Βιβλίο Η πρώτη τελευταία μέρα 
Τίτλος πρωτοτύπου Der erste letzte Tag
Συγγραφέας Sebastian Fitzek
Μεταφραστής Γιώτα Λαγουδάκου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Χιούμορ
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Sebastian Fitzek φεύγει για λίγο από τον δρόμο του αστυνομικού μυθιστορήματος και του θρίλερ και γράφει μια γλυκόπικρη και αστεία ιστορία για δύο διαφορετικούς ανθρώπους που θα κάνουν ένα ταξίδι ζωής. Στο αεροδρόμιο του Μονάχου, ο καθηγητής Γερμανικών και Ιστορίας Λίβιους Ράιμερ διαπιστώνει λίγο πριν την απογείωση πως η βαλίτσα του έχει ανοίξει και πως τα πράγματά του οι υπάλληλοι τα πετάνε όπως όπως στον χώρο των αποσκευών. Είναι «κανονικός, κανονικά σημαντικός και κανονικά μικροαστός», γεννήθηκε στο Βερολίνο, εν αντιθέσει με το 51% του πληθυσμού που μετεγκαταστάθηκε εκεί, κοντεύει να τελειώσει ένα non fiction βιβλίο που ελπίζει να εκδοθεί και αφηγείται σε πρώτο πρόσωπο την ιστορία. Είναι παντρεμένος με μια γυναίκα που τον απάτησε και ο εραστής την παράτησε κι επιπλέον μόλις του ανακοίνωσε ότι είναι έγκυος. Ναι αλλά ποιανού είναι το παιδί; Στο ίδιο αεροπλάνο επιβαίνει η Λέα φον Άρμιν, μια μικροκαμωμένη κοπέλα με έναν τεράστιο ταξιδιωτικό σάκο, που γεννήθηκε στο Αμβούργο, μιλάει με ρυθμό πολυβόλου, ρωτάει και απαντάει μόνη της, ρωτάει και σχολιάζει ταυτόχρονα. Είναι πληθωρική, ιδιαίτερη, αντισυμβατική, αστεία, τρελή, εκκεντρική, παράξενη. Η πτήση τους ακυρώνεται λόγω επικείμενης χιονοθύελλας, τα τρένα έχουν επίσης ακινητοποιηθεί, τα ξενοδοχεία είναι γεμάτα κι έτσι νοικιάζουν μαζί ένα αμάξι και ξεκινάνε για ένα road trip που θα φέρει τα πάνω κάτω.

Μικρά κεφάλαια, απλές και σύντομες προτάσεις, απανωτές ανατροπές ζωντανεύουν μια διαδρομή που αλλάζει διαρκώς προορισμούς και γεμίζει με κυριολεκτικά απρόσμενα περιστατικά, φέρνοντας τον Λίβιους στα όριά του. Είναι δύο εντελώς αντίθετοι χαρακτήρες που συναντιούνται υπό τις πιο αντίξοες συνθήκες κι «αναγκάζονται» να ταξιδέψουν μαζί για να φτάσουν στις δουλειές και στις εκκρεμότητες που τους περιμένουν στη γερμανική πρωτεύουσα. 566 χιλιόμετρα γεμάτα αντιθέσεις, διαφορές, αποκαλύψεις, εξομολογήσεις, μυστικά, μαθήματα ζωής. Εκείνος βρίσκεται σ’ έναν γάμο που παραπαίει και κάνει μια δουλειά που του αρέσει, εκείνη έχει ένα άσχημο οικογενειακό παρελθόν και πρέπει να επιστρέψει στο Αμβούργο για κάτι σοβαρό, για το οποίο όμως αδιαφορεί εξ ου και προτιμά το Βερολίνο, μήπως όμως κάτι κρύβεται πίσω από αυτήν την αρνητικότητα; Γιατί ξεσηκώνει τον συνοδοιπόρο της να κάνουν αυτά που έχουν απωθημένα, θεωρώντας πως αυτή είναι «η πρώτη τους τελευταία μέρα»; Ο Λίβιους είναι γαντζωμένος με πείσμα και ξεροκεφαλιά στις προκατασκευασμένες του απόψεις, η Λία του επισημαίνει τα λάθη του, του δίνει νέες προοπτικές και τρόπους σκέψης, τον στριμώχνει, τον ζορίζει. Σύντομα η «αναγκαστική συγκατοίκηση» και η ψιλοκουβέντα μετατρέπονται σε βαθιές εξομολογήσεις, σε συγνώμες που ξαλαφρώνουν την ψυχή, σε επικές γκάφες με καλοπροαίρετη βάση.

Η εκκεντρικότητα της Λέα δημιουργεί μια σειρά αναπάντεχων περιπετειών και επεισοδίων που εντυπωσιάζουν πώς τα σκέφτηκε όλα αυτά ο συγγραφέας. Σφυρηλατούν τη σχέση μεταξύ των δύο ανθρώπων και ταυτόχρονα εμπλουτίζουν τη νοοτροπία, τον τρόπο σκέψης και τις αντιλήψεις τους με προκλήσεις, κινδύνους, αλλαγές, κινήσεις που δε θα έκαναν και επιλογές που δε θα ακολουθούσαν υπό άλλες συνθήκες. Από την παραφροσύνη περνάμε στη συγκίνηση, από το ξεκαρδιστικό γέλιο στην αγωνία και ο συγγραφέας ανατρέπει τα ίδια τα λόγια που διαβάζουμε σε ορισμένα σημεία, δίνοντας μιαν άλλη οπτική γωνία, δημιουργώντας σοκ από τις ανατροπές, από την αλήθεια στη ζωή της Λέα, από τον φόβο της για κάτι που προσπαθεί να αποφύγει. Ταυτόχρονα όμως ξεκαρδιζόμαστε με τις γκάφες του Λίβιους που κάνει όποια ακρότητα δεν μπορούσε να φανταστεί τον εαυτό του πως θα διαπράξει. Το κείμενο μας ταξιδεύει στις εθνικές οδούς της Γερμανίας: διασταυρώσεις, γέφυρες, βενζινάδικα, μαγαζιά με φαγητό, ουρητήρια, νταλίκες με νυσταγμένους οδηγούς, όλα αυτά σε μια παγωμένη και κρύα ατμόσφαιρα γεμάτη ψιλόβροχο ή και καταιγίδες. Κάποιες φορές μάλιστα δίνεται ακόμη μεγαλύτερη ζωντάνια όταν ο Λίβιους απευθύνεται στον αναγνώστη («Σας δίνω τρεις ευκαιρίες…» κ. ά. σημεία).

Πόσο μεγάλο ρόλο παίζουν οι επαγγελματικές και άλλες υποχρεώσεις στις αποφάσεις που δεν πήραμε και στις ευχάριστες, ξαφνικές ακρότητες που αφήσαμε πίσω μας χωρίς να τις υλοποιήσουμε; Μήπως γεμίσαμε απωθημένα επειδή φοβόμαστε τις αλλαγές; Το κείμενο είναι διαποτισμένο με όμορφες σκέψεις που προβληματίζουν, όπως ότι τα όνειρα αξίζουν περισσότερο από την πραγματοποίησή τους. Επίσης: «Οι άνθρωποι που θυμούνται δεν ζουν στο παρελθόν…Οι άνθρωποι που κάνουν πλάνα δεν ζουν στο μέλλον» (σελ. 45). Τονίζεται ιδιαιτέρως πως: «…το κάτι δέχεται πάντα μεγαλύτερη κριτική από το τίποτα» (σελ. 169) και κυρίως πως: «Αυτό είναι το μόνο που μετράει. Όχι πόσα χρόνια ζει κανείς αλλά πόσο καλά ζει. Όχι πόσο πολύ προσπαθούμε να γίνουμε αθάνατοι αλλά πόσο συνειδητά επιδιώκουμε να γεμίσουμε τον χρόνο μας με αναμνήσεις» (σελ. 171).

Ευτυχώς το χιούμορ σώζει πολλές φορές τη συγκίνηση και τις δύσκολες στιγμές που επηρεάζουν τους χαρακτήρες του βιβλίου: «Κατά τη γνώμη μου, τα πράγματα με αυτή τη μάρκα με σήμα το μήλο ήταν όπως και με το Βερολίνο: και τα δύο έχουν ολοφάνερα κουσούρια, ωστόσο ο κόσμος είτε δεν μιλάει γι’ αυτά είτε ανακηρύσσονται σε αντικείμενα λατρείας» (σελ. 18). Πότε ξεκαρδιστικό (τα δημόσια ουρητήρια στις γερμανικές εθνικές οδούς «η κόλαση της αμμωνίας»), πότε αναπάντεχο («…με κοίταξε σαν να της είχα ζητήσει να πιάσει λίγο το τιμόνι επειδή ήταν ώρα να βάλω αλοιφή για τις αιμορροΐδες»), πότε έξυπνο, πότε πεζό, με ατάκες αλλά και κρυμμένη ειρωνεία («…σωριάστηκα σ’ ένα σκληρό, μεταλλικό παγκάκι, που πρέπει να ήταν το νούμερο ένα στα προϊόντα ευεξίας για φακίρηδες»), το χιούμορ του συγγραφέα έρχεται να ελαφρύνει την κατάσταση σε αρκετά σημεία. Υπάρχει ακόμη και αυτοσαρκασμός, καλά κρυμμένος στα λόγια της Λέα προς τον Λίβιους: «Εξακολουθώ να πιστεύω ότι θα έπρεπε να γράφεις θρίλερ και όχι αυτά που γράφεις» (σελ. 143). Γέλασα πολύ μάλιστα και το έκανα εικόνα όταν η κοπέλα πειράζει τον καθηγητή για το βιβλίο του: «Λέει για κανέναν αιμοσταγή δολοφόνο με τσεκούρι που γδέρνει γυμνές γυναίκες για να κάνει σκοινάκι με τα άντερά τους;» (σελ. 34).

Αλήθεια, πώς θα αντιδρούσα αν μάθαινα πως ήρθε η τελευταία μου μέρα; Τι θα ήθελα να κάνω και πόσο εύκολα θα το πραγματοποιούσα; Σε αυτό το παιχνίδι μπαίνουν δύο άγνωστοι μέχρι πριν λίγοι άνθρωποι, οι οποίοι θα ζήσουν ένα road trip γεμάτο εκπλήξεις, γκάφες, ανατροπές, γέλιο και άφθονη τροφή για σκέψη. Εκεί που γελούσα δάκρυζα κι εκεί που προβληματιζόμουν απολάμβανα την ευφάνταστη πλοκή. Μάλιστα, σε κάποιο σημείο έκλεισα το βιβλίο γεμάτος οργή και λύπη ταυτόχρονα, αφήνοντας να κατακάτσει μέσα μου αυτό που διάβασα πριν προχωρήσω. «Η πρώτη τελευταία μέρα» είναι ένα ενδιαφέρον, γλυκόπικρο μυθιστόρημα ενός συγγραφέα που έχει διαπρέψει στο θρίλερ και στο αστυνομικό μυθιστόρημα και τώρα δοκιμάζεται με επιτυχία σ’ έναν «κόντρα ρόλο», χαρίζοντας όμορφες στιγμές, γεμάτες ανθρωπιά και διαχρονικές αλήθειες πάνω στις ανθρώπινες σχέσεις, το τέλος, τον θάνατο, τη φιλία, τις λάθος αποφάσεις, τα παιχνίδια της μοίρας και του εαυτού μας. Τα σκίτσα του βιβλίου ανάμεσα στα κεφάλαια που δείχνουν με τον δικό τους τρόπο τα συμβάντα τα έκανε ο Jörn Stollmann (Γερν Στόλμαν) και είναι λιτά και παραστατικά. Πάντως, αν αυτή είναι η πρώτη θετική επαφή κάποιου με τον συγγραφέα, ας προετοιμαστεί πριν εντρυφήσει στον άλλο, στον σκοτεινό συγγραφικό του κόσμο. Δε θα βγει χαμένος από κανένα.

Βιβλίο Έρως ανίκατε μάσαν
Συγγραφέας Αύγουστος Κορτώ
Κατηγορία Χιούμορ / Συλλογή διηγημάτων
Εκδότης Πατάκης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Στην «Κρίση Τιτανικού» γνωρίζουμε φοβίες που δεν έχουν αναγνωριστεί από τη σύγχρονη ψυχιατρική, «ωστόσο η αποδοχή τους από την επιστημονική κοινότητα είναι ζήτημα χρόνου». Κοινοχρηστοφοβία (τον χειμώνα μάλιστα που δε λειτουργεί το αέριο που πληρώνεις στα κοινόχρηστα: «-Σκέφτομαι να αυτοπυρποληθώ μπας και ζεσταθώ. -Σιγά μη βρεις αναπτήρα που δουλεύει»), Τραγκοφοβία, Αραιοφοβία, Μοντεμοφοβία και Ρουτεροφοβία, Φακελοφοβία, Κερματοφοβία, Κτηνοφοβία, Μπιχλοφοβία («τα χνούδια στον διάδρομο, η Μπέτυ κι ο Σαράντης, ξέρω ότι δεν πρέπει να τα βαφτίζω») κ. π. ά. μας περιμένουν να τ’ ανακαλύψουμε. Στο «Πάσχα στο Καραμπουρνάκι», απολαμβάνουμε τις οικογενειακές παιδικές γιορτές του συγγραφέα: διάβασμα και αδηφαγία, φυσικά η Κατερίνα του, ασύλληπτα κωμιτραγικά γεγονότα από Μεγάλη Δευτέρα ως Κυριακή του Πάσχα και ένα γλυκόπικρο φινάλε: «Τώρα όμως που η νοσταλγία -αυτή η πανούργα μακιγιέζ της μνήμης- έχει μεταμορφώσει την εποχή εκείνη σε προσωπική μυθολογία…άθελά μου γυρίζω στα χρόνια της αθωότητας μ’ έναν γλυκόπικρο αναστεναγμό» (σελ. 39). Κι όσο όμορφα πέρασε τότε, τόσο δύσκολες στιγμές βίωσε στο «Ο άντρας που αγαπούσε τις σερβιέτες». Μια περιπέτεια υγείας με κύστη κόκκυγα ξαναρίχνει τον συγγραφέα σε απίθανες περιπέτειες για φαγητό και γλυκό, ξυπνάει τη συγγραφέα του τσελεμεντέ όταν αποτυγχάνει το μαλεμπί που έγραψε στο βιβλίο της, ανακαλύπτει τα θετικά της σερβιέτας και πολλά άλλα. Άουτς και χαχα μαζί! Στο «Έλαβον: γίδα βραστή» καταγράφονται οι βουλευτικές εκλογές μέσα από μια μη πολιτική οικογένεια που όμως φανατίζεται την κρίσιμη ημέρα! Και φυσικά υπάρχει κάτι που θα δημιουργήσει προβληματισμό: «…το μέλλον μεμονωμένων ανθρώπων μα και της χώρας ολόκληρης κρεμόταν συχνά απ’ το ήθος, τη συνέπεια, την ακεραιότητα και την εργατικότητα των πολιτικών, οίτινες συχνά αποδεικνύονταν πιο αφερέγγυοι κι από παπατζή στο πανηγύρι της Αγίας Κομποθέκλας» (σελ. 218). Εσείς έχετε ψηφίσει Μ.Α.Σ.Χ.Α.Λ.Ι.Λ.Α.; Χάνετε!

Στο «Δαμάζοντας τα δίπιτα», μαθαίνουμε για τις συνέπειες του σουβλακιού στη σωματική υγεία και πώς συνδυάζεται με τις παιδικές αναμνήσεις του συγγραφέα που κατέφευγε στις κοριτσοπαρέες και στα μη βίαια παιχνίδια τους, με τις συνεχόμενες απόπειρες μαθητικού αθλητισμού (τένις, ποδόσφαιρο, κολύμβηση και χιλιάδες άλλα) να αποτυγχάνουν η μία πίσω από την άλλη, με τον Αύγουστο Κορτώ να είναι ανελέητος με τις ατάκες και τα ξεκαρδιστικά περιστατικά αλλά: «να μην ξεχνάμε την πιο σημαντική γυμναστική: τον χτύπο της καρδιάς που αγαπάει» (σελ. 58). Η ταλαιπωρία της δίαιτας συνεχίζεται στο «Ιστορία μου, αφαγία μου»: «Είτε εξαιτίας προβλημάτων αισθητικής… είτε εξαιτίας κινδύνων στην υγεία μου, την ελλαδική πανίδα και το βαρυτικό πεδίο της Γης, ή, τέλος, επειδή ζούμε σ’ έναν σκάρτο ντουνιά που λατρεύει τις κορμάρες και δαιμονοποιεί και την παραμικρή ατέλεια…» (σελ. 84). Μάνα και πατέρας, λόγω της εμφάνισης του παιδιού τους, κάνουν απανωτά λάθη και δίαιτες (το ίδιο λέμε) αλλά δε φταίνε: «…κι ο έρμος ο γονιός μαζί με το παιδί παθαίνει και μαθαίνει». «….έχω γίνει ένα πράμα σαν διασταύρωση ανθρώπου με εθνική οδό, που αν μ’ έβλεπε η Αλεξίου ξαφνικά σε συναυλία θα τα ‘χανε και θα τραγουδούσε Όλα σ’ τα ταΐζουν, γλυκά κι αλατισμένα» (σελ. 92). Στα «Τετράφυλλα και τρίφυλλα» επιστρέφουμε στο σήμερα, στην οικονομική κρίση που αποτυπώνεται στα λιγότερα φύλλα χαρτιού υγείας, στις φθηνότερες επιλογές προϊόντων από το σούπερ-μάρκετ, στα σπαγγέτι σε προσφορά κι αφήνεις πίσω σου νιόκι και μπαρίλες, ένδεια, κοινοχρηστά (ναι, πάλι). Ένα απολαυστικό κείμενο-απομνημονεύματα ενός ελευθεροεπαγγελματία καλλιτέχνη, «του ζήτουλα με το μπλοκάκι» αλλά με αντίβαρο την αγάπη! «Κι αναπόφευκτα, τα ζόρια γεννούνε νοσταλγία»: αθώες εποχές, φοιτητικά χρόνια με χαρτζιλίκι, χωρίς τον τρόμο του βιοπορισμού.

Στο «Ο Ηράκλειτος και η ομπρελοθήκη», ο συγγραφέας γνωρίζει το έργο του Ηράκλειτου και ταυτόχρονα αναπολεί αλλόκοτους θανάτους από την ιλαρή τους πλευρά, οπότε και πάλι το γέλιο είναι ξεκαρδιστικό. Η γιαγιά-Κολοκοτρώνης, οι αδελφές Αδαμπαμπά και άλλα περιστατικά μας οδηγούν αναπόφευκτα στις σκέψεις του συγγραφέα για το δικό του τέλος και σ’ ένα από τα πιο ευφυή μηνύματα ταφόπλακας που έχω διαβάσει ως τώρα. Το πιο αγαπημένο μου είναι η «Ιζαμπέλ Ατζαμή»: προσωπικές εξομολογήσεις πάνω σε γκάφες, λάθη, αδεξιότητες του συγγραφέα, εκρήξεις ακατάσχετου γέλιου απο ξεφτιλίκια γεωγραφικά, διατροφικά, γευστικά (ακόμη θυμάμαι τον τρόπο περιγραφής που καταναλώνεται το σοκολατένιο τσουρέκι του Τερκενλή). Ένα μπουγατσατζίδικο πουλάει κλιματιστικά; Τι θα συμβεί αν πάτε σε μουσείο με ένα μπουκάλι νερό και ένα λούτρινο αρνί που βελάζει; Στα «Δρακουλίνια των Εξαρχείων» καταγράφονται οι προσδοκίες του συγγραφέα από το συγγραφιλίκι, τα λογοτεχνικά σαλόνια των Αθηνών που τον περίμεναν ορθάνοιχτα, με τη φαντασία του να περιφέρεται σε αυτά της δεκαετίας του ’20, η συγκινητική έκδοση του πρώτου του έργου «Το βιβλίο των βίτσιων» και πώς ούρλιαζε σε όλο το Μέτσοβο γι’ αυτό όταν το έμαθε, κρατώντας ένα άδειο βαζάκι μαρμελάδα φράουλα, πώς έφτασε στην Αθήνα και πόσο δύσκολα βρήκε τη διεύθυνση στα Εξάρχεια, σαν άλλος Χατζηχρήστος.

Το «Έρως ανίκατε μάσαν» είναι μια πολύ καλογραμμένη συλλογή κειμένων που δε δίνουν έμφαση μόνο στην ατάκα, στο γέλιο και στις σουρεαλιστικές ακρότητες (όπως θα διαπιστώσουμε αργότερα στο «Φωτιά στα Σαββατόπαχα») αλλά υπάρχει και η προσωπική κατάθεση του συγγραφέα, μια υποστήριξη για όσους περνούν τα ίδια με το φαγητό, τις δίαιτες και την οικογένεια. Ο συγγραφέας καταφέρνει να παντρέψει αρμονικά το γέλιο με τον προβληματισμό και να περάσει διαχρονικά και καίρια ανθρώπινα μηνύματα («…μουντρουχίλα του ανέραστου, αντικοινωνικού εφήβου που μισεί τους πάντες και τα πάντα με πρώτο τον εαυτό του και βρίσκει παρηγοριά στο φαΐ που πάντα του κάθεται και ποτέ δεν τον προδίδει», σελ. 184-185), αξίες και διαπιστώσεις που αποκαλύπτουν τις αλήθειες της εποχής μας αλλά και του παρελθόντος που μας οδήγησε ως εδώ. Μου άρεσε επίσης που, ενώ και πάλι η μητέρα του συγγραφέα, Κατερίνα, εμφανίζεται στα κείμενα, έχει θα έλεγα «δεύτερο» και όχι πρωταγωνιστικό ρόλο: πότε υποστηρίζει το παιδί της, πότε παίζει ή τρώει μαζί του, πότε το συμβουλεύει, πότε το νουθετεί, έρχεται στις δύσκολες καταστάσεις και τις κάνει χειρότερες ή καλύτερες! Τα κείμενα είναι γραμμένα με μεγάλες και μακριές προτάσεις εναλλάξ με μικρές, με ολοζώντανες σκηνές που στήνονται σχεδόν κινηματογραφικά, με χειμαρρώδη και προφορικό λόγο, έξυπνες παρομοιώσεις, αξιομνημόνευτες ατάκες. Γέλιο και κλάμα εναλλάσσονται με ηθικά διδάγματα, αποδόμηση και αυτοσαρκασμός αγκαλιάζονται με τη νοσταλγία και την αναπόληση. Συγκινητικό είναι το επεξηγηματικό Επίμετρο, όπου ο Αύγουστος Κορτώ εξομολογείται με τι γελούσε μεγαλώνοντας, με τι γελάει ακόμη και πώς αποφάσισε να στραφεί αποκλειστικά στα χιουμοριστικά κείμενα και να μας παραδώσει το πρώτο του παρεάκι γέλιου.

Βιβλίο Φωτιά στα Σαββατόπαχα
Συγγραφέας Αύγουστος Κορτώ
Κατηγορία Χιούμορ / Συλλογή διηγημάτων
Εκδότης Πατάκης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Μια συλλογή ευθυμογραφημάτων ετοίμασε και πάλι ο συγγραφέας, η οποία, ενώ δείχνει πως κύριο θέμα θα είναι τα πάχη, οι διατροφικές περιπέτειες και η λαχτάρα για γλυκά του ιδίου και της μητέρας του, στα κείμενα υπάρχουν κι άλλα θέματα, όπως η εξάρτηση από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, οι φοβίες του συγγραφέα που δεν τον αφήνουν να απολαύσει διάφορες ευχάριστες καταστάσεις, η σχέση με τη μητέρα του (ναι, πάλι) κ. ά. Το βιβλίο ξεκινάει με το «κάφρικο» «Εγχειρίδιο κλινικής φεϊσμπουκικής ψυχιατρικής», ένα ξεκαρδιστικό δοκίμιο ψυχογνωσίας και καταγραφής ανίατων γνωρισμάτων και παθήσεων που παρουσιάζονται κατά τη χρήση facebook και instagram. Ο πάσχων από σελφομανία, οι σελφομανιακές του εξάρσεις, η επιρροή σε κατάχρηση φατσουλών, η μανιώδης υπερφωτογράφηση και υπερέκθεση και πολλές άλλες κλινικές εικόνες συνοδεύονται από δόκιμους όρους ψυχολογίας κι όλα μαζί παρουσιάζονται με προφορικό λεξιλόγιο και αναπάντεχες εκφράσεις που οδηγούν σε απανωτά γέλια. Ληθαργική ευχομανία, εξαρτητική πρωτομηνίτιδα, εθιστική σοφοπαράνοια κ. ά. ελλοχεύουν αθώους και πονηρεμένους χρήστες του facebook. Μια πλήρης κωμική αποδόμηση των συμπεριφορών, των τύπων και των στάσεων ζωής εντός των μέσων κοινωνικής δικτύωσης.

Με τον ίδιο τρόπο «ευτελίζονται» στο «Χολή και ξίδι» οι κριτικές των βιβλίων και των ταινιών, με τους αναγνώστες και τους συγγραφείς να χρησιμοποιούν spoilers, να καταγράφουν γνώμες και απόψεις που μόνο γέλιο φέρνουν και να αναφέρονται σε προσωπικές ιστορίες που λίγη ή αρκετή σχέση έχουν με το εκάστοτε φιλμ ή το μυθιστόρημα. Μέσα από ξεκαρδιστικές υποκειμενικές γνώμες απομυθοποιούνται κλασικοί συγγραφείς και σκηνοθέτες και συναντάμε όλα τα είδη των απόψεων που κυκλοφορούν πια στην εποχή μας σε κάθε πρόσφορο πεδίο κριτικής. Μάλιστα, σε πολλά από αυτά τα «κείμενα» ζωντανεύουν και ιστορίες της (όχι και τόσο συνηθισμένης) διπλανής πόρτας. Μου άρεσε για παράδειγμα το πώς συνδέθηκε το «Αναζητώντας τον χαμένο χρόνο» του Μαρσέλ Προυστ με τον χωρισμό του μαμάκια γκόμενου του κριτή του βιβλίου.

Ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο γραφής παρατήρησα στη «Θαυματουργή σοκολάτα» και στη «Μακαρονάδα σπέσιαλ», τη χρήση δηλαδή του κωμικού διαλόγου. Μέσα από απανωτές ατάκες μεταξύ δυο συνομιλητριών που η μία είναι στον κόσμο της και η άλλη την επαναφέρει στην τάξη πετώντας αστεία και υπερβολές, ξεδιπλώνεται στο μεν πρώτο η προσωπική ιστορία του ανιψιού της συνομιλήτριας και γιου της άλλης (αναμενόμενη πλοκή), στο δεύτερο η λύση που πρότεινε μια μάγισσα στην απατημένη πρωταγωνίστρια του κειμένου (ένα άκρως αηδιαστικό κείμενο, που μετά δυσκολίας τελείωσα). Στη συνέχεια, παρατίθενται αυτοβιογραφικά ευτράπελα ευθυμογραφήματα που μας καλωσορίζουν στη ζωή του συγγραφέα. Φυσικά κυρίαρχο ρόλο παίζει και πάλι η μητέρα του Αύγουστου Κορτώ, Κατερίνα, η οποία πρωταγωνιστεί σε δύο κείμενα: «Το μαμόθρεφτο και «Ο ξεχεσιάρης». Οικείο και γνωστό στυλ συγγραφής, θεματολογία που έχουμε συναντήσει και σε άλλα βιβλία του ιδίου, απλώς τώρα πρωταγωνιστούν το φαγητό, οι απόπειρες δίαιτας, ο λουκουματζής στην παραλία, οι εβδομαδιαίες σχεδόν διατροφικές εναλλαγές κ. π. ά. Το δεύτερο μου άρεσε περισσότερο γιατί είχα μια αγωνία ως προς τι συνέβη στην ψυχοσύνθεση του Κορτώ στις διακοπές του στην Αντίπαρο. Εξομολογήσεις ψυχής γραμμένες με ταπεινότητα και σαρδόνιο χιούμορ που ισοπεδώνει τα πάντα. Στο «Φρούτο του πάχους» δεν μπορούσα να σταματήσω να γελάω από τις αποτυχημένες απόπειρες να φτιάξει ο συγγραφέας ένα διάσημο φαγητό που έφαγε σε λονδρέζικο εστιατόριο αλλά θέλει πέντε μέρες προετοιμασίας, οπότε η μια γκάφα διαδέχεται την άλλη.

Το αγαπημένο μου κείμενο είναι οι «Διακοπές στο Αμέρικα». Το Πανεπιστήμιο της Άιοβα καλεί συγγραφείς για να μιλήσουν στους φοιτητές του για τη λογοτεχνία και τη γραφή και τους γνωρίζει τον αμερικανικό πολιτισμό με κοντινά και μακρινά ταξίδια, με αποτέλεσμα ο συγγραφέας, που παρίσταται ως καλεσμένος, να καταγράψει ένα συναρπαστικό χρονικό γεμάτο αλήθειες και προβληματισμούς πάνω στον αμερικανικό τρόπο ζωής, τη διασκέδαση, το φαγητό, τη νοοτροπία. Μέσα σε όλα, έχει να παλέψει τον αποχωρισμό από τον Τάσο του, την περιορισμένη καπνιστική δραστηριότητα από σεβασμό στους μη καπνιστές, το καταναλωτικό όργιο στα μαγαζιά, το φαγητό που είναι πάντα παχυντικό, τα ρούχα που δεν είναι πουθενά small κι ένα σωρό άλλα κωμικοτραγικά στιγμιότυπα εν είδει σημειώσεων που δε χόρταινα να διαβάζω. Ένα ταξίδι ψυχής σε μια χώρα αφθονίας και ταυτόχρονα ανέχειας.

«Φωτιά στα Σαββατόπαχα» λοιπόν, να μην ξαναγυρίσουν! Μια συλλογή αστείων κειμένων που είναι γραμμένα με τον γνωστό και οικείο τρόπο του Αύγουστου Κορτώ.

Βιβλίο Ο Παράδεισος είναι σωστή κόλαση
Συγγραφέας Χρήστος Αζαριάδης 
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Χιούμορ
Εκδότης Bell
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το νέο μυθιστόρημα του Χρήστου Αζαριάδη είναι ένα συναρπαστικό ταξίδι στη μεταθανάτια ζωή, η οποία τελικά δε διαφέρει σε τίποτα από αυτήν που βιώνουμε όλοι μας: έχει καλό και κακό, γραφειοκρατία, ζήλιες, σατανικά σχέδια και πολλά άλλα. Με πολύ προσεκτικό χειρισμό και διακριτικό χιούμορ που σέβεται τις βασικές αρχές της θρησκείας του χριστιανισμού και όχι μόνο, ο συγγραφέας έγραψε μια ιστορία που με κράτησε σε αγωνία χάρη στις έξυπνες ανατροπές, στους καλοσχεδιασμένους χαρακτήρες, στα διαχρονικά και καίρια μηνύματα περί αγάπης, φιλίας, δοτικότητας και στο γλυκόπικρο τέλος. Θα μπορούσε να είναι ένα σκέτο κωμικό χρονικό του καθημερινού βίου στον Παράδεισο (για λόγους πολιτικής ορθότητας, αποκαλείται Αναπτυγμένη Μεταθανάτια Ζωή) και στην Κόλαση (ωσαύτως Αναπτυσσόμενη Μεταθανάτια Ζωή) αλλά υπεισέρχονται λογοτεχνικές αρετές που το κάνουν ακόμη καλύτερο και πιο στέρεο. Για παράδειγμα, ένας από τους ωραιότερους προβληματισμούς του κειμένου έχει να κάνει με την αδιαφορία και τον εγωισμό: «-Άσε να ασχοληθεί κάποιος άλλος. –Κι αν δεν υπάρχει κανείς άλλος για ν’ ασχοληθεί, Ζωρζ; Τι θα γίνει μ’ αυτούς τους ανθρώπους, αν όλοι θεωρούν ότι είναι πρόβλημα κάποιου άλλου»; Επιπλέον, γινόμαστε μάρτυρες μιας σταδιακής φιλίας που χτίζεται ανάμεσα σε εντελώς αντίθετους χαρακτήρες, εκ των οποίων ο ένας τελικά επηρεάζει τον άλλον, με αποτέλεσμα τα πάντα στη μεταθανάτια ζωή να έρθουν τούμπα.

Στα μικρά και σύντομα κεφάλαια του βιβλίου ξεδιπλώνονται παράλληλα η μεταθανάτια ζωή του Σαμ (εκ του Σαμαήλ) και η προθανάτια του Αθανάσιου Συνοδινού ώσπου αυτοί οι δύο να συναντηθούν και να δημιουργήσουν ένα όμορφο ντουέτο γεμάτο κωμικοτραγικά επεισόδια και ενδιαφέρουσες «συγκρούσεις». Ο Σαμ είναι ένα πλάσμα που είδε τη γέννηση του κόσμου και συνέβαλε σε αυτόν αλλά έχει πλέον αντιρρήσεις, τις οποίες εκφράζει συχνά με άκοσμο, προσβλητικό και έκνομο τρόπο. Αποτέλεσμα αυτού του «βίου» είναι να πέφτει συνεχώς στην ιεραρχία των αγγέλων αφού ακολουθεί τους δικούς του ηθικούς κανόνες, αποδεχόμενος φυσικά τις συνέπειες. Παραδέχεται: «-Απλά έπειτα από τόσες χιλιετίες αποστασιοποίησης, έφτασα να θεωρώ ότι αυτό είναι το φυσιολογικό. Να είμαστε θεατές στα προβλήματα του κόσμου» (σελ. 53). Φιλόδοξος, πιστεύει στον εαυτό του, δε σωπαίνει μπροστά στα λάθη του συστήματος που συναντά κι όταν βάζει έναν στόχο μηχανορραφεί για να τον καταφέρει. Η τελευταία του δοκιμασία όμως, πριν τον ρίξουν στην Κόλαση, η προσαρμογή του Θάνου, τον φέρνει συχνά στα όριά του!

Ο Θάνος λοιπόν είναι μια ψυχή που παραβιάζει τους κανόνες που αγνοεί και μαθαίνουμε σταδιακά πώς πέθανε, πώς και γιατί χώρισε, πώς έπεσε σε κατάθλιψη. Η μεταθανάτια ζωή είναι, φυσικά, μια πρωτόγνωρη εμπειρία και ο Σαμ αγωνίζεται να τον ντύσει με στυλ και να του εμφυσήσει μια καλύτερη προσωπικότητα. Ο Θάνος δεν είναι πολύ ευφυής, ο φόβος της μοναξιάς τον έφθειρε και τον έκανε να αρνείται να δεχτεί πως η σχέση του με την Έλενα είχε τελειώσει. Αυτά τα γνωρίσματα απογοητεύουν τον Σαμ που βρίζει θεούς και δαίμονες (παρντόν) για την ατυχία του να του «κληρωθεί» αυτός ο νέωπας. Ο Θάνος έχει μια ιδιαίτερη προσωπικότητα που τον κάνει να ξεχωρίζει κι αυτό σταδιακά έλκει τον Σαμ, που προσπαθεί να τον πείσει ν’ αλλάξει, μόνο και μόνο για ν’ ακούσει αυτό: «-Όλος ο κόσμος παλεύει με χίλιους τρόπους να διαφέρει. Κι εγώ το καταφέρνω χωρίς να προσπαθώ. Πώς μου ζητάς να το εγκαταλείψω αυτό» (σελ. 226); Αυτά και άλλα γνωρίσματα του Θάνου, καθώς και η ταυτόχρονη επιδείνωση της επαγγελματικής θέσης του από κεφάλαιο σε κεφάλαιο, βάζουν τον Σαμ σε σκέψεις, τον κάνουν να αναθεωρήσει και να μπει σε δίλημμα: να αφήσει την προφητεία να εκπληρωθεί, με αποτέλεσμα αυτός να καταλήξει στην κόλαση, ή να σαμποτάρει τις ενέργειες του Θάνου; Αφού ο Παράδεισος κάνει ό,τι μπορεί για να του δείξει ότι δεν ανήκει εκεί, γιατί φοβάται ότι θα καταλήξει στην αγκαλιά του Εωσφόρου;

Το περιβάλλον του Παραδείσου, και στη συνέχεια της Κόλασης, είναι άψογα σχεδιασμένο, γεμάτο έξυπνες λεπτομέρειες, ευφάνταστη δόμηση και ρεαλιστική διάρθρωση. Η καφετέρια «Το ελαφρύ χώμα» και άλλα μέρη όπου οι ψυχές τρώνε και πίνουν, παρ’ όλο που δεν πεινάνε, είναι μέρη που ικανοποιούν τη ματαιοδοξία τους, αφού στα καταλύματά τους δεν υπάρχουν κουζίνες και μαγειρικά σκεύη. Τα Υπουργεία Αφίξεων, Δικαιοσύνης, Υποδομών, Δημοσίου Τομέα κ. ά., το Συμβούλιο των Οκτώ (που συγκροτήθηκε όταν οι άνθρωποι αυξήθηκαν και ο Θεός δεν προλάβαινε να είναι πανταχού παρών), η Ιστορική Βιβλιοθήκη της Ζωής (ένα βιβλίο για κάθε άνθρωπο, όλοι οι βίοι των γεγενημένων και αγέννητων φυλάσσονται στα ράφια της), τα δικαστήρια, οι ψηφιακές μορφές που αποτελούν το κεντρικό σύστημα των σπιτιών των ψυχών και πολλά άλλα ζωντανεύουν ένα μέρος όπου πραγματικά θα ήθελες να πας. Από την άλλη, η κόλαση είναι γεμάτη χαρούμενους ανθρώπους, δημιουργικές δραστηριότητες, καθαρό ουρανό, όλα αυτά όμως είναι επιφανειακά. Οι πειρασμοί αυτοί δίνουν σε αφθονία ό,τι λαχταράει κάποιος ώστε να κρατήσει την ψυχή του δέσμια εκεί.

Καλοδεχούμενο και διακριτικό είναι το χιούμορ του συγγραφέα. Γέλασα πολύ με την επιλογή του Αβραάμ να είναι ένας από τους καθηγητές στο Φροντιστήριο που μαθαίνει στους νεοφερμένους για την καινούργια τους ζωή, μιας και ο Πατριάρχης φημίζεται για την υπομονή του, ώσπου να συναντήσει τον Θάνο όμως. Μου άρεσε επίσης ο τρόπος που επεξηγήθηκαν ο ιός του 2000 και η περίοδος του Μεσαίωνα, όπου όλα πήγαιναν κατά διαόλου γιατί οι άγγελοι είχαν κατέβει σε απεργία διαρκείας! Τα προνόμια, οι πόντοι καλοσύνης που μαζεύουν οι ψυχές, το πρόγραμμα Κρίση που γνωρίζει τις πεποιθήσεις και το ποιόν των μελλοθάνατων συγκροτούν ένα συναρπαστικό φαντασιακό και ταυτόχρονα ρεαλιστικό σκηνικό. Φυσικά, δε λείπουν οι καμέο εμφανίσεις γνωστών προσώπων, όπως ο Στάνλεϊ Κιούμπρικ και ο Ζωρζ Σιμενόν, ο Πελέ και η Μητέρα Τερέζα, η Παναγία και η Νταϊάνα, ο Κερτ Κομπέιν κ. ά., που όλοι τους έχουν έναν μικρό ή μεγαλύτερο ρόλο στην ιστορία.

Κι όταν έχουμε πλέον εξοικειωθεί με τον χώρο, έχουμε γνωρίσει τους χαρακτήρες, έχουμε γελάσει και προβληματιστεί με τα όσα γίνονται, τότε ανακαλύπτουμε την Ενδιάμεση Έρημο, ένα σημείο που τραβάει κοντά του τον Θάνο για να περάσει από την άλλη μεριά, κάτι που καταφέρνει παρά τις απανωτές προσπάθειες του Σαμ να τον εμποδίσει. Ένα σημείο γεμάτο ξεραΐλα, έλλειψη χρωμάτων, μυρωδιά θλίψης και μια πένθιμη βουβαμάρα. Με απαράμιλλη τεχνική οδηγούμαστε στα Ζεστά Σημεία, όπου κυκλοφορούν οι Εκκρεμείς, όσοι πέθαναν αιφνιδίως και το πρόγραμμα Κρίση δεν πρόλαβε να τους εντάξει κάπου. Φυσικά, ο παραλληλισμός με τις δομές των σημερινών προσφύγων (hot spots) είναι αναπόφευκτος, μιας και υπάρχουν ανασφάλεια, απάνθρωπες συνθήκες διαβίωσης, άνθρωποι ο ένας πάνω στον άλλον, με αποτέλεσμα να δημιουργείται μια κλειστή κοινωνία γεμάτη απελπισία, ανασφάλεια, έτοιμη να κάνει τα πάντα για να επιβιώσει. Εκεί εμφανίζονται νέα πρόσωπα, νέες ανατροπές που οδηγούν με μαθηματική ακρίβεια σε όσα θέλει να αποφύγει ο άγγελος ενώ ο Θάνος μπαίνει σ’ έναν κυκεώνα πράξεων συμβατών με τον χαρακτήρα του αλλά αντίθετων με τα θέσφατα του τόπου που τον φιλοξενεί. Τι αναφέρει λοιπόν η Προφητεία γι’ αυτόν τον τόπο και πώς θα μπλεχτεί ο Θάνος σε μια ιστορία που θα ανατρέψει οριστικά όλες τις γνωστές ιστορίες περί παραδείσου και κόλασης;

Το μυθιστόρημα «Ο Παράδεισος είναι σωστή κόλαση» είναι «ένα χιουμοριστικό παραμύθι για τη ζωή μετά ή ένα παρηγορητικό ανάγνωσμα για όσους πιστεύουν ότι τίποτα δε χάνεται με τον θάνατο», όπως υποστηρίζει η σκηνοθέτρια Αναστασία Κουρή στον πρόλογο του βιβλίου. Ένα ενδιαφέρον, πρωτότυπο, προσεγμένο, καλοσχεδιασμένο μυθιστόρημα αφιερωμένο στη μάχη του καλού και του κακού όχι ως μάχη εξουσίας αλλά ως παιχνίδι ανάμεσα σε φυσικές αντίρροπες δυνάμεις. Ποια είναι η πραγματική σχέση του Σαμ με τον Θεό; Γιατί τον εποφθαλμιά ο Εωσφόρος; Ποιος είναι ο πραγματικός ρόλος του Θάνου στην πλοκή; Χωράει ο έρωτας στη μετά θάνατον ζωή; Για ποια αδικήματα κατηγορείται ο Σαμ και γιατί συμπεριφέρεται υπερφίαλα απέναντι στην καθεστηκυία τάξη του Παραδείσου; «Ένας έκπληκτος μακαρίτης κι ένας δικαιωμένος άγγελος» γίνονται φίλοι και τα πάντα αλλάζουν στον ήρεμο ως τότε Παράδεισο που σταδιακά γίνεται σωστή κόλαση!

Βιβλίο Έγκλημα στη Βαρβάκειο Αγορά
Συγγραφέας Αντιγόνη Πόμμερ
Κατηγορία Χιούμορ / Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μελτέμι
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Αντιγόνη Πόμμερ έγραψε ένα συναρπαστικό αστυνομικό μυθιστόρημα γεμάτο ανατροπές, απρόσμενες συμμαχίες και σημαντικά διαχρονικά μηνύματα. Δημιούργησε δύο εντελώς αντίθετους χαρακτήρες και γύρω τους άρχισε να τοποθετεί υπόπτους, άλλοθι, ευκαιρίες αλλά και… κινηματογραφικά γυρίσματα ελληνικής ταινίας! Έχει γίνει σκληρή δουλειά στο χτίσιμο της πλοκής και στην κλιμάκωση της ιστορίας, κάτι που όμως ελαφραίνει με το διακριτικό χιούμορ και το διαρκές κλείσιμο του ματιού στον αναγνώστη με τη χρήση γνωστών ονομάτων συγγραφέων, ηθοποιών κ. ά. ως χαρακτήρων ή και πραγματικών προσώπων στην πλοκή, με προεξάρχουσα την πανέμορφη Ρίκα Διαλυνά. Έχουμε λοιπόν από τη μια τον χασάπη Θανάση Λάλα, έναν θρήσκο και τίμιο άνθρωπο που τον πνίγει το άδικο όποτε το συναντά και αγωνίζεται τίμια στη ζωή του. Μισεί τον Ηλία Πέτσα γιατί πρόλαβε και πήρε το μαγαζί που έβαλε ο Λάλας στο μάτι για να επεκτείνει το χασάπικό του μέσα στη Βαρβάκειο, τον βρίζει και ταυτόχρονα σταυροκοπιέται. Το ξημέρωμα που ήρθε να πιάσει δουλειά, βρίσκει το πτώμα του εχθρού του στο μαγαζί που είχε, «χαραγμένο όπως ακριβώς χάραζαν τα γουρούνια πριν τα τεμαχίσουν», γυμνό και με κομμένα τα γεννητικά όργανα. Μετά την επεισοδιακή γνωριμία με τον επιθεωρητή Ηρακλή Μπίκα και βλέποντας πως είναι ο υπ’ αριθμόν ένα ύποπτος, ο Λάλας συνεργάζεται μαζί του, προσπαθώντας να καθαρίσει το όνομά του και να πάψουν οι συνάδελφοι να τον κοιτούν με μισό μάτι, γεμάτοι αστήριχτες υποψίες. Το αίσθημα του δικαίου υπερνικά την ηθική του και τελικά αποφασίζει να ακολουθήσει τη δική του πορεία ερευνών.

Από την άλλη, έχουμε τον επιθεωρητή Ηρακλή Μπίκα που λιποθυμάει όταν αντικρίζει το πτώμα, κάτι που κάνει έξαλλο τον προϊστάμενό του, Μαρίνο Γεωργιόπουλο, διοικητή του Α΄ Αστυνομικού Τμήματος Αθήνας, όταν το μαθαίνει. Ο Μπίκας έχει σπουδάσει υποκριτική κι έχει έναν παράλογο φόβο για το αίμα, υπέκυψε όμως στην επιθυμία της μάνας του να μπει στην Αστυνομία (φυσικά με μέσο) μέχρι να τον πάρουν στο θέατρο. Δεκαπέντε χρόνια όμως έχουν περάσει κι ακόμη ούτε για κομπάρσο δεν τον κάλεσαν ενώ ταυτόχρονα η μάνα του με τις άκρες της τον ανέβαζε στην ιεραρχία! «Δεν έκανε γι’ αυτή τη δουλειά. Δεν είχε τη στόφα του αστυνομικού. Γι’ αυτό αποφάσισε πως θα υπηρετούσε αυτό τον ρόλο σαν ηθοποιός…» (σελ. 24). Οι συνάδελφοί του τον ειρωνεύονται, τον υποτιμούν, αλλά ο Μπίκας κάποια μέρα θα αποδείκνυε την αξία του και δε θα τους έδινε αυτόγραφο όταν έρχονταν στο θέατρο! Τα πράγματα γίνονται χειρότερα όταν οι έρευνες τον οδηγούν στα σφαγεία, μια μεγάλη δοκιμασία για τα νεύρα και το στομάχι του. «Ο μόνος λόγος που δεν λιποθύμησε, ήταν γιατί θα βρισκόταν ξαπλωμένος μέσα σε λίμνες από αίμα» (σελ. 88). Σύντομα ο Λάλας ανακαλύπτει το μυστικό του Μπίκα που δεν μπορεί να αντικρίζει και να μυρίζει αίματα κι αρχίζει να γεννιέται μια συμπάθεια μεταξύ τους, ώσπου μπαίνει ανάμεσά τους η Ρίκα Διαλυνά. Ο Μπίκας είναι ερωτευμένος μαζί της κι όταν χρειάζεται την κατάθεσή της διαπιστώνει πως την εντυπωσίασε το παρουσιαστικό και η εμφάνιση του Λάλα, ο οποίος ούτε να ακούσει για θέατρο και σινεμά. Η «κόντρα» μεταξύ των δύο αντρών θα εμπλουτίσει την πλοκή και θα δημιουργήσει άφθονο γέλιο με τις προσπάθειες του Μπίκα να τραβήξει την προσοχή της ηθοποιού εις βάρος των ερευνών και της ίδιας του της καριέρας.  Τελικά, ποιος σκότωσε τον χασάπη; Κάποια ερωμένη του; Κανένας ζηλιάρης σύζυγος; Ο Παναγιώτης Καποδίστριας που γέμισε με σάπια κρέατα την αγορά;

Η συγγραφέας έχει αναβιώσει με τον καλύτερο τρόπο την εποχή, χαρίζοντας διακριτικές πραγματολογικές λεπτομέρειες που δίνουν αληθοφάνεια χωρίς να κουράζουν ή να βαραίνουν το κείμενο. Μου άρεσε πολύ ο απρόσμενος ρόλος της Ρίκας Διαλυνά στην υπόθεση και που, παρ’ ό,τι παρακολουθούμε τα γυρίσματα της ταινίας «Διπλοπενιές», η Αλίκη Βουγιουκλάκη δεν εμφανίζεται καθόλου! Οι ύποπτοι βγαίνουν στο προσκήνιο διαδοχικά, δυσχεραίνοντας το έργο του Μπίκα, όποτε ασχολείται με αυτό, η ιστορία μας φέρνει στη Σύρο αλλά μας ταξιδεύει και σ’ ένα σκοτεινό παρελθόν ενώ στο τέλος τίθεται ένα πάντα επίκαιρο ζήτημα: δικαιοσύνη ή αυτοδικία; Περπατάμε μαζί με τους ήρωες του βιβλίου στη Βαρβάκειο αγορά, στην οδό Αθηνάς με τους παπατζήδες και τους αβανταδόρους τους ή οδό της αμαρτίας λόγω των πορνείων της, στην Αιόλου με τον μυρωδάτο Κρίνο και τους λουκουμάδες του, στα Εξάρχεια με τη «Μουριά» τους και τη λαϊκή της Καλλιδρομίου, στον Πειραιά και στο Πασαλιμάνι, στην Πλάκα και στο Μοναστηράκι με τις λατέρνες και το καφενείο «Η Ωραία Ελλάς», αλλά και στην Ερμούπολη. Το «Έγκλημα στη Βαρβάκειο αγορά» είναι ένα ενδιαφέρον και, παραδόξως για το είδος του, ευχάριστο αστυνομικό μυθιστόρημα, γεμάτο ανατροπές, ξεχωριστούς χαρακτήρες και κλιμακούμενη πλοκή. Διασκέδασα, προβληματίστηκα, μπήκα σε σκέψεις, ένιωσα διάφορα και διαφορετικά μεταξύ τους συναισθήματα και ταξίδεψα σε μια ξεχασμένη Αθήνα όσο έψαχνα να βρω τη λύση ενός μυστηρίου που γινόταν πιο περίπλοκο από σελίδα σε σελίδα.

Βιβλίο Της χούντας το πουλί 
Συγγραφέας Αύγουστος Κορτώ
Κατηγορία Χιούμορ / Κοινωνικό μυθιστόρημα 
Εκδότης Πατάκης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Αύγουστος Κορτώ έγραψε ένα ιδιαίτερο τραγικωμικό μυθιστόρημα που, με αφορμή την απώλεια κάτι σημαντικού για τον δικτάτορα, ξεδιπλώνει τις συνθήκες ζωής εκείνης της εποχής, μας συστήνει χαρακτήρες ξεχωριστούς και ιδιαίτερους που δε διστάζουν να πάνε κόντρα στο ρεύμα ακόμη και με κίνδυνο της ζωής τους και χαρίζει στον αναγνώστη στιγμές διασκέδασης, διακριτικής σάτιρας, αιχμηρής αλήθειας και συγκίνησης. Η δικτατορία παρουσιάζεται με το βασικό της μοτίβο (βασανιστήρια από απάνθρωπα κτήνη, λογοκρισία, φόβος, δωσίλογοι και φιλοχουντικοί που αγαπούν τη θεάρεστη «εθνοσωτήριο» επανάσταση κλπ.) και ο συγγραφέας δεν καπηλεύεται αυτήν την περίοδο για να βγάλει γέλιο μέσα από σαχλά αστεία ή φαιδρότητες. Λίγες και έξυπνες ατάκες είναι αρκετές για να αναδείξουν τη ζοφερότητα της εποχής, τον παραλογισμό των επικεφαλής και τους νεκρούς που άφησε πίσω της. Μέσα σε αυτό το κλίμα βρίσκει όμως την ευκαιρία να μας συστήσει χαρακτήρες που είναι ξεχωριστοί, άκρως αληθινοί και φυσιολογικοί και, έχοντας κάτι σουρεαλιστικό ως εφαλτήριο για να έρθουν όλοι αυτοί κοντά, ξεδιπλώνονται άψογες σκηνές, ανατροπές και απρόσμενες εξελίξεις ενώ το γέλιο προκύπτει αβίαστα.

Ο Γεώργιος Παπαδόπουλος, πρωθυπουργός και Πρόεδρος της Δημοκρατίας, κάνει μια τρομερή ανακάλυψη κατουρώντας καθιστός και με κλειδωμένη την πόρτα του μπάνιου. Έχασε κάτι που δεν πρέπει να μαθευτεί παραέξω και μάλιστα δεν πρέπει να βρεθεί στο έλεος γιατρών γι’ αυτό που έπαθε. Ταυτόχρονα, ο «σωτήρ της Ελλάδος», που δεν είναι ιδιαιτέρως επαρκής κι ικανός αναγνώστης, έχει βάλει σκοπό της ζωής του να βρει τον ανώνυμο αναρχικό που ξεσηκώνει τις εφημερίδες και τον κόσμο με τα κείμενά του. Από την άλλη, δυσκολεύεται να συνεργαστεί με τον Στέλιο Παττακό, έναν κρετίνο ανόητο που λέει κρύα αντικομμουνιστικά ανέκδοτα κι έχει «αντίληψη μαρμαρόπλακας». Όλα αυτά αφαιρούν σημαντική ενέργεια από τον δικτάτορα, με αποτέλεσμα ο μητροπολίτης Μαγκουφάνας να του επιστήσει την προσοχή σε μικρά γεγονότα που ίσως οδηγήσουν σε κενό εξουσίας αλλά εις μάτην. Ο Μητροπολίτης, ως στενός συνεργάτης των χουντικών, ανησυχεί τα μάλα για όσα συμβαίνουν εκείνη την περίοδο και προετοιμάζεται να φύγει με τον Θράσο του για Ιταλία. Η σύζυγος, Δέσποινα Παπαδοπούλου, δεν έχει πάρει μυρωδιά από το πάθημα του αντρός της, ο οποίος επιπλέον φοβάται να της εκμυστηρευτεί κάτι γιατί φοβάται πως είτε θα πάθει υστερία είτε θα τον σιχαθεί. Από καιρό έχουν δεχτεί την ερωτική ανομβρία μεταξύ τους αλλά η παράξενη συμπεριφορά του άντρα της βάζει τη Δέσποινα σε σκέψεις: μήπως έχει ερωμένη;

Η Αννίτσα Τομπέζη, διάσημο μέντιουμ και καφετζού, προσωπική εξομολόγος της Δέσποινας, ανακαλύπτει αυτό που έχασε ο Παπαδόπουλος στο προσκέφαλό της, τρομάζει, αναρωτιέται πώς έφτασε ως εκεί και τι θα κάνει από δω και πέρα, ειδικά όταν διαπιστώνει σε ποιον ανήκει, χάρη στις φλυαρίες της γεμάτης αγωνίας κυρα-Γιώργαινας. Μήπως κάποιος έμαθε για τα φυλλάδια και την προειδοποιεί; Ανάθεμα τα πράσινα μάτια του κατά τριάντα χρόνια μικρότερου εραστή της που την έβαλε σε μπελάδες. Είναι μια γυναίκα που δε διστάζει να απολαύσει τον έρωτα, να τον βιώσει, να τον διεκδικήσει και ξαναζεί στα στιβαρά μπράτσα του μικρότερού της φούρναρη. Είναι τυχερή όμως γιατί κι ο εραστής της την αγαπάει αληθινά και χωρίς επιφυλάξεις. Η Αννίτσα αγωνίστηκε να σταθεί στα πόδια της, μεγάλωσε μόνη της ένα παιδί και αδιαφορεί για το τι θα πει ο κόσμος: «…να κοίταζαν τη στερημένη τους ζωής, να σκάλιζαν τη στάχτη του νοικοκυριού τους, μπας κι έβρισκαν τρύπια δεκάρα που να φαντάζει λίρα» (σελ. 157-158). Παραμυθιάζει χωρίς τύψεις τις πελάτισσές της: «…οι γυναίκες που έρχονταν σπίτι της δεν ήθελαν να δουν τις αυταπάτες τους να γκρεμίζονται αλλά να γίνονται ακόμα πιο κραταιές. Κι όταν σε πληρώνουν για να τους πεις ψέματα, έχεις το δικαίωμα να τους επιβάλεις την αλήθεια;» (σελ. 128). Είναι δίκαιη, αντικειμενική και μετρημένη, πώς έφτασε όμως να γίνει η μαντάμ Αννιούσκα που τα ξέρει όλα, τα βρίσκει όλα, τα μαντεύει όλα, τα προφητεύει όλα;

Μεγάλωσε βοηθώντας την άρρωστη μητέρα της, παρατώντας το σχολείο, εξ ου και όσα περίσσευαν από τα μεροκάματα τα έδινε στα βιβλία, αφού «άνθρωποι με πολλές οκάδες μυαλό είχαν κοπιάσει να τα γράψουν». Διάβαζε τα πάντα, εύκολα και δύσκολα κείμενα, και συγκέντρωνε τον δικό της θησαυρό που δεν θα της τον κλέψει ποτέ κανένας. «Δεν υπάρχει πιο πιστή, πιο εγγυημένη συντροφιά από την τυπωμένη σελίδα», υποστηρίζει. Κι όταν έπεσε κατά λάθος στα απαγορευμένα βιβλία του Μπακούνιν, του Κροπότκιν, του Μαρξ, νέοι ορίζοντες άνοιξαν μπροστά της. Ο γιος της, ο Σίμος, τώρα έγινε κοτζαμάν γιατρός. Η μάνα του είναι μια καφετζού και χαρτορίχτρα που πουλάει κοπανιστό αέρα σε γυναίκες που γυρεύουν λίγη σιγουριά και ελπίδα μες στη ζοφερή φυλακή του νοικοκυριού κι αυτό δεν του αρέσει. Σέβεται όμως το γεγονός πως αυτή η γυναίκα τον ανέστησε ολομόναχη με αξιοπρέπεια. Παντρεμένος με τη Λίζα, που σπούδασε νοσηλευτική παρά τα όνειρα των γονιών της για να κάνει κάτι άλλο, ένα «ρόδο που ‘χε βγει από ένα κουβάρι αγκάθια, από μια φαμίλια σκάρτη κι ελεεινή». Σκοτεινός κι αιματηρός ο ρόλος των γονιών της κατά το παρελθόν, θέλει να τ’ αφήσει όλα πίσω της και αυτό το χάσμα που τους χωρίζει ξεδιπλώνεται σε απολαυστικές ατάκες της με την πατριδόπιστη, παλαιών αρχών μητέρα της, που παραμένει προσκολλημένη στον ρόλο της γυναίκας στο σπίτι και στη σωτήρια επανάσταση.

Εξίσου δύσκολα με τη δική του οικογένεια περνάει ο Δράκος, ο εραστής της Αννίτσας, που την ποθεί σαν τρελός και δε χάνει ευκαιρία να τη βλέπει και να κάνουν έρωτα. Είναι γιος δωσίλογου αλλά με καρδιά γλυκιά σαν πετιμέζι, λες και η μοίρα ήθελε να εκδικηθεί τη σκληρότητα του πατέρα του. Ο Δράκος μεγάλωσε με το βάρος των οικογενειακών κριμάτων, έγινε περίγελως στο σχολείο, η γειτονιά άλλαζε πεζοδρόμιο όταν έβλεπαν τον πατέρα του. Πόσο ανατριχιαστικά σκληρές είναι οι ιστορίες που αναπολεί ο γοητευτικός φούρναρης και πόσο επίμονα του πιπιλούσαν το μυαλό μπαμπάς και μαμά για την αλήθεια των πράξεών τους κατά την Κατοχή (έξαλλο με έκαναν). Έτσι, ο Δράκος, αποφάσισε να γίνει το αντίθετο του πατέρα του κι ας μεγάλωσε σ’ ένα σπίτι με «φαρμακερή χαρά» όταν έγινε το πραξικόπημα της χούντας: «ο λεκές της Ιστορίας». Επίσης, αν κοιτάξουμε μέσα σ’ ένα κλειστό υπόγειο, θα βρούμε και τον Αργύρη τον τυπογράφο, με τη δική του τραγική ιστορία, έναν άνθρωπο παραδομένο στη ροή του χρόνου, χωρίς προσδοκίες κι όνειρα, ώσπου μια γνωριμία θα του ξαναφέρει το χαμόγελο στα χείλη και έναν σκοπό ζωής: να ρίξει τη Δικτατορία.

«Της χούντας το πουλί» είναι μια διαφορετική ματιά στο κλίμα και στην ατμόσφαιρα της Δικτατορίας του 1967-1974. Καλοσχεδιασμένη πλοκή, ενδιαφέροντες χαρακτήρες και μικρά ψήγματα αλήθειας που μαλακώνουν λίγο χάρη σε αστείες σκηνές είναι μερικά από τα θετικά γνωρίσματα ενός μυθιστορήματος που με ταξίδεψε στην τελευταία σκοτεινή περίοδο της σύγχρονης ελληνικής Ιστορίας. Ένα κείμενο με διαχρονικές αλήθειες που δημιουργούν προβληματισμό: «Η Ιστορία παίρνει την αλήθεια και τη χώνει στο στόμα της να την καταβροχθίσει -αλλά επειδή τα δόντια της είναι σάπια, την καταπίνει αμάσητη και της πέφτει βαριά και τότε η εξουσία τής φέρνει τη χρυσή λεκάνη για να ξεράσει το ψέμα» (σελ. 25). Αυτή είναι μια από τις πρώτες προκηρύξεις του αντιφρονούντα που υπογράφει με το ψευδώνυμο Γαλάζιος Αναρχικός. Πολυγραφημένα αντίτυπα τέτοιων προκηρύξεων διανέμονται κρυφά σε πανεπιστημιακά κτήρια και σε πεζοδρόμια του κέντρου της Αθήνας, αναστατώνουν την Μπουμπουλίνας, που τα τσιράκια της μαζεύουν και ξυλοκοπάνε τους σεσημασμένους αριστερούς, ανακρίνουν και ερευνούν. Ταυτόχρονα, αρχίζουν να ενοχλούνται και οι φοιτητές, αυτοί που ακούνε κρυφά Χατζιδάκι στα δώματα, που συζητάνε για ρεβιζιονισμό, Μπρέζνιεφ και Ερυθρό Σταυρό. Ποιος είναι ο Γαλάζιος Αναρχικός; Στις συζητήσεις τους μπλέκονται η αναρχία, ο κομμουνισμός, ο Τσάτσος και ο Σεφέρης, ο Φράνκο «φασίστας και δολοφόνος με δυο δράμια μυαλό» και ο Παπαδόπουλος «για τα λουριά», ερωτήσεις γεμάτες αγωνία: «-Μα να μην ξέρει ένας πώς να φτιάχνει βόμβες; -Ξέρω να φτιάχνω γεμιστά. Βολεύεσαι;» (σελ. 78) αλλά άκρη δε βγαίνει. Κι όσο μαθαίνουμε τέτοιες απόψεις, συναντάμε γυναίκες που πρωτοστατούν στην αυτοδιάθεση, καθημερινούς ανθρώπους που ανυπομονούν να γίνουν ήρωες και να ρίξουν τη χούντα, απογόνους που αγωνίζονται να ξετινάξουν από πάνω τους τον λεκέ του δωσιλογισμού κλπ. Ένα απολαυστικό σύμπαν ανθρώπων της διπλανής πόρτας και μια καλοσχεδιασμένη πλοκή με κράτησαν αιχμάλωτο ως την τελευταία σελίδα.

Βιβλίο Η Φίνλεϊ Ντόνοβαν τζογάρει
Τίτλος πρωτοτύπου Finlay Donovan rolls the dice
Συγγραφέας Elle Cosimano
Μεταφραστής Νοέλα Ελιασά
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα / Χιούμορ
Εκδότης Μίνωας
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Στο τρίτο βιβλίο της σειράς με τη συγγραφέα-μάνα-αυτόκλητη ντετέκτιβ Φίνλεϊ Ντόνοβαν η ιστορία συνεχίζει από κει που την αφήσαμε στο προηγούμενο μυθιστόρημα: «Έχουμε ένα κλεμμένο αυτοκίνητο να βρούμε, έναν φίλο να σώσουμε, έναν αρχιμαφιόζο να αποφύγουμε και μια οδυνηρά μεγάλη διαδρομή για το Ατλάντικ Σίτι ακόμη μπροστά μας». Ο Χάβι, ο παιδικός έρωτας της Βέρο, πέφτει θύμα απαγωγής: «Έχεις εβδομήντα δύο ώρες να ξεπληρώσεις αυτά που χρωστάς», γράφει το μήνυμα που απευθύνεται στη Βέρο. Ο τοκογλύφος Μάρκο θέλει τον βοηθό του, Ίκε, χωρίς να ξέρει πως «ό,τι έχει απομείνει πιθανότατα θα χωρούσε σε ένα μπουκάλι κέτσαπ», όπως επίσης απαιτεί η Βέρο να ξεπληρώσει τα χρέη από τζόγο που δημιούργησε προς το πρόσωπό του, εκμεταλλευόμενη την καλή του διάθεση και την ευπιστία του. Το αμάξι όμως που έκλεψε από τις δυο γυναίκες με το όνομα της Φίνλεϊ στην άδεια είναι δώρο του αρχιμαφιόζου Φέλικς Ζιρόφ, με τον οποίο η Φίνλεϊ έχει ανοιχτούς λογαριασμούς κι επιπλέον διαπιστώνουν πως εκεί κάποιος έκρυψε κάτι πολύτιμο.

Η Φίνλεϊ και η Βέρο ξεκινάνε για το Ατλάντικ Σίτι ώστε να πείσουν τον Μάρκο ότι δεν έχουν σχέση με την εξαφάνιση του Ίκε και φυσικά παίρνουν μαζί τα παιδιά της Φιν, Ντίλιαν και Ζακ, μιας και ο πατέρας τους έχει μπει στο στόχαστρο του ΆσπροςΣίφουνας για κάτι βρομοδουλειές του παρελθόντος και δεν μπορούν να τ’ αφήσουν σε αυτόν. Ναι αλλά ο Στίβεν δεν τους δίνει την άδεια να πάρουν τα παιδιά σε άλλη πολιτεία κι έτσι θα έρθει μαζί τους, οπότε γιατί να μην έρθει και η μαμά της Φίνλεϊ που τους έψαχνε και διέκοψε τις διαπραγματεύσεις; Νάτη λοιπόν η ευχάριστη παρέα μας, ξεκινάει για το μεγαλύτερο ταξίδι της ζωής των δύο γυναικών, κατά τη διάρκεια του οποίου η Φίνλεϊ πρέπει να αναθεωρήσει και το κείμενο του μυθιστορήματος που έχει να παραδώσει σε λίγες μέρες. Όταν επιτέλους φτάνουν στον προορισμό τους, βρίσκουν απρόσκλητους και ανεπιθύμητους εχθρούς αλλά και αγαπημένους που νόμισαν πως θα μείνουν πίσω. Η αστυνομικός αδελφή της Φίνλεϊ, Τζόρτζια Ντόνοβαν, η κοπέλα της, ντετέκτιβ Σαμάρα Μπέκερ, ειδικός στο τμήμα ηλεκτρονικού εγκλήματος, ο καινούργιος έρωτας της συγγραφέως μας, ντετέκτιβ Νίκολας Άντι, με πληροφορίες πως ο Ζιρόφ έρχεται στην πόλη εξ ου και προσπαθεί να τον συνδέσει μ’ ένα έγκλημα που δείχνει τον τοκογλύφο της ιστορίας μας, ο διεφθαρμένος συνταξιούχος μπάτσος και κολλητός του Νικ, Τσάρλι Κοξ, που εκβιάζει τη Φίνλεϊ Ντόνοβαν και ο Καμ, ο δεκαεπτάχρονος μάγος των υπολογιστών που έκανε κάτι για να κρατάει στο χέρι τον Ζιρόφ και τώρα τον κυνηγάει! Εντάξει, να κλείσω τη λίστα;

Η Elle Cosimano εξακολουθεί να έχει τρελή έμπνευση και να ακροβατεί ανάμεσα στον σουρεαλισμό και στην πραγματικότητα, καταγράφοντας ένα σωρό ευφάνταστα περιστατικά και γκάφες που απογειώνουν την πλοκή, μόνο που εδώ ξεπερνάει τον εαυτό της και όλα τα ρεαλιστικά, λογικά πλαίσια μιας αστυνομικής ιστορίας. Η Φιν και η Βέρο καταστρέφουν τόπους εγκλήματος, στήνουν αστείες αλλά υπερβολικές σκηνές για να καλύψουν τα ίχνη τους ή να κερδίσουν άλλοθι ή να προχωρήσουν στο επόμενο βήμα που θα τις φέρει πιο κοντά στην επιτυχία των σχεδίων τους (ποιων απ’ όλα, έχω χάσει και το μέτρημα πλέον), βρίσκουν διαρκώς πτώματα, ζουν στιγμές που θα τις θυμούνται για πάντα κι όλα αυτά με σκηνές που φέρνουν αβίαστα γέλιο. Μέγας ο αριθμός των υπερβολών και των σουρεαλιστικών σκηνών όμως, οπότε κάποια στιγμή κουράστηκα και η ισοπέδωση των πάντων μείωσε τον βαθμό απόλαυσης. Από την άλλη, δε γίνεται να μη θαυμάσεις τον τρόπο με τον οποίο η συγγραφέας ρίχνει τόσα ετερόκλητα πρόσωπα στην πλοκή και πώς τα συνδέει μεταξύ τους μέσα από απρόσμενες εκπλήξεις και γεγονότα χωρίς να χάνει τον έλεγχο της ιστορίας της!

«Η Φίνλεϊ Ντόνοβαν τζογάρει» και χώνεται όλο και πιο βαθιά στα πλοκάμια της ρωσικής μαφίας, εξακολουθώντας να μην αφήνει τίποτα όρθιο γύρω της! Ύποπτοι και ένοχοι, αθώοι και θύματα απαγωγής, κίνδυνοι και απειλές, εκβιασμοί και εξαφανισμένα πτώματα, μυστικά και λάθη εμπλουτίζουν και αυτό το κείμενο. Ανατρεπτικό, έξυπνο, κωμικό, το τέταρτο μυθιστόρημα με τις περιπέτειες της Φίνλεϊ Ντόνοβαν κυλάει σα νερό και ολοκληρώνει τον κύκλο της ρώσικης μαφίας με τον καλύτερο τρόπο. Ελπίζω πραγματικά η ιστορία της γειτόνισσάς της με την οποία μας αποχαιρετά στο τέλος και η οποία θα ξεδιπλωθεί στο επόμενο βιβλίο να είναι φρέσκια, πρωτότυπη και απολαυστική ώστε να ξαναβρώ τον τρόπο γραφής της Elle Cosimano που αγάπησα χωρίς να κρατάω σημειώσεις για τις εξελίξεις.

Βιβλίο Σεξ στις 30 του Φλεβάρη 
Συγγραφέας Αύγουστος Κορτώ
Κατηγορία Χιούμορ / Κοινωνικό μυθιστόρημα 
Εκδότης Πατάκης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Αύγουστος Κορτώ ξαναρίχνει την Αγγελική του σε περιπέτειες και δημιουργεί για άλλη μια φορά ένα άκρως ρεαλιστικό περιβάλλον γεμάτο στρες, απορίες, δυσκολίες, ζητήματα που έχουν απασχολήσει όλους μας κατά καιρούς ή εξακολουθούν να μας βασανίζουν και αναμιγνύει το χιούμορ που φέρνει δάκρυα στα μάτια με τη συγκίνηση και τον προβληματισμό για τα ζητήματα που τίθενται επί τάπητος. Με αφορμή τα όσα συνέβησαν μεταξύ τους στο προηγούμενο βιβλίο, ο Κώστας έχει έντονη επιθυμία να κάνουν και τρίτο παιδί, κάτι που κάνει έξαλλη την Αγγελική που ξέρει τις πρακτικές δυσκολίες και τα προβλήματα από κάτι τέτοιο («πάντα η γυναίκα τρώει το καψόνι της αναπαραγωγής»). Η Αγγελική έχει κλατάρει: «…είμαι εργαζόμενη μάνα εξάχρονων και το μυαλό μου είναι καμένο σαν την κρούστα της κρεμ μπρουλέ, με δυο νευρώνες λειτουργώ» (σελ. 12). Δε θέλει ούτε να σκεφτεί το ενδεχόμενο να ξαναπεράσει ό,τι πέρασε μεγαλώνοντας τα δίδυμα («τα ξώγαμα του Κθούλου», «οι μονοζυγωτικοί Παράφρονες του Αζκαμπάν», «ελάχιστα πιο ευαίσθητα από Τσέτες στη Σμύρνη»), εκ των οποίων ο Νίκος είναι ο αισχρότερος ψεύτης από τους δύο και ο Σταύρος «έχει χάρισμα στην αποστήθιση ενήλικης πληροφορίας, εφόσον τον συμφέρει». Τους διαβάζει Χάρι Πότερ «και μετά κλάνουν σαραγλάκια και θέλουν να κοιμούνται μαζί μας»! Από τότε που ξεκίνησαν την Α΄ Δημοτικού στα Εκπαιδευτήρια Αργοναύτες, η Αγγελική φοβάται πως ο διευθυντής θα τους έστελνε στον εισαγγελέα «για αυτεπάγγελτη τεκνοθεσία από νορμάλ ζευγάρι», αλλά «τα κερατόπαιδα» στο σχολείο είναι Παναγίτσες! Τελικά, μια ζωγραφιά ταράζει τον διευθυντή και τη δασκάλα τους και η Αγγελική αρχίζει νέο γύρο «ανακρίσεων» και νουθεσιών στα βλαστάρια της. «Κανονικά πρέπει να τον επιπλήξω αλλά προτιμώ να τα ανέχομαι όλα μέχρι να φτάσουν στην εφηβεία, όπου συμβαίνουν τα σωστά και τίμια ψυχικά τραύματα» (σελ. 36). Πόσες αλήθειες μέσα στο κείμενο: «…όποιος θέλει να ζήσει σ’ έναν κόσμο ατόφιας λογικής καλό είναι να μην κάνει παιδιά» (σελ. 19) και κυρίως: «Είμαστε όλοι γρανάζια μιας μηχανής που βγάζει κακομαθημένα» (σελ. 65). Από την άλλη, διαβάζεις τόσο όμορφα λόγια για την ύπαρξη ενός παιδιού στη ζωή σου που λυγίζεις από την αγάπη που ποτίζει τις σελίδες: «Παιδί: ένα βουνό από κάρβουνο, που σκάβεις ασταμάτητα, ώσπου γίνεσαι κατράμι και δεν μπορείς να πάρεις ανάσα απ’ την καρβουνόσκονη, γιατί στο βάθος του βουνού βρίσκεται το ομορφότερο διαμάντι» (σελ. 169).

Ταυτόχρονα, ο Κώστας, του οποίου «Η χοληστερίνη του πρέπει να είναι ήδη ορατή από δορυφόρους», «Είναι σε ακραία άρνηση ηλικιακής γκαβομάρας, όχι, δεν έχει πρεσβυωπία, δε χρειάζεται γυαλιά, κι έτσι κρατούσε το βιβλίο στο ένα μέτρο κι επειδή πρόκειται για γκουμούτσα, τρέμανε τα χέρια του» (σελ. 25). Και φυσικά: «Τυπική αντρική μονομανία: το σεξ για τα ενήλικα αρσενικά είναι ό,τι το γλυκό για τα αγοράκια…δεν μπορούσαν να το τρώνε πρωί, μεσημέρι και βράδυ» (σελ. 27). Και να επιμένει: «Θέλει τη φωλίτσα του. Το λαγούμι του. Το χνουδωτό πορτοφολάκι του»! Κι έτσι η Αγγελική βρέθηκε να είναι και πάλι η κακιά, η απρόσιτη: «Ο αντρούλης μου δεν έλεγε να καταλάβει ότι η ομορφιά του πυροτεχνήματος είναι η προσωρινότητά του» (σελ. 29). Η απωθημένη πίκρα του Κώστα για τη νέα περίοδο αποχής (επιστροφή στη δουλειά, τα παιδιά ξεκινάνε ιδιωτικό σχολείο) παίρνει παρανοϊκές διαστάσεις: η Αγγελική έχει γκόμενο! Μήπως να αρχίσουν τα παιχνίδια ρόλων ή τα βοηθήματα, π.χ. τους δονητές; «-Για ποιον θα προορίζεται ο δονητής; -Αγάπη μου γλυκιά, φοβήθηκε ότι θα τον βατέψω! Ο κώλος του κατέβασε στόρια» (σελ. 73). Κι εκεί που γελάς διαβάζεις αυτό και γεμίζεις προβληματισμό: «Ορισμένοι γάμοι είναι σαν τρύπια βρακιά: κοιτάς την τρύπα κι αναρωτιέσαι: Τι το κρατάνε; Γιατί δεν το πετάνε; Ένα βρακί, ωστόσο, μπορεί να παραμένει βολικό κι ας είναι τρύπιο -αν το ‘χεις συνηθίσει… Επιπλέον, κανείς δεν ξέρει αν το βρακί του δικού του γάμου έχει τρυπήσει, παρά μόνον αν ξηλωθεί δραματικά και δεν φοριέται» (σελ. 128).

Αν στρέψουμε τώρα τη ματιά μας στο περιβάλλον της πρωταγωνίστριας, θα διαπιστώσουμε πως και οι δικοί της άνθρωποι έχουν κάτι προβληματάκια στις ζωές τους! Ο πατέρας της Αγγελικής ήταν για δεκαετίες ένας από τους πιο γνωστούς ραδιοφωνικούς παραγωγούς στην Ελλάδα και μορφή του ελληνικού πενταγράμμου, οπότε διάσημοι τραγουδιστές και συνθέτες μπαινόβγαιναν στο σπίτι. Είναι γκατζετάκιας και με λογαριασμούς στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, όπου ποστάρει τραγούδια, αναμνήσεις από τα νυχτερινά κέντρα, νοσταλγικές μπουμεριές κι αυτό τον κρατά νέο, ζωντανό, δραστήριο. Δυστυχώς ανακάλυψε το tiktok και άνοιξε κανάλι με τίτλο «Ο παππούς τα δίνει όλα», όπου χορεύει τα πάντα σα μαινάδα, ένα θέαμα ακαταμάχητο για τους χιλιάδες ακολούθους του, προκαλώντας εγκεφαλικά στη γυναίκα του, μια μάνα «τρυφερή σαν τον Στάλιν κι εκδηλωτική σαν τον Στάλιν αφού πέθανε»! Η Αγγελική αγωνίζεται ν’ αποβάλλει τις συνέπειες από την τοξικότητά της στον ψυχισμό της: «…είμαι πλέον ενήλικη, ανεξάρτητη, ελεύθερη απ’ την ψυχική μου συννεφιά που με πλάκωνε μεγαλώνοντας με μια μάνα σαν τη δική μου» (σελ. 127). Η μάνα της είναι «…μια γυναίκα που, ενώ αγαπώ από χρέος -έστω και αν η αγάπη μου δεν έχει ψίχα, μεδούλι, ουσία- δεν κατάφερα ποτέ να συμπαθήσω, γιατί, πώς να το κάνουμε, είναι αντιπαθέστατη» (σελ. 129). Προσοχή στον ρόλο που παίζουν οι γονείς στις ζωές μας: «Τους άντρες, φυσικά, τους κάνουν ανεπρόκοπους οι μανάδες τους… ο άλλος δεν νογάει και κάνει μισές δουλειές. -Κώστα μου, αφού σφουγγαρίσεις τα μάρμαρα, χύσε νερό…Κάιρο» (σελ. 185).

Η Νατάσα, παρουσιάστρια και τηλεπερσόνα, κάνει συνεδρίες με ψυχαναλύτρια «ώστε να μπορεί να γκρινιάζει χωρίς να νιώθει γκρινιάρα», η Μανταλένα κατάφερε να ξεκολλήσει από την πρώην της, τη Θοδώρα, και τώρα τα ‘φτιαξε με την Τζίνα, μια πενηντάρα τρανς, ιδιοκτήτρια κομμωτηρίου στην Κηφισιά, οπότε δε βλέπει μπροστά της από τον έρωτα και η Ελίζα, «το σιγανό μας ποταμάκι», μετά την αποκάλυψη του πρώην συζύγου της, αρχίζει να βγαίνει αποκλειστικά με γιατρούς. Αυτά και άλλα πρόσωπα αποτελούν τον κύκλο της ηρωίδας του βιβλίου και ο καθένας τους βιώνει και μια διαφορετική καθημερινότητα, οπότε ο συγγραφέας βρίσκει άφθονο χώρο για ενδιαφέρουσες ιστορίες που προκαλούν γέλιο και ταυτόχρονα συγκίνηση. Μέσα από την πρωτοπρόσωπη αφήγηση της Αγγελικής ζούμε καταστάσεις της διπλανής πόρτας, αληθινές, οικείες, άκρως ρεαλιστικές και καθόλου παρατραβηγμένες. Το βιβλίο κυλάει και φεύγει σα νεράκι, με το χιούμορ να έχει την πρωτοκαθεδρία κι όσο εξελίσσονται τα τραγικωμικά γεγονότα δε γίνεται να μη θαυμάσεις και πάλι την αφηγηματική δεινότητα του συγγραφέα και την ικανότητά του να μπαίνει σωστά και ταιριαστά στη θέση των ηρώων του αλλάζοντας τακτικά «προσωπεία» και χαρίζοντας έτσι δυνατές εικόνες και αληθινά ψυχογραφήματα. «Η ειρωνεία είναι συγκαλυμμένη επιθετικότητα», σύμφωνα με τον Κώστα, και στο μυθιστόρημα υπάρχει άφθονη, οπότε ο συγγραφέας μάλλον έχει γίνει έξαλλος με την κοινωνία και τα σημερινά στραβά της, άδικο έχει; Άλλωστε, σύμφωνα με την Αγγελική: «…απ’ τις διαθέσιμες μορφές επιθετικότητας, αυτή είναι μακράν η προτιμότερη»! Το χιούμορ είναι ο καλύτερος τρόπος να παλέψεις με τους δαίμονές μας και είναι απαραίτητο στη ζωή μας γιατί: «…η λογική μας δεν είναι φτιαγμένη από τσιμέντο όπως θέλουμε να πιστεύουμε αλλά από φελιζόλ, που όλο μαδάει» (σελ. 122).

Επιπλέον, σε αυτό το μυθιστόρημα θίγεται με διακριτικότητα και σεβασμό το ζήτημα του stalking, μιας και η Αγγελική αρχίζει να δέχεται μηνύματα από έναν άγνωστο που της μιλάει ευγενικά, όμορφα, δε ζητάει σεξ ούτε στέλνει προστυχιές, παρ’ όλ’ αυτά όμως το γεγονός ότι σχολιάζει το ντύσιμό της και άλλα πράγματα δημιουργούν έναν φόβο (πότε την είδε, ποιος είναι, πόσο καλά την ξέρει; ). Προσπαθώντας να καταλάβει ποιος είναι φτάνει σε κάποια συμπεράσματα κι αυτό της δημιουργεί έναν κύκλο ανασφαλειών και ιδιαίτερων ερωτήσεων γύρω από το αν αξίζει ακόμη ως γυναίκα, αν αυτός που της στέλνει τα μηνύματα είναι όντως τόσο διακριτικός ή κάποια στιγμή θα ξεφουρνίσει τι πραγματικά θέλει και πολλά άλλα ζητήματα. Και à propos, η Αγγελική εργάζεται σε εφημερίδα που φυσικά έχει και ηλεκτρονική παρουσία, οπότε εδώ απλώνεται πεδίο ατάκας λαμπρό, για τον κόσμο των μέσων ενημέρωσης και κοινωνικής δικτύωσης, για πολιτικούς (από Κασσελάκη μέχρι Μιμή), για ειδήσεις από το αστυνομικό δελτίο, για σημαντικές και διαχρονικές καίριες κοινωνιολογικές παρατηρήσεις: «Ελάχιστοι μπορούν να αντισταθούν στη σαγήνη του βάιραλ. Από τότε που όλοι μας σχεδόν εθιστήκαμε στο να τραβάμε την προσοχή και να εισπράττουμε την επιδοκιμασία ξένων, η ιδέα να δίνεις πρώτη είδηση, πρώτο θέαμα, να μαγνητίσεις χιλιάδες ή εκατομμύρια μάτια, είναι μεθυστική» (σελ. 122).

Στο «Σεξ στις 30 του Φλεβάρη» θίγονται και πάλι καίρια σύγχρονα ζητήματα, όπως η καθημερινότητα της μέσης σύγχρονης γυναίκας, με τις ανασφάλειες, τον φόβο, το άγχος, τη ρουτίνα, τη στασιμότητα, τα σπασμένα νεύρα, την κούραση. Ο συγγραφέας δεν καταφεύγει σε υπερβολές ή παρατραβηγμένες περιγραφές που να εκβιάζουν το γέλιο, μιας και αυτό βγαίνει αυθόρμητα χάρη στις γλωσσοπλαστικές ατάκες και στην τραγικωμικότητα των καταστάσεων που βιώνουν όλοι οι χαρακτήρες, εξ ου και μουδιάζεις όταν διαπιστώνεις πόσο αληθινές και ρεαλιστικές είναι αυτές και κυρίως ότι κάλλιστα θα μπορούσαν να τύχουν και σε σένα. Με συγκίνησε η ευαίσθητη ματιά του συγγραφέα σε κάθε λογής ζητήματα και με εντυπωσίασε η αλήθεια που κρύβουν τα λόγια του, στοιχεία που προσδίδουν μια προσωπικότητα που παρακολουθεί τα πάντα και επηρεάζεται από αυτά ως άνθρωπος, ως άντρας («Ποτέ στην ιστορία δεν υπήρξε ούτε μία γυναίκα τόσο υστερική όσο ο μέσος άντρας», σελ. 75), ως σύζυγος κι ο ίδιος («…το να είσαι τόσα χρόνια μ’ έναν άνθρωπο που λατρεύεις και σε λατρεύει αξίζει όσο όλα τα φλογερά γαμήσια του κόσμου», σελ. 75). Προσέξτε: «Πόσο εύκολα πετάμε τη λέξη ανέραστος, όταν ο άλλος είναι απόμακρος, δύστροπος, ψυχρός ή ακόμα κ άχαρα ντυμένος Στην πραγματικότητα, ο άνθρωπος που τόσο επιπόλαια κρίνουμε μπορεί να απολαμβάνει την ερωτική ζωή του Δία…». Και το αγαπημένο μου: «Τι κάνεις αν έχεις κόρη; Της μαθαίνεις μαγειρική και την τέχνη της φασίνας ή έτσι νικάει η πατριαρχία; Υποθέτω ότι της καλλιεργείς την πεποίθηση ότι, αν το σπίτι ζέχνει, και στην κουζίνα δεν υπάρχει φαΐ, η ευθύνη είναι και των δύο, ότι κι οι άντρες έχουν χέρια» (σελ. 184). Αυτήν τη φορά ο συγγραφέας δε διστάζει να τσαλακωθεί βάζοντας τον εαυτό του στο βιβλίο με τέτοιο τρόπο που δεν μπορούσα να σταματήσω να γελάω κι επίσης βάζει υπαρκτά σημαντικά πρόσωπα της ζωής του να παίξουν έναν ρόλο στις εξελίξεις.

Ανεπιθύμητες εγκυμοσύνες («Άραγε το φορητό σκουπάκι για τη σκόνη είναι ενδεδειγμένο για σπιτική έκτρωση;», σελ. 168), τρανς και queer θεματολογία, σχέσεις γονιών και παιδιών και γονιών μεταξύ τους, οι μεταγενέστερες συνέπειες της πρόχειρης διατροφής, σεξουαλική παρενόχληση, το σεξ στη μέση ηλικία, το πλούσιο σε βωμολοχίες λεξιλόγιο των πεντάχρονων, άγχη, προσδοκίες, απογοήτευση, ρουτίνα, όλα περνάνε μέσα από τις σελίδες του βιβλίου με ρεαλισμό, παραστατικότητα και φυσικά το αγαπημένο χιούμορ του Αύγουστου Κορτώ που δεν αφήνει τίποτα όρθιο…ή μάλλον άπαρτο! Γέλασα και προβληματίστηκα, διασκέδασα και συλλογίστηκα. Όπως πάντα! Εν κατακλείδι: «Το σεξ είναι το απλούστερο πράγμα του κόσμου και το μεγαλύτερο μυστήριο. Και φυσικά, είναι το κορυφαίο κι αγαπημένο εμπόρευμα του καπιταλισμού» (σελ. 21). Αλλά με τόσα που συμβαίνουν στις ζωές όλων μας θέλει συγχρονισμό, ηρεμία και καθόλου στρες. Άρα, τα λέμε στις 30 του Φλεβάρη!

Βιβλίο Η άλωση των Αθηνών από τις αδερφές Γαργάρα
Συγγραφέας Γιάννης Ξανθούλης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Χιούμορ
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Γιάννης Ξανθούλης, εμμένοντας σε βασικά μοτίβα που έχουμε συναντήσει και σε άλλα έργα του, καταφέρνει να τα παρουσιάσει με φρέσκια ματιά και εξακολουθεί να βρίσκει πληθώρα περιστατικών και χαρακτήρων που κρατούν αμείωτο το ενδιαφέρον του αναγνώστη δίνοντάς τους ονόματα ξεχωριστά, ιδιαίτερα και απόλυτα ταιριαστά με το ποιόν τους. Τοξικές σχέσεις, λεκτική κακοποίηση, «μαγκιά» και αλητεία, οικογένεια με κανόνες και τύπους που τραυματίζουν ψυχικά τα παιδιά και ταυτόχρονα μια κοινωνία με τους τυπικούς ή και μη χαρακτήρες που βρίσκει κανείς σε μια επαρχιακή πόλη. Άνθρωποι που κουτσομπολεύουν, εποφθαλμιούν, εξαπατούν, προσεύχονται, κρύβονται, ατιμάζουν, δέρνουν, ξεδίνουν, με τον καιρό να περνάει από πάνω τους και να παραμένουν τελματωμένοι στο ίδιο σημείο. Κάθε προσωπική ιστορία κι ένα απολαυστικό εύρημα, κάθε κεφάλαιο και μια παραστατική αφήγηση που δημιουργεί την ίδια στιγμή αντικρουόμενα αισθήματα: γελούσα δυνατά με τα κωμικά ενσταντανέ, κατά βάθος όμως έβλεπα ή ένιωθα την τραγικότητα, τη σκληρότητα, την απελπισία που πήγαζε από αυτά.

Οι γονείς, Κατίνα και Ηρακλής Γαργάρας, είναι παράδειγμα προς αποφυγή. Εκείνος αθλητικός τύπος και παλαιστής στα πανηγύρια, εκείνη μάνα και νοικοκυρά που ερωτεύτηκε τον μέλλοντα άντρα της ακαριαία. Αμάθητη σε αυτά, ήρθε για εργάτρια από τις Σέρρες και τελικά «έδωσε μια περίπου ζωή για μια άλλη ζωή, αχαρακτήριστη και απρόβλεπτη». Έκανε παιδιά και: «Μην έχοντας καιρό και προσβάσεις στην αυτολύπηση, τόκιζε από τότε σε κάτι που έμοιαζε με θυμό γενικής φύσεως» (σελ. 32). Μια γυναίκα «με κούραση σε ανεξίτηλες στρώσεις», με βασανισμένο παρελθόν γεμάτο ανασφάλεια και θανάτους, «ένα σφιχτό κουβάρι μαύρη κλωστή που κάποτε θα ξετυλιγόταν». Από την άλλη, ο Ηρακλής είναι ερωτιδής, στιβαρός, καλογυμνασμένος και διαπρεπής παλαιστής, αντικείμενο πόθου αντρών και γυναικών, με ένα εξίσου αμφίσημο και αμφιλεγόμενο παρελθόν στην Αθήνα τη δεκαετία του 1920 (όπου «οι νίκες, οι ήττες, η πολιτική και η αιμόπτυση πήγαιναν αντάμα») για το οποίο όμως «κλειδοστόμιασε» και ούτε που θέλει να την ξαναδεί την πρωτεύουσα. Μια οικογένεια χωρίς συμπόνια, κατανόηση «και άλλα τέτοια άχρηστα κι αχρείαστα»!

Πρωτότοκος είναι ο Σούλης, «η επιτομή της λέξης παλιοτόμαρο», που πιστεύει ότι έχει εξουσία ζωής και θανάτου στις αδελφές του και τις κοπανάει κάθε τρεις και λίγο, «για να ξεκουράζει την κατάκοπη από τη δουλειά μάνα»! Δεν τέλειωσε το δημοτικό, δε στεριώνει πουθενά, ακολουθεί στη συμπεριφορά και στο τουπέ τον πατέρα του, δε διστάζει να προβεί σε σεξουαλικές και άλλες παρενοχλήσεις σε ό,τι στην κυριολεξία θηλυκό του γυαλίσει και τελικά γίνεται χαφιές της αστυνομίας, με ανυπολόγιστες συνέπειες για όλους. Πατέρας και γιος είναι «κλειδαμπαρωμένοι στο πιο σκληρό κέλυφος αρσενικής υπεροψίας», γαμπρίζουν, επισκέπτονται συχνά το τοπικό πορνείο και γενικώς είναι «όσα πάνε κι όσα έρθουν». Τέλος, το τέταρτο παιδί Γαργάρα είναι η τιμωρία εξ ουρανού κατά τη μάνα του. Μικρός, σιωπηλός και αόρατος, βαφτίστηκε Χαράλαμπος αλλά του έμεινε το Σους, αφού όποτε ανοίγει το στόμα του για να μιλήσει του κάνουν νόημα να πάψει. Οι γονείς του το θεωρούν βλαμμένο και ζαβό, «ούτε φίλους είχε ούτε σπουδαία προκοπή, απ’ ό,τι έλεγαν οι δάσκαλοι». Για να επιβεβαιωθούν τα λεγόμενά τους, ο Χαράλαμπος βλέπει και συζητά με τις πεθαμένες ξαδέλφες του πατέρα του που τον αγάπησαν ερωτικά και οι δύο ταυτόχρονα. Τι θέλουν στη ζωή του παιδιού; Τι προσμένουν και τι του λένε;

Κι ερχόμαστε στη Μαγιοπούλα και στη Φιλοθέη, κορίτσια που μεγάλωσαν με τα βογκητά της μάνας τους, νομίζοντας πως τα «αχ, αχ, αχ» της είναι από πόνο και θα πεθάνει. Η μεγαλύτερη, η Φιλοθέη, ονειρεύεται ξύπνια, αφαιρείται, σε σημείο που η μάνα της τη θεωρεί αγγελοκρουσμένη, θέλει διακαώς να πάει «στας Αθήνας», μια πόλη γεμάτη γιασεμιά και γαζίες σύμφωνα με τις ρομάντζες που ερμηνεύουν οι τραγουδιστές στα ραδιόφωνα, για να σπουδάσει, να δει όλα αυτά τα θαυμαστά και να ξεφύγει από το χωριό. Φυσικά τα  όνειρά της κάνουν έξαλλους πατέρα και μεγάλο αδελφό. Γυρνάει την πλάτη της σε όσα δοξολογούν τα σχολικά βιβλία (υπακοή, αγάπη προς τον πλησίον, θαλπωρή και τρυφερότητα, που έτσι κι αλλιώς είναι ξένα στον οικογενειακό τους μικρόκοσμο), δημιουργεί ένα «μυστικό φυτώριο αισιόδοξων προσδοκιών», βρίσκεται «στο σήμερα με λαθραία εφόδια από ένα προκλητικό αύριο» κι έχει για στόχο την αριστεία. Φυσικά, η μικρότερη, η Μαγιοπούλα, παρηγορεί και στηρίζει την αδελφή της ενώ ταυτόχρονα διαπιστώνει πως αρχίζει να ομορφαίνει επικίνδυνα. Θα καταφέρει λοιπόν η Φιλοθέη να αντικρίσει την Αθήνα; Θα μπορέσει να πραγματοποιήσει αυτόν τον στόχο; Πόσο πολύ θα την πεισμώσουν τα εμπόδια των καιρών και των ανθρώπων;

Συναρπαστικές ιστορίες, εξαίσια και λεπτοκεντημένη πλοκή, γεμάτη διαχρονικά μηνύματα που αντικατοπτρίζουν την παθογένεια της ελληνικής οικογένειας, ενδιαφέροντες και διαλεχτοί χαρακτήρες που εξελίσσονται κι όλα αυτά σε μια εποχή όπου «τα σχολεία στις μοναξιασμένες, ταλαίπωρες επαρχίες πότε άνοιγαν και πότε έκλειναν, ανάλογα με τα σχέδια των πολέμαρχων που είχαν την πεποίθηση ότι στήνουν φυτώρια δάφνης και ένδοξου μαϊντανού. Βασικό λίπασμα το αίμα και η δυστυχία. Στα δέντρα έβλεπες κρεμασμένους τους ήρωες της Κυριακής και ας ήταν μόλις Δευτέρα…Ως την επόμενη Κυριακή, αν δεν είχε βρεθεί κανένας πολύ δικός σου κρεμασμένος, είχες συνηθίσει τις κρεμάλες. Άντε μπρος για λίγο σχολείο και μια φέτα ψωμί με κίτρινο τυρί από γάλα διεθνών αγελάδων ως συσσίτιο» (σελ. 270). Οι λυρικές βελονιές του συγγραφέα ακουμπούν ελαφρά το κείμενο για να μη χαλάσουν την πίκρα που ξεπηδάει από τις λέξεις: «Ο χειμώνας της παλιάς επαρχίας. Με λάσπη κι ερημιά. Λίγα φώτα και θολά τζάμια καφενείων με γκρίζους θαμώνες» (σελ. 274).

Βρισκόμαστε στη Ροδόσταμη της Ανατολικής Μακεδονίας, όπου οι πρόσφυγες του 1922 έφεραν καινούργια πνοή και μυρωδιά. Σε αυτόν τον τόπο το τριαντάφυλλο είναι το πιο αξιόλογο εμπορεύσιμο προϊόν: γλυκά του κουταλιού, ροδέλαιο, ανθόνερο, θυμιάματα, λικέρ με αφροδισιακές ιδιότητες, ακόμη και κλινική για δυσκοίλιους, το «Μπονζούρ», μιας και το διευκολυντικό γλυκό του κουταλιού τριαντάφυλλο έχει εξαιρετικά αποτελέσματα (πολύ σύντομα όμως το καθάρσιο και άλλα φάρμακα θα αποτελέσουν ισχυρούς αντιπάλους για τον «αφοδευτικό τουρισμό» της περιοχής). Το 1959 έχουμε ακόμη Ψυχοσάββατα που βαραίνουν από τα πένθη της Κατοχής και ταυτόχρονα ήρθε η ώρα να φύγει μεταναστευτικό λεφούσι για τη Γερμανία, αποδεκατίζοντας το χωριό και δημιουργώντας σπαραξικάρδιους αποχαιρετισμούς. Οι τραγικές και διαχρονικές αλήθειες έρχονται απρόσμενα: «Το 1959 οι άντρες στη χώρα γενικώς και στη Ροδόσταμη ειδικώς ήταν λιπόσαρκοι…ούτε οι τετρακέφαλοι ούτε οι γλουτιαίοι τούς έκαναν εντύπωση. Άλλες ήταν οι έγνοιες στις μικροζωές τους. Έκρυβαν θλίψη αυτές οι ζωές, πολλή απόγνωση κι ακόμη περισσότερο θυμό. Γι’ αυτό οι οικογενειάρχες ξεσπούσαν στις γυναίκες και στο τσούρμο των απογόνων τους. Το ξύλο για τον αντρικό πληθυσμό της γειτονιάς προϋπήρχε του Παραδείσου» (σελ. 65).

Η Ροδόσταμη είναι ένα κλασικό, παραδοσιακό μέρος, όπου διαδραματίζονται αλήστου μνήμης παραστατικές σκηνές, με μικρά και μεγάλα στιγμιότυπα που αποτυπώνουν ακριβώς την εποχή, τον τόπο, την κουλτούρα των ανθρώπων της ελληνικής επαρχίας στο μεταίχμιο δύο δεκαετιών. Πότε συγκαλυμμένα και πότε κοφτά, καταγράφονται οι προσδοκίες, τα όνειρα, η κούραση, η ρουτίνα, η φτώχεια, η απελπισία αυτών των ανθρώπων που πάλευαν για ένα καλύτερο αύριο χωρίς να ξέρουν κάτι άλλο από το ξύλο και το κεράτωμα οι άντρες («όταν μεθάμε κάνουμε μπόλικες σκατοδουλειές»), από τη σιωπή και την ανοχή οι γυναίκες, από τα κοκορέματα οι γιοι, από το φευγιό σε γάμους οι κόρες. Το χιούμορ ξεπετάγεται αναπάντεχα, σε απροσδόκητα σημεία: «…είχε μισή πιατέλα κόλλυβα από το χθεσινό ετήσιο μνημόσυνο μιας εκατόχρονης γριάς που την πάτησε εντέλει τρακτέρ… Η Κατίνα με τα παιδιά, χωρίς δεύτερη σκέψη, έκαναν πλήρες σέρβις συχώριου στη γηραιά κυρία…είχαν μια διαβολεμένη όρεξη» (σελ. 106).

Έχουμε επίσης πολλές και ξεκαρδιστικές αναφορές στη μικροκοινωνία του χωριού και ταυτόχρονα παρατηρήσεις και σχόλια για τις μεταγενέστερες αλλαγές που αυτή υπέστη, για την αίγλη που χάθηκε, για την απώλεια του ήθους και άλλων αρετών. Στα ονόματα και στους χαρακτήρες ο συγγραφέας έχει δώσει ρέστα: ο δήμαρχος, ο παπάς, οι δύο ανταγωνιζόμενοι οδοντίατροι, η δασκάλα, η επιστήθια φίλη και συμμαθήτρια της Φιλοθέης και μετριοτάτης αντιλήψεως Μαρικούλα, η μοδίστρα, ο φαρμακοποιός, το καινούργιο κελεπούρι στο τοπικό πορνείο με διεθνή παρακαλώ εύσημα με το καλλιτεχνικό όνομα Ψωλίτα Μπονασέρα από την Παραγουάη, η μεγαλύτερη αοιδός-φίρμα στα πανηγύρια Τζουτζούκα Πλαταμώνα που ψάχνει τον Ηρακλή που την εκμαύλισε και κατέληξε να τραγουδάει στο κοσμικό κέντρο «Τα Παλαμάκια», ο χωροφύλακας, ο ειρηνοδίκης και πολλά άλλα πρόσωπα αποτελούν το ασφυκτικό περιβάλλον των αδελφάδων Γαργάρα που καταστρώνουν σχέδιο για την άλωση των Αθηνών. Όλοι τους αλληλοεπιδρούν, αλληλοεπηρεάζονται, συναναστρέφονται και κανείς από τους αναγνώστες δεν μπορεί να φανταστεί ούτε τη συνέχεια ούτε την κατάληξη.

«Η άλωση των Αθηνών από τις αδερφές Γαργάρα» είναι ένα τραγικωμικό μυθιστόρημα γεμάτο διαχρονικές αλήθειες, συγκινητικές και αστείες στιγμές, διαρκείς ανατροπές, διαλεγμένους χαρακτήρες που ζωντανεύει τον αργό θάνατο ενός χωριού και των κατοίκων του. Όνειρα που δεν πραγματοποιούνται, φιλοδοξίες που καταπνίγονται, ξύλο που μοιράζεται αφειδώς, ψυχικά τραύματα που ριζώνουν βαθιά, μια κοινότητα που αποδεκατίζεται αργά αλλά σταθερά και μεταμορφώνεται στο πέρασμα του χρόνου καταγράφονται ακριβοδίκαια και δημιουργούν έναν σφιχτό κλοιό. Ένα κείμενο-αργαλειός με καλά υπολογισμένες και ισομοιρασμένες σαϊτιές γέλιου, σκεπτικισμού και διαχρονικών πανανθρώπινων μηνυμάτων που με έκαναν να ξεκαρδιστώ και να προβληματιστώ ταυτόχρονα.

Βιβλίο Πώς να μεγαλώσετε χωρίς αξιοπρέπεια 
Τίτλος πρωτοτύπου How to age disgracefully
Συγγραφέας Clare Pooley
Μετάφραση Βούλα Αυγουστίνου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Χιούμορ
Εκδότης Μεταίχμιο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Clare Pooley έγραψε ένα βιβλίο που με γέμισε ζεστασιά, χαρά και αισιοδοξία και μου σύστησε μέσα από μια σειρά τραγικωμικών περιστατικών άκρως ρεαλιστικούς και ολοκληρωμένους χαρακτήρες γεμάτους αντιθέσεις και ποικίλα χαρακτηριστικά γνωρίσματα. Μεγαλώστε αγνοώντας τα στοιχειώδη του καθωσπρεπισμού, νιώστε, τολμήστε, αλλάξτε, αυτό είναι σε γενικές γραμμές το μότο ενός μυθιστορήματος που με συντρόφεψε για μεγάλο διάστημα, αφού το είχα στο μυαλό μου αρκετό καιρό αφού το τελείωσα. Γέλιο και συγκίνηση, ευφάνταστα περιστατικά, κλιμακούμενη πλοκή, ενδιαφέρουσες ανατροπές και ωραίο τέλος, τι άλλο να ζητήσει κανείς;

Η Ντάφνι κλείνει τα εβδομήντα, ζει μόνη κι έρημη κι επιτέλους αποφασίζει να ξαναέρθει σε επαφή με τον κόσμο, να κάνει νέες γνωριμίες, δεν έχει όμως ιδέα πώς κάνει ένας ενήλικος άνθρωπος φίλους κι έτσι αποφασίζει να καταστρώσει ένα σχέδιο. Μιλάει στα φυτά της, στους ανθρώπους στις φωτογραφίες της, δε μιλάει όμως στους γείτονες, αν και ξέρει πάρα πολλά για όλους τους, δεν τηλεφωνεί σε κανέναν παρά μόνο σε μάστορες. Ως τώρα λοιπόν αντιμετώπιζε τον κόσμο με δυσπιστία, υποθέτοντας πως όλοι κρύβουν κάποιον απώτερο σκοπό πίσω από τις αποφάσεις τους, μήπως όμως ήρθε η ώρα να δείξει έναν βαθμό εμπιστοσύνης και να κρίνει με επιείκεια; Κι αν καταφέρει να βρει φίλους, μήπως πρέπει να βρει κι έναν σύντροφο, «έναν άντρα με καλούς τρόπους, την ικανότητα να ακολουθεί οδηγίες και τα περισσότερα δόντια του στη θέση τους»; Τελικά «Πώς να δημιουργήσεις ένα μέλλον όταν έχεις ένα παρόν που δεν σου αρέσει και ένα παρελθόν που δεν μπορείς να εκμυστηρευτείς σε κανέναν»; Μια ευρηματική φιγούρα που έχει πάει «από τη Σκύλλα του σεξισμού στη Χάρυβδη του ηλικιακού ρατσισμού», από την απαξιωτική συμπεριφορά ατάλαντων μισογύνηδων τον πρώτο καιρό της επαγγελματικής της πορείας στο ότι την αγνοούν λόγω της ηλικίας της. Ανακαλύπτει λοιπόν το Κοινοτικό Κέντρο Μαντέλ που φιλοξενεί μια λέσχη ηλικιωμένων και γίνεται μέλος.

Εκεί θα γνωρίσει τον Αρτ Άντριους, έναν αποτυχημένο ηθοποιό και ορκισμένο κλεπτομανή, που ξαφρίζει μικροπράγματα για να νιώθει την αδρεναλίνη, σταδιακά όμως αυτή η έξαψη αντικαθίσταται όλο και πιο γρήγορα από ένα μεγάλο κενό. Η οικογένειά του δεν του μιλάει κι από το facebook έμαθε πως έγινε παππούς. Στα εβδομήντα πέντε του και με μόνο τηλεοπτικά κομπαρσιλίκια στην πλάτη του, αρνείται να δεχτεί πως ήρθε η ώρα να αποσυρθεί, άσε που δεν έχει λεφτά στην άκρη. Έτσι γίνεται μέλος της λέσχης ηλικιωμένων και αντιπαθεί αμέσως την επικίνδυνη κατ’ αυτόν, γλυκούλα και μικροσκοπική κατά τον φίλο του και πρώην παπαράτσι Γουίλιαμ Τζένκινς, Ντάφνι. Έχει κι αυτός τα δικά του μυστικά, ανοιχτές πληγές που τον γεμίζουν με εφιάλτες και ανασφάλειες, η Ντάφνι όμως θα αλλάξει για πάντα τη ζωή του. Επίσης, έχουμε την Άννα, πρώην οδηγό νταλίκας, με μαλλιά βαμμένα πάντα με εξωφρενικό χρώμα. Ένα τροχαίο της σαραβάλιασε τη σπονδυλική στήλη και χρησιμοποιεί την τροχήλατη περπατούρα της επικίνδυνα, ενώ έχει θάψει πέντε συζύγους, «φλώρους» κατ’ εκείνη. Μαζί τους θα βρούμε και τη χαμηλών τόνων Ρούμπι, που πάντα κουβαλάει τσάντες με μαλλί και βελόνες πλεξίματος αλλά και την αυστηρή πρώην διευθύντρια σχολείου Πολίν με το ηλικιωμένο σκυλάκι της, τη Μάργκαρετ Θάτσερ.

Η Λίντια Άρμστρονγκ είναι παντρεμένη με τον Τζέρεμι Ρόμπερτς κι έχουν βυθιστεί σε μια ρουτίνα χωρίς ενδιαφέροντα από τότε που έφυγαν οι κόρες τους από το σπίτι. Το σύνδρομο της άδειας φωλιάς έχει στοιχήσει στη Λίντια περισσότερο απ’ όσο περίμενε. Πότε ακριβώς έχασε τον εαυτό της; Πώς μεταμορφώθηκε από ανεξάρτητη, γεμάτη αυτοπεποίθηση και ελκυστική γυναίκα σε «κυρία Ρόμπερτς» και «μαμά»; Πότε έπαψε ο άντρας της να ασχολείται μαζί της ή μάλλον πότε είχε πάψει να νιώθει ότι της άξιζε ν’ ασχοληθεί μαζί της; Τώρα που ο ρόλος της μητέρας δεν είναι και τόσο απαραίτητος, αν έπαυε να είναι και σύζυγος, τότε τι στο καλό ήταν; Έχοντας όλα αυτά κατά νου, κάνει αίτηση για να προσληφθεί ως υπεύθυνη της λέσχης ηλικιωμένων, έχοντας στο μυαλό της πως θα συναναστρέφεται τρεις φορές την εβδομάδα καλοσυνάτους, ευγνώμονες και ενθουσιώδεις υπερήλικες. Βραδιές με παζλ και μπίνγκο καταρρίπτονται όταν μαζεύεται η ανωτέρω ετερόκλητη ομάδα. Άνθρωποι που έχουν ζήσει εντελώς διαφορετικές ζωές, έχουν ο καθένας τις δικές του κακές συνήθειες και βαθιά ριζωμένες απόψεις, φέρνουν ένταση και φασαρία στις συναντήσεις, όπου, στην πρώτη τους κιόλας συνάντηση, καταρρέει τμήμα της οροφής του κτηρίου στα κεφάλια τους, με αποτέλεσμα το δημοτικό συμβούλιο να αποφασίσει την κατεδάφισή του και τη μετατροπή του σε κάτι άλλο.

Στο κοινοτικό αυτό κέντρο συστεγάζεται κι ένας βρεφονηπιακός σταθμός, όπου γνωρίζουμε τον δεκαοχτάχρονο πατέρα Ζίγκι, ένα παιδί που μεγαλώνει την κόρη του μονάχα με τη βοήθεια της μητέρας του. Πώς και πότε έγινε πατέρας ο Ζίγκι, τι απέγινε η μητέρα; Πώς παρενέβησαν οι γονείς των δύο νέων και με τι συνέπειες; Η ζωή του νεαρού άλλαξε ριζικά «χωρίς να το έχει επιλέξει, χωρίς να το κατανοεί πραγματικά και χωρίς να μπορεί να ξεφύγει από αυτό» και τώρα προσπαθεί να τελειώσει το σχολείο και να καταφέρει ένα καλύτερο αύριο με ευκαιρίες φοίτησης και, γιατί όχι, υποτροφίες. Ζει σε μια περιοχή γεμάτη αντίπαλες συμμορίες που αξιοποιούν τους εφήβους σαν τσιλιαδόρους, αγγελιοφόρους και μεταφορείς, με αποτέλεσμα ο Ζίγκι να μπλέξει στα δίχτυα τους και η ζωή του να πάρει την κάτω βόλτα. Στον σταθμό γνωρίζουμε και τον Λάκι, ένα κλειστό και εσωστρεφές παιδί που πάσχει από επιλεκτική αλαλία, μήπως όμως το σκυλί που υιοθετεί εκ περιτροπής με τους ηλικιωμένους της λέσχης το βοηθήσει να μιλήσει ξανά; Την ημέρα που γκρεμίζεται η οροφή του κτηρίου, η Τζανίν, η δασκάλα του παιδικού σταθμού, δέχεται εντολή να ετοιμάσει χριστουγεννιάτικη  θεατρική παράσταση, χωρίς προϋπολογισμό και έσοδα, οπότε ο Αρτ προτίθεται να βοηθήσει τα παιδιά μαζί με τους ηλικιωμένους της λέσχης. Για να μην γκρεμιστεί το κοινοτικό κέντρο, πρέπει να δείξουν πόσο σημαντικό είναι το μέρος για όλη την κοινότητα, να κερδίσουν το μυαλό και την καρδιά του κόσμου. Άλλωστε, ο παιδικός σταθμός είναι επιδοτούμενος από τον δήμο και από φιλανθρωπικές δράσεις, οπότε ισχύουν πολύ αυστηρά εισοδηματικά κριτήρια, με αποτέλεσμα να συγκεντρώνει παιδιά από σπίτια που δεν έχουν τίποτα κι εξαρτώνται από επιδόματα και από τα κοινωνικά παντοπωλεία. Πώς μπορεί να σωθεί λοιπόν το κοινοτικό κέντρο που συστεγάζει όλες αυτές τις χρήσιμες υπηρεσίες;

Κι όλα αυτά δεν είναι παρά μόνο η αρχή, μιας και στην πορεία του βιβλίου γνωρίζουμε καλύτερα όλους τους ήρωες και ταυτόχρονα τους ακολουθούμε σε απανωτές ξεκαρδιστικές καταστάσεις που θα τους φέρουν πιο κοντά, θα τους βοηθήσουν να γνωρίσουν καλύτερα τον εαυτό τους και θα τους φέρουν αντιμέτωπους με καταστάσεις που δεν περίμεναν. Έξυπνο, απολαυστικό και διασκεδαστικό κείμενο, με το γέλιο να έρχεται αβίαστα από τη γλαφυρότητα των περιγραφών και από τον τρόπο που η συγγραφέας συνδέει όλο αυτό το ετερόκλητο πλήθος που από κεφάλαιο σε κεφάλαιο γίνεται μια γροθιά και στηρίζουν ο ένας τον άλλον με τρόπο απρόσμενο σε στιγμές αναπάντεχες. Μου άρεσε που ό,τι χρειαζόταν ο ένας σε κάποια δεδομένη στιγμή το είχε κάποιος άλλος κι ο τελευταίος δεχόταν βοήθεια από έναν τρίτο κι όλοι μαζί συγκροτούν ένα υπέροχο παζλ αλληλεγγύης και γλυκιάς τρυφερότητας. Ηλικιωμένοι και μωρά στο ίδιο βιβλίο, μα τι υπέροχες αντίρροπες δυνάμεις! Εκεί που συγκινείσαι με τη μοναξιά κάποιου και τις συνέπειές της στις κοινωνικές του δεξιότητες, θα γελάσεις με ένα παιδί που λέει ακριβώς τα χρόνια του: «Τι ωραίο να είσαι σε μια ηλικία στην οποία θέλεις να προσθέτεις τέταρτα αντί να αφαιρείς δεκαετίες»! Τελικά, η χριστουγεννιάτικη γιορτή θα γίνει αξέχαστη για τους λάθος λόγους κι από εκείνο το σημείο η πλοκή απογειώνεται, οδηγώντας σε απανωτές εκπλήξεις κι ένα γλυκόπικρο τέλος.

«Πώς να μεγαλώσεις χωρίς αξιοπρέπεια» και να πάρεις τη ζωή σου στα χέρια σου δείχνει η συγγραφέας μέσα από ένα μυθιστόρημα γεμάτο γέλιο και αισιοδοξία, με ανθρώπους της διπλανής πόρτας που… δεν κάνουν ό,τι και οι άνθρωποι της ηλικίας τους. «Είναι απίστευτο πόσο στερεοτυπικά σκέφτονται όλοι τους ηλικιωμένους», παρατηρεί η Ντάφνι κι αρχίζει να καταστρατηγεί αυτήν την άποψη με τη συμπεριφορά και τη στάση της: «…εφόσον ο κόσμος επιμένει να μας ανάγει σε στερεότυπα, μπορούμε κάλλιστα να αξιοποιήσουμε προς όφελός μας τις παρωχημένες προκαταλήψεις τους»! Άφθονες αναφορές σε τηλεοπτικές σειρές και εκπομπές και σε προϊόντα ευρείας κατανάλωσης ως παρομοιώσεις, τρόποι σύγκρισης, παραδείγματα προς μίμηση ή προς αποφυγή βοηθάνε ακόμη περισσότερο στην εξοικείωση του αγγλόγλωσσου κυρίως κοινού, αν και αρκετές φορές αναφέρεται κάτι που έχω κι εγώ ακούσει, δει ή βιώσει. Εξίσου απολαυστικές είναι οι αναπάντεχες και ξεκαρδιστικές παρομοιώσεις: «Η πολυκαιρισμένη και παραμελημένη παλιά αίθουσα ήταν τόσο ζεστή, φιλική και φτιασιδωμένη όσο η μαντάμ ενός πρωτοκλασάτου οίκου ανοχής» (σελ. 209). Ηλικιωμένοι και μικρά παιδιά θα βελτιωθούν μέσα από τη σχέση που θα αναπτύξουν με αφορμή το κοινοτικό κέντρο, θα αλλάξουν τη ζωή και τη νοοτροπία τους, θα μάθουν και θα βοηθηθούν. Τι να την κάνεις την αξιοπρέπεια άμα θέλεις να κάνεις κάτι κι όπου σε βγάλει;