Βιβλίο Ιστορίες από την αίθουσα αναμονής 
Συγγραφέας-Εικονογράφος Γεωργία Ζάχαρη
Κατηγορία Graphic novel
Εκδότης Μεταίχμιο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Γεωργία Ζάχαρη που δημιούργησε το κόμικ συνεργάστηκε με τη Δήμητρα Ερμείδου από το Eyes of Light, έναν μη κερδοσκοπικό οργανισμό που ενθαρρύνει ανθρώπους με σοβαρές νόσους όπως ο καρκίνος να αντιμετωπίσουν τις προκλήσεις με πιο θετική ματιά μέσα από τη θεραπευτική ενέργεια της καλλιτεχνικής δημιουργίας. Η Δήμητρα συγκέντρωσε νοερές και όχι μόνο εικόνες από συναναστροφές με άλλες ασθενείς, με τις οποίες μοιράστηκε πολλά κι έτσι δημιουργήθηκε ο εν λόγω φορέας. Στη συνέχεια και από την ανάγκη να μετατραπεί μια αρνητική εμπειρία σε κάτι θετικό, που να αγγίζει κι άλλους, ετοιμάστηκε ένα ταξίδι από τη σκιά προς το φως, με ποικίλα φωτογραφικά στιγμιότυπα. Όλα αυτά γέννησαν την ιδέα ενός κόμικ που να μιλάει για την περιπέτεια με τον καρκίνο κι έτσι παρακολουθούμε την αίθουσα αναμονής αλλά και ανάρρωσης ενός νοσοκομείου, όπου οι ηρωίδες του βιβλίου μοιράζονται την ιστορία τους.

Το πρώτο σοκ της διάγνωσης, οι αλλαγές στο σώμα, οι σχέσεις με τους γιατρούς και τις νοσοκόμες, η ανάγκη για ελπίδα και επανασύνδεση με τη ζωή και πολλά άλλα μετουσιώνονται σε μικρά καλέσματα προς τις αναγνώστριες του βιβλίου να σκεφτούν πάνω στη δική τους περιπέτεια, να βάλουν τα δικά τους χρώματα, να αφήσουν το δικό τους αποτύπωμα. Μέσα από τις σελίδες του κόμικ ξεπηδούν η δύναμη να στεκόμαστε όρθιοι στις δυσκολίες, η δημιουργικότητα που μπορεί να γίνει συντροφιά, η ελπίδα που επιμένει ξανά και ξανά, η αισιοδοξία αλλά και η μοναξιά, η απογοήτευση, ο φόβος. Η Γεωργία Ζάχαρη δημιούργησε άκρως ρεαλιστικές εικόνες με ποικίλες οπτικές γωνίες και κάδρα. Πότε με γενικά και πότε με κοντινά πλάνα ζωντανεύει τις ασθενείς που επέλεξε να μας συστήσει, τις προσωπικές τους στιγμές, τους συντρόφους τους, τα παιδιά τους και όχι μόνο. Η ασπρόμαυρη στις πρώτες σελίδες εικονογράφηση δίνει ένταση και ρεαλισμό, με τις φωτοσκιάσεις να παίζουν έντονα με τα συναισθήματα των γυναικών. Στη συνέχεια, μπαίνει χρώμα που τονίζει ακόμη περισσότερο το ταλέντο της δημιουργού και δίνει ακόμη μεγαλύτερη πιστότητα. Το κόμικ είναι χωρισμένο σε ενότητες: πρώτη, τρίτη και έκτη φορά στη θεραπεία, χειρουργείο και επανέλεγχος, με κάθε μία από αυτές να είναι γεμάτη από μικρές, σκληρές μα και τρυφερές, πραγματικότητες, οπότε παρακολουθούμε τις αλλαγές στις ζωές των ασθενών και στην εμφάνισή τους από επίσκεψη σε επίσκεψη, την καθημερινότητά τους, την ψυχοσύνθεσή τους κλπ.

Μου άρεσε που από την αρχή ένιωσα όσο γίνεται πιο άνετα αφού: «Δεν ήξερα ότι είμαστε τόσες πολλές»! Η κάθε ηρωίδα του βιβλίου έχει διαφορετική αντιμετώπιση, άλλους ανθρώπους γύρω της, προσωπική στάση και συμπεριφορά κι όσο αφηγούνται τις ζωές τους τόσο γίνονται κομμάτι δικό μας καθώς προχωράμε την ανάγνωση. Επιπλέον, μικρές και διακριτικές νότες χιούμορ ελαφραίνουν αρκετά την ατμόσφαιρα που βαραίνει αναπάντεχα κάπου κάπου: «Τίποτα δε με πόνεσε όσο η τελευταία βλεφαρίδα»! Σε κάποιες γυναίκες οι φίλοι και οι σύντροφοι τούς συμπαρίστανται («Προσπαθούν να καταλάβουν αλλά δεν αντέχω πια να εξηγώ, ούτε ότι φοβάμαι ούτε ότι συνέχεια πονάω»), άλλες τις χωρίζουν («Δεν μπορώ να το διαχειριστώ» / «Θα μου μείνει τραύμα αν σε δω γυμνή»!), άλλες με μια αγκαλιά διώχνουν τους φόβους τους, άλλες υποτροπιάζουν και ξυπνάνε αυτοί οι φόβοι από την αρχή, άλλες θέλουν σεξ σαν τρελές κι άλλες αδιαφορούν («Είναι τόσο δύσκολο να νιώσεις ωραία μέσα σε αυτήν την κατάσταση, όσο και να προσπαθείς»), άλλες τρώνε σάντουιτς με τον άντρα τους σ’ ένα παγκάκι κάτω από τον ήλιο. Οι ατάκες είναι κοφτές και καθόλου ωραιοποιημένες: «Δεν ξέρω τι θα ήθελα να έχω κάνει αλλά θα ήθελα να έχω την επιλογή».

«Ιστορίες από την αίθουσα αναμονής», καθημερινές, δύσκολες μα και αισιόδοξες, με νέους φίλους, νέα αρχή, σημαντικές αλλαγές που πρέπει να διαχειριστείς όταν πολεμάς με τον καρκίνο. Μια πολύ όμορφη πρωτοβουλία του «Eyes of Light», μια ρεαλιστική και ενδιαφέρουσα καλλιτεχνικά απεικόνιση, ποικίλες ιστορίες, διάφοροι και διαφορετικοί χαρακτήρες συγκροτούν ένα χαρακτηριστικό περιβάλλον με ποικίλα συναισθήματα που συναντάει κανείς σε μια αίθουσα αναμονής και σ’ ένα νοσοκομείο. Επιπλέον, στο τέλος κάθε ενότητας υπάρχουν ασκήσεις που ενθαρρύνουν όσες αναγνώστριες θέλουν να ζωγραφίσουν, να γράψουν, να σημειώσουν, να εκφράσουν τα συναισθήματα που κρατάνε μέσα τους: «Πώς νιώθεις από την επαφή με τον γιατρό σου;», «Γράψε το μήνυμα που εκφράζει τον πιο δύσκολο ρόλο σου», «Ζωγράφισε την ιδανική αίθουσα αναμονής», «Ζωγράφισε μέσα στα βάζα όλα όσα κουκουλώνεις», «Τι θα έλεγες στο μέρος του σώματός σου που άλλαξε ή έφυγε λόγω του καρκίνου;» και πολλές άλλες ασκήσεις βοηθάνε στη θετική ψυχολογία του ατόμου που νοσεί.

Βιβλίο Το σπίτι της μαγείας 
Τίτλος πρωτοτύπου Fortuna
Συγγραφέας-Εικονογράφος Elisabeth Jammes
Μεταφραστής Στέλα [sic] Ζουμπουλάκη
Κατηγορία Graphic novel
Εκδότης Μεταίχμιο
Συντάκτης: Γεωργία Νικολοπούλου
Επιμέλεια κειμένου: Πάνος Τουρλής

Το κόμικ που έγραψε και εικονογράφησε η Elisabeth Jammes είναι ένα εκπληκτικό βιβλίο μαγείας και μυστηρίου, γεμάτο εικόνες που με ξετρέλαναν. Από την πρώτη κιόλας σελίδα ένιωσα πως έμπαινα σε έναν φανταστικό κόσμο που δεν ήθελα με τίποτα να αφήσω. Οι πέντε μεγάλοι κλάδοι της μαγείας Αλχημεία, Αστρολογία, Μαντική, Δαιμονολογία και Βοτανική είναι αυτά όπου από τύχη έχει κλίση κάθε μάγος και μάγισσα. Η ηρωίδα του βιβλίου λοιπόν, η Φορτούνα, είναι μια γλυκύτατη υποψήφια μάγισσα με έμφαση στη μαντεία που σπουδάζει στο «Σπίτι της μαγείας», είναι όμως ένα κορίτσι γεμάτο  ανασφάλειες. Η μεγαλύτερη δυσκολία της είναι που δεν μπορεί να ανοίξει «το τρίτο της μάτι», κάτι που τη γεμίζει άγχος και αμφιβολία. Γίνεται όμως να είσαι μάγισσα και να μην μπορείς να το κάνεις αυτό; Η ιστορία εκτυλίσσεται σ’ ένα σχολείο που αναπόφευκτα θυμίζει το σχολείο το Χάρι Πότερ, με τη μόνη διαφορά ότι είναι πιο αστείο και διασκεδαστικό και όχι τόσο σκοτεινό και τρομακτικό. Η εικονογράφηση μάλιστα είναι πανέμορφη, παραστατική κι έχει ποικίλες οπτικές γωνίες, διάφορα μεγέθη καρέ, ακόμη και ολοσέλιδες εικόνες. Τα χρώματα είναι έντονα και τα πρόσωπα των χαρακτήρων τόσο εκφραστικά σαν να τα βλέπεις ζωντανά μπροστά σου!

Οι φίλες της Φορτούνας, όπως αναφέρθηκε ήδη, είναι η Μπελαντόνα που παίζει με πολύ επικίνδυνα πράγματα αφού ειδικεύεται στο πεδίο της δαιμονολογίας και η Μαντραγκόρ, που λατρεύει τα μαγικά φυτά και φτιάχνει συνεχώς μαντζούνια και φίλτρα αφού ασκείται στο πεδίο της βοτανολογίας). Και οι τρεις έχουν το ίδιο όνειρο, να περάσουν τις εξετάσεις και να δουν να γράφεται το όνομά τους στο μαγικό βιβλίο! Είναι τόσο φιλικές και οικείες που ένιωσα ότι θα μπορούσαν να είναι και δικές μου φίλες κι ας σπουδάζουν κάτι τόσο φανταστικό και διαφορετικό από τον πραγματικό κόσμο. Λίγο πριν τις τελικές εξετάσεις όμως εξαφανίζεται η μέντορας της Φορτούνα και η ίδια πρέπει να αποφασίσει αν θα ακολουθήσει αυτό που πιστεύει ότι πρέπει να κάνει ή αν θα διαλέξει αυτό που της έχουν διδάξει από το σχολείο. Έχει ανάγκη να πετύχει και να νιώσει ότι είναι ικανή και αυτό θέλει να το καταφέρει με κάθε τίμημα. Μέσα από μια ιστορία με ανατρεπτικές εξελίξεις τονίζονται σημαντικές αρετές, όπως η φιλία, η αυτογνωσία και η αυτοβελτίωση, χαρακτηριστικά που θα βοηθήσουν τους μικρούς αναγνώστες να βελτιωθούν και να γίνουν καλύτερα παιδιά ενώ ταυτόχρονα διάφορα περιστατικά θα δημιουργήσουν περίσκεψη αλλά και γέλιο.

«Η Φορτούνα: Το σπίτι της μαγείας» είναι το πρώτο μιας σειράς κόμικ με ηρωίδες τρεις υποψήφιες μάγισσες που σφυρηλατούν τη φιλία τους μέσα από διάφορες δοκιμασίες. Είναι τόσο καλογραμμένο που το ρούφηξα μέσα σε μία μέρα και με ταξίδεψε σ’ έναν χώρο γεμάτο προκλήσεις, σπουδή και μαθήματα ζωής. Οπότε, μιας και τα βιβλία μαγείας και μυστηρίου είναι τα αγαπημένα μου, ανυπομονώ να διαβάσω και τα υπόλοιπα βιβλία της σειράς.

Βιβλίο Καζαντζάκης 
Τίτλος πρωτοτύπου Kazantzaki
Συγγραφέας Allain Glykos
Εικονογράφηση Antonin
Μεταφραστής Κατερίνα Ζωγραφιστού
Κατηγορία Graphic novel
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Οι εκδόσεις Διόπτρα μετέφρασαν στα ελληνικά ένα πολύτιμο έργο που ακολουθεί από κοντά τον συγγραφέα στα πρώτα βήματα της ζωής του στην Κρήτη μα και αργότερα, στα ταξίδια που υλοποίησε και που επηρέασαν την ψυχοσύνθεση και τη νοοτροπία του. Καθηγητής φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο του Μπορντώ, ο Allain Glykos δε γινόταν να μην ταυτιστεί με το σύμπαν του Καζαντζάκη. Μπερξόν, Λένιν, Νίτσε, Χριστός και Φραγκίσκος της Ασίζης, διαρκείς οι περιπλανήσεις κι ακατανόητες για όποιον δεν τολμήσει «να περιπλανηθεί στη σκοτεινή, απαιτητική μα και καλοσυνάτη ζούγκλα του έργου» του. Εξ ου και η μορφή του graphic novel που επιλέχτηκε, ώστε να μπορέσει ο μέσος αναγνώστης που δεν έχει εξοικειωθεί με το καζαντζακικό σύμπαν να έρθει πιο κοντά και να πάρει μια πρώτη γεύση από ένα ταξίδι που θα αλλάξει για πάντα τη ζωή του. Ο πρώτος τόμος, βασισμένος στην «Αναφορά στον Γκρέκο» και σε άλλα αυτοβιογραφικά αποσπάσματα, είναι αφιερωμένος στη ζωή, στις σπουδές, στις γνωριμίες του Καζαντζάκη και ο δεύτερος, βασισμένος στα «Ταξίδια» του, καταγράφει τον κόσμο όπου ταξίδεψε έξω του και μέσα του.

Ένας αξιοπερίεργος «μισός Έλληνας», ο ίδιος δηλαδή ο Glykos, στέλνει γράμμα στον συγγραφέα, με το οποίο του ζητάει την άδεια να συζητήσουν για τα βιογραφικά του στοιχεία: «Αγαπητέ Νίκο, θα ‘θελα να κάμω κάτι απερίσκεπτο: να μιλήσουμε για τη ζωή σου. Έχουμε τόσα κοινά σημεία που τολμώ να σου προτείνω αυτή τη συνάντηση». Όταν ο Καζαντζάκης πείθεται, ξεκινάει ένα ενδιαφέρον και συναρπαστικό ταξίδι, γεμάτο εκπλήξεις, φιλοσοφία, ιστορία, ανατροπές. Πώς και γιατί γράφτηκαν κάποια βιβλία, ποιοι ήταν οι σταθμοί της ζωής του συγγραφέα, ποια τα περιστατικά που σμίλευσαν την κοσμοθεωρία του; «Μικρά μυστικά» από τη ζωή και τη συγγραφή ξεδιπλώνονται δίπλα σε σημαντικά ιστορικά γεγονότα, όπως οι κρητικές επαναστάσεις κατά του οθωμανικού ζυγού, οι Βαλκανικοί πόλεμοι και η μικρασιατική καταστροφή ενώ συναντάμε τα πρόσωπα που θ’ αλλάξουν για πάντα τη ζωή του: Γαλάτεια Καζαντζάκη, Άγγελος Σικελιανός, οι γυναίκες και οι άντρες που θα τον οδηγήσουν στον δικό του ανήφορο. Η αφήγηση φυσικά δεν είναι δομική, μιας και ο συγγραφέας συνομιλεί με τον Καζαντζάκη, οπότε μια κουβέντα ακολουθεί πάντα τη δική της πορεία. Το θετικό είναι όμως πως ο «μισός Έλληνας» μπορεί να παρέμβει στη συζήτηση με παρατηρήσεις, επεξηγήσεις και επερωτήσεις που εμπλουτίζουν το κείμενο και βοηθάνε έτσι τον αναγνώστη σε περαιτέρω κατανόηση.

Η εικονογράφηση του Antonin (Dubuisson) είναι αξιέπαινη και ισορροπεί ανάμεσα στον σουρεαλισμό και στην πιστή απεικόνιση γνωστών πινάκων ζωγραφικής, προσώπων και τοπόσημων. Με γαλάζια γραμματοοσειρά μιλάει ο αφηγητής, με καφετιά ο Καζαντζάκης και με μαύρη τα υπόλοιπα πρόσωπα όποτε χρειαστεί. Κυριαρχούν το κίτρινο, το γαλάζιο και το κεραμιδί και τα καρέ είναι ατάκτως ερριμμένα στις σελίδες, ακολουθώντας τον δικό τους κανόνα, ο αναγνώστης όμως δε χάνεται ούτε μπερδεύεται. Σε κάποια σημεία έχουμε ξεκάθαρη γραμμική σειρά όπως στα κόμικς, σε άλλα οι εικόνες μπαίνουν η μία στην άλλη δημιουργώντας πανοραμικά στιγμιότυπα, με πρωτότυπες και ποικίλες οπτικές γωνίες και ζωντανεύοντας υποδειγματικά την εκάστοτε σκηνή.

Το δίτομο graphic novel «Καζαντζάκης» είναι μια υπέροχη και καλοδουλεμένη μελέτη πάνω στον βίο και στο έργο του Νίκου Καζαντζάκη, δοσμένη με τέτοιο τρόπο που μπορεί να εγείρει το ενδιαφέρον των μελετητών αλλά και του απλού μέσου αναγνώστη που θέλει να γνωρίσει τον σημαντικό αυτόν λογοτέχνη. Μια δυνατή και ξεχωριστή εικονογράφηση συμπληρώνει με τον πιο κατάλληλο τρόπο την επιθυμία του Allain Glykos να δημιουργήσει αυτόν τον φόρο τιμής σ’ έναν διαχρονικό και σημαντικό συγγραφέα.

Βιβλίο Ο υπέροχος Γκάτσμπυ 
Τίτλος πρωτοτύπου The great Gatsby
Συγγραφέας Francis Scott Fidgerald
Διασκευή Fred Fordham
Εικονογράφηση Aya Morton
Μεταφραστής Αλέξης Καλοφωλιάς
Κατηγορία Graphic novel
Εκδότης Μίνωας
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Οι εκδόσεις Μίνωας κυκλοφόρησαν σε μετάφραση Αλέξη Καλοφωλιά το ομότιτλο graphic novel του Fred Fordham (διασκευή) και της Aya Morton (εικονογράφηση) που αποτυπώνει με κομψότητα, ρεαλισμό και παραστατικότητα μα πάνω απ’ όλα με σεβασμό στο πρωτότυπο κείμενο το σύμπαν του «Υπέροχου Γκάτσμπυ». Εικόνες αστικής ζωής, σχέδια που λες και θα σου μιλήσουν, η Νέα Υόρκη με τη δική της σαγηνευτική φωνή αφήνονται στο μαγικό χέρι της καλλιτέχνιδος και συγκροτούν ένα άρτιο αισθητικά αποτέλεσμα. Οι εικόνες είναι κυρίως μεγάλου μεγέθους, κάτι που δίνει χώρο σε άφθονες λεπτομέρειες και αφορμή για προσεγμένη αναπαράσταση της εποχής. Οι φιγούρες έχουν έντονη κίνηση, σα να βλέπεις κομμένα καρέ από ταινία οπότε ένιωθα μια ένταση και μια σιωπηλή αναμονή για τη συνέχεια σε κάθε ένα από αυτά, όπου αποτυπώνονταν ποικίλες οπτικές γωνίες, απρόσμενη προοπτική και ποικίλα χρώματα. Απόλαυσα τις σελίδες 48-49, ένα αξιοπρόσεκτο καλλιτεχνικό «σαλόνι» ενώ στις σελίδες 90-91 η εικονογράφος παίζει υπέροχα με τις παρένθετες εικόνες σ’ ένα εντυπωσιακό λόμπι ξενοδοχείου. Τα ρούχα, η αρχιτεκτονική, το στυλ, τα αυτοκίνητα, όλα απεικονίζουν τη δεκαετία του 1920 με σωστό τρόπο. Η ιστορία εξελίσσεται ικανοποιητικά, αν και φαίνεται πως το αυθεντικό μυθιστόρημα βασίζεται πολύ στο κείμενο, στις λέξεις, στο συναίσθημα και όχι στη δράση, ο διασκευαστής πάντως έχει κάνει σκληρή δουλειά για να τραβήξει το κοινό μέσω του graphic novel στο καθαυτό μυθιστόρημα. Προσωπικά έχω μείνει ικανοποιημένος από τη φροντισμένη αυτήν έκδοση και θέλω πολύ να έρθω σε επαφή με το πρωτότυπο έργο.

«Ο υπέροχος Γκάτσμπυ» είναι ένα εμβληματικό μυθιστόρημα των αρχών του 20ού αιώνα που κατατάσσεται ανάμεσα στα σημαντικότερα της αμερικανικής λογοτεχνίας και τώρα, χάρη σ’ ένα υποδειγματικό πάντρεμα λέξεων και εικόνων, κυκλοφορεί σε graphic novel, ξανασυστήνοντας με μοναδική αισθητική στο ευρύτερο κοινό ένα κλασικό κείμενο που αξίζει να διαβαστεί ξανά και ξανά. Στο βιβλίο υπάρχει και QR Code ώστε μέσω του Spotify να ακούσουμε τα τραγούδια που επέλεξε ο εκδότης του βιβλίου για συντροφιά όσο βυθιζόμαστε στον κόσμο του Francis Scott Fitzgerald.

Βιβλίο 1984
Τίτλος πρωτοτύπου 1984
Συγγραφέας George Orwell
Διασκευή Jean-Christophe Derrien
Εικονογράφηση Rémi Torregrossa
Μεταφραστής Claire Never
Κατηγορία Graphic novel
Εκδότης Μίνωας
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το βιβλίο κυκλοφόρησε το 1949 (γράφτηκε το 1948 και ο τίτλος αποτελεί αντιστροφή του έτους) αλλά ήταν σα να διάβαζα από θέμα γραφής, εξελίξεων και ιδεών ένα κείμενο σημερινό. Αντικατοπτρίζει τις στρατοκρατικές δικτατορίες και τα απολυταρχικά καθεστώτα που κυριάρχησαν αμέσως μετά τη λήξη του Β΄ Παγκοσμίου πολέμου, τις μαζικές ηλεκτρονικές παρακολουθήσεις, τον χειρισμό των ψευδών ειδήσεων και πολλά άλλα περιστατικά που βιώνουμε εντονότερα τον 21^ο αιώνα, για να μην αναφερθώ στα τηλεπαιχνίδια τύπου Big Brother. Ο Ουίνστον Σμιθ, λοιπόν, ετών 39, αγόρασε κρυφά ένα τετράδιο για να αρχίσει να γράφει ημερολόγιο, κάτι που δεν ήταν παράνομο εφόσον δεν υπήρχαν πια νόμοι αλλά παρ’ όλ’ αυτά μια τέτοια κίνηση τιμωρούνταν με θάνατο ή είκοσι πέντε χρόνια καταναγκαστικά έργα. Γιατί να γράψει ημερολόγιο; Υπήρχε λόγος ή έστω κάποιο νόημα; Τι απέγινε άραγε η οικογένειά του, οι γονείς και η γυναίκα του μα κυρίως οι αναμνήσεις του; Παράλληλα, αργά και με κάθε προφύλαξη λαμβάνει χώρα μια τρυφερή ερωτική ιστορία που ένιωσα πως ήταν μια πολιτική πράξη, ένα αντίποινο για τη στερημένη ζωή που χάριζε ο Μεγάλος Αδελφός!

Τα γεγονότα διαδραματίζονται στο Λονδίνο, την κεντρική πόλη της Πρώτης Ζώνης Αέρος, της τρίτης πιο πυκνοκατοικημένης επαρχίας της Ωκεανίας, η οποία βρίσκεται σε πόλεμο πότε με την Ευρασία και πότε με την Ασιατολή. Το Υπουργείο Αλήθειας όπου εργάζεται ο Σμιθ έχει ως αντικείμενο την ειδησεογραφία, την ψυχαγωγία, την εκπαίδευση και τις καλές τέχνες (μάλιστα, στον Τομέα Μυθοπλασίας λειτουργούν μηχανές που γράφουν μυθιστορήματα!). Είναι μια εποχή όπου ο καθένας κρύβει τα αισθήματά του, ελέγχει την έκφρασή του, κάνει ό,τι κάνουν όλοι γύρω του. Κι όμως, ο Ουίνστον και η Τζούλια γνωρίζονται και προσπαθούν να βρίσκουν τρόπους να απομονωθούν. Μια ανέλπιστη ανακάλυψη τους βοηθάει να στεγάσουν τον έρωτά τους και να γίνουν μέλη μιας συνωμοσίας κατά του Κόμματος. Είναι δύο άνθρωποι με τους οποίους ταυτίστηκα και ένιωσα κάθε γκάμα συναισθημάτων με τις περιπέτειες και τις αναποδιές που βιώνουν. Μέσα από την ιστορία τους ξεπηδάνε εκείνες οι μικρές χαραμάδες ελπίδας, υπομονής και ταυτόχρονα αυταπάρνησης για ένα καλύτερο αύριο που έχουν όσοι βιώνουν τέτοιες απάνθρωπες στιγμές. Θα καταφέρουν λοιπόν να γλυτώσουν από το μάτι του Μεγάλου Αδελφού; Θα πέσει επιτέλους η κυβέρνηση;

Το «1984» είναι ένα συναρπαστικό, προφητικό μυθιστόρημα με ανατροπές και ρεαλισμό, γεμάτο ιδέες και συμβολισμούς που συγκροτούν τη σημερινή μας κοινωνία και ταυτόχρονα ένα κείμενο σφιχτοδεμένο, ανατρεπτικό, γεμάτο αγωνία και εκπλήξεις που με καθήλωσε ως το τέλος, ένα φινάλε που με γέμισε απαισιοδοξία και στενοχώρια, κατάλαβα όμως πως τα πάντα είναι στο χέρι του ανθρώπου κι έτσι, έστω και κάτι λίγο να αλλάξει ο καθένας μας στη ζωή του και στη συμπεριφορά του ίσως να μη φτάσουμε σε τέτοιο απελπιστικό σημείο αστυνόμευσης και τρομοκρατίας. Η διασκευή του σε κόμικ τονίζει ιδιαίτερα αυτήν την εναλλαγή μεταξύ αισιοδοξίας και απογοήτευσης: αν και το σχέδιο είναι κατά βάση ασπρόμαυρο, σε ελάχιστες περιπτώσεις μπαίνει χρώμα, κυρίως κίτρινο, αλλάζοντας με ιδιαίτερο τρόπο τα γεγονότα. Αγάπησα τον τρόπο που αποδόθηκε η προσωπική επανάσταση του Γουίνστον και της Τζούλια, μιας και τα χρώματα σκούραιναν όσο κορυφωνόταν η ένταση και αργότερα άρχισαν να αποχρωματίζονται ξανά ως το ασπρόμαυρο της αφήγησης. Εκπληκτικές σκιάσεις, ενδιαφέρουσες οπτικές γωνίες και προοπτικές, ποικίλες αποτυπώσεις και απεικονίσεις, αδρές γραμμές, ρεαλισμός, σκληρά πρόσωπα, ολοσέλιδες εικόνες και μικρότερα καρέ, όλα τους ζωντανεύουν με σεβασμό στο κείμενο τις λεπτομέρειες του δυστοπικού κόσμου όπου ζει ο Γουίνστον Σμιθ. Αν το 1984 θεωρείται σκληρό, η κόμικ εκδοχή του είναι ακόμη πιο ωμή.

Βιβλίο Τετράς, η ξακουστή του Πειραιώς
Συγγραφέας Γιώργος Σκαμπαρδώνης
Σχέδιο  Δημήτρης Κερασίδης
Κατηγορία Graphic novel
Εκδότης Μικρός Ήρως
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Κεντρική ιδέα του graphic novel αλλά και του μυθιστορήματος του Γιώργου Σκαμπαρδώνη «Όλα βαίνουν καλώς εναντίον μας» στο οποίο βασίζεται (ο ίδιος έγραψε και τα δύο), είναι τα προβλήματα του Βαμβακάρη με την πρώτη του γυναίκα, τη Ζιγκοάλα, την εποχή του Μεσοπολέμου όπου ξεκίνησε να μεσουρανεί το άστρο του και η τέχνη του στο μπουζούκι ν’ ανοίγει νέους δρόμους στη λαϊκή μουσική. Πρόκειται για μια δυνητική εκδοχή των γεγονότων, όπου μπλέκονται και μεταπλάθονται τα γεγονότα που αναφέρονται στην αυτοβιογραφία του Βαμβακάρη με όσα είπαν κι έγραψαν άλλα πρόσωπα και με όσα επινόησε ο Γιώργος Σκαμπαρδώνης για να αποδώσει την εποχή 1932-1940. Προσωπικές και επαγγελματικές περιπέτειες των μελών της κομπανίας συγκροτούν μια ενδιαφέρουσα πλοκή που με οδήγησε σε κακόφημα στέκια, μου σύστησε τους μάγκες, με κέρασε φούντα, με οδήγησε σε πορνεία και τεκέδες. Το λεξιλόγιο είναι χαρακτηριστικό της πιάτσας εκείνης της εποχής και τα γεγονότα έρχονται απανωτά, ανατρέποντας συνεχώς τη ροή της ιστορίας. Φτώχεια και κακομοιριά, κίνδυνος και αβεβαιότητα, γυναίκες, όλα αυτά καθοδηγούν τους χαρακτήρες, αλλάζοντας τις σκέψεις τους και επηρεάζοντας τις αποφάσεις τους. Ευτυχώς που δεν επικράτησε για όνομα της κομπανίας αυτό που πρότεινε ο Ανέστος Δέλιας (σελ. 14), αν και δεν έχω σταματήσει να γελάω από τότε που το διάβασα.Το σχέδιο του Δημήτρη Κερασίδη ζωντανεύει παραστατικά τα τοπόσημα (το λιμάνι του Πειραιά, τις ταβέρνες, τα φτωχόσπιτα, τα Βούρλα με τα «παραθυράτα» πορνεία, τα γραφεία της Odeon, τη Θεσσαλονίκη, τη Σύρο) και ρεαλιστικά τους χαρακτήρες της ιστορίας (εκτός από την Τετράδα εμφανίζονται η Ρίτα Αμπατζή, ο Γιάννης Παπαϊωάννου, ο Μίνως Μάτσας, ο Παναγιώτης Τούντας, ο Βασίλης Τσιτσάνης, ακόμη και ο Νίκος Χατζηαποστόλου της οπερέτας). Η Τετράς συναναστρέφεται με διάφορα πρόσωπα που προωθούν την πλοκή και οι φυσιογνωμίες, η στάση του σώματος και άλλα χαρακτηριστικά γνωρίσματα ζωντανεύουν μέσα από μια ποικιλία οπτικών γωνιών. Τα χρώματα είναι κατά βάση γήινα, δηλαδή καφέ, λαδί, πράσινα και μπλε, τονίζοντας έτσι το σκοτεινό φόντο στο οποίο δρουν οι πρωταγωνιστές (άνθρωποι της νύχτας και γενικότερα του υποκόσμου), αν και κάπου κάπου μια πολυχρωμία σπάει τα καρέ κι είναι καλοδεχούμενη. Υπέρλαμπρη εξαίρεση και πανέμορφη αποτελεί η εικονογράφηση της Σύρου που ξεδιπλώνεται σε όλο της το φως και τη λαμπρότητα.

Η «Τετράς, η ξακουστή του Πειραιώς» είναι η διασκευή σε graphic novel του μυθιστορήματος του Γιώργου Σκαμπαρδώνη που αφηγείται τη ζωή του Μάρκου Βαμβακάρη και της κομπανίας που έφτιαξε με ρεμπέτες που επηρέασαν σημαντικά την πορεία του ελληνικού τραγουδιού. Το graphic novel συνοδεύεται από κατατοπιστική εισαγωγή του μουσικού δημοσιογράφου Γιάννη Αλεξίου, όπου παρατίθενται όλες οι απαραίτητες πληροφορίες για την κατανόηση της εποχής και των μουσικών αλλαγών και για τη γνωριμία με τους τέσσερις ρεμπέτες. Μη χάσετε αυτό το φροντισμένο και καλαίσθητο άλμπουμ.

Βιβλίο The King
Τίτλος πρωτοτύπου The King
Συγγραφέας-Σχέδιο  Rich Koslowski
Μεταφραστής Γαβριήλ Τομπαλίδης
Κατηγορία Graphic novel
Εκδότης Μικρός Ήρως
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο δημοσιογράφος Πολ Έρφουρτ φτάνει στο Λας Βέγκας το 2005 για να πάρει συνέντευξη από τον Βασιλιά, έναν άντρα που ξεσηκώνει ήδη το κοινό επί έξι μήνες αλλά χωρίς να έχει μιλήσει δημόσια σε κανένα έντυπο ή ραδιοτηλεοπτικό μέσο. Γιατί λοιπόν έσπασε τη σιωπή του τώρα και γιατί κάλεσε το συγκεκριμένο άτομο, που κάποτε έγραφε φανατικά για τον βασιλιά του rock n’ roll αλλά κάποια στιγμή σταμάτησε; Πώς ο θάνατος του Έλβις και η αγάπη του κόσμου ενέπνευσαν τον Βασιλιά να ξεκινήσει μια νέα καριέρα και να γίνει ο θεός του τραγουδιού; Μήπως δεν είναι μιμητής αλλά ο ίδιος ο Έλβις; Έγινε θεός τελικά; Και πώς εξηγείται αυτό; Γιατί ο Πολ σταμάτησε να πουλάει κείμενά του; Γιατί στέρεψε από έμπνευση;

«Όταν δεν πιστεύουν πια σε σένα δεν υπάρχεις», αυτό είναι το κυρίαρχο μότο του graphic novel και η κεντρική ιδέα της όλης ιστορίας. Υπάρχει αγωνία για την αληθινή ταυτότητα του πρωταγωνιστή αλλά στην πορεία της ανάγνωσης ξεπετάγονται και ενδιαφέρουσες ιδέες που με έβαλαν σε σκέψη και δείχνουν πως ο δημιουργός Rich Koslowski δούλεψε πολύ πάνω στο κείμενο. Είναι τελικά ο Βασιλιάς ο αληθινός Έλβις ή όχι; Χρειαζόμαστε όμως απόδειξη γι’ αυτό; Όπως και στη θρησκεία, όχι: «Η θρησκεία δεν είναι γεγονότα και αποδείξεις, είναι πίστη. Και με την πίστη πρέπει να υπάρχει και η αμφιβολία… Αν αποδείξω ποιος είμαι, τέρμα το μυστήριο. Μετατρέπεται σε γεγονός. Επιστήμη. Η επιστήμη δεν είναι θρησκεία» (σελ. 154-155). Επομένως, ο δημοσιογράφος θα πιστέψει «όταν και εάν θα είναι έτοιμος»! «Όταν είσαι έτοιμος ν’ ανοίξεις τα μάτια σου τότε επιτέλους θα δεις», όπως του λέει ο Βασιλιάς λίγες σελίδες πριν.

Εκτός από τον Βασιλιά, έχουμε και τη Μαφία του Μέμφις, μια παρέα ετερόκλητων ατόμων που περιτριγυρίζουν τον τραγουδιστή και εκτελούν τις εντολές του. Έχουμε έναν θρησκόληπτο, έναν ταχυδρόμο, μια πρώην εξαρτημένη στριπτιζέζ, έναν πρώην εθισμένο στον τζόγο με ναπολεόντειο σύνδρομο, δύο χαζούληδες, έναν ευέξαπτο παλαβό και όλοι τους κινούνται γύρω από έναν τρελάρα που πιστεύει πως είναι Θεός. Ή μήπως είναι; Γιατί αποκαλούνται έτσι; Ποιες είναι οι ιστορίες τους, τι έκαναν πριν, τι ρόλο έχουν τώρα; Επιπλέον, έχουμε κι έναν ιδιωτικό ντετέκτιβ, τη βοήθεια του οποίου ζητάει ο δημοσιογράφος για να ξεκαθαρίσει τα πράγματα, μόνο που κι αυτός έχει τα δικά του μυστικά.

Η ιστορία κλείνει με απρόσμενο τρόπο, φεύγοντας από τη διένεξη αν είναι ο Βασιλιάς ο αληθινός Έλβις ή όχι, και δείχνοντας την επιρροή που ακόμη ασκεί στους θαυμαστές του, το πώς αλλάζει τις ζωές τους ή ακόμη και τον τρόπο σκέψης τους. Βρήκα συγκινητικό το φινάλε και γενικά η ιστορία με προβλημάτισε για τον ευρύτερο ρόλο των ειδώλων στη ζωή μας: «Το γεγονός είναι πως όλοι μας έχουμε ανάγκη έναν Θεό, είτε είναι ο Βούδας ή ο Ιησούς ή ο Μωάμεθ ή κάποιος ντυμένος με ρούχα, με πούλιες που φορά μια χρυσή περικεφαλαία. Όλοι μας έχουμε ανάγκη να πιστέψουμε σε κάποιον, σε κάτι. Σε κάτι που μας δίνει ώθηση, που μας ολοκληρώνει, που μας γεμίζει με ελπίδα, με τραγούδι» (σελ. 234).

Το σχέδιο κινείται σε σκούρους τόνους (χρωματισμένο από τον Adam Wallenta), με έμφαση στο μπλε, οι οπτικές γωνίες ποικίλλουν, τα χαρακτηριστικά των προσώπων έχουν τις απαραίτητες λεπτομέρειες που δίνουν τις απαιτούμενες εκφράσεις των γεγονότων που βιώνουν οι ήρωες, τα καρέ είναι μικρά, μεγάλα και ολοσέλιδα, τα φόντα αφαιρετικά ή με τις απολύτως απαραίτητες πινελιές και η όλη ατμόσφαιρα ταιριάζει απόλυτα με το μυστήριο που περιβάλλει τον Βασιλιά, την κουστωδία του και την έρευνα που κάνει ο δημοσιογράφος. Στο βιβλίο επίσης υπάρχει κατατοπιστικό εισαγωγικό σημείωμα του Γαβριήλ Τομπαλίδη (που έκανε και τη μετάφραση) ενώ το ίδιο το κόμικ διαχωρίζεται σε ενότητες με διάφορες κουβέντες για τον Έλβις από ανθρώπους όπως ο Μπομπ Ντίλαν, ο Μπρους Σπρίνγκστιν και ο Τζον Λένον.

Το «The King» είναι ένα ενδιαφέρον graphic novel που φωτίζει την ιδεολογία που παρακινεί την ύπαρξη μιμητών του Έλβις Πρίσλεϋ και τονίζει με σωστές δόσεις σασπένς και σκεπτικισμού την ανάγκη που έχουμε όλοι μας για ένα ίνδαλμα, για το οποίο δε χρειάζεται να ρωτήσουμε πολλά, αρκεί να το ακολουθούμε. Μόνο που κάποιοι παθιάζονται επικίνδυνα με αυτό. Γρήγορο, καλογραμμένο και ανατρεπτικό, με κράτησε ως το τέλος και μου χάρισε γέλιο, ένταση και σκέψεις.

Βιβλίο Μια σκιά στην ομίχλη
Τίτλος πρωτοτύπου Les Beresfords
Συγγραφέας Agatha Christie
Διασκευαστής-Εικονογράφος Emilio Van der Zuiden
Μεταφραστής Τατιάνα Γαλάτουλα
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα / Graphic novel
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το μυθιστόρημα της λατρεμένης συγγραφέως Agatha Christie έρχεται σε μορφή κόμικ από τις εκδόσεις Διόπτρα σε μεγάλη, πολυτελή, χορταστική έκδοση. Το κείμενο έχει διασκευαστεί και εικονογραφηθεί από τον Βέλγο Emilio Van der Zuiden Από την υποβλητική πρώτη σκηνή της βύθισης του Λουζιτάνια, το φθινοπωρινό Λονδίνο μέχρι τα άδυτα κατασκοπευτικών ομάδων και μυστικών εταιρειών, το κείμενο και η εικονογράφηση γίνονται όλο και καλύτερα. Η ιστορία παρατίθεται σε όλες τις διαστάσεις της, οι διάλογοι είναι περιεκτικοί και μεστοί, οι εναλλαγές σκηνών και οι ανατροπές καταιγιστικές. Μου έκανε μεγάλη εντύπωση η επιμονή του Emilio Van der Zuiden στα γήινα χρώματα (καφέ, πράσινο, σκούρο πορτοκαλί, μπεζ και μαύρο). Πουθενά δεν είδα φωτεινές ή λαμπερές εναλλακτικές, παρά μόνο στο τελευταίο δισέλιδο, ακόμη και οι άλλες διακυμάνσεις πάντα ήταν σκοτεινές ή σκούρες. Αυτό προσδίδει μια ομοιομορφία που θα κούραζε αν δεν ήταν οι αδρές γραμμές του σχεδίου και οι ρηξικέλευθες οπτικές γωνίες απεικόνισης της ιστορίας (προσέξτε τις σελίδες 16 και 17, όπου κάθε καρέ φαντάζει απομονωμένο, αν όμως ρίξει κάποιος μια γενικότερη ματιά θα δει πως όλα τα καρέ σχηματίζουν μια δισέλιδη απεικόνιση ενός πάρκου)!

Το «Μια σκιά στην ομίχλη» είναι ένα από τα καλύτερα κατασκοπικά μυθιστορήματα της Agatha Christie και χάρη στην πρωτότυπη ματιά, την άποψη και το δυνατό σχέδιο του Emilio Van der Zuiden παίρνει μια νέα διάσταση και χαρίζει μια συναρπαστική εμπειρία στον αναγνώστη, που δεν μπορεί να σταματήσει να διαβάζει μέχρι ν’ ανακαλύψει τι πραγματικά κρύβεται πίσω από τη μυστηριώδη εξαφάνιση ενός σημαντικού εγγράφου!

Βιβλίο Το σπίτι του σατανά 
Τίτλος πρωτοτύπου La casa di Satana
Συγγραφέας Tiziano Sclavi
Μεταφραστής Κωνσταντίνα Φατούρου
Σχέδιο Bruno Marraffa
Κατηγορία Graphic novel
Εκδότης Μικρός Ήρως
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Τζέρι Ντρέικ ή Mister No δημιουργήθηκε στην Ιταλία το 1975 από τον Sergio Bonelli (1932-2011, σενάριο) και τον Gallieno Ferri (1929-2016, σχέδιο) και είναι ένας άντρας που εγκατέλειψε τη Νέα Υόρκη και τον φυλακισμένο πατέρα του το 1938 αναζητώντας εργασία. Αγάπησε τα αεροπλάνα και κατετάγη στους εθελοντές Αμερικανούς πιλότους που πολέμησαν στην Άπω Ανατολή, στο πλευρό των Κινέζων. Το παρατσούκλι του το οφείλει στην περηφάνια του και την πεισματική του άρνηση να υποταχθεί σε εντολές. Έζησε πάμπολλες περιπέτειες κατά τη διάρκεια του πολέμου ως στρατιώτης, πιλότος και μέλος των αμερικανικών μυστικών υπηρεσιών. Κουρασμένος από τον πόλεμο, αηδιασμένος από τη βία και ανίκανος να προσαρμοστεί σε μια φυσιολογική ζωή στις Ηνωμένες Πολιτείες, εγκαταστάθηκε στη Βραζιλία στο δεύτερο μισό του 1950, όπου απέκτησε το μονοκινητήριο Πάιπέρ του και ξεκίνησε μια νέα ζωή στο Μαναούς. Πρόκειται για ένα υπέροχο, στόρι που έχει ως κεντρικό θέμα τη σύγκρουση ανάμεσα στον πολιτισμό και τη φύση. Οι περιπέτειές του σταμάτησαν στην Ιταλία το 2006 κι έκτοτε κυκλοφορούν κατά καιρούς έκτακτα τεύχη.

Υπήρξα φανατικός αναγνώστης και του Mister No, εκτός από του Τεξ Ουίλερ και του Ζαγκόρ, και των εκπληκτικών περιπετειών που ζούσε, του ανυπότακτου χαρακτήρα του και της γοητείας που ασκούσαν πάνω του οι γυναίκες το 1986-1987 που κυκλοφορούσε από τον Περιοδικό Τύπο του αείμνηστου Στέλιου Ανεμοδουρά. Καθώς πέρασαν τα χρόνια κι άρχισε να αναζωπυρώνεται το ενδιαφέρον για τα κόμικς της παιδικής μας (και όχι μόνο) ηλικίας, κυκλοφόρησε εκ νέου, με τον τίτλο «Ο Mister No… και οι άλλοι» (2015-2017) ενώ έκτακτο τεύχος δόθηκε από καθημερινή εφημερίδα το 2016, όλα από τη νέα γενιά του Περιοδικού Τύπου, τον Λεωκράτη Ανεμοδουρά.  Τώρα όμως ο ακάματος και δραστήριος νέος εκδότης, που έφερε άλλον αέρα σε αυτές τις ιστορίες χάρη στις εκδόσεις «Μικρός Ήρως» των οποίων έχει τεθεί επικεφαλής, κατέληξε στην ιδανική μορφή που θα έπρεπε να έχουν τέτοιου είδους περιπέτειες και τώρα κρατώ στα χέρια μου το 1^ο αυτοτελές άλμπουμ με τον αγαπημένο μου ήρωα σε μορφή έκδοσης βιβλιοπωλείου, με μεγαλύτερο από τα τεύχη κόμικς μέγεθος και ιλουστρασιόν χαρτί! «Mister No» λοιπόν, με την πένα του Bruno Marraffa (θεωρείται από τους καλύτερους συνεχιστές του σύμπαντος του Bonelli) και τη γραφή του Tiziano Sclavi και η περιπέτεια αρχίζει!

Ο Mister No, κάτω από αντίξοες συνθήκες, γνωρίζει έναν τηλεκινητικό άντρα που τον κυνηγάνε αδίστακτοι πράκτορες. Οι ικανότητές του ήταν αντικείμενο εκμετάλλευσης στον πόλεμο κι είχε αναγκαστεί να λιποτακτήσει. Ο Mister No θα τον βοηθήσει να επιστρέψει στο σπίτι που μεγάλωσε και να καταλάβει τι πραγματικά συνέβη που του έδωσε αυτές τις δυνάμεις. Πρόκειται για μια πολύ καλή περιπέτεια που συνδυάζει το μεταφυσικό με την πραγματικότητα και δείχνει για άλλη μια φορά την αποφασιστικότητα και τη δύναμη ψυχής που διαθέτει ο πρωταγωνιστής. Η κατάρα του αδικοχυμένου αίματος, η απληστία και η δίψα για χρήμα και πλούτη είναι αυτά που ίσως στοιχίσουν την ίδια τη ζωή σε κάποιον!

Η άγρια βλάστηση της ζούγκλας, ένα μυστικό από το παρελθόν, ένας ξεχωριστός άνθρωπος-πειραματόζωο είναι κάποια από τα χαρακτηριστικά της πλοκής με τα οποία επέστρεψε ένας αγαπημένος χαρακτήρας στους αναγνώστες που τον αγάπησαν.

ΥΓ. Τα βιβλιογραφικά στοιχεία των περιοδικών εκδόσεων με ήρωα τον Mister No τα εντόπισα στο πληρέστερο για τον ελληνικό περιοδικό Τύπο κόμικς και όχι μόνο site.

Βιβλίο Μετζ Γιεγέρν
Τίτλος πρωτοτύπου Medz Yeghern
Συγγραφέας-Σχέδιο Paolo Kosi
Μεταφραστής Οχανές Σαρκίς-Αγαμπατιάν
Κατηγορία Graphic novel / Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Τσουκάτου
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Στις αρχές του 20ού αιώνα, η άνοδος του εθνικιστικού και ρεπουμπλικανικού κινήματος των Νεοτούρκων πρότεινε την κατάργηση της αυτοκρατορικής μοναρχίας. Το 1908 οι Νεότουρκοι πραξικοπηματικά εγκατέστησαν στην εξουσία μια δικτατορική τριανδρία (Υπουργός Άμυνας Εμβέρ πασάς, Υπουργός Εσωτερικών Μεχμέτ Ταλάατ πασάς και Υπουργός Ναυτικού Αχμέτ Τζεμάλ πασάς). Την άνοιξη του 1909 οι τρεις αυτοί άντρες ανέτρεψαν τον σουλτάνο Αβδούλ Χαμίτ Β΄, και το 1911, σε μυστικό συνέδριο, προσχεδίασαν την εξόντωση των Αρμενίων που κατοικούσαν στην Τουρκία. Οι επιχειρήσεις εκτυλίχθηκαν σε τρεις φάσεις, οι μέθοδοι εξόντωσης ήταν υπερβολικά βίαιες και οι νεκροί υπολογίζονται στο 1.500.000.

Στο κόμικ παρακολουθούμε όλα τα γεγονότα: τις εκτελέσεις των αντρών, τους βιασμούς των γυναικών, τις πορείες των Αρμενίων μέσα στην έρημο («προορισμός της εκτόπισης το τίποτα») με αφορμή την από τύχη σωτηρία ενός ανήλικου Αρμενίου μετά από ομαδική εκτέλεση των συμπατριωτών του. Παρελαύνουν ιστορικά πρόσωπα, βλέπουμε τον αγώνα του Βέγκνερ να αντισταθεί απέναντι σε αυτό το άδικο με αποτέλεσμα να καθαιρεθεί και να απομακρυνθεί από το στράτευμα, βλέπουμε τις προσπάθειες των Μεγάλων Δυνάμεων να καταλάβουν τι πραγματικά συμβαίνει με τους Αρμενίους, βλέπουμε βαναυσότητες Τούρκων και ωμότητες, βλέπουμε εικόνες φρίκης. Κι όλα αυτά εμπλουτισμένα με τηλεγραφήματα των τουρκικών αρχών που διασώθηκαν και φωτογραφίες. Το σκίτσο είναι ασπρόμαυρο, ωμό αλλά τρυφερό, στυγνό αλλά και ρομαντικό. Οι σκηνές της καθημερινότητας των Αρμενίων εναλλάσσονται με τις βάναυσες σκηνές των βιασμών, του προπηλακισμού, της πορείας μέσα στην έρημο. Μανάδες τρώνε τα παιδιά τους μισότρελες από τις κακουχίες στην έρημο, Τούρκοι στρατιώτες πεταλώνουν και τυφλώνουν ανθρώπους. Το σκίτσο είναι ρεαλιστικό και στις στιγμές του άφατου πόνου και της ωμότητας μετατρέπεται σε Μουνκ, σε Γκουερνίκα, η γραμμή και το στιλ απλοποιείται, εκεί δε χρειάζονται λόγια, ούτε ωραιοποιήσεις. Απορώ, όταν διαβάζεις για τη γενοκτονία των συμπατριωτών σου σίγουρα δακρύζεις, πώς γίνεται όμως να έχεις τη δύναμη να απεικονίζεις τέτοιες σκηνές, ο συγγραφέας και εικονογράφος πρέπει να πόνεσε πολύ όταν σκιτσάριζε τις σκαιότητες και τις εικόνες φρίκης.

Σε γενικές γραμμές ένα κόμικ μόνο για ενήλικες, γεμάτο ειλικρίνεια, αμεσότητα, ιστορικά τεκμηριωμένο, ωμό κι η πίκρα ξεχειλίζει σε κάθε σελίδα.