεται περίλαμπρη, πώς υποδέχτηκε ο κόσμος την Αμαλία, πώς δημιουργήθηκε ο Εθνικός Κήπος, πώς και γιατί αναπτύχθηκαν τόσα καφενεία στην Αθήνα και τι ρόλο έπαιξαν στις πολιτικές εξελίξεις, πόσο έντονο ήταν το πρόβλημα της ληστείας τότε, πώς εκθρονίστηκε τελικά ο Όθωνας.

Η συναρπαστική αφήγηση ολοκληρώνεται με μικρότερης έκτασης περιστατικά που δεν παύουν να δίνουν με ενάργεια και παραστατικότητα την κοινωνική και πολιτική ατμόσφαιρα των τελών του 19^ου αιώνα. Με ποιους ασχολούνταν η Αθήνα μετά τον θάνατο της Δούκισσας και της Θεοτόκη, ποιοι ήταν ο Μιμίκος και η Μαίρη, ποιος ήταν ο Σταύρος Καλλέργης και πότε έγινε η πρώτη επανάσταση του Πολυτεχνείου, πώς άλλαξε τη θέση της γυναίκας στην κοινωνία η Καλιρρόη Παρρέν, τι συνέβη με την άφιξη της Σάρα Μπερνάρ στην Αθήνα, ποιοι ποιητές ερωτεύτηκαν και πώς απέδωσαν τα αισθήματά τους στα έργα τους, τι ρόλο έπαιξαν στα γεγονότα της εποχής ο Ανδρέας Συγγρός και ο Χαρίλαος Τρικούπης, πώς δημιουργήθηκε η αθηναϊκή μαντολινάτα και πολλά άλλα ερωτήματα απαντώνται μέσα από συναρπαστικές σκηνές.

Το «Όλα συνέβησαν στην Αθήνα» είναι μια πολύ καλή πρώτη επαφή με τα σημαντικότερα γεγονότα του ελληνικού 19^ου αιώνα, μιας και η συγγραφέας, χωρίς να εντρυφεί σε λεπτομέρειες, παραθέτει συνοπτικά τα αρνητικά και τα θετικά των εκάστοτε κυβερνώντων και παρατηρεί από κοντά τις εξελίξεις, επιλέγοντας τις πιο σημαντικές ώστε να μην κουράσει τον αναγνώστη. Ταυτόχρονα καταγράφει και δικές της παρατηρήσεις πάνω στα δρώμενα, επηρεασμένη απ’ όλ’ αυτά, με τρυφερότητα και υποκειμενικότητα, αφήνοντας να παρασυρθεί από συγκίνηση και εθνικό φρόνημα, χωρίς όμως να υπερασπίζεται συλλήβδην τη μία ή την άλλη πλευρά των γεγονότων. Παραθέτει όλες τις τεκμηριωμένες απόψεις των γεγονότων, καταγράφει κάθε αντίθετη γνώμη που έχει συναντήσει, χωρίς κουραστικές λεπτομέρειες που θα αποθαρρύνουν τον αναγνώστη. Όλη αυτή η προσπάθεια συνοδεύεται από αποσπάσματα αυθεντικών επιστολών της εποχής, άρθρα εφημερίδων, καταγραφές και παρατηρήσεις περιηγητών και διάφορες μαρτυρίες των σημαντικότερων προσώπων της εποχής, κάτι που δίνει αυθεντικότητα και αληθοφάνεια στο μυθιστόρημα. Πολύ όμορφο είναι και το αισθητικό κομμάτι του βιβλίου, με ωραία διακόσμηση πάνω και κάτω στις σελίδες, πορτρέτα των σημαντικότερων προσώπων και κομψή αποτύπωση της Ακρόπολης όπως ήταν περίπου την εποχή που διεξάγεται το μυθιστόρημα.

Βιβλίο Ο κήπος των μικρών θεών 
Συγγραφέας Σοφία Βόικου
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Σοφία Βόικου μας ταξιδεύει στη Θεσσαλονίκη των αρχών του 20ού αιώνα για να μας τη συστήσει σε όλη της τη μεγαλοπρέπεια, να μας περπατήσει από τη λεωφόρο Νίκης, πρώην Μπεγιάζ Κουλέ, ως τα χέρσα χωράφια του Ζέιτενλικ που γεμίζουν με τους Γάλλους στρατιώτες του Σαράιγ εν τω μέσω του Α΄ Παγκόσμιου πολέμου. Μια πολυπολιτισμική πόλη που φιλοξενεί ένα πολύχρωμο ανθρώπινο μελίσσι και αλλάζει συνεχώς ώσπου τελικά ο πόλεμος τη μετατρέπει «από Ιερουσαλήμ σε ερωτική πόλη», γεμάτη πόρνες λογιών λογιών στις οποίες ξεδίνουν οι ξένοι φαντάροι ξεγλιστρώντας από τα στρατόπεδά τους (παρήχηση του ξ, ξέρω). Μια πόλη που σύντομα θα περιέλθει και τυπικά στη δικαιοδοσία του Σαράιγ όσο η Αθήνα καμαρώνει για την ουδετερότητά της στον πόλεμο, τόσο γεμάτη ασωτία που ίσως γι’ αυτό να την τιμώρησε ο Θεός με την πυρκαγιά του 1917. Ιδού τα χίλια της πρόσωπα: «από τη μια ήταν ένα τεράστιο περιχαρακωμένο στρατόπεδο, την άλλη άντρο κατασκόπων, την επομένη ένα ξέφρενο μπαλ μασκέ και την παράλλη ένα εμπορικό αλισβερίσι» (σελ. 113).

Σε αυτό το μέρος ξεμπαρκάρει ο Στεφάν με τη φάλαγγά του. Περιζήτητος γαμπρός στην Μπουρζ, κατάφερε να ρίξει πολλές γυναίκες στο κρεβάτι του, ώσπου η μητέρα του αποφασίζει να τον παντρέψει, μόνο που μετά τον αρραβώνα του ξεσπάει ο Μεγάλος Πόλεμος κι έτσι ο Στεφάν στρατολογείται. Από την Καλλίπολη στη Θεσσαλονίκη, δυο εντελώς διαφορετικοί προορισμοί, η κόλαση από τη μια με το αίμα, τις πληγές, τη βρώμα, το καρτέρι του θανάτου και ο παράδεισος από την άλλη. Στρατοπεδεύουν στο Ζέιτενλικ, στα περίχωρα, σ’ έναν χέρσο τόπο που καθημερινά υποδέχεται και νέους ξένους στρατιώτες, όπου στήνονται μικρές πολιτείες που προδίδουν την εθνικότητα των προσωρινών ενοίκων τους. Στο πλάι του Στεφάν, είναι ο καλός του φίλος, ο αναλφάβητος Αντρέ Αρτουά, που δεν έχει κανέναν να του γράψει λόγω αγραμματοσύνης και παρακαλεί τον φίλο του, Στεφάν, να του διαβάζει τα γράμματα της αρραβωνιαστικιάς του, ώστε να ονειρευτεί πως βρίσκεται πίσω στον τόπο του και πως ακούει τη φωνή της μάνας του. Ανατρίχιασα και δάκρυσα όταν τελικά ήρθε γράμμα γι’ αυτόν κι έβαλε τα κλάματα: «-Ποιος πέθανε, Στεφάν; Ποιος;»! Απλός, αυθόρμητος, αφελής και διορατικός: «-Μη σε ξεγελάει η Σαλονίκη, είναι βρομότοπος που θα μας ρουφήξει όλους στη λάσπη του» (σελ. 146).

Αυτό το μελισσολόι παρακολουθεί η Ραχήλ Ναχμία, κόρη επιφανούς φωτογράφου της πόλης, μια νέα κοπέλα, καλόγνωμη με τους πελάτες, που εκστασιάζεται μέχρι να εμφανιστεί η φωτογραφία, αν και ανάβει και κορώνει με την πρώτη ευκαιρία. Λατρεύει το αντικείμενό της, νιώθει μια μικρή θεά όταν εμφανίζει τις πλάκες, αισθάνεται πως άγνωστοι άνθρωποι της αποκαλύπτουν τα πιο μύχια μυστικά τους κι εκείνη έχει τη δύναμη να επεμβαίνει στην εικόνα των άλλων. Η φωτογραφία είναι τέχνη, θέλει δουλειά κι αισθητικό κριτήριο, «μάτι», αφοσίωση, ο φακός δεν αποτυπώνει απλά τους ανθρώπους σαν καθρέφτης, τους ωραιοποιεί «στη μνήμη του χρόνου». Η μητέρα της Ραχήλ, Αλίνα, όμως είναι απογοητευμένη από τον τρόπο που τη μεγαλώνει ο άντρας της, ο Τζέκο, και καταλαβαίνει πως της έχει δώσει μεγάλη ελευθερία, αλλά δεν ξέρει τι να κάνει. Η ζωή τους αλλάζει από τη μια στιγμή στην άλλη και συνεχώς: πρώτα η απελευθέρωση, μετά η απόβαση των ξένων δυνάμεων που έφερε έλλειψη προμηθειών και πείνα, στη συνέχεια ο βομβαρδισμός από το ζέπελιν, όλα αυτά γονατίζουν τον κόσμο.

Ο Στεφάν και η Ραχήλ θα γνωριστούν όταν η αρραβωνιαστικιά εκείνου αρχίζει να ζητά επίμονα μια φωτογραφία του, πανικόβλητη από την ιδέα ότι η μορφή του ξεθωριάζει στο μυαλό της. Είναι δύο άνθρωποι με διαφορετικές καταβολές που αλλάζουν χωρίς να το θέλουν όσο προχωράει το μυθιστόρημα, ξεκινάνε αλλιώς κι αλλιώς καταλήγουν ως άνθρωποι ενώ ταυτόχρονα παρακολουθούμε τη μοναξιά και την κατάθλιψη της Εριέττας Φομπούρ πίσω στην Μπουρζ και την οικονομική καταστροφή που επέφερε ο πόλεμος στην περιουσία του τραπεζίτη πατέρα της. Η Ραχήλ πειθαναγκάζεται να παντρευτεί κάποιον που δεν ξέρει, ο Στεφάν κερδίζει την εμπιστοσύνη ενός χειρουργού και μετατίθεται στο φορητό νοσοκομείο ώσπου μια οβίδα θα του καταστρέψει για πάντα τη ζωή. Οι εξελίξεις και οι ανατροπές είναι απανωτές και το κείμενο γεμίζει από υπέροχες παρομοιώσεις και μεταφορές: «…η θάλασσα έμοιαζε να βράζει και να βγάζει ατμούς σαν να ήταν η κατσαρόλα της νόνας όταν μαγείρευε κοτόπουλο στιφάδο» (σελ. 149). Μάλιστα, βρήκα έξυπνη την κίνηση της συγγραφέως να προχωρήσει γρήγορα αλλά όχι βιαστικά στις ζωές των ηρώων της μετά τη λήξη του πολέμου μέσα από σύντομες πρωτοπρόσωπες αφηγήσεις των χαρακτήρων κι έτσι βουτάμε δίχως ανάσα στο δεύτερο μέρος, όπου η μία έκπληξη διαδέχεται την άλλη και η ιστορία μπαίνει σε νέα μονοπάτια.

Η Σοφία Βόικου έγραψε ένα δυνατό, τρυφερό, συγκινητικό μυθιστόρημα που αποφεύγει τους σκοπέλους των κλισέ και δεν επιβαρύνεται με περιττές ιστορίες και σχοινοτενείς ή αχρείαστες εξελίξεις. Έχουμε έναν απαγορευμένο έρωτα που φυσικά συναντάει εμπόδια, άψογα ψυχογραφήματα ανθρώπων που ζουν την κόλαση του πολέμου και σημαντικές διαχρονικές αλήθειες. Πώς επιβιώνεις σε μια κλειστή κοινωνία ξεχωρίζοντας σαν τη μύγα μες στο γάλα; Πώς αντέχεις να ζεις σε καιρό ειρήνης με κάτι που θυμίζει στον κόσμο τον πόλεμο; Πόσο εύκολα οι άνθρωποι που σε ποθούσαν τώρα σε οικτίρουν; Ο απαγορευμένος έρωτας του Γάλλου αξιωματικού με την Εβραία κοπέλα τινάζει στον αέρα ό,τι απέμεινε κι ύστερα από το φριχτό ατύχημα του Στεφάν η δράση μεταφέρεται στη Γαλλία, όπου από τη μια βλέπουμε τις προσπάθειες του στρατιώτη να ξανακουμπώσει στη ζωή της οικογένειας και του τόπου του, από την άλλη η Ραχήλ καταφέρνει να συνεχίσει το όνειρό της, κάνοντας στην κυριολεξία θαύματα. «Ο κήπος των μικρών θεών» που κατάφερε να δημιουργήσει στο Παρίσι μου έφερε δάκρυα στα μάτια και μου έδειξε πως υπάρχουν άνθρωποι που ανιδιοτελώς μπορούν να σου προσφέρουν τη χαρά. Όταν διασταυρωθούν ξανά οι δρόμοι αυτών των δύο ανθρώπων, τα πάντα θα έχουν αλλάξει γύρω τους και μέσα τους.

«Ο κήπος των μικρών θεών» είναι ένα μυθιστόρημα για τους «κηπουρούς της Θεσσαλονίκης», για τους γενναίους στρατιώτες που πολέμησαν σκληρά στο Μακεδονικό Μέτωπο αλλά τους έμεινε ως στίγμα αυτή η φράση λόγω των ήρεμων πρώτων ημερών στη συμπρωτεύουσα. Ταυτόχρονα, είναι κι ένα διαφορετικό ρομαντικό μυθιστόρημα, με έξυπνο χειρισμό της πλοκής, απρόσμενες εξελίξεις και δυνατές, κινηματογραφικές σκηνές, με τη Ραχήλ και τον Στεφάν να προσπαθούν να βρουν πρωτίστως τον εαυτό τους όσο δοκιμάζονται σε σκληρές και πρωτόγνωρες συνθήκες και δευτερευόντως ο ένας τον άλλον μέσα στη λαίλαπα ενός πολέμου και μιας κοινωνίας που αποστρέφει το πρόσωπό της από κάθε τι που της θυμίζει τον πόλεμο. Μου άρεσε πολύ η επιλογή του τέλους, όπου η συγγραφέας σταματάει σε καίριο σημείο την ιστορία, χαρίζοντάς μιας μια γλυκύτητα και μια απαλότητα που ταιριάζει στον έρωτα του Στεφάν και της Ραχήλ ενώ στη συνέχεια παίρνει τη σκυτάλη η ίδια με τρόπο που συνδέει το χτες με το σήμερα, την αλήθεια με τη μυθοπλασία. Ένας ύμνος στην ανθρωπιά και στη δοτικότητα, ένα αντίδοτο στη βία και την αποκτήνωση του πολέμου.

Βιβλίο Έστησ’ ο έρωτας χορό
Συγγραφέας Γιώτα Γουβέλη
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Γιώτα Γουβέλη έγραψε ένα τρυφερό μα και σκληρό μυθιστόρημα που με αφορμή μια ρομαντική ιστορία ξεδιπλώνει με τέχνη και μαεστρία μικρά και μεγάλα γεγονότα από την περίοδο του Εθνικού Διχασμού και κυρίως από τη σκληρή Κατοχή του Β΄ Παγκόσμιου πολέμου στην Άμφισσα και στα γύρω χωριά. Πραγματικά πρόσωπα, σημαντικά ιστορικά γεγονότα και άλλα πραγματολογικά στοιχεία μπλέκουν με τις ιστορίες των ηρώων του βιβλίου και δημιουργούν ένα συναρπαστικό κείμενο γεμάτο ανατροπές, διαχρονικά μηνύματα και αξέχαστες σκηνές ηρωισμού, τρυφερότητας, αγάπης και μοιραίων επιλογών. Το μυθιστόρημα είναι διαιρεμένο σε δύο ξεκάθαρους κύκλους (1915-1941 και 1941-1944) που ενώνονται αναπάντεχα και με μαεστρία, κάνοντας τους χαρακτήρες να ξανασυναντιούνται κάτω από διαφορετικές συνθήκες και έχοντας προχωρήσει στη ζωή τους. Ταυτόχρονα, μέσα από ένα παλιό ημερολόγιο που ανακάλυψε η Λενιώ, ταξιδεύουμε για λίγο στο Μεσολόγγι της Επανάστασης του 1821 και της ηρωικής Εξόδου και ζούμε σχεδόν από κοντά την αγωνία, τον φόβο και την απελπισία των κατοίκων της πόλης, τις συνθήκες εξόδου, την προδοσία και τις τύχες της οικογένειας της αφηγήτριας.

Είμαστε στα 1915 και η Λενιώ Παπακώστα σπουδάζει στο Διδασκαλείο της Αθήνας για να γίνει δασκάλα. Με τα χίλια ζόρια εξασφάλισαν χρήματα οι γονείς της, Λάμπης και Εριφύλη, για να τη στείλουν εκεί και να ξεφύγει από τη δύσκολη και σκληρή ζωή της επαρχίας. Φεύγει λοιπόν από το χωριό τους στα ριζά της Γκιώνας και ανακαλύπτει μια Αθήνα γεμάτη μαγεία, εκπλήξεις, ανεμελιά. Εκεί νιώθει προσωπική ανεξαρτησία, αυτενέργεια και ελεύθερη βούληση. Πειθαρχεί όμως στην αυστηρότητα του σχολείου και με συνεπή μελέτη προοδεύει αλλά δεν παύει να παρατηρεί την τόσο διαφορετική ζωή γύρω της: λούστροι και τραμ, μαγαζιά και ανάκτορα, η Βουλή, οι βασιλικοί στάβλοι, τα καφενεία στην πλατεία Συντάγματος (τα «Δαρδανέλλια»), το Πανεπιστήμιο, από το Διδασκαλείο ως την Πλάκα όπου μένει ο θείος που τη φιλοξενεί ζωντανεύουν όμορφες και ρεαλιστικές εικόνες της πρωτεύουσας των αρχών του 20ού αιώνα. Ο θείος Μένιος λοιπόν έχει χασάπικο στην οδό Αθηνάς και στάνες στο Μεταξουργείο, είναι παντρεμένος με τη γελαστή και στοργική θεία Ερμιόνη και η κόρη τους, Αμαλίτσα, με τα κοντυλογραμμένα χαρακτηριστικά, δένεται με γερή φιλία με τη Λενιώ. Είναι απλοί άνθρωποι που θα βιώσουν όμως κι αυτοί τις δικές τους περιπέτειες με την κόρη τους, με μια παράλληλη ιστορία που αντικατοπτρίζει την ηθική και την αυστηρότητα της εποχής.

Όμορφη η Αθήνα αλλά ας μην ξεχνάμε πως είμαστε και στην περίοδο του Εθνικού Διχασμού, όπου βενιζελικοί και βασιλικοί είναι στα μαχαίρια κι έτσι η συγγραφέας καταγράφει με ενάργεια και εμβρίθεια διάφορα χαρακτηριστικά στιγμιότυπα που δείχνουν την κατάσταση στις σωστές της διαστάσεις και δημιουργούν το κατάλληλο ιστορικό φόντο για την πλοκή. Ο γαλλικός στόλος του ντι Φουρνέ στο Φάληρο, ο βομβαρδισμός των ανακτόρων, το πλιάτσικο σε καταστήματα και σπίτια βενιζελικών, το ανάθεμα στον Βενιζέλο στο Πολύγωνο και πολλά άλλα είναι περιστατικά που ξεδιπλώνονται γύρω από τη ζωή της Λενιώς. Και τότε έρχεται ο έρωτας στα μάτια του εύελπι Αρχοντή Βούρου, μόνο που μια μεγάλη παρεξήγηση θα τους χωρίσει και θα τους οδηγήσει σε επιλογές που θα τους απομακρύνουν.

Στη συνέχεια, προχωράμε στην ιταλογερμανική Κατοχή, που καταλαμβάνει και το μεγαλύτερο μέρος του μυθιστορήματος, οπότε παρακολουθούμε τον αγώνα της επιβίωσης της Λενιώς, που εργάζεται ως δασκάλα στο χωριό της και προσπαθεί να στηρίξει τα παιδιά της και τους γονείς της. Η κόρη της, Εριφύλη, έγινε νοσοκόμα και ο γιος της, Περικλής, σπουδάζει Νομική στην Αθήνα. Η Εριφύλη θέλει να μείνει στο νοσοκομείο στην Άμφισσα γιατί, με παρότρυνση του γιατρού που ερωτεύτηκε, εισδύει στην Εθνική Αντίσταση και η Λενιώ ανησυχεί με όσα γίνονται από τους κατακτητές, καταλαβαίνει όμως πως ήρθε η ώρα το παιδί ν’ ανοίξει τα φτερά του και υπαναχωρεί. Ταυτόχρονα, ο Περικλής στρατολογήθηκε κι αυτός στην Εθνική Αντίσταση και επιστρέφει στην Γκιώνα για να πολεμήσει. Τα δυο παιδιά θα ενωθούν για το κοινό καλό, την απελευθέρωση, μια σειρά από μηχανορραφίες όμως ανωτέρων τους θα τους φέρουν σε αντίπαλα στρατόπεδα. Μέσα από μια σειρά πάντα συναρπαστικών περιστατικών ξεδιπλώνεται η Αντίσταση στην Άμφισσα, την Υπάτη και τις γύρω περιοχές, καταγράφονται αιματηρά γεγονότα στα οποία πρωταγωνιστούν οι ήρωες του βιβλίου και σταδιακά ξεδιπλώνεται ο εμφύλιος ανάμεσα στις αντάρτικες ομάδες, στους δημοκρατικούς και τους βασιλόφρονες, και πώς τοποθετούνται οι ήρωες του βιβλίου σε αυτά τα στρατόπεδα και με τι συνέπειες. «…μπερδεμένοι σ’ ένα γαϊτανάκι θανάτου κάτω από τη μαύρη σκιά του κατακτητή» (σελ. 303). Γιατί δυστυχώς: «…πέρα και πάνω από την πολιτική είναι η ανθρωπιά, αλλά την ακυρώνει ο φανατισμός και η αδιαλλαξία» (σελ. 189).

Και φτάνουμε στο ημερολόγιο της Λένης, η οποία εργάζεται ως δασκάλα στο ελληνικό σχολείο της Βιέννης και όταν ξέσπασε η Επανάσταση ήρθε στην Ελλάδα με τον άντρα της, Εμμανουήλ και τα δύο παιδιά τους, τη Ρούσσω και τον Ρήγα. Εμποτισμένοι με τις ιδέες του Ελληνικού Διαφωτισμού, εγκαταστάθηκαν στο Μεσολόγγι με το τραγικό μεγαλείο του κι έπιασαν φιλίες με την οικογένεια του Καπετάν Κότσικα, που είχε κερδίσει τον θαυμασμό του κόσμου για την ανδρεία, τη μόρφωση και την τιμιότητά του. Έτσι ξεδιπλώνονται με μαεστρία και επιλεγμένα πραγματολογικά στοιχεία η κατάσταση του Εμφύλιου πολέμου εκείνη την περίοδο ανάμεσα σε κυβερνητικούς και Πελοποννήσιους για την ηγεσία της επανάστασης, με αποτέλεσμα το Μεσολόγγι να αφεθεί στην τύχη του. Η Ρούσσω ερωτεύεται τον πιο ακατάλληλο άντρα και τη νύχτα της Εξόδου θα παιχτούν ταυτόχρονα πολλά δράματα στις ζωές των ανθρώπων της Λένης. Πώς εξηγούνται όμως κάποιες σημαδιακές ομοιότητες και κάποια κοινά στοιχεία στις ζωές των δύο γυναικών που τις χωρίζουν πάνω από 100 χρόνια; Τι συνέβη τη μοιραία νύχτα της Κυριακής των Βαΐων του 1822;

Το «Έστησ’ ο έρωτας χορό» της Γιώτας Γουβέλη είναι ένα καλογραμμένο μυθιστόρημα που καταφέρνει ν’ αποφύγει τους σκοπέλους των κλισέ και να δημιουργήσει φρέσκες, συναρπαστικές ιστορίες που μου τράβηξαν το ενδιαφέρον από την αρχή ως το τέλος. Προσεκτικός και ενδιαφέρων ο σχεδιασμός της πλοκής, με μια παρεξήγηση να χωρίζει το πρωταγωνιστικό ζευγάρι όπως σε πολλά μυθιστορήματα, οι υπόλοιπες εξελίξεις είναι όμως ανατρεπτικές και πυροδοτούν την πλοκή με αναπάντεχο τρόπο. Όταν ξαναβρεθούν η Λενιώ και ο Αρχοντής τα πράγματα στις ζωές τους και γύρω τους θα είναι εντελώς διαφορετικά. Πόση δύναμη έχουν η αγάπη και η συγχώρεση όμως; Θα καταφέρει τελικά ο έρωτας να στήσει τον χορό του; Μήπως κάποια μυστικά τον εμποδίσουν; «Πόση δύναμη είχε η Ιστορία για να τους κλείσει σε ένα αναπόδραστο κουκούλι όπου μέσα του στριφογύριζαν σαν κολασμένοι Ούτε η δύναμη της αγάπης δεν μπορούσε να νικήσει την αγάπη της δύναμης» (σελ. 122). Μια ανατρεπτική ρομαντική ιστορία γεμάτη καίρια διαχρονικά μηνύματα, έξυπνο σχεδιασμό πλοκής και ενδιαφέροντες χαρακτήρες που αλλάζουν υπό το βάρος των ιστορικών γεγονότων, κάτι όμως μέσα τους παραμένει αναλλοίωτο. Η αγάπη; Η ελπίδα; Η συγχώρεση; Το μίσος; Αυτά και άλλα στοιχεία θα επηρεάσουν και θα καθοδηγήσουν τις επιλογές τους.

Βιβλίο Το ποτάμι που επέστρεφε
Συγγραφέας Μάνθος Σκαργιώτης
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ελληνοεκδοτική
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Μάνθος Σκαργιώτης, με την οικεία αξεπέραστη λογοτεχνικότητά του, έγραψε ένα νέο μυθιστόρημα γεμάτο ολοκληρωμένους χαρακτήρες, ρεαλισμό, καλοστρωμένα ψυχογραφήματα, ενδιαφέρουσες και πλούσιες ιστορικές και όχι μόνο πληροφορίες και πλήθος ανατροπών. Η ιστορία ξεκινάει με την κατάρρευση του γεφυριού της Πλάκας το 2015 και με αφορμή την κοσμοχαλασιά του καιρού επιστρέφουμε στο 1881 για να γνωρίσουμε έναν τόπο που αποζητά την ελληνικότητα αλλά κινδυνεύει από τους Οθωμανούς και τη ρουμανική προπαγάνδα. Ο Πόρτουλας ερωτεύεται την Αννιώ από την απέναντι μεριά του Άραχθου ποταμού και για χάρη της περνάει το γεφύρι να τη βλέπει. Να όμως που με την ελληνοτουρκική σύμβαση της 20 Ιουνίου / 2 Ιουλίου 1881 η ανατολική του Άραχθου περιοχή της Άρτας και η Θεσσαλία περιέρχονται στην Ελλάδα κι έτσι η μεν Πλάκα ανήκει στην Ελλάδα, το δε Βορδό στην Τουρκία! Ο αγάς έκλεισε το γεφύρι, η Αννιώ βρίσκεται «απέκει», δεν πρόλαβε ο Πόρτουλας να την κλέψει, να καταφύγουν στα ελληνικά χωριά. Και τώρα;

Με αληθοφάνεια και παραστατικότητα ζωντανεύουν ο τόπος και οι άνθρωποι, καταγράφονται οι σχέσεις και οι αλληλοεπιδράσεις μεταξύ των ηρώων του βιβλίου και στήνεται ένα υποβλητικό σκηνικό γεμάτο καταχνιά, σκληρή βιοπάλη και γητειές. Ο Αηδόνης και ο Σελήμ είναι οι μόνοι καρδιακοί φίλοι του Πόρτουλα, σ’ έναν τόπο όπου τον θεωρούν «τσιμπούρι της κοινωνίας», απόβλητο του χωριού, ξένο, μιας και βρέθηκε μωρό στην πόρτα του παπά. Ξυλοδαρμοί, νηστικάδα και κακοψυχιά είναι τα μόνα που γνώρισε από τους χωριανούς του ενώ κυκλοφορούν οι φήμες για τη μάνα του και για την τύχη του πατέρα του. Οι ενδείξεις συνδέονται με το χτίσιμο του γεφυριού το 1866, πού είναι το ψέμα όμως και πού η αλήθεια; Τελικά ο Πόρτουλας εμπλέκεται από λάθος σ’ έναν φόνο που δεν έκανε κι αναγκάζεται να δραπετεύσει στην ελληνική μεριά και να διαφύγει των συγχωριανών του που τον κυνηγούν. Ένα ταξίδι δύσβατο, μεγάλης και κακοτράχαλης απόστασης μα και ψυχικό, με εμπόδια, ανατροπές και δυσκολίες, μέσα από τις οποίες ο πρωταγωνιστής ωριμάζει, μεταμορφώνεται, αλλάζει. Μαθαίνουμε κομματιαστά για τη ζωή του, πώς μεγάλωσε, πώς συμπεριφερόταν, τι και πώς άλλαξε, αν έγινε καλύτερος ή όχι άνθρωπος, τι τον επηρέασε, πώς νιώθει και κυρίως γιατί δεν έμεινε να αποδείξει την αθωότητά του. Θα ακούσει άραγε τη φωνή μέσα του, θα καταλάβει τι έχει πραγματικά ανάγκη να κάνει; «Αφήνεις την κοιλάδα του Αράχθου. Το χώμα, την πέτρα, το δέντρο, το νερό. Αυτά θα κρατήσουν το σκοινί σου. Πρέπει όμως πρώτα να τα γνωρίσεις καλά και να φιλιώσετε» (σελ. 70). Γανωτήδες, γυρολόγοι, στρατοκόποι, μπουλούκια μαστόρων και εργατών, πλανόδιοι ράφτες, όλους τους συναντάει στη στράτα του στα Τζουμέρκα, αναποφάσιστος να φύγει ή όχι. Γούπατο, απόκρημνη ακροτοπιά, ανεμόδαρτη ράχη, ψηλοτάβανη σπηλιά τον καλωσορίζουν. Γκρεμοβάδισμα και κακόστρατες η ζωή του, άσπρες ράχες και χειμαδιά, με το βλέμμα της Αννιώς και το φάντασμα της μάνας του κοντά του «κι ένιωθε να τον κυβερνά μια δύναμη που δεν βολευόταν μέσα του»!

Οικογένειες που πάνε για ξεχείμασμα και θ’ απαρνηθούν τον τόπο τους για επτά μήνες, που σκεπάζουν τα μουλάρια με «χοντρά τραγότσαλα για να μην πλευριτωθούν τη νύχτα από τον βουνίσιο αέρα, τα μακροσκοίνισαν στο γρασίδι κοντινής χερσάδας για να βοσκήσουν και να κοιμηθούν» (σελ. 116-117) κι ανάμεσά τους θα βρουμε ένα δεκατριάχρονο χλωμό παιδί, τον Κώστα Κρυστάλλη, που το ‘σκασε από τη μητριά του για να βρει στα Γιάννενα τον πατέρα του, και τον Απόστολο Μαργαρίτη, Αρμάνο δάσκαλο και συγγραφέα, μια από τις πιο σημαντικές φωνές της αρμάνικης χειραφέτησης τον 19ο αιώνα που καθόρισε την πολιτική της Ρουμανίας απέναντι στους Αρμάνους. Χάρη σ’ αυτόν ο Πόρτουλας μπλέκεται με τη ρουμανική προπαγάνδα και τον εκρουμανισμό των Βλάχων, μιας και είμαστε σε μια περίοδο όπου οι Ρουμάνοι προσπαθούν να πείσουν τους Βλάχους της Ηπειροθεσσαλίας και Μακεδονίας ότι είναι ρουμάνικης καταγωγής ώστε να προσαρτήσουν τις περιοχές τους όταν φύγουν οι Οθωμανοί. «Τα χρόνια του Πόρτουλα σκόρπιζαν… σαν αδέσποτα σκυλιά. Δεν μερεμέτισε τη ζωή του» (σελ. 248). Πολλές φορές αλλάζει στράτα, μεταβάλλει γνώμη χάρη ή εξαιτίας των περιστατικών που βιώνει κι όλα αυτά δημιουργούν ένα συναρπαστικό πολυπρισματικό μυθιστόρημα γεμάτο αυθεντικότητα και ανθρωπιά.

Εξίσου παραστατικές είναι και οι περιγραφές της Αθήνας, όπου φτάνει μετά από δεκαεφτά μέρες ταξίδι ο Πόρτουλας. Το ρέμα της Σταδίου, η Ακρόπολη και το Θησείο, τα καφέ σαντάν, τα Παντρεμενάδικα, ο Αρδηττός με τους ανεμόμυλους του Γεωργάκη, το Σταροπάζαρο και τα Πιθαράδικα, το νεοϊδρυθέν Άσυλο Ανιάτων, μια πόλη γεμάτη λιθοσώρια και χαλάσματα. Εκεί ο Πόρτουλας θα κάνει νέες παρέες, θα γνωρίσει ανθρώπους που επιτέλους θα τον οδηγήσουν πιο κοντά στις επιθυμίες του και θα του υποδείξουν το καλύτερο για κείνον μονοπάτι όσο γνωρίζει τις παξιμαδοκλέφτρες των καφενείων, τον νερουλά Σπύρο Λούη και γίνεται μάρτυρας των γάμων του Κωνσταντίνου και της Σοφίας και των πετροπόλεμων μεταξύ περιοχών. Ταυτόχρονα, πίσω στο Βορδό, οι θετοί γονείς του αντιμετωπίζουν τον κίνδυνο οι συγγενείς του νεκρού να τους πάνε στα δικαστήρια, πώς θα πληρώσουν λοιπόν ό,τι ζητήσουν για να το αποφύγουν; Μήπως όμως κάποιος άλλος κρύβεται πίσω από αυτήν την αναταραχή για να εκμεταλλευτεί καταστάσεις;

Με μελετημένη παραστατικότητα περιγράφονται άνθρωποι και τοπία κι έτσι δημιουργούνται ρεαλιστικές εικόνες που οδηγούν τον αναγνώστη σ’ εκείνη την εποχή: «Τα καπάκια των ματιών του ήταν πεσμένα λες και τον είχαν αφιονίσει…Η πλατιά βράκα του χωνόταν στις βλαχόκαλτσες και τα μυτερά ποδήματά του σημάδευαν το κατωκοίλι όποιου στεκόταν απέναντί του. Είχε τη χαντζάρα περασμένη στο ζωνάρι και το τουφέκι ακουμπισμένο στο ξυλόσπιτο της σκοπιάς» (σελ. 24). Συναρπαστικές οι περιγραφές του ηπειρώτικου τοπίου με την αδάμαστη φύση και εμβριθής η μελέτη του γεφυριού που περιγράφεται σε όλη του τη μεγαλοπρέπεια, με κάθε λεπτομέρεια, ενώ ταυτόχρονα αναδεικνύεται ο ρόλος και η θέση του στις ζωές των κατοίκων των γύρω περιοχών. Το κείμενο είναι λεπτοκεντημένο με αξέχαστες παρομοιώσεις και μεταφορές («…το Βορδό, σαν ασπρόγκριζο τομάρι σκύλου απλωμένο στον ήλιο», σελ. 105 και «Το καλοκαίρι στο μεταξύ προχωρούσε σαν τον καματάρη που ντρέπεται να κρατήσει σταυρωμένα τα χέρια», σελ. 26) αλλά και ιδιωματισμούς και ντοπιολαλιές. Μέσα σε λίγες μόνο λέξεις ζωντανεύει ολόκληρη κοινωνία: «Οι Βορδοΐτισσες -φρόνιμες ή ζόρικες κυράδες και κοπέλες ακριβομίλητες- θέριζαν στις πεζούλες, αλώνιζαν, κουβάλαγαν νερό απ’ τη βρύση με το μωρό πανωβάρελα, πότιζαν τα καλαμπόκια, έπλεναν τις βελέντζες στο ποτάμι, ζαλικώνονταν ξύλα για τον χειμώνα με τη ρόκα στο ζωνάρι, σκούπιζαν με το μαντίλι το μέτωπο κι έκοβαν ρετάλια από τη νύχτα για να μεγαλώσουν τη μέρα. Οι άντρες, δεμένοι στο οθωμανικό λουρί, ξεκοίλιαζαν τη γη με τον κασμά και βαστούσαν με τα χέρια τα βράχια να μην κατρακυλήσουν και γκρεμίσουν τα σπίτια τους. Το βράδυ έπιναν τσίπουρο στον καφενέ και βλαστημούσαν φωναχτά την τύχη κι από μέσα τους τον αγά. Μόνο τα παιδιά ξέφευγαν απ’ τη μοίρα των σκλάβων και με τον ήλιο στο κούτελο γυροβολούσαν στις αλάνες και στα λιθόσπαρτα μονοπάτια των μαχαλάδων σαν αγριοκάτσικα» (σελ. 26-27).

«Το ποτάμι που επέστρεφε» είναι ένα εκπληκτικό μυθιστόρημα γεμάτο ενδιαφέροντες και ολοκληρωμένους χαρακτήρες, άφθαστο ρεαλισμό, εμβριθή μελέτη της ελληνικής επαρχίας των τελών του 19^ου και των αρχών του 20ού αιώνα και ουσιαστικά ένα καλογραμμένο ταξίδι ζωής και ψυχής μέσα από το οποίο ο πρωταγωνιστής του βιβλίου θα βρει τον αληθινό του εαυτό, θα καταλάβει τι πραγματικά θέλει και τελικά θα διεκδικήσει τη θέση του στον κόσμο. Αυτή του η απόφαση θα πυροδοτήσει τις εξελίξεις, θα φέρει στο φως καλά κρυμμένες αλήθειες και θα οδηγήσει τον αναγνώστη με υποδειγματικό αφηγηματικά τρόπο στο σήμερα και στις αλλαγές του τόπου και των ανθρώπων που πέρασε από πάνω τους ο χρόνος ανελέητα. Το δυνατό τέλος με συγκίνησε και ολοκλήρωσε με τον καλύτερο τρόπο τον κύκλο των ιστοριών που με ταξίδεψαν στη σκληρή ζωή των νομάδων, στις κλειστές κοινωνίες της επαρχίας, στις ανελέητες και αδιάφορες για τον απλό κόσμο αποφάσεις των αρχόντων, σε μια Αθήνα που στέφθηκε πρωτεύουσα και ψάχνει να βρει τα πατήματά της και σ’ έναν ανολοκλήρωτο έρωτα.

Βιβλίο Σκόνη στον χρόνο 
Συγγραφείς Γιάννης Γλύκας
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα / Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Πνοή
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Γιάννης Γλύκας έγραψε ένα συναρπαστικό χρονικό των κρίσιμων για την ελληνική Ιστορία δεκαετιών 1910-1920 και έριξε στη λαίλαπα των γεωπολιτικών και κοινωνικών αλλαγών δύο νέους ανθρώπους με όνειρα, φιλοδοξίες και προσδοκίες. Το κείμενο ισορροπεί ανάμεσα στο ιστορικό και στο ρομαντικό είδος, χωρίς να υπηρετεί πιστά κανένα από τα δύο, διαγράφοντας έτσι μια φρέσκια και διαφορετική πλοκή γεμάτη εκπλήξεις και κυρίως δένοντας με έξυπνο τρόπο τις επιμέρους ιστορίες. Η Ρωσική Επανάσταση, ο Εθνικός Διχασμός, η έξοδος της Ελλάδας στον πόλεμο, η γενοκτονία των Ποντίων, η μικρασιατική εκστρατεία και η καταστροφή της Σμύρνης είναι το φόντο της δράσης του μυθιστορήματος και ζωντανεύουν μέσα από σύντομες αφηγήσεις, αντιπαράθεση απόψεων με όχημα τους λιτούς διαλόγους, λίγα και βασικά πραγματολογικά στοιχεία, όλα τους αναπόσπαστα και φυσιολογικά ενταγμένα στη ροή της αφήγησης. Ταυτόχρονα, η ερωτική ιστορία του Δημήτρη και της Αριάδνης είναι προσεκτικά σχεδιασμένη, χωρίς κλισέ και αναδεικνύει μέσα από ενδιαφέρουσες εξελίξεις όχι μόνο τα συναισθήματά τους, τα εμπόδια που γνωρίζουν, τους εχθρούς που πολεμάνε αλλά και το μεγαλείο της ανθρώπινης ψυχής μέσα από ένα αναπάντεχο και συγκινητικό τέλος.

Στην Οδησσό του 1916 και συγκεκριμένα στην καρδιά της ελληνικής συνοικίας ζει η οικογένεια Λιβαδά. Ο πατριάρχης Γεώργιος είναι έμπορος ασημιού και κάτοχος μεταλλείων αργύρου στον Καύκασο και στη Μαύρη Θάλασσα ενώ εμπορεύεται επίσης αγροτικά προϊόντα από τα κτήματα της γυναίκας του, Θάλειας Κεσόγλου. Η μοναχοκόρη τους, Αριάδνη, δυσανασχετεί με τα σαχλά και κακομαθημένα πλουσιοκόριτσα της τάξης της και έχει για καλύτερή της φίλη την ψυχοκόρη τους, Γεωργία, μια κοπέλα που την έχουν μορφώσει και την προσέχουν. Η μητέρα είναι υπερπροστατευτική και ο πατέρας είναι κατά βάση απών, αφού δουλεύει συνέχεια και αφιερώνεται στις υποθέσεις του. Η Αριάδνη αναγκάζεται να ξεκινήσει τις κοινωνικές εξόδους στον κύκλο τους αλλά προτιμά να συζητά για τις τρέχουσες πολιτικές και οικονομικές εξελίξεις, παρ’ όλο που ο πατέρας της της απαγορεύει να διαβάζει εφημερίδες. Η κοπέλα θέλει να ενημερώνεται, να έχει άποψη, να εκφράζει τη γνώμη της, εξ ου και εκφράζει έντονες αντιρρήσεις όταν έρχεται η στιγμή να την παντρέψουν οι γονείς της με κάποιον που αντιπαθεί. Με την αστάθεια της χώρας να αυξάνεται και τον πληθωρισμό στα ύψη, με την Ουκρανία να μεταμορφώνεται, ο Λιβαδάς νιώθει πως τα πράγματα πλέον δεν είναι καλά κι έτσι ξεπουλάει όση περιουσία του απέμεινε και παίρνει την οικογένειά του στη Χίο για μια νέα αρχή.

Στο νησί ζει ο Δημήτρης Σουμελίδης, γιος επιφανούς εφοπλιστή, απόφοιτος του Εμπορικού Τμήματος της Σχολής της Χίου, που εργάζεται ως υπεύθυνος λογιστηρίου στα Ταμπάκικα. Ο νεαρός, μετά την επιστράτευσή του στους Βαλκανικούς πολέμους θέλει να πολεμήσει για την απελευθέρωση του νησιού του από τους Τούρκους και να μη συνεχίσει τις σπουδές του ούτε να αναλάβει μεγάλες θέσεις, οπότε κάνει επ’ αυτού σχέδια με τον αδελφικό του φίλο, Μανώλη Ζερβό, εργάτη σε βιοτεχνία τούβλων. Η διαφορετική κοινωνική τους τάξη δεν εμπόδισε την αγνή φιλία τους και ο Δημήτρης προσπαθεί να βοηθήσει όπως μπορεί τον φίλο του που παντρεύεται και ετοιμάζεται ν’ αποκτήσει παιδί. Όταν επιτέλους η Ελλάδα βγαίνει στον Α΄ Παγκόσμιο πόλεμο, οι δυο νέοι θα καταταγούν για να πολεμήσουν τους Γερμανοβούλγαρους. Η σκληρή η ζωή στο μέτωπο αντιδιαστέλλεται με τις ελάχιστες μέρες ανάπαυλας στην κοσμική Θεσσαλονίκη, όπου η νοσοκόμα Αμαλία Τόμσον είναι το καταφύγιο του Δημήτρη από τη λαίλαπα που μαίνεται γύρω του. Ο Δημήτρης και η Αμαλία θα κάνουν σχέδια για ένα καλύτερο αύριο, χωρίς να βλέπουν τα σύννεφα της μικρασιατικής εκστρατείας να μαζεύονται από πάνω τους.

Έτσι ξεκινάει ένα από τα πιο καλογραμμένα και ενδιαφέροντα μυθιστορήματα που έχω διαβάσει ως τώρα, με ολοκληρωμένους χαρακτήρες, μελετημένο ιστορικό πλαίσιο και ρεαλισμό. Μου άρεσε πολύ ο τρόπος που ζωντανεύουν τέσσερις βασικές πόλεις, τόσο αντίθετες και ταυτόχρονα τόσο ίδιες μεταξύ τους. Η Οδησσός με το μνημείο του Ρισελιέ, τις σκάλες Πριμόρσκι, την όπερα, που ηλεκτροδοτήθηκε από τα τέλη του 19^ου αιώνα επί δημαρχίας Γρηγορίου Μαρασλή και την εντυπωσιακή τρυφηλή ζωή της αστικής τάξης σε μια περίοδο κοινωνικών αναταραχών, επαναστάσεων και δολοφονιών. Η Θεσσαλονίκη του 1917 γεμάτη Έλληνες, Άγγλους και Γάλλους που γυμνάζονται και εκπαιδεύονται για το μέτωπο όσο το περίφημο ζέπελιν ίπταται πάνω από την πόλη, με τον Ελευθέριο Βενιζέλο και τον Μορίς Σαράιγ να κερδίζουν τον θαυμασμό και τις εντυπώσεις, με τα κομψά ξενοδοχεία Σπλέντιτ και Όλυμπος Παλάς και άλλα αγαπημένα τοπόσημα. Η Σμύρνη με την Μπελαβίστα και τα Γυαλάδικα, το Ρολόι και το Και, τον Φραγκομαχαλά και την Πούντα, όπου θα ζωντανέψει η καταστροφή με συγκροτημένο τρόπο και χωρίς τις κοινοτοπίες της πλοκής που συναντάμε σε άλλα μυθιστορήματα που αναφέρονται στην ίδια περίοδο. Τέλος, η Χίος με τον Κάμπο και τα Μαστιχοχώρια, με τον Καινούριο Δρόμο και τα Ταμπάκικα, με τη Δασκαλόπετρα και τη μεθυστική μυρωδιά της μαστίχας και των λεμονιών.

Όπως έγραψα και πριν, οι παράλληλες ιστορίες του Δημήτρη και της Αριάδνης κάποια στιγμή τέμνονται, όταν πλέον έχουν τεθεί γερά οι βάσεις της πλοκής κι αναρωτιόμουν πώς θα αλλάξουν κάποια πράγματα στη ζωή τους αν και εφόσον υποκύψουν στον έρωτα που θα γεννηθεί ανάμεσά τους. Ο συγγραφέας κατάφερε με έξυπνο τρόπο και χωρίς υπερβολές να κρατήσει όλους τους χαρακτήρες μαζί, τέμνοντας την πορεία τους σωστά και με τρόπο που κρατάει αμείωτο το ενδιαφέρον ενώ ταυτόχρονα φέρνει κοντά μας καινούργιους, απαραίτητους για να προχωρήσει η ιστορία παρακάτω. Στρωτή γραφή, σύντομοι και ζωντανοί διάλογοι, ρεαλισμός, μελετημένο και προσεγμένο ιστορικό, κοινωνικό και πολιτικό πλαίσιο κρατάνε αμείωτο το ενδιαφέρον. Αυτός ο τρόπος γραφής μάλιστα με κράτησε χωρίς να προσπερνώ σελίδες στο τρίτο μέρος, που διαδραματίζεται στη Σμύρνη, για την οποία έχω διαβάσει χιλιάδες βιβλία. Επίσης, το τέλος με συγκίνησε και μου έδειξε το μεγαλείο ψυχής κάποιων ανθρώπων, ειδικά αυτών που έχουν αγαπήσει πολύ στη ζωή τους και μ’ έπιασε εξ απήνης, μιας και, μόλις συνήλθα από το κλάμα, ήρθε κάτι άλλο να μου κλείσει το μάτι, να με γεμίσει αισιοδοξία και να μου χαρίσει ένα «λες να;».

«Σκόνη στον χρόνο» είναι ο άνθρωπος, λίγη σκόνη αλλά και αγάπη. Αγάπη σαν αυτή που νιώθεις για τον άλλον κι όχι σαν αυτή που νιώθει εκείνος για σένα, αυτό είναι το σωστό, αυτή και η σειρά. Ο Δημήτρης, η Αμαλία, η Αριάδνη θα ζήσουν έναν έρωτα με μυρωδιά από μανταρίνι, μαστίχα και ιώδιο που κατά καιρούς τον καλύπτει το μπαρούτι του πολέμου που ρίχνει κάθε φορά όλους τους ήρωες του μυθιστορήματος και σε νέα δεινά. Ένα καλογραμμένο, ενδιαφέρον, ανατρεπτικό και τρυφερό μυθιστόρημα που με γέμισε εικόνες και συναισθήματα.

Βιβλίο Το λουλούδι της θάλασσας
Συγγραφέας Νάγια Δαλακούρα
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κλειδάριθμος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Νάγια Δαλακούρα έγραψε ένα από τα ωραιότερα μυθιστορήματα που έχω διαβάσει, ένα κείμενο με ιστορικό φόντο και με κεντρική ιδέα κάτι που σπάνια συναντώ στην ελληνική λογοτεχνία: την εξερεύνηση της Αρκτικής τον 19^ο αιώνα και πώς ζουν άνθρωποι που έχουν μάθει να παλεύουν με το κρύο για να επιβιώσουν. Με τέχνη, σεβασμό και προσοχή αναπαριστά με συναρπαστικές λεπτομέρειες τον βιότοπο μιας περιοχής γεμάτης πάγους και τον τρόπο ζωής, τα έθιμα, τις προλήψεις και τον σεβασμό για τη φύση των ανθρώπων που ζουν εκεί. Ταυτόχρονα καταφέρνει να στήσει με εξίσου μεγάλη δεινότητα το σκοτεινό, βρώμικο, ανθυγιεινό Λονδίνο της ίδιας εποχής όπου ζουν αριστοκράτες στον κόσμο τους και φτωχοί έξω από αυτόν. Με τούτο το ιστορικό φόντο διαδραματίζεται μια τρυφερή και συγκινητική ιστορία αγάπης με απρόσμενο τέλος που με έμαθε να σέβομαι τη φύση και τα ζώα και με έκανε να αγανακτώ για τα εγκλήματα που γίνονταν τότε στο όνομα της προόδου της επιστήμης.

Το Βορειοδυτικό Πέρασμα συνδέει τον Ατλαντικό με τον Ειρηνικό Ωκεανό μέσω του Αρκτικού Ωκεανού και επί αιώνες οι Ευρωπαίοι εξερευνητές τον αναζητούσαν ως πιθανή εμπορική οδό προς την Ασία. Το 1845 ο Βρετανός εξερευνητής σερ Τζον Φράνκλιν ξεκίνησε με τα πλοία «Erebus» και «Terror» και 129 μέλη συνολικά για να εντοπίσει και να χαράξει το «μυθικό» Βορειοδυτικό Πέρασμα στην καναδική Αρκτική αλλά τα ίχνη τους χάθηκαν. Η ιστορία ξεκινάει το 1848, όπου ετοιμάζεται μιαν αποστολή αναζήτησης των πλοίων και των πληρωμάτων τους και ο Τζέιμς Κάρινγκτον αποφασίζει να γίνει μέλος της θέτοντας τις υπηρεσίες του ως χειρουργός ενώ ταυτόχρονα η οικογένεια της Νανούκ ταξιδεύει σε πιο νότιες περιοχές εν όψει του καλοκαιριού. Η κοπέλα πήρε το όνομά της από τη λευκή βασίλισσα των πάγων και μεγάλωσε στις αχανείς πεδιάδες του Αρκτικού Κύκλου με σεβασμό στη φύση γιατί αυτή υπήρχε πριν τον άνθρωπο και στους προγόνους της φυλής της. Αναγνωρίζει τα σημάδια στον πάγο, διαβάζει τ’ αστέρια και είναι δεινή κυνηγός και ψαράς. Από την άλλη, ο Τζέιμς Κάρινγκτον, γόνος σεβαστής οικογένειας, μεγάλωσε μόνος με τον αυστηρό πατέρα του σε μια πολυτελή οικία με αμέτρητους κανόνες καλής συμπεριφοράς και υπηρέτες. Ανατράφηκε με πλούσια υλικά αγαθά αλλά στερήθηκε χάδια και στοργή, μιας και η μητέρα του αυτοκτόνησε μετά τη γέννα του. Ντροπαλός και εσωστρεφής, εσώκλειστος στα καλύτερα σχολεία, διαβάζει κρυφά για την ιατρική, λαχταρώντας να προσφέρει σε όσους δεν έχουν προνόμια και να βοηθήσει όσους υποφέρουν. Σύντομα τα καταφέρνει κι έτσι ξεκινάνε διαρκείς κόντρες με τον οπισθοδρομικό και ρατσιστή πατέρα του.

Η αποστολή στην Αρκτική γεμίζει όνειρα και προσδοκίες τον Τζέιμς: «Πόσο μεγάλος ήταν ο κόσμος! Πόσο πολύ ήθελε να νιώσει ελεύθερος! Πόσο κοντά στο όνειρο αισθανόταν με τούτη την επιστολή στα χέρια! Σχεδόν μύριζε το μεθυστικό άρωμα της περιπέτειας» (σελ. 32). Συγκρούεται διαρκώς με τον συντηρητικό Χένρι Κάρινγκτον, που έχει εξελιχθεί σε υπέρμετρα αυστηρό γέρο, με ιδέες που ανήκουν στους σκοτεινούς αιώνες, υποστηρικτή του δουλεμπόριου και της φεουδαρχίας, της ανωτερότητας της λευκής φυλής έναντι των απολίτιστων αγρίων του νεοανακαλυφθέντος κόσμου. Η αποκοτιά του γιου του είναι η σταγόνα που ξεχειλίζει το ποτήρι στις σχέσεις τους. Έτσι, ο Τζέιμς, «απαλός σαν χιόνι και χρυσαφένιος σαν τον Απόλλωνα», θα ταξιδέψει ανάμεσα σε ανθρώπους που μυρίζουν αλκοόλ κι έχουν χάσει δόντια από το σκορβούτο. Συναρπαστικές και προσεγμένες οι περιγραφές της εποχής και του τόπου, με το γεμάτο κάρβουνο και αιθαλομίχλη, φθίση και ευλογιά Λονδίνο να ζει μια εποχή ιδιαίτερης μόδας στα ρούχα και γεμάτη συναρπαστικές εξελίξεις από τις εξερευνήσεις του κόσμου αλλά και σε μια περίοδο που γεμίζει η πόλη από Σκοτσέζους και Ιρλανδούς μετανάστες εξαιτίας του λιμού στις χώρες τους.

Η συγγραφέας καταγράφει με ενάργεια και χρήσιμες λεπτομέρειες το ταξίδι στις αφιλόξενες θάλασσες του βορρά, όπου ταξιδεύουν πενήντα άντρες («Πρόσωπα σαν περγαμηνές, ρημαγμένα από το αλάτι της θάλασσας, ανεμοδαρμένα από τους μανιασμένους αέρηδες του ασκού του Αιόλου…», σελ. 59) με προμήθειες δύο χρόνων, χρησιμοποιώντας ημερολόγια, κουμπάσο, πυξίδα, αστρολάβο και εξάντα. Η θάλασσα κάνει τους άντρες λιγότερο ευσπλαχνικούς κι αυτό ο Τζέιμς το ζει με τον χειρότερο τρόπο όταν δυσκολεύουν οι συνθήκες πλοήγησης και όταν γνωρίζει από κοντά πληρώματα φαλαινοθηρικών που ματώνουν τις θάλασσες σκοτώνοντας τα θηλαστικά αυτά («γύρω τους η θάλασσα έμοιαζε σφαγμένη»). Το πλήρωμα αποτελείται από ποικίλους χαρακτήρες και καταγράφονται σημαντικά περιστατικά που ατσαλώνουν τη θέληση του Τζέιμς μέσα από συγκινητικές μα και σκληρές στιγμές. Με λεξιλόγιο πλούσιο σε όρους και ορισμούς που δίνουν αληθοφάνεια και ρεαλισμό στο ναυτικό ταξίδι και με εναλλαγή της αφήγησης από τριτοπρόσωπη σε πρωτοπρόσωπη με τις σημειώσεις που κρατάει ο Τζέιμς στο ημερολόγιό του ξεπηδούν τραγούδια («Drunky sailor», «Molly Malone» και «Whisky Johnnie»), μύθοι και θρύλοι από τα βάθη των ωκεανών, νεράιδες και πειρατές, σκορβούτο και πόρνες, όλα όσα συντροφεύουν τις νύχτες των ναυτικών. Ταυτόχρονα ο Τζέιμς μάχεται καθημερινά με τις προκαταλήψεις τους και τις ελλιπείς συνήθειες υγιεινής που έχουν αποκτήσει («μικρόβια»; τι είναι τούτο πάλι; τον χλευάζουν). Και τότε ξεσπάει τύφος στο πλοίο.

Σε αντιδιαστολή με όλα αυτά, η ζωή στην Αρκτική κυλάει με άλλους ρυθμούς, θα έλεγα πιο ρομαντικούς αν δεν υπήρχε η ανάγκη της επιβίωσης από εντελώς αστάθμητους παράγοντες, μιας και η αφιλόξενη φύση δεν εξασφαλίζει τίποτα σταθερό για να φας, να πιείς, να ζεσταθείς. Θερμά σπίτια καμωμένα από χοντρούς κύβους πάγου, ψυχές νεκρών που αναζητούν τους δικούς τους μέσα στο φως του σέλαος, προκαταλήψεις και θρύλοι, δύσκολη και φτωχική ζωή, όλα αυτά αποτελούν τη ζωή της Νανούκ: «Τον χειμώνα στην Αρκτική τα πάντα εξαρτώνται από το κυνήγι». Εκεί «κυριαρχούν άλλοι νόμοι, νόμοι που δεν είναι γραμμένοι σε χαρτί…κι όλοι τους έχουν να κάνουν με την επιβίωση». «Τίποτα δεν είναι πιο σημαντικό απ’ το φως του καλοκαιριού» (σελ. 50), σκέφτεται η Νανούκ. Μεγαλώνοντας, η κοπέλα διαπιστώνει πως ο φοβερός και τρομερός αλλά κακότροπος Νακάσουκ τη θέλει δική του και είναι υποχρεωμένη να τον ακολουθήσει. Οι φίλες της προσπαθούν να βελτιώσουν την κακή της διάθεση, θύματα κι αυτές των θέσφατων της φυλής τους. Απλότητα και σκληρότητα στο τοπίο, η σιωπή στη λευκή παγωμένη γη ραγίζει από τα κήτη της θάλασσας, μήνες ψύχους και διαρκείς μετακινήσεις σε θερινούς κυνηγότοπους κοντά στον νότο όταν λιώσουν οι πάγοι, ένα ταξίδι επικίνδυνο μα και ελπιδοφόρο. «Οι ήχοι της άνοιξης στον Αρκτικό Κύκλο είναι μαγικοί… Στη ζωή των νομάδων της Αρκτικής η μετάβαση από την άνοιξη στο καλοκαίρι συνεπάγεται την κίνηση και κάθε κίνησή τους είναι συλλογική…» (σελ. 74). Δεν ήξερα τίποτα από όσα περιγράφονται από τη ζωή της οικογένειας μέσα στο ιγκλού, την τροφή τους, τον χρόνο που περνάνε με ιστορίες και ράψιμο όλοι μαζί τους σκοτεινούς μήνες της παγωνιάς. «Οι Ινουίτ ζουν με τον φόβο του απρόσμενου, γνωρίζουν απόλυτα το αδάμαστο της φύσης, ξέρουν πως τίποτε δεν αντιστέκεται στον χρόνο, σέβονται τις αποφάσεις των πνευμάτων…κατορθώνουν να ζουν την κάθε μέρα σα να είναι η τελευταία» (σελ. 49). «…ζουν σε απόλυτη αρμονία με το υπερφυσικό, γνωρίζουν ότι δεν μπορούν να επιζήσουν χωρίς τη βοήθεια των ζώων και φοβούνται τις αόρατες δυνάμεις της φύσης…» (σελ. 75).

Ο Τζέιμς και η Νανούκ λοιπόν, δύο νέοι άνθρωποι που γνωρίζονται σ’ ένα αφιλόξενο περιβάλλον και προέρχονται από διαμετρικά αντίθετους κόσμους, γοητεύονται ο ένας από τον άλλον. Εκείνη τον σκέφτεται διαρκώς και προσπαθεί να τον κάνει να αντιληφθεί την αρμονία στα στοιχεία της φύσης αλλά κρυφά από τη φυλή της, της οποίας τα μέλη βγάζουν βιαστικά συμπεράσματα. «…τα όνειρα πλησιάζουν αργά και εξαφανίζονται γρήγορα. Δεν προλαβαίνεις να τα αγαπήσεις» (σελ. 197). Ο Τζέιμς ζει με τη φυλή της Νανούκ, βιώνει πρωτόγνωρα και θαυμαστά πράγματα, μαθαίνει κυνήγι και ψάρεμα αλλά πάνω απ’ όλα να αγαπά και να σέβεται τη φύση. «Μαζί τους είμαι ο εαυτός μου. Αυτός που εγώ θέλω να είμαι»! Φυσικά η σχέση των δύο νέων είναι μόνο η αρχή, μιας και διάφορα γεγονότα θα χαράξουν τη συνέχεια της ιστορίας, θα φέρουν στο φως καλά κρυμμένα μυστικά που ίσως τους χωρίσουν ή ίσως ατσαλώσουν τον έρωτά τους και όλα θα τελειώσουν με ένα αξέχαστο κεφάλαιο γεμάτο δύναμη και ένταση.

«Το λουλούδι της θάλασσας» είναι ένα συναρπαστικό μυθιστόρημα που ζωντανεύει με ενάργεια και ρεαλισμό μια εποχή σκληρή και δύσκολη για τις νέες χώρες που εποικίζονται κι έναν τόπο για τον οποίο ελάχιστα πράγματα γνωρίζουμε. Δύο διαμετρικά αντίθετοι χαρακτήρες, εκείνη απλή και με σεβασμό στη φύση, εκείνος με οικονομική άνεση κι ας προτιμά να βοηθάει τους φτωχούς, θα γνωριστούν και θα αγαπηθούν σε αντίξοες συνθήκες ενώ ένα σκοτεινό μυστικό από το παρελθόν θα τους κατατρύχει. Ολοκληρωμένοι χαρακτήρες, ανατροπές, ρεαλιστικές περιγραφές, άφθονα πραγματολογικα στοιχεία που εντάσσονται αρμονικά στη μυθοπλασία και άλλα είναι μερικά από τα θετικά χαρακτηριστικά ενός κειμένου που με ταξίδεψε στο σέλας και στο σκοτάδι, στην αγάπη και στην απληστία και μου έδειξε την απλότητα της φύσης που όλοι οφείλουμε να σεβαστούμε. «Κάθε άντρας πρέπει να ζήσει κάτι δυνατό με μια γυναίκα, ώστε να καταλάβει τα όριά του» (σελ. 105) και ο Τζέιμς Κάρνγκτον αυτό ακριβώς θα κάνει.

Βιβλίο Ο Μικρός Ήρως-Επετειακή Έκδοση
Συγγραφέας Γιώργος Βλάχος (1 ιστορίας)
Εικονογράφος Κώστας Φραγκιαδάκης κ. ά.
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Παιδικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μικρός Ήρως
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το 2023 συμπληρώθηκαν 70 χρόνια από την ημερομηνία πρώτης κυκλοφορίας του περιοδικού και τον Φεβρουάριο του 2024 πραγματοποιήθηκε μια εντυπωσιακή έκθεση με τη συμμετοχή 45 καλλιτεχνών που εμπνεύστηκαν από τις περιπέτειες του Γιώργου Θαλάσση και των φίλων του. Στο δίτομο λεύκωμα (το 1^ο μέρος κυκλοφορεί ήδη, το 2^ο θα βγει τον Δεκέμβριο του 2024) 18 συνολικά δημιουργοί γράφουν και εικονογραφούν νέες περιπέτειες και ιστορίες μέσα από πολλές και διαφορετικές προσεγγίσεις. Οι περισσότερες διαδραματίζονται στο οικείο χωροχρονικό πλαίσιο της Κατοχής και της Εθνικής Αντίστασης, κάποιες όμως φέρνουν τα παιδιά στο σήμερα ή ακόμη και στο απώτερο μέλλον! Ο «Μικρός Ήρως», ένα περιοδικάκι που εύκολα θα μπορούσε να χαθεί στην αναγνωστική λήθη, παραμένει επίκαιρο και σημαντικό όχι μόνο για τη λογοτεχνική του αξία αλλά και γιατί παραμένει επίκαιρο στην εποχή μας, όπου «νεοφασιστικά μορφώματα», όπως τα χαρακτηρίζει ο εκδότης στο εισαγωγικό σημείωμα, βγαίνουν ολοένα και πιο έντονα στην επιφάνεια, δημιουργώντας φόβους για νέα ολοκληρωτικά καθεστώτα.

Στον Α΄ τόμο του βιβλίου, ο Βασίλης Γκογκτζιλάς αφηγείται μια ιστορία συγχώρεσης με ένα αρκετά σκοτεινό και αιματηρό κόμικ, όπου τα χαρακτηριστικά των προσώπων είναι αδρά και σκληρά, η βία κυριαρχεί και οι λεπτομέρειες είναι ελάχιστες. Ο Μάνος Λαγουβάρδος αναπαριστά με άψογη τεχνική μια σκηνή από τα ακόμη πιο παιδικά χρόνια της μικρής τριάδας, όπου ο Σπίθας, ο Γιώργος και η Κατερίνα παίζουν πετροπόλεμο με άλλα παιδιά κι εκεί ο Γιώργος βιώνει κάτι σαν όραμα: κάποιος του μιλάει για τον πόλεμο που έρχεται και τον προτρέπει να μεγαλώσει και να γίνει ένας μεγάλος μικρός ήρωας! Τα χρώματα είναι εξαίρετα και φωτεινά, οι λεπτομέρειες συναρπαστικές, τα καρέ παρατίθενται με πρωτότυπους τρόπους και αγάπησα τον τρόπο που αποδόθηκαν τα πρόσωπα των τριών πρωταγωνιστών στην τελευταία εικόνα, σε αντιδιαστολή με τα μουτράκια τους στο εξώφυλλο της ιστορίας. Τι υπέροχη τέχνη! Ο Γιώργος Μελισσαρόπουλος δίνει έμφαση στο ασπρόμαυρο χρώμα και στην κλασική παράθεση των καρέ, μερικά εκ των οποίων έχουν ενδιαφέρουσα οπτική. Η Δήμητρα Νικολαΐδη δημιουργεί μια ενδιαφέρουσα ιστορία σχετική με τους αρχαιολογικούς θησαυρούς που κινδυνεύανε κατά τη γερμανική εισβολή. Τα σχέδια έχουν γλυκές γωνίες, φωτεινά χρώματα και ενδιαφέρουσες φωτοσκιάσεις. Ο Κωνσταντίνος Σκλαβενίτης στήνει μια πρωτότυπη σχεδιαστικά ιστορία, με καρέ διαφορετικά από τα συνηθισμένα ενώ οι μορφές και το φόντο μου θύμισαν αρκετά το στυλ των bandes dessinées.

Η Αγγελική Σαλαμαλίκη αναπαριστά άκρως ρεαλιστικά τη δράση που εκτυλίσσεται γύρω από την εκκλησία της Αγίας Ειρήνης στην Πλάκα και μου άρεσε πολύ η επιλογή του γκρίζου χρώματος που αποτυπώνει καλύτερα την ένταση των μαχών και τη σκοτεινιά της κατεχόμενης νύχτας. Μου άρεσε πολύ και η συμμετοχή του ιερέα στον αγώνα και τα μηνύματα που ξεπηδούν σχετικά με τη θεία και την ανθρώπινη συγχώρεση. Η φιγούρα του Αδόλφου Χίτλερ ήταν αρκετά φοβιστική, ομολογώ. Ο Γαβριήλ Τομπαλίδης χρησιμοποιεί πολύ μεγάλα καρέ και μερικές φορές ακόμη και ολοσέλιδες απεικονίσεις για μια ιστορία απελευθέρωσης αιχμαλώτων, με τα τρία παιδιά να έχουν χαρακτηριστικά κάπως μεγαλύτερης ηλικίας. Τέλος, για τον Κώστα Φραγκιαδάκη τι να πω και τι να περιγράψω. Το σχέδιο, το lay out, τις οπτικές γωνίες, τις φωτοσκιάσεις; Ζωντάνεψε την ιστορία που έγραψε ο Γιώργος Βλάχος με παραστατικότητα και λεπτοδουλεμένη τέχνη. Δεν κοπιάρει, μένει πιστός στα χαρακτηριστικά του πρωτοτύπου και στήνει την ιστορία με το δικό του στυλ.

Είναι μια πολύτιμη και σημαντική έκδοση που δίνει νέα πνοή στα κείμενα και στον θρύλο του Γιώργου Θαλάσση και της παρέας του.

Βιβλίο Ο τρελός εκδικητής 
Συγγραφέας Γιώργος Βλάχος
Εικονογράφος Κώστας Φραγκιαδάκης
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Παιδικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μικρός Ήρως
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Γιώργος Βλάχος είναι ένας πολύ σημαντικός συγγραφέας, θεματοφύλακας του παρελθόντος και διεισδυτικός παρατηρητής του παρόντος. Η πένα του, γαλουχημένη από περιπέτειες παρόμοιου είδους και χιλιάδες αναγνώσματα (βιβλία και περιοδικά), με ταξίδεψε και πάλι, αναπαρέστησε με δεινότητα πρόσωπα και καταστάσεις, με έκανε να γελάσω, να αγχωθώ, να απολαύσω, να μάθω, να χαλαρώσω. Έγραψε και πάλι μια ενδιαφέρουσα και συναρπαστική περιπέτεια που σέβεται απόλυτα το παρελθόν και τα χαρακτηριστικά των Γιώργου Θαλάσση, Κατερίνας και Σπίθα. Γλαφυρότητα στην αφήγηση και άρτιος σχεδιασμός της πλοκής είναι ελάχιστα μόνο από τα γνωρίσματα ενός κειμένου που θα βοηθήσει ακόμη και σήμερα τους αναγνώστες είτε να επιστρέψουν στις παιδικές τους αναμνήσεις είτε να γνωρίσουν από την αρχή την αγαπημένη πολλών τριάδα. Με πρωθύστερα, λιτούς διαλόγους και ανατροπές ξεδιπλώνεται μια περιπέτεια γεμάτη μάχες, σκληρότητα μα και ανθρωπιά. Σημαντικό συμπλήρωμα είναι η εικονογράφηση του Κώστα Φραγκιαδάκη, ο οποίος καταφέρνει να ζωντανέψει με πλαστικότητα στο χαρτί τις πιο σημαντικές σκηνές του αναγνώσματος, να δώσει δυναμισμό στον Γιώργο, θηλυκότητα στην Κατερίνα και καμπυλότητα στον Σπίθα. Οι φωτοσκιάσεις δίνουν εκπληκτική ζωντάνια, τα αισθήματα στα πρόσωπα είναι ρεαλιστικότατα, η κίνηση είναι παραστατικότατη.

«Ο τρελός εκδικητής» είναι μια πολλά υποσχόμενη αρχή νέων συναρπαστικών περιπετειών που γράφουν και σχεδιάζουν δυο άνθρωποι που έχουν εντρυφήσει στο περιβάλλον της αγαπημένης μικρών και μεγάλων αναγνωστών τριάδας και ανυπομονώ για το επόμενο τεύχος.

Βιβλίο Η ποδηλάτισσα του Πράτερ
Συγγραφέας Ελένη Κεκροπούλου
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ωκεανός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Ελένη Κεκροπούλου, μέσα από την ιστορία της μητέρας της Μαρίας, Ελένης Βετσέρα, καταγράφει με συναρπαστικές λεπτομέρειες τους κοσμικούς κύκλους της σαγηνευτικής Βιέννης, τα σκάνδαλα, τους έρωτες, τις προδοσίες, τις προσδοκίες, τα προξενιά και την τρυφηλή καθημερινότητα αστών, πολιτικών, διπλωματών, εμπόρων που απαρτίζουν μια κλειστή κάστα. Το μυθιστόρημα είναι μια άτυπη συνέχεια του βιβλίου «Το Σταυροδρόμι των Ρωμιών της Πόλης», μιας και παρακολουθούμε τις περιπέτειες της μεγαλύτερης κόρης από την πρώτη σύζυγο του Θεόδωρου Μπαλτατζή που ήδη γνωρίσαμε. Η Ελένη, μετέπειτα σύζυγος Βετσέρα, είναι μια πολύφερνη νύφη με τέσσερα αδέλφια-δανδήδες που κάνουν θραύση στον γυναικείο πληθυσμό, μια ξένη που ήρθε από την Κωνσταντινούπολη για να ζήσει μια τραγωδία. Μαθαίνουμε για τον βίο και την πολιτεία μιας γυναίκας που έχει κληρονομικό πλούτο από πάππου προς πάππο, έχει ένα ιστορικό όνομα που προέρχεται από τον βυζαντινό πολιτισμό και τα βάθη των αιώνων, έχει στόχο να πετύχει την κορυφή του εκλεκτού κόσμου της Βιέννης και της Ευρώπης κι ας τη θεωρούν μια παρείσακτη «ραστακουέρ»! Δέχεται λοιπόν στωικά να παντρευτεί τον συνδιαχειριστή της πατρικής περιουσίας και πρέσβη της Αυστρίας στην Κωνσταντινούπολη Άλμπιν Βετσέρα και κηδεμόνα των παιδιών του Μπαλτατζή, σύμφωνα με τις επιθυμίες του τελευταίου κι έτσι ανοίγουν νέες πόρτες πλούτου και χλιδής. Η οικογένειά τους αυξάνεται, ο Βετσέρα ανεβαίνει τα σκαλιά της ανώτερης κοινωνικής τάξης, κάποια στιγμή όμως επέρχεται η κούραση και η πλήξη ανάμεσα στο ζευγάρι. Τι απέγιναν τα παιδιά και τα αδέλφια της Ελένης; Πώς μεγάλωσαν, ποιους παντρεύτηκαν, πού διέπρεψαν;

Το μυθιστόρημα αποτελεί ένα χρονικό των σημαντικότερων ανθρώπων της κεντρικής Ευρώπης, με πολλά πρόσωπα και ονόματα, η συγγραφέας όμως καταφέρνει να κρατήσει το ενδιαφέρον αμείωτο με μικρά κεφάλαια και καταγράφοντας τις εξελίξεις μέσα από σύντομα περιστατικά και όχι με κουραστικές λεπτομέρειες ή αυστηρή αλληλουχία γεγονότων. Πλούτος και ευμάρεια, προξενιά και γάμοι, αγάπη και μίσος, ζήλια και ευτυχία εναλλάσσονται με γοργούς ρυθμούς αντικατοπτρίζοντας με προσοχή και εμβριθή μελέτη την αριστοκρατία της εποχής και του τόπου. Δεν κουράζουν τα πολλά ονόματα, δε χανόμαστε στη ροή της αφήγησης με τόσους απογόνους και επιγόνους, αφού ο καθένας τους ακολουθεί τον δικό του δρόμο και τους γνωρίζουμε με σύντομες αναφορές, οπότε η ανάγνωση κυλάει σα νεράκι. Η χαρά πάει μαζί με τη λύπη, οι θάνατοι βαραίνουν το κλίμα, σύντομα όμως μια γιορτή, ένα δείπνο, μια ιπποδρομία ξαναφέρνουν χαρά και λαμπρότητα, ακριβώς όπως γίνεται και με τη ζωή, η οποία προχωράει ανενδοίαστη παρακάτω.

Η αυτοκράτειρα Σίσσυ και ο Φραγκίσκος Ιωσήφ Α΄, ο εθνικός ευεργέτης Σίμων Σίνας που πέθανε ξαφνικά στα 66 του χρόνια, η φωτιά στο Ringtheater το 1881 με τους 384 νεκρούς, μα κυρίως τα γεγονότα που θα οδηγήσουν στη γνωριμία της Μαρίας Βετσέρα, κόρης της Ελένης, με τον παντρεμένο Ροδόλφο των Αψβούργων, και στη συνέχεια στον θάνατό τους στο κυνηγετικό περίπτερο του Μάγερλινγκ το 1889 είναι γεγονότα που κρατούν αμείωτο το ενδιαφέρον. Η συγγραφέας κατάφερε να δημιουργήσει ολοκληρωμένη την προσωπικότητα της Ελένης Βετσέρα, την έδειξε υποταγμένη κόρη, ουδέτερη και κουρασμένη σύζυγο, αυστηρή μητέρα, άψογη οικοδέσποινα. Κι όσο πλησιάζουμε προς το τραγικό τέλος που θα καταστρέψει τη ζωή της για πάντα, τόσο μεγαλώνει η αγωνία για τις εξελίξεις που θα ενισχύσουν την απόφαση των δύο νέων και η συμπάθεια προς το πρόσωπο της Ελένης. Με μεγάλη προσοχή καταγράφονται οι αρχικές φήμες για τη σχέση τους που σύντομα θα πάρουν φωτιά, ο φόβος της Ελένης Βετσέρα για το σκάνδαλο που θα ξεσπάσει με αντίστοιχο κόστος στην υψηλή τους θέση, οι λόγοι που επέβαλε την ιδέα της αυτοκτονίας ο Ροδόλφος στη Μαρία, οι για καιρό χαμένες επιστολές τους, οι κατηγορίες που κηλίδωναν το όνομα της Μαρίας γύρω από την τραγική αλήθεια του θανάτου τους και πολλά άλλα.

Το μυθιστόρημα ξεκινάει τη δεκαετία του 1920, όπου ο Άρτουρ Σνίτσλερ παρατηρεί τακτικά μια πένθιμη ποδηλάτισσα να περνάει από το παράθυρό του και να σταματάει πάντα μπροστά στο σημείο όπου δέσποζε κάποτε η καγκελόπορτα των κήπων του Παλαί Βετσέρα πριν συνεχίσει για τους κήπους του Πράτερ. Έτσι μαθαίνουμε τι απέγινε η Ελένη μετά από όλα αυτά τα γεγονότα και ταυτόχρονα το ενδιαφέρον κεντρίζει ο αντισημιτισμός που διογκώνεται τον τελευταίο καιρό, με το ανθρωποκυνηγητό κατά των Εβραίων να κορυφώνεται, θυμίζοντας στην Ελένη το αντίστοιχο των Τούρκων κατά των Ρωμιών. Είμαστε πλέον σε μια εποχή όπου έχουν καταρρεύσει τρεις αυτοκρατορίες (οθωμανική, ρωσική, αυστροουγρική) και ο κόσμος δεν ξέρει πλέον πού βαδίζει! Έτσι ξεδιπλώνονται παράλληλα από τη μια τα βασικά γεγονότα που αποτυπώνουν την τρυφηλή ζωή της Βετσέρα και τα σκληρά γεγονότα που οδήγησαν στον θάνατο της κόρης της, Μαρίας και από την άλλη οι αλλαγές στη μεταγενέστερη αυστριακή κοινωνία και στην ψυχολογία των ηρώων. «Η ποδηλάτισσα του Πράτερ» είναι ένα δυνατό κείμενο που μυρίζει λεβάντα και αγιόκλημα αλλά με λίγη προσοχή μπορεί να μυρίσει κανείς το καμένο στις άκρες των σελίδων του.

Βιβλίο Η λέσχη του κακού 
Συγγραφέας Πάνος Αμυράς
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα /  Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Μπορεί να είναι εκδοτικά το τέταρτο μυθιστόρημα με ήρωα τον αγαπημένο μου Νίκο Αγραφιώτη, πρόκειται όμως για την πρώτη του υπόθεση, η οποία διαδραματίζεται τον Αύγουστο του 1939, έναν μήνα πριν την εισβολή της Γερμανίας στην Πολωνία και έναν χρόνο πριν την κήρυξη του ελληνοϊταλικού πολέμου. Είναι η περίοδος εορτασμών της τρίτης επετείου της δικτατορίας της 4^ης Αυγούστου και ταυτόχρονα το δυσοίωνο πρελούδιο για την Ευρώπη, μιας και σύννεφα πολέμου μαζεύονται στα σύνορα της Πολωνίας. Η κοσμική Αθήνα έχει μετατραπεί σε κέντρο διεθνούς κατασκοπείας και όσο προχωράει η υπόθεση παρακολουθούμε τα διπλωματικά γεγονότα που θα οδηγήσουν στο ξέσπασμα του πολέμου: σύμφωνο Μολότοφ-Ρίμπεντροπ, άμεση ανάγκη για επιστροφή του βασιλιά από την Κέρκυρα, Συμφωνία του Μονάχου («δεν ήταν ο θρίαμβος της ειρήνης αλλά το τρόπαιο που αποθράσυνε το Βερολίνο») και πολλά άλλα, καταστάσεις που δημιουργούν έναν ασφυκτικό κλοιό όσο ο Νίκος Αγραφιώτης προσπαθεί να λύσει την υπόθεση.

Ο πρωταγωνιστής του μυθιστορήματος είναι ένας νεαρός αξιωματικός της Αστυνομίας που δουλεύει στο ΙΗ΄ Τμήμα στα Σφαγεία, έναν προορισμό δυσμενούς μετάθεσης για τους μη αρεστούς της Διοίκησης Πρωτευούσης, μιας και μεθύστακες, χαρτοκλέφτες και κλεφτρόνια αποτελούν τη μικρή αλλά σταθερή πελατεία του. Ο Αγραφιώτης μόλις έναν χρόνο πριν κέρδισε μια θέση για μετεκπαίδευση στην Εγκληματολογική Υπηρεσία του Πανεπιστημίου της Χαϊδελβέργης, που τον βοήθησε πολύ, προτιμά όμως να μείνει προσγειωμένος και σιωπηλός παρά να αγχωθεί για την ανέλιξή του στο Σώμα. Είναι ένας άνθρωπος που δε διαφέρει και πολύ από αυτόν που εξελίχθηκε στα επόμενα βιβλία: «…απέφευγε όσο μπορούσε τη θάλασσα και τους ολοκληρωτισμούς, και τα δύο του προκαλούσαν ναυτία» (σελ. 136). Προχωρώντας στις έρευνές του, διαπιστώνει πόσο δύσκολη είναι η υπόθεση και, ακόμη χειρότερα, πόσο αναλώσιμη είναι η θέση του, πως πρόκειται ουσιαστικά για ένα αναπόσπαστο κομμάτι μιας καλοστημένης παγίδας. Πώς θα αντιδράσει λοιπόν σε αυτήν τη διαπίστωση, πώς θα αλλάξει τους όρους του παιχνιδιού; Τα πράγματα γίνονται χειρότερα όταν οι ανώτεροί του, ο αστυνομικός διευθυντής Λουκάς Πουρνάρας και ο Υποδιοικητής Γενικής Ασφάλειας Σπύρος Παξινός, ορίζουν τον Θανάση Τσουγκανέα ως βοηθό του! Πρόκειται για άσπονδο φίλο του, δεν τα πάνε καλά, είναι εντελώς διαφορετικοί χαρακτήρες, ίσως όμως είναι μια καλή επιλογή για την υπόθεση, αφού γνωρίζει καλά την πιάτσα. Θα καταφέρουν να συνεργαστούν αρμονικά;

Ο Κώστας Κρίσπης ήταν πολύ καλός πυγμάχος, φαβορί για τους επερχόμενους Ολυμπιακούς Αγώνες του 1940 και αθλούνταν στον Πυγμαχικό Σύλλογο Πετραλώνων, όντας το καλύτερο παιδί του. Ποιος θα ήθελε λοιπόν το κακό του; Πώς γίνεται ο θάνατός του να συνδέεται με τα πλοκάμια που έχει εξαπλώσει η Γερμανία ανά την Ευρώπη; Τα βήματα των ερευνών οδηγούν τον Αγραφιώτη στην τραγουδίστρια Μίρα, που φαίνεται να είχε ιδιαίτερους δεσμούς με τον πυγμάχο, ποιος είναι όμως ο πραγματικός ρόλος της στην ιστορία; Θα βοηθήσει ή θα προδώσει τον Αγραφιώτη; Στον κύκλο της συναντάμε τον Θωμά Χατζηλάμπρου, από τους βασικούς προμηθευτές καπνών στη Γερμανία και αντιπρόσωπο γερμανικών εταιρειών, τον Ηλία Δραγάτση, ανώτατο διευθυντικό στέλεχος της Ανώνυμης Ελληνικής Τηλεφωνικής Εταιρείας που πηγαινοέρχεται στη Γερμανία και τη γυναίκα του, Θάλεια, η οποία έρχεται σε επαφές με σημαίνοντα πρόσωπα της ιταλικής αριστοκρατίας, τον φιλοβρετανό γιατρό Γιάννη Βασιλείου, τον βασιλιά των καμπαρέ Μηνά Κελμπή, που πλουτίζει από το εμπόριο γυναικών και μαδά κορόιδα στις χαρτοπαικτικές λέσχες και πολλούς άλλους.

Το μυθιστόρημα είναι γραμμένο με τον γνωστό τρόπο που αγάπησα και στα υπόλοιπα της σειράς: γρήγορη αφήγηση, λιτοί διάλογοι, κλιμάκωση της πλοκής κι ένα άψογα στημένο πραγματολογικό φόντο με άφθονες ιστορικές και άλλες πληροφορίες που όμως δε με κούρασαν στιγμή. Κακόφημα στέκια και πολυτελείς επαύλεις, τζογαδόροι και πράκτορες, μυστηριώδεις γυναίκες και ντίβες της τζαζ, αγώνες πυγμαχίας και προετοιμασίες για τους Ολυμπιακούς Αγώνες, αυξημένες εμπορικές σχέσεις Ελλάδας-Γερμανίας ώστε να περιοριστεί ο οικονομικός ρόλος της Μεγάλης Βρετανίας στη χώρα και σταδιακά να προωθηθούν όπλα στην Ελλάδα για στρατιωτική εξάρτηση της χώρας και μέσω αυτού πιο εύκολη πρόσδεση στο άρμα του Χίτλερ κ. π. ά., όλα σε αυτό το συναρπαστικό μυθιστόρημα. Η ζωντάνια και η απεικόνιση της τοπογραφίας της Αθήνας εκείνης της εποχής, που στηρίχτηκε σε κοπιώδη και προσεγμένη μελέτη των σχετικών πηγών και της βιβλιογραφίας, είναι παρούσα και εδώ. Οδοί και λεωφόροι, συνοικίες και νοσοκομεία, καφενεία και ζαχαροπλαστεία, εμβληματικά κτήρια και πολυκατοικίες αποκαλύπτουν τα μυστικά τους, κάνοντάς με και πάλι να τρέχω σε αναζήτηση περαιτέρω πληροφοριών, συνεπαρμένος από το αναπάντεχο κυνήγι γνώσης στο οποίο με έριξε το βιβλίο.

Το κτήριο της Γενικής Ασφάλειας επί της οδού Στουρνάρη, με το ενδιαφέρον Εγκληματολογικό Μουσείο στον τρίτο όροφο, η κοντινή και όμορφη λουτρόπολη της Γλυφάδας, με την έντονη κοσμική ζωή για τους πλούσιους και τα σκιερά δασάκια για την Κυριακή της φτωχολογιάς, ο Ιππόδρομος στο Φάληρο με τους αγώνες, τα στοιχήματα, τα άλογα να παίρνουν φωτιά (τίποτα δεν κατάλαβα απ’ όσα παρέθεσε ο συγγραφέας, γκανιάν, πλασέ, ποσοστά, κέρδη κλπ. ένας αχταρμάς στο μυαλό μου, τριτοδεσμίτης γαρ), τα προσφυγικά παραπήγματα στη Νέα Κοκκινιά και στην Καλλιθέα, με τη δεύτερη να χαρακτηρίζεται ως «η Μονμάρτη της Αθήνας» χάρη στη σύνδεση των νεοφερμένων προσφύγων με τους κατοίκους της περιοχής και με τον Σωτήρη Σκίπη και τον Ιωάννη Γρυπάρη να προσφέρουν λίγο φως στη σκοτεινιά των καιρών. Είμαστε στην περίοδο όπου μόλις γκρεμίστηκε το Υπουργείο Οικονομικών στην πλατεία Κλαυθμώνος, ο ξεπεσμένος Αρμάνδος Δελαπατρίδης ζητιανεύει, η ατμόσφαιρα και το κλίμα της δικτατορίας του Ιωάννη Μεταξά με τα λόγια του αρχηγού της κυβέρνησης, με την προπαγάνδα, με τα έργα στην πόλη, με το κυνήγι των κομμουνιστών, με τις παράτες της Εθνικής Οργάνωσης Νεολαίας να δίνουν ένα ενδιαφέρον και άκρως ρεαλιστικό φόντο για την εξέλιξη της ιστορίας. Οι πολεμικές προετοιμασίες κρύβουν μεγάλα κέρδη και άρα τίποτα δεν είναι ικανό να τις σταματήσει, αλλά πώς συνδέονται όλα αυτά με τον χώρο της πυγμαχίας;

«Η λέσχη του κακού» είναι μια συναρπαστική περιπέτεια κατασκοπείας, γεμάτη μισές αλήθειες και ατόφια ψέματα, που διαδραματίζεται λίγες μέρες πριν το ξέσπασμα του Β΄ Παγκοσμίου πολέμου. Ο νεαρός αξιωματικός της αστυνομίας Νίκος Αγραφιώτης έχει να επιλύσει μια δύσκολη υπόθεση που μπλέκεται από σελίδα σε σελίδα όλο και περισσότερο, με τον συγγραφέα να παρεμβαίνει για καλύτερη κατανόηση των γεγονότων με συναρπαστικές πληροφορίες και σημαντικές εξελίξεις. Ιωάννης Μεταξάς, Εμμανουέλε Γκράτσι (ανατρίχιασα με τη συζήτηση που είχε με τον Μεταξά, με τα διπλωματικά του λόγια και με τα ξεκάθαρα του Μεταξά ως προς τα ζωτικά συμφέροντα και την ακεραιότητα της Ελλάδας, όλα αυτά έναν χρόνο πριν ξαναμιλήσουν και οδηγηθούμε στην κήρυξη του πολέμου), Αρθούρος Ζάιτς, Κώστας Κοτζιάς, Αριστοτέλης Κουτσουμάρης και άλλοι αναμιγνύονται με τους φανταστικούς ήρωες του βιβλίου και όλοι μαζί συγκροτούν μια συναρπαστική και μελετημένη εικόνα μιας πόλης και μιας εποχής, ένα ικανοποιητικό ρεαλιστικό παζλ. Ο συγγραφέας μάλιστα φρόντισε να υπάρχει ένα παράρτημα στις τελευταίες σελίδες με όλα τα απαραίτητα στοιχεία για τα ιστορικά πρόσωπα που σκιαγραφούνται στο έργο του. Η γραφή παραμένει κοφτή και γρήγορη, οι ρυθμοί αφήγησης κινηματογραφικοί, παντού υποδόριο σαρκαστικό χιούμορ. Και πάλι δεν υπάρχουν ψυχογραφήματα, όμως το ιδιαίτερο στυλ και η ξεκάθαρη ταυτότητα στη γραφή είναι από μόνα τους αρκετά για να συνεχίσουν να μου αρέσουν τα βιβλία του συγγραφέα με πρωταγωνιστή αυτόν τον ιδιαίτερο αστυνομικό. «Η λέσχη του κακού» είναι μια άκρως ρεαλιστική τοιχογραφία της Αθήνας του 1939 και ταυτόχρονα μια καλογραμμένη περιπέτεια με συνεχείς ανατροπές και μια άρτια σφιχτοδεμένη πλοκή γεμάτη αγωνία και σασπένς.